5 Koersdocument Bijl 3 Bijlagenboek
Tekst van het document
Uitwerking principes
“
QUOTES
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Welk cijfer geeft u zichzelf voor een gezond voedingspatroon? In de antwoorden gaat het vooral om een beperkte bewustwording en een matige kennis van voeding, daar zouden inwoners best wel wat meer van willen horen. Hier en daar steekt ook schuldbesef de kop op over het snackgebruik. • •
• • • • •
•
• • • •
39
‘Ik let op wat ik eet, ik gebruik geen pakjes en zakjes. Alles is vers.’ ‘We eten gevarieerd en normale porties. We hebben geen frituur of airfryer, we maken alles zelf, ook de pasta’s, van verse ingrediënten.’ ‘Ik probeer zoveel mogelijk ecologisch eten te kopen, ben matig met vlees, en eet regelmatig vis.’ ‘Niet iedere dag alcohol.’ ‘Doordat ik veel zit, ga ik meer eten.’ ‘Dat kan beter.’ ‘Ik eet op regelmatige tijden elke ochtend, middag en avond. Het zou soms alleen wel wat minder vet en zout mogen.’ ‘Laat ik het zo zeggen: ik eet voor 60 procent gezond en voor 40 procent ongezond. Mijn man en ik hebben allebei een drukke baan en dan doe je het qua eten best vaak ‘even makkelijk’. En ik vind het ook gewoon lekker om minstens één keer per week shoarma met friet speciaal te eten. Dan eten we na afloop wel vaak nog een bak fruit hoor, dat dan weer wel.’ ‘Ik let op mijn voeding, maar snack nog wel eens, chips, chocola, en zo.’ ‘Ik let op wat ik eet.’ ‘Dat wisselt nog wel eens, we eten niet altijd gezond, ondanks de moestuin.’ ‘We maken veel gebruik van de HelloFresh-maaltijden.
Voorkomen is beter dan genezen. Daarom zet de gemeente stevig in op preventie. Het is belangrijk snel met problemen aan de slag te gaan om erger te voorkomen. Bijvoorbeeld aanbellen bij mensen die achterstanden hebben bij rekeningen voor bijvoorbeeld energie om hen te helpen. Of het inzetten van vrijwilligers zodat mensen langer thuis kunnen wonen. Bent u het hier mee eens?
• • • • • •
Dat is niet heel goedkoop, zelfs een luxeproduct, maar we kunnen ons het veroorloven.’ ‘We hebben een groententuin bij onze dochter, maar we zondigen ook wel eens met een patatje.’ ‘Ik kook zelf.’ ‘Ik eet veel groente en niet te veel vlees.’ ‘Ik kan weinig eten maar doe wel heel erg mijn best. Ik wil niet nog meer afvallen en aan de sondevoeding.’ ‘We letten op de hoeveelheid zout en suiker.’ ‘Ik spring nog wel eens uit de band...’
35 Ik twijfel Nee 12 5 Ja 83
%
Deze vraag is beantwoord door 322 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
Hoe zou u willen dat uw leven er uitziet over tien jaar? Voor mij hoeft er niet zoveel te veranderen, ik vind het goed zo. Dat is het meest gegeven antwoord op deze vraag. Ook veel genoemd: minder zorgen en meer contact. Verder een gezonder leven en ook worden wensen geuit, dat ze nog kunnen autorijden (mobiel zijn) en dat kinderen een huis hebben gevonden, maar ook zeggen respondenten dat ze liever het aardse leven achter zich laten. “Dan hoop ik niet meer te leven.” Of: “Geef mij maar een spuitje. Ik wil niet naar het verzorgingshuis.”
“
QUOTES
• • •
•
40
‘Nee, dan moet het gaan zoals de gemeente wil en raak je je vrijheid kwijt.’ ‘Nee, je met je niet te snel bemoeien met mensen.’ ‘Nee, ik vind juist dat mensen recht hebben op een senioren faciliteit. Het duurt soms ook schrijnend lang voor er echte hulp komt.’ ‘Het recht op privacy botst hier met het belang van preventie.’
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Heeft u concrete ideeën hoe inwoners en/of de gemeente nog meer kunnen helpen als er financiële zorgen dreigen te komen?
“
QUOTES
• •
•
• •
• •
•
•
41
‘De hulp moet laagdrempeliger: de gemeente moet meer naar de mensen toe.’ ‘De gemeente moet veel meer de wijk in. Onder de mensen zijn, snappen wat er leeft. Men staat veel te ver van de werkelijkheid af.’ ‘Bied een goed alternatief voor digitale overheid. Digitaal is onveilig en ingewikkeld. Zorg dat mensen ook zonder email zaken kunnen doen met de gemeente. Digitaal als optie voor wie dat wil, niet als standaardoptie zonder laagdrempelig alternatief.’ ‘Biedt hulp en ga actief met mensen aan de slag. Vaak gaat het niet om één probleem en speelt er meer..’ ‘Het belangrijkste is mensen met financiële problemen vertrouwen. In redelijkheid natuurlijk. Probeer de formele drempels zo snel mogelijk te nemen. Niet rigide zijn of verschuilen achter regels.’ ‘Schuldsanering nooit aan een commerciële club overlaten.’ ‘Bureaucratie verminderen, op kwaliteit gaan registreren en niet op kwantiteit, want daar koopt een burger niets voor. Haal de schotten weg tussen alle hulporganisaties. Versoepel de bijstandsregels zoals andere gemeenten.’ ‘Meer werk maken van werkervaringsplaatsen bij de gemeente zelf en alle bedrijven in de gemeente. En dan niet alleen in het groenonderhoud. Werkzoekenden actiever, in samenwerking met het UWV, benaderen, en zo voorkómen dat ze in de Bijstand belanden.’ ‘Vroeg ingrijpen en contact zoeken met mensen waarvan je vermoed dat ze hulp nodig hebben.
Budget bewaken,
•
•
•
•
•
•
•
•
42
advies geven en zorgen dat ze aan de slag kunnen, eventueel als vrijwilliger.’ ‘Informeer mensen actief over hoe de gemeente kan helpen. Zorg voor informatie op punten waar mensen komen die hulp/zorg nodig hebben, zoals bij de huisarts en in zorginstellingen.’ ‘Ik denk dat de gemeente meer geld zou kunnen vrijmaken om mensen die niet mee kunnen komen en werkelijk aan de rand van de maatschappij zitten, actief op te zoeken en te helpen. Dat is absoluut kosteneffectief. Een bijzondere overheid voor bijzondere mensen!’ ‘De mogelijkheden voor bijzondere bijstand uitbreiden. Na de eerste toetsing komt vrijwel iedereen met een bezwaarschrift. Het duurt ook allemaal te lang.’ ‘Bied regelingen voor financiële steun aan waar het relevant is. Bijvoorbeeld in een brief van school over een schoolreisje. Verspreid informatie via scholen en sportverenigingen. Verspreid huis-aan-huis folders.’ ‘Ik ben zelf schuldhulpmaatje geweest. Geen fijne ervaring. Je ziet dat mensen niet willen veranderen. Hoe meer je hen helpt, hoe minder je ze eigenlijk helpt. Ze gaan ervan uit dat een ander hun problemen wel oplost en willen alsmaar meer. Streng zijn en eigen verantwoordelijkheid stimuleren.’ ‘Armoede hang je niet aan de grote klok. Het is heel belangrijk dat er mensen zijn die opletten wat er bij iemand nodig is. Dat moet heel laagdrempelig zijn.
Dat je gewoon kunt mailen wat er nodig is, en dat het dan geregeld wordt.’ ‘De gemeente moet waarborgen dat mensen basisvoorzieningen hebben. Het mag niet zo zijn dat mensen moeten kiezen tussen de gasrekening betalen of eten.’ ‘Er zijn voedselkastjes. Misschien huis-aan-huis informatie
Uitwerking principes
“
VROEGTIJDIG SIGNALEREN VOORKOMT 90 PROCENT VAN DE PROBLEMEN
Sociaal domein in de gemeente Rheden
•
•
verspreiden met hulpmogelijkheden. Laagdrempelig in de buurt, niet dat je ervoor naar het gemeentehuis moet.’ ‘Ik heb zelf schuldhulppreventie gedaan in Den Bosch. Het gaat echt niet alleen mis bij mensen onderaan de maatschappelijke ladder, ook bij mensen met een goed inkomen kan het ineens snel fout gaan. Vroegtijdig signaleren voorkomt 90 procent van de problemen. De gemeente moet goed samenwerken met bijvoorbeeld verzekeraars en banken, want het eerste waar het misgaat is bij het betalen van hypotheeklasten en de ziektekostenverzekering. De AVG is wel een probleem. De privacy-regels zijn zo streng dat ze de samenwerking blokkeren.’ ‘Meer ruchtbaarheid aan de bestaande regelingen geven.’
Heeft u concrete ideeën hoe inwoners en/of de gemeente kunnen bijdragen aan gezonde voeding voor zo veel mogelijk mensen? •
• •
• •
•
43
‘Meer buurttuinen waar groenten worden verbouwd. De bewoners een boodschappenkaart voor groente en fruit geven in plaats van de Ik buurt mee-projecten.’ ‘Meer doen met lokale boeren, lekker gezond eten.’ ‘Geen snoep, frisdrank, en frituur in scholen, sportscholen en organisaties waar de gemeente over gaat, of die subsidie krijgen.’ ‘Een gemeentelijke tafeltje dekje opzetten voor gezond eten.’ ‘Je ziet in steeds meer steden van die watertappunten. Hartstikke goed. Wie weet kun je ook dat soort punten op het gebied van gezonde voeding creëren? De vraag is natuurlijk wel wie gaat dat aanleveren en betalen.’ ‘Meer geld voor de voedselbank uittrekken.’
• •
“
QUOTES
• •
•
•
• •
• •
• •
•
44
‘Maak gezonde voeding goedkoper.’ ‘Actie voeren en voorlichting geven. Goed zorgen voor inwoners, want gemeenten krijgen steeds meer taken.’ ‘Gezamenlijk ontbijten op alle scholen.’ ‘In Arnhem heb je de blauwe tomaat. Wellicht zoiets opzetten. Groente en fruit voor een goede prijs aanbieden. Cursus gezond koken aanbieden. De BTW op gezond voedsel afschaffen.’ ‘Stimuleer buurtmoestuinen en voedselprojecten met lokale ondernemers en scholen, sportverenigingen en bedrijven.’ ‘Er zijn ook weggeefkastjes met levensmiddelen: zorg dat er daar meer van komen. En dan natuurlijk met gezonde levensmiddelen hè?’ ‘We leven in een waterwin gebied. Geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruiken.’ ‘In Nijmegen heb je iets als ‘Nijmegen eet bij elkaar’. Kan de gemeente dit stimuleren en subsidiëren? Het zorgt ook voor ontmoeting.’ ‘Koken voor mensen die dat zelf niet meer kunnen.’ ‘Geen ongezond aanbod in sportkantines, bij scholen, kinderopvang, ouderencentra. Watertappunten aanleggen. Het faciliteren van kookworkshops in dorpshuizen. Campagnes over gezonde voeding.In het kader van tegels eruit, plantjes erin ook groentetuintjes stimuleren en bijvoorbeeld gratis metertuintjes met groenten aanbieden.’ ‘Voedselbossen initiëren.’ ‘Geef meer informatie en voorlichting, bijvoorbeeld wat zijn calorieën eigenlijk? En dan niet op een droge saaie manier.’ ‘Meer bijdragen aan de voedselbank.
Soms krijg je bijna niks.’
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Heeft u concrete ideeën om inwoners in de gemeente Rheden zoveel mogelijk aan het bewegen of sporten te krijgen? • •
• • • •
• •
•
• •
•
45
‘Een sportpas voor mensen met een laag inkomen, voor ouders en kinderen.’ ‘Liften sluiten in openbare (school-)gebouwen, behalve voor mindervaliden et cetera. In een straal van 1 - 2 km rondom school, sportschool, openbaar gebouw, een auto verbod.’ ‘Bon voor uitproberen sporten?’ ‘Als je sportscholen wat laagdrempeliger maakt, en dan bedoel ik vooral goedkope abonnementen?’ ‘Fietsen met de Fietsersbond?’ ‘Sportscholen zijn over het algemeen best duur voor mensen met de wat kleinere portemonnee zou er korting moeten zijn: dat zou zeker zorgen dat meer mensen naar de sportschool gaan.’ ‘Sporten op school aanbieden.’ ‘Sporten is duur. Wellicht voor mensen die net boven de grens zitten van een Gelrepas ook iets verzinnen. Zij vissen steeds achter het net.’ ‘Lanceer een app: Rhedense routes. Met de mooiste wandelroutes in, tussen en rond de dorpen. Werkt ook voor recreatie en toerisme.’ ‘Buurtsportcoaches inzetten in lage SES wijken en bij kwetsbare doelgroepen.’ ‘Het belang van sporten EN bewegen in kaart brengen, veel mensen doen of het een of het ander. Vakantieactiviteiten voor kinderen.’ ‘Samenwerkingen met zorg- en welzijnspartners om mensen door te verwijzen naar geschikt sportaanbod. Het faciliteren van ongeorganiseerd sporten op bestaande
•
“
GRATIS BEWEGING OF GYMLESSEN
• •
• •
• •
46
sportaccommodaties (verhogen van de bezettingsgraad). Onderzoek doen naar waar de behoefte ligt.’ ‘Co-creatie in het zoeken naar geschikte sport- en beweegactiviteiten: betrek juist de mensen die totaal geen zin hebben in sport en bewegen om erachter te komen hoe men denkt. Het promoten van het sportakkoord en koppelingen maken met de gelden van de brede SPUK om zo meer sportinitiatieven te ondersteunen. Het laten zien van best practices en verhalen delen.’ ‘In plaats van ik-buurt-mee-cheques een cheque om te sporten.’ ‘Ik wil therapeutisch zwemmen in het Biljoenbad maar dat kan niet, er is een wachtlijst. Dat is wel jammer want mijn knieën worden steeds slechter. Zorg dat daar meer capaciteit is.’ ‘Bankjes op de goede plekken om mensen te stimuleren dagelijks een wandeling om het dorp te maken.’ ‘In Theothorne gratis beweging of gymlessen ofzo - zoals Olga Commandeur op tv doet, gericht op ouderen en/of mensen met weinig geld. Incluzio doet al wel wat sportdingen.’ ‘Als mensen bezig zijn met overleven, hebben ze daar geen aandacht/ruimte voor.’ ‘Clubjes bewegende ouderen zou de gemeente kunnen ondersteunen. Mensen moeten wel willen. De intrinsieke motivatie om aan beweging te doen verdwijnt bij oude mensen, dat zie ik wel om me heen.’
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
In Rheden is er voldoende aandacht voor mensen met dementie en hun naasten • • •
In Rheden is er voldoende aandacht voor mensen met dementie en hun naasten. •
43 Eens
Oneens
13
12
•
Ik heb geen idee 75
%
• • Deze vraag is beantwoord door 310 respondenten. Aan dit onder-
•
zoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
47
‘Ik ervaar het nu zelf. Voordat het überhaupt gediagnosticeerd is….’ ‘Ambtenaren hebben geen flauw benul waar mensen tegen aan lopen. En ook hun mantelzorgers niet.’ ‘Van de mensen die de buurtbus gebruiken, heeft een groot aantal een dementerende partner. Ik hoor eigenlijk altijd dat de hulp vanuit de gemeente goed is. Ik merk dat ook als vrijwilliger bij Gelders Hof en hiervoor bij de vriendenbus. Er is vooral behoefte aan persoonlijke aandacht, op welke manier dan ook. Richt je daarop, niet op vergaderen over het probleem.’ ‘Ik heb dat met mijn ouders meegemaakt. Op zich werden ze goed opgevangen, maar het duurde veel te lang voor ze ergens terecht konden. Op zo’n moment kan dat eigenlijk niet wachten.’ ‘Ik heb een schrijnend geval meegemaakt bij m’n buurvrouw die lang niet de juiste hulp kreeg. Ik heb het idee dat jonge mensen geen idee hebben wat het inhoudt. Je krijgt veel goedbedoelde adviezen en casemanagers voor je neus. Maar niet de hulp die nodig is.’ ‘Ik ben vrijwilliger bij Beverrode. Te weinig vrijwilligers en te weinig personeel.’ ‘Ik ben vrijwilliger bij het Jachthuis. Er is echt een structureel tekort in de zorg.’ ‘Vroeger was het anders, toen er nog bejaardentehuizen waren. Je vond in sociaal opzicht makkelijker aansluiting. Het zou ook voor de woningmarkt goed zijn als dit soort woonvormen, in een modern jasje, zouden terugkomen.’
43
In Rheden is voldoende aandacht voor mensen met psychische problemen. Eens
Oneens
13
12 Ik heb geen idee
•
75
% •
• Deze vraag is beantwoord door 336 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
• Weet u dat de gemeente regelingen heeft voor mensen met een laag inkomen en/of schulden?
•
Eens
Oneens 7
73
21
%
De ervaringen van respondenten op deze punten zijn wisselend. De ervaringen zijn positief als inwoners al in het systeem van lopende regelingen zijn opgenomen; als dat nog niet is gebeurd of bij zaken die afwijken van de lopende regelingen dan moeten respondenten soms wel over geduld beschikken. •
Deze vraag is beantwoord door 332 respondenten. Aan dit onder-
•
zoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
afgelopen is worden ze losgelaten en vallen ze terug. Het ontbreekt aan de juiste hulp van vaste betrouwbare mensen/organisaties.’ ‘De aandacht is mager. Welzijn op recept is bijvoorbeeld niet zo bekend.’ ‘Vermoed dat de gemeente dit probleem onderschat. Menselijk contact is erg belangrijk.’ Principe 5: hulp is laagdrempelig en dichtbij. (Wij communiceren en werken als gemeente proactief om inwoners zo snel mogelijk de juiste ondersteuning te bieden.)
45 Ik heb geen idee
‘Mensen die een beroep doen op de Wmo worden doorgestuurd naar Incluzio. Dan ben je zo zes maanden (i.p.v. weken) verder.’ ‘Heel wat mensen zijn echt de weg kwijt. Die zie ik ook regelmatig over straat zwalken. Het is meer dan duidelijk dat de begeleiding echt niet oké is.’ ‘Er is te weinig en te versnipperde hulp. Ik zag dat bij mijn zoon. Steeds andere mensen en als een traject
•
48
‘Uiteindelijk is het door veel vragen en mailen goed gekomen.’ ‘Slechte service, medewerkers die niet weten waar ze het over hebben.’ ‘Ja, dat weet ik. Mijn vader had kanker en hulp in huis
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
• •
• •
“
QUOTES •
• •
49
nodig. Dat is niet gelukt, ik werd pas gebeld toen mijn vader al overleden was. Een slechte zaak.’ ‘Ik heb 10 jaar geleden in de schuldsanering gezeten. Nare tijd, maar prima geholpen.’ ‘Simpele dingen (vuil opruimen, losse tegels) worden opgelost. Maar als je ‘bureauvragen’ hebt, dan moet je een lange adem hebben…’ ‘Ik heb hulp gevraagd voor m’n verhuizing en de kosten daarvan. Netjes geholpen. Actieve benadering.’ ‘Ik gaf me op voor een vrijwilligersproject: buurtgezinnen. Dat kreeg de gemeente helemaal niet van de grond. Paar keer wisseling van de kartrekker. Na drie jaar werd ik weer eens gebeld, maar toen deed ik al wat anders (een buddyproject in Arnhem, wèl heel goed geregeld). Waarom kijken gemeenten niet eens wat vaker bij elkaar over de schutting? Volgens mij proberen ze nu zelf elke keer het wiel uit te vinden. Ik krijg nu nog steeds uitnodigingen voor de vrijwilligers dag, terwijl ik allang afgemeld ben. Als je dat soort simpele administratieve dingen al niet op orde krijgt…’ ‘Buurtgezinnen is ook helemaal niet zichtbaar. Ik denk dat er meer voorlichting moet komen over hulpmogelijkheden die de gemeente biedt. En kijken ze wel eens over de schutting van de verschillende loketjes? De kans is groot dat mensen met een probleem op één gebied, meerdere problemen hebben.’ ‘De Wmo is top. Geweldige ervaring.’ ‘Sinds ik ziek ben heb ik hulp van een schat van een mens.
Ik betaalde dat altijd zelf maar dat ging niet meer. Ik wilde haar graag houden en heb gebeld met de gemeente. Er kwam een mevrouw die mijn situatie heel goed begreep en ik heb voor 2,5 uur een PGB gekregen waarmee ik haar in kan huren. Perfect!’
“
•
•
QUOTES •
•
• •
•
•
50
‘Mijn ervaring is dat het veel uitmaakt wie je voor je krijgt. De een is onwillig en komt met allerlei regels en voorwaarden, de ander begrijpt het en helpt je direct.’ ‘Het mag wel persoonlijker, lever meer maatwerk. Ik moet bijvoorbeeld ieder jaar weer in discussie over de vrijstelling van de gemeentelijke belastingen. Dat is uitbesteed en je hebt iedere keer weer met andere mensen te maken. Het zou fijn zijn als dat wat makkelijker ging met iemand die jou en je situatie kent.’ ‘Als lid van de klankbordgroep voor de renovatie van Vivare (Schaepmanstraat) voelde ik me niet erg serieus genomen met onze ideeën.’ ‘Bij de ziekte van mijn man kregen we goede hulp. Ik vond het wel vervelend dat ze twee dagen na zijn overlijden al een bericht stuurden dat ik dingen weer in moest leveren. Dat had wel wat invoelender gemogen.’ ‘Ik heb een scootmobiel gekregen. Dat ging prima.’ ‘Wij moesten lang wachten op huishoudelijke hulp, terwijl het dringend was. Toen werd er opeens weer op bezuinigd, terwijl ik een progressieve ziekte heb. Ik moest smeken of ik hulp kreeg. Nu is er weer een andere mevrouw. Zij regelt het wel beter voor mij. Het hangt er erg vanaf wie je voor je krijgt.’ ‘Ja, dat heb ik geprobeerd. Veel gedoe voordat ik de juiste persoon aan de telefoon had, toen ik m’n verhaal gedaan had werd ik doorverwezen naar Incluzio.
Bij de inloopmiddag moet je eindeloos wachten, een afspraak maken kan niet. Dat kan toch beter en efficiënter!’ ‘Ja, ik had in Arnhem makkelijk een Wmo-indicatie, maar hier zijn ze veel strenger. Ze waren slecht bereikbaar, ik kreeg pas antwoord na een jaar! Toen wilden zij ook bepalen waar ik hulp kon krijgen terwijl ik zelf al een heel
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
• •
51
goed contact elders had. Veel moeilijk gedoe. Laat dan maar, wat mij betreft.’ ‘Ze hebben mij gevraagd hen niet meer lastig te vallen.’ ‘Ja, ik vroeg om ondersteuning voor de aanschaf van een wasmachine. Ik moest m’n schoonmoeder van 99 jaar maar om hulp vragen...’
4
Zijn we een vraag vergeten te stellen •
•
•
•
•
52
‘Over de Posbank die is afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. In mijn buurt wonen heel veel ouderen en veel zijn ook niet zo goed ter been. We voelen ons als oudjes-buurt behoorlijk aan de kant gezet door gemeente. Natuurlijk, handhaving op motoren is zeker nodig, maar ik vind het dus een minpunt dat wij als ouderen zo beperkt worden. Velen van ons wonen juist in Velp vanwege het groen, waaronder ook de Posbank.’ ‘We hebben veel parkeeroverlast vanwege de speeltuin aan de Rode Kruislaan (in speelseizoen). Bezoekers parkeren bij ons in de Drukkerlaan; waardoor er geen parkeerplek is voor bewoners en de doorgang voor hulpdiensten wordt belemmerd. Ik ben slecht ter been en moet dan 200 meter lopen naar mijn taxivervoer. Bezoekers laten ook troep achter (luiers op straat). Circa 14 bewoners hebben hier last van. De speeltuin vindt het ook vervelend, daar hebben we goed contact mee. Bezoekers kunnen gratis bij de Jumbo parkeren, maar doen dat niet. Ik heb al meerdere keren een melding gedaan, maar tot op heden geen actie.’ ‘Er komt hier veel import uit Arnhem. Daardoor krijg je minder contact met anderen. Er komen steeds meer mensen die begeleid wonen in de straat. Daar wordt niet over gecommuniceerd en ze worden niet of nauwelijks begeleid.’ ‘De buurt is erg achteruitgegaan. Vivare heeft de helft verkocht. Van de zes woningen zijn er bij vier altijd de gordijnen dicht.
Er ligt vuil naast container, en er wordt niet gehandhaafd.’ ‘Het verwaarloosde klooster is inmiddels 1 jaar onbewoond, daarvoor was er ruim 14 jaar overlast van arbeidsmigranten die er woonden. En vorig jaar was het
Zijn we een vraag vergeten te stellen
Sociaal domein in de gemeente Rheden
• •
•
“
DE BUURT IS ERG ACHTERUIT GEGAAN
•
•
•
•
53
een noodopvang voor vluchtelingen. Nu is het onzeker wat er mee gaat gebeuren. Dat zorgt voor veel onrust in de wijk.’ ‘Het Churchillplein is niet zo goed ingericht, het is niet aantrekkelijk en er staan geen bankjes bijvoorbeeld.’ ‘Vroeger was dit complex voor ouderen, nu stoppen ze er van alles in. Overal vandaan, zelfs uit Amsterdam. Onze eigen jongeren krijgen geen woning. Ik snap er niks van. Jonge mensen brengt ook levendigheid maar ik ken niemand meer. Er zijn allemaal vreemden komen wonen.’ ‘De voetbalkooi in Dieren Noord Oost tussen de twee basisscholen zorgt al jaren voor overlast. Er zijn afspraken gemaakt over de openingstijden, maar daar houdt niemand zich aan en er wordt niet gecontroleerd en/of gehandhaafd. Diverse keren de politie gebeld, maar die zegt andere prioriteiten te hebben.’ ‘Bloembakken aan lantaarnpalen in Laag-Soeren is volgens de gemeente te duur in verband met watergeven, maar in Dieren en Velp hangen ze wél.’ ‘Ik woon in een gemeentelijk monument.
Daar zijn heel veel regels, zelfs welke houtsoort je moet gebruiken onder het schilderwerk! Er mogen geen zonnepanelen op het dak, terwijl Rheden zelfs grotere ambities heeft dan de landelijke overheid op het gebied van ‘van het gas af’.’ ‘Ik heb een ander huis nodig, hoe moet ik daar aan komen? Ik kan niet met de computer en ik snap al die formulieren niet, wie kan mij daarbij helpen? En ik zoek ook vrijwilligerswerk, hoe moet ik dat vinden?’ ‘Ik heb long covid, dus mijn gezondheid is nou niet bepaald je van het. Daarnaast heb ik er in korte tijd heel veel stress bijgekregen. Een jaar geleden woonden ik nog samen met mijn man en drie kinderen in één huis. De kinderen zijn inmiddels allemaal het huis uitgegaan en
•
54
vorige maand vertrok ook mijn man: om bij een andere vrouw in te trekken. En dan zit je opeens in plaats van in een vol huis helemaal alleen.’ ‘Ik hoop over een aantal jaar niet meer te leven. Ik heb dezelfde progressieve ziekte als meer mensen in mijn familie. Ik ben de jongste. Bij mijn zus heb ik gezien wat een lijdensweg dat kan worden. Dat wil ik pertinent niet. Daarom draag ik heel bewust een niet reanimerenpenning van de NVVE. Deze wilsverklaring wordt echter vaak niet gerespecteerd door bijvoorbeeld vrijwilligers van een AED-groep. Die weten soms niet eens van het bestaan van zo’n penning. Dat vind ik heel kwalijk. Het is een grote angst van mij om door zo iemand toch gereanimeerd te worden. Heel vaak gaat dit niet goed en leef je dan verder met heel ernstig letsel. Ik heb verder geen oordeel over reanimeren maar ik wil het niet. En duizenden mensen met mij. Daarom vraag ik daar altijd aandacht voor.’
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Zijn we een vraag vergeten te stellen
Algemene gegevens van respondenten
Welke opleiding heeft u gedaan (noem de hoogst gevolgde)?
Bent u:
50
Wat is uw gezinssituatie?
53
52 Vrouw
Universiteit
Samenwonend vmbo / lbo / mavo
Man 3
10
56
Ik woon nog thuis bij (een) ouder(s)
Basisonderwijs
44
1
49
Alleenwonend
44
32
%
%
6
29
31
18 mbo
hbo
51
%
havo / vwo
Samenwonend met kind(eren)
Deze vraag is beantwoord door
Deze vraag is beantwoord door
Deze vraag is beantwoord door
433 respondenten. Aan dit onder-
433 respondenten. Aan dit onder-
423 respondenten. Aan dit onder-
zoek hebben 489 respondenten
zoek hebben 489 respondenten
zoek hebben 489 respondenten
deelgenomen.
deelgenomen.
deelgenomen.
Leeftijdscategorie
51
Deze vraag is beantwoord door 433 respondenten. Aan dit onder6%
7%
5%
10%
18%
25%
19%
8%
2%
Tot 21
21-30
31-40
41-50
51-60
61-70
71-80
81-90
Boven 90
zoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
Woonplaats
Deze vraag is beantwoord door 445 respondenten. Aan dit onder22%
27%
6%
8%
23%
9%
5%
Velp
Rheden
De Steeg
Ellecom
Dieren
Spankeren
LaagSoeren
55
zoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
5
Jongeren Voor de mening van jongeren hebben we dit keer gekozen voor dieptegesprekken met jongeren op de plekken waar ze samenkomen. Dat was op diverse plekken in de gemeente: buurthuis de Poort (jongereninloop), op hangplekken in Velp (Hoofdstraat, veldje naast het Biljoenbad, schoolplein Prins Bernhardschool en de boom op de parkeerplaats achter de Albert Heijn (Vlashof) en Dieren (Callunaplein, tussen buurthuis de Oase en de bieb, speeltuinen); verder hebben we scholieren in de hele gemeente gesproken. De aanwezige jongeren komen al langere tijd in De Poort en zijn achttien jaar. Ze kijken met wat afstand naar de jeugd van enkele jaren jonger. “Wij voetbalden vooral”, zegt een van hen. “Het valt mij op dat de jeugd dat nauwelijks meer doet. Ze rijden rondjes op hun scooter, trappen rotzooi op het plein bij de Albert Heijn of op andere hangplekken.” Regelmatig is er ruzie en moet daar de politie bij komen. “Relatief onschuldig”, denkt een van de jongeren, “maar ik kan me voorstellen dat bijvoorbeeld ouderen zich daar onveilig door voelen. Ze lijken zich meer te vervelen.” Sportveldjes zijn bloedheet De openbare sportvoorzieningen kunnen ook wel beter, vinden de jongens. “Een groot veld dat wij hadden bij AFC is opgedeeld en nu te klein en snel bezet. Andere veldjes bij het zwembad of hier bij de Poort zijn bloedheet in de zon. Daar kun je alleen ’s avonds laat wat doen.
Ze zouden er eigenlijk meer bomen omheen moeten zetten.”
56
Jongeren
“
DRINKEN IS NIET ‘GANGSTER’, BLOWEN WEL
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Iedere week samen groenten snijden De jongereninloop is te weinig bekend, denken de jongens. Zelf zijn zij hier lang geleden met iemand anders meegekomen. “Er gebeurde toen meer”, vertellen zij, “en er kwamen meer jongeren. Het ging van mond-tot-mond. Je had toen ook nog een andere inloop The Max. Daar kon je ook poolen en had je een playstation. Lang geleden aten we hier iedere week. Dan stonden we met zijn allen groenten te snijden. Meestal maakte Fatima (jongerenwerker) het af en dan gingen wij voetballen.” Drinken is niet ‘gangster’, blowen wel Er wordt naar het oordeel van de aanwezige jongeren niet zoveel alcohol gedronken onder de Rhedense jeugd maar des te meer geblowd. “Alcohol is moeilijker om aan te komen”, vertellen zij. “Drinken is ook niet ‘gangster’, blowen wel. Dat zien ze in de rapclips. Blowen is stoer. Het gebeurt overal in de parkjes door twaalf-, dertien-, veertienjarigen. Ik werk weleens bij de servicebalie van de Albert Heijn; als je ziet hoeveel lange vloei daar wordt gekocht...” “Ze hebben niet door dat je door te blowen met je hersenen fuckt”, zegt een ander. “Als je zegt: kom bij ons gratis blowen, weet ik zeker dat je deze hele tent zo teringvol hebt zitten.” Onzekerheid, depressie online Onzekerheid en depressie hebben in de coronaperiode een hoge vlucht genomen onder jongeren, vertellen zij.
Internet en sociale media spelen daarbij een belangrijke rol. “Als je de hele tijd binnen zit naar filmpjes van perfecte dingen en mensen te kijken dan word je wel onzeker. Daarbij wordt er veel gedeeld en krijg je veel feedback. Zowel positief als negatief, maar vooral het negatieve blijft vaak hangen. Dat
57
“
ER GAAT NIETS BOVEN FYSIEKE ONTMOETINGSPLAATSEN
gaat heel ver. Je ziet reacties als: ‘Je bent dik en lelijk, ik hoop dat je sterft, maak jezelf van kant’. Veel ruzie en onrust ontstaat ook op sociale media.” Ondanks de ongekende mogelijkheden tot contact met de digitale middelen, is er best veel eenzaamheid onder jongeren, denken zij. “Veel jongeren zijn tijdens corona van buitenpersonen naar online personen gegaan. Ze zijn vaak makkelijk beïnvloedbaar en kwetsbaar. Je kunt online een spelletje samen doen of makkelijk contact hebben met mensen in Amerika. Maar het mist vaak diepgang en je verliest dat contact ook weer snel.” Fysieke interactie dus Er gaat dus niets boven fysieke ontmoetingsplaatsen en wat dat betreft zijn meer hangplekken toe te juichen, vinden de jongeren. “Gewoon plekken om te chillen in een parkje ofzo mogen er wel meer zijn”, vindt de een. “Maar dan zit je wel met het probleem van overlast”, merkt de ander op. De conclusie is dat jongeren wel wat meer bij de hand mogen worden genomen met activiteiten. “Dat je hen dwingt tot meer samen zijn en interactie. Dat ze zo elkaar positief gaan beïnvloeden, want uit zichzelf doen ze dat niet. Met tafeltennistafels, een voetbalevenement, of een evenement met andere spel- en sportactiviteiten. Als daar een goede vibe is, dan doen jongeren daar wel aan mee”, zo denken zij.
58
Jongeren
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Waar deze jongeren verder wel warm voor lopen mocht er een ruim budget voorhanden zijn? • Een House of Billiards zoals in Arnhem • Een trampolinepark • Een gamingcafé waar je samen afspreekt voor de gezelligheid • Een studiecafé waar je bijvoorbeeld onder gezellig koffie kunt drinken en boven stil studeren.
59
6
Verantwoording In maart en april 2023 hebben bijna 500 inwoners hun mening gegeven over het sociale domein in de gemeente Rheden. Een gesprek op straat duurde ongeveer 10 tot 30 minuten. Het invullen van de online vragenlijst duurde maximaal 10 minuten. We hebben input gekregen van mannen en vrouwen, jong en oud, uit alle dorpen en uit alle lagen van de samenleving. Zo is er een uitgebalanceerd, gespreid beeld ontstaan van wat leeft rondom dit onderwerp. Opiniepijlers vervult in de informatievergaring en -verwerking een neutrale rol. Onze interviewers leggen in de gesprekken een directe relatie tussen opdrachtgevers en inwoners/ passanten. Dat stellen de respondenten op prijs: ze geven graag hun mening en vinden het in beginsel positief dat de gemeente wil luisteren naar wat er leeft en speelt onder de inwoners. De interviews hebben geresulteerd in ruim 20.000 datagegevens; deze zijn verwerkt, geanalyseerd en samengevat. De resultaten kunnen bijdragen aan communicatie en informatie- voorziening op maat, onderbouwing van het voorgenomen participatiebeleid en verdere versterking van de kwaliteit van dit beleid. Wij voeren onafhankelijk onderzoek uit. Onze interviewers voeren de gesprekken objectief, neutraal en zonder enig belang bij de uitkomst ervan.
Tijdens het interview maken onze medewerkers duidelijk wie de opdrachtgever van het onderzoek is, en dat Opiniepijlers als onafhankelijke partij gevraagd is voor de uitvoering. Opiniepijlers is het onafhankelijke ‘doorgeefluik’ tussen inwoners en de gemeente.
60
Verantwoording
“
INWONERS VOELEN ZICH DOOR DE KEUZE VOOR PERSOONLIJKE GESPREKKEN ECHT GEHOORD
Sociaal domein in de gemeente Rheden
De straatgesprekken zijn geen referendum voor of tegen, maar een manier om gedragen argumenten te vinden voor beleid. Wij werken hiervoor met een gestandaardiseerde gespreksleidraad, zodat iedere respondent in onze 1 op 1-gesprekken dezelfde vragen krijgt en gelegenheid heeft om authentieke input te geven. De vragenset is zo opgebouwd, dat respondenten hun gedachten, sentimenten en ideeën over de diverse onderwerpen en thema’s delen in eigen woorden maar ook via gesloten antwoorden. De resultaten van het onderzoek verwerken we transparant, deze zijn niet herleidbaar tot de respondent, maar wel herkenbaar. Als het gaat om de respons maken we een onderscheid tussen straatgesprekken en thuisgesprekken enerzijds en online reacties anderzijds. Via straatgesprekken en thuisgesprekken kunnen we informatie effectiever overdragen en ontstaat er een beter beeld van wat er leeft en speelt qua ideeën, belangen, zorgen, argumenten en communicatiebehoefte. Bovendien voelen inwoners zich door de keuze voor persoonlijke gesprekken echt gehoord. Respondenten hebben dat belang onderstreept. Ook stellen zij op prijs dat de gesprekken in de eigen omgeving plaatsvinden. Online enquêtes geven vooral een beeld van wat er breder leeft, persoonlijke gesprekken zijn bij uitstek geschikt om echt de diepte in te gaan.
Door deze combinatie van kwalitatief en kwantitatief onderzoek kunnen we de mening van de respondenten scherp in beeld brengen. Hun mening, maar ook hun zorgen, wensen, belangen én de kansen die zij zelf zien.
61
“
In onze onderzoeken wordt altijd naar geslacht, leeftijd, woonplaats en opleiding gevraagd, de vier hoekstenen van representatief onderzoek. De data laten zien dat er voldoende spreiding is over het te onderzoeken gebied. Ook spreken we voldoende mensen voor een representatief oordeel. Door de vele open vragen die we stellen wijkt onze methode af van wat onder representatief onderzoek wordt verstaan, namelijk uitsluitend gesloten vragen. Met onze werkwijze combineren we de grote aantallen respondenten van een kwantitatief onderzoek met de diepgang van gesloten onderzoek. We verenigen het beste van twee werelden; het resultaat is een breed en gedragen beeld van wat er leeft onder inwoners.
WE VERENIGEN HET BESTE VAN TWEE WERELDEN
62
Verantwoording
Sociaal domein in de gemeente Rheden
63
Bijlage: Doelgroepgesprekken met inwoners We hebben voor dit onderzoek enkele locaties gekozen waar ‘ervaringsdeskundigen’ bij elkaar komen, inwoners met een voorziening bijvoorbeeld, maar ook vrijwilligers die zich inzetten voor uiteenlopende activiteiten. Locatie: dorpshuis Willem de Zwijger Rheden, Rhedens Seniorenorkest. Gesproken met leden van het seniorenorkest uit Velp en Dieren en met de conciërge van het dorpshuis uit Rheden. Het dorpshuis en ook het orkest blijken mensen vanuit de wijde omtrek aan te trekken. Het merendeel van de leden komt niet uit de gemeente Rheden. Een van de redenen voor de populariteit onder ouderen is dat het orkest overdag repeteert en optreedt, niet ’s avonds. Het orkest is overigens zoals veel verenigingen nog niet op de sterkte die het had voor corona, zo’n 30 leden tegen 54 voorheen. Volgens de deelnemers is samen muziek maken een grote bron van welbevinden en gezondheid. Het bestuur van het orkest komt graag in contact met ouderen voor wie dit eventueel ook kan gaan gelden. Wellicht dat enige promotie via de gemeente tot de mogelijkheden behoort. Behalve het plezier in samen muziek maken hebben leden weinig onderlinge verbanden. Contacten in de buurt: ‘Het is altijd los zand geweest’ Zij geven aan dat ook in hun woonomgeving de verbanden over het algemeen niet zo hecht zijn.
“Ik woon al 44 jaar in dezelfde straat: de Harderwijkerweg in Dieren”, vertelt Marjo (78). “Het is altijd los zand geweest. Ik realiseerde me dat
64
Bijlage
Sociaal domein in de gemeente Rheden
we inmiddels tot de oudste inwoners van de straat horen en maar weinig mensen die na ons zijn gekomen kenden. Daarom hebben we afgelopen jaar voor het eerst een nieuwjaarsborrel voor de buurt georganiseerd. Dat was erg leuk en je ziet dat je nu ook al meer bij elkaar betrokken bent en elkaar groet.” “Je ziet dat nieuwkomers in de straat slecht integreren”, ervaart ook Rob (69) uit Velp. “De meeste ken ik niet. Ze nemen niet de moeite om even bij de buren op bezoek te gaan om kennis te maken. Eigenlijk moet je wel even werk maken van het contact zoeken met elkaar.”
“
JE ZIET DAT NIEUWKOMERS IN DE STRAAT SLECHT INTEGREREN
Goed contact in de buurt is fijn, maar voor deze deelnemers niet direct nodig als het gaat om hulp of ondersteuning. Zelfstandigheid staat voorop, daarna komen partner en de kinderen in beeld, de buurt slechts incidenteel als het echt niet anders kan. “Wij zijn allemaal slim genoeg om het zelf te kunnen bedenken”, zegt Albert (79) uit Velp. “En als dat niet meer lukt, hebben we de kinderen. We hoeven maar te kicken en ze staan klaar. Zelf hebben we dat nog niet nodig.” Zelf staan Rob en Albert klaar voor oudere familieleden die steun nodig hebben, Marjo steunde een vrouw in de buurt die het nodig had. In de gesprekken op straat treffen wij veel mensen die actief zijn als vrijwilliger bij zorgcentra, clubs of activiteitencentra. Zowel Marjo als Rob zijn erg actief als vrijwilliger. Onder meer voor het seniorenorkest, als taalcoach voor statushouders, bij de Wereldwinkel, de Oudheidkamer en bij Ons Raadhuis in Velp, waar 75 vrijwilligers activiteiten organiseren voor wekelijks zo’n 250 grotendeels oudere bezoekers.
65
Berenschot:
Naar een 92 evenwichtig sociaal domein
95
Bewegen voor ouderen: ‘Als de zwembaden maar blijven’ Naast muziek maken noemen de muzikanten bewegen als belangrijkste ingrediënt voor de gezondheid. “Zwemmen is bij uitstek de sport voor ouderen”, zegt Marjo. “Als de zwembaden maar blijven. Het is een van de weinige sporten die je tot op hoge leeftijd kunt doen. Ik ga elke ochtend om zeven uur en dan komt er vaak een man van 94 op zijn driewieler aan die dat ook doet.” Bij de leden van het seniorenorkest lijken financiële zorgen niet te spelen. De gesprekspartners hebben de indruk dat Rheden over het algemeen een vrij rijke gemeente is en dat de gemeente zelf deze doelgroep goed in beeld heeft en zou moeten benaderen om te vragen wat er nog meer nodig is. “Het systeem schiet tekort”, zegt Albert. “Rijken zouden meer belasting moeten betalen om betere voorzieningen te creëren zoals in Scandinavië. Kijk naar de energietoeslag. Die krijgen wij ook, terwijl we het makkelijk zelf kunnen betalen. Voor komende winter hebben ze alle tijd gehad om uit te zoeken wie het hard nodig heeft en wie niet. Ik hoop dat ze dat gedaan hebben.” Eenzaamheid: ‘ze moeten even over de drempel geholpen worden’ Eenzaamheid is een thema dat de deelnemers herkennen. “Ik denk dat eenzaamheid voor een groot deel van de oudere bezoekers van Ons Raadhuis speelt”, zegt Rob die daar vrijwilliger is.
“De meeste goede contacten komen vaak nog van vroeger: de school en clubs van de kinderen. Naarmate je ouder wordt, komen er weinig bij en vallen er veel af. Daarbij zijn mensen hier erg afwachtend. Ze moeten even over de drempel geholpen worden. Vaak is dat een buur-
66
Bijlage
Sociaal domein in de gemeente Rheden
vrouw die vraagt of ze een keer meegaan. Eenmaal er overheen, dan gaat het goed.” “Het is moeilijk contact maken hier aan de Veluwezoom”, ervaart Marjo die ook in de kop van Noord-Holland gewoond heeft. “Mensen zijn heel afhoudend. Er zijn buurthuizen en activiteiten genoeg, het zit ‘m in de aard van de mensen. Je moet het karakter hebben om mee te doen. Zo zwem ik in het buitenbad in Rheden altijd eerst een baantje om iedereen goeiedag te zeggen. In de winter in het Biljoenbad in Velp gaat dat niet zo.” ‘Gratis vervoersdienst voor ouderen’ Sociale samenhang en meer voor elkaar betekenen als inwoners van Rheden is een lastig proces, ziet conciërge van het dorpshuis Ger. “Inclusio en de praktijkondersteuners van de huisarts zijn daar ook al een tijd mee bezig”, zegt hij. “Maar de respons is heel laag. Op een open inloop komen mensen bijna niet, of ze moeten echt door iemand meegetrokken worden. De Rhedenaren willen dat niet zo. Voor veel ouderen is het vervoer wel echt een probleem. Je zou voor hen eigenlijk een goede en liefst gratis vervoersdienst op moeten zetten.” Toch draait het dorpshuis wel goed en weet het de bijzondere doelgroepen te bereiken, stelt de conciërge. Bijvoorbeeld met de formulierenbrigade waar vooral minderheden gebruik van maken, bijeenkomsten voor ex-verslaafden en de activiteiten voor mensen met een beperking van Siza.
De zorg: ‘bureaucratie en versplintering’ Marjo heeft zelf in de psychische gezondheidszorg gewerkt: “Er is wel heel veel zorg”, zegt zij. “Maar met de nieuwe zorgwet van 2006 zijn het allemaal zulke logge, trage apparaten
67
“
ER WORDT TE VEEL GETOLEREERD
geworden. Allemaal managers en niet gericht op de mensen voor wie het bedoeld is. Het is zo bureaucratisch als wat, alles moet gedocumenteerd worden. Als je dat eens terug kon draaien, zou de zorg veel verbeteren.” Ook wat betreft de zorg voor mensen met dementie valt er het nodige te verbeteren, denken de gesprekspartners. “De plekken in verpleeghuizen zijn gereduceerd en dan krijg je problemen. Wachtlijsten leiden soms tot mensonterende toestanden. Er zijn in de gemeente meer dan honderd zorgorganisaties actief om deze groep te bedienen en ze werken allemaal langs elkaar heen. Die versplintering in de zorg is niet goed. Sowieso hoort marktwerking niet in de zorg.” De gemeente: ‘Geen ‘ja en amen’ maar aan de slag!’ Met de gemeente hebben de deelnemers zelf maar weinig contact of ervaring. Gevraagd naar wat deze nog meer kan doen aan een goed en veilig samenleven denkt Marjo in eerste instantie aan meer handhaven en strenger straffen. “Er wordt te veel getolereerd”, zegt zij. “Als mensen nooit de consequenties ervaren van de schade die zij berokkenen dan leren ze daar ook niet van.” “Meer blauw op straat”, vindt ook Ger. “Het is steeds onveiliger, er is meer geweld. Handhaving of de wijkagent zie je nooit. De politie is verhuisd naar Velp en die spreekuren werken niet. Het is heel beperkt. Een afspraak om over een paar dagen aangifte te doen, dat vind ik slecht.
Je moet direct terecht kunnen met zoiets en je moet de handhavers zien rijden in het dorp.” “Geen ‘ja en amen en we zullen ernaar kijken’ maar aan de slag!”, zegt Ger tot slot. “Ik heb al zoveel gesprekken met inwoners bijgewoond en enquêtes ingevuld. Onlangs weer
68
Bijlage
Sociaal domein in de gemeente Rheden
een onderzoek van Rhedens Dorpsbelang. Het zijn steeds dezelfde punten die voor corona ook al aangegeven werden maar er is nog niets aan veranderd.” Locatie: MFC De Oase in Dieren, bingo-avond. Gesproken met beheerders/ bestuursleden De Oase en deelnemers van de maandelijkse bingo-avond. “Dieren is mooi om te wonen”, vindt beheerder Richard en de cohesie is er ‘redelijk’. Een wijk als Stenfert kent wel de nodige problemen die de laatste jaren verergerd zijn. “Er wordt van alles ingestopt”, zegt hij. “Dat heeft de buurt erg veranderd. De balans is weg. Veel donkere mensen. Dit terwijl anderen lang op een huis moeten wachten. De irritatie loopt daardoor op. Je zit met wettelijke verplichtingen voor huisvesting maar zou dat meer moeten spreiden.” “Het is de laatste jaren heel erg geworden”, bevestigt een bewoonster die deelneemt aan de bingo. “Ze stouwen van alles in de leegstaande woningen. Buitenlanders, mensen die ze niet allemaal op een rijtje hebben.” Voor mensen met psychische problemen zou meer aandacht moeten zijn, vinden de aanwezigen. De indruk is dat het te lang duurt voor er hulp komt en het bij overlastklachten bij de politie blijft hangen zonder dat het achterliggende probleem geadresseerd wordt. Met tien dorpshuizen en twee inloophuizen in de gemeente wordt de sociale samenhang voldoende bevorderd, vindt hij. De Oase is na corona weer behoorlijk gevuld geraakt.
Iedere dag is er een inloop. “Bijna altijd dezelfde mensen die komen”, erkent de beheerder. “Het vergt wat om de stap te doen om te komen, meestal gaat dat via via. In september
69
wordt er weer een gratis lunch gehouden om mensen die mogelijke eenzaam zijn in de gemeente te bereiken.” ‘Genoeg te doen, maar de drempel is hoog’ De algemene teneur is dat er genoeg te doen is in Dieren, behalve misschien voor jongeren. Maar het valt niet mee om mensen naar activiteiten toe te krijgen. “Ook bij ons in de drempel onbedoeld hoog”, vertelt een vrijwilliger van het inloophuis. “Mensen denken dat het voor ‘probleemgevallen’ is, maar dat is niet zo. We hebben al zoveel gedaan om de activiteiten bekend te maken maar veel mensen zitten liever voor de tv te koekeloeren. Ze komen niet of je moet ze echt meesleuren.” Er is een prikpost in De Oase. Iedere vrijdag is er een driegangenmaaltijd voor € 8,50 waar circa twintig mensen gebruik van maken. Naast de vrijwillige formulierenhulp begint binnenkort ook een gepensioneerde ICT-er met hulp bij computer- en telefoonproblemen. Behalve het geijkte biljart is er een nieuw scherm met regionale berichtgeving in de centrale ruimte, evenals een boekenruilkast en een weggeefkast. Van die laatste wordt dankbaar gebruik gemaakt door onder meer de deelnemers aan de taallessen of de maandelijkse bingo. Ook het repaircafé draait goed, volgens de beheerder. ‘Veel financiële zorgen’ “Er zijn zeker weten veel mensen met financiële zorgen in de gemeente”, vertelt een deelneemster aan de bingo.
Kijk naar de Facebookgroep ‘Gekkebendevanellende’. Dit initiatief van Daniëlle Wittebol helpt inwoners van de gemeente Rheden die in de problemen zitten met onder meer gratis boodschappen. De Facebookgroep die wordt gebruikt om deze
70
Bijlage
“
ER ZIJN ZEKER WETEN VEEL MENSEN MET FINANCIËLE ZORGEN IN DE GEMEENTE
Sociaal domein in de gemeente Rheden
spullen te verdelen telt inmiddels ruim 2.500 leden. “En dat is nog los van de voedselbank”, zegt de vrouw. “En alle buurtkastjes die overal in Dieren verschenen zijn. Er zijn genoeg mensen die daar ’s avonds naartoe gaan omdat ze anders niet te eten hebben de volgende dag. Ik vind dat de gemeente te weinig doet en te veel met de regeltjes bezig is. Bijvoorbeeld mensen korten omdat er nog een kind in huis woont. Waar overigens geeneens een woning voor is.” ‘Regels zijn regels’ “Dat geldt ook voor de huishoudelijke hulp”, zegt een ander. “Daar heb je dan ineens geen recht meer op omdat je zoon 21 is geworden. Dat zou hij dan wel kunnen doen, terwijl hij hele dagen werkt. Je bent geen mens maar een nummer. Het is: ‘regels zijn regels’. Ik mis de persoonlijke aanpak.” “De gemeente Rheden is ruimhartig, sociaal gezien”, stelt Richard. “Maar ze zouden er misschien wel meer op uit moeten om dat bekend te maken en uit te voeren. Naar de mensen toe in de dorpshuizen en de wijken. En ik mis de actie. We weten wel zo’n beetje wat er speelt in de dorpen. Je hoeft niet alles meteen op te pakken maar maak voor ieder dorp een top drie met speerpunten die je echt gaat oplossen.”
71
Onderzoeksbureau Opiniepijlers september 2023
Moventum
Facts & figures
92
Hoe gaan we in de toekomst samen leven in de gemeente Rheden? Samen leven in de gemeente Rheden gaat over alles wat inwoners direct raakt in hun leven. Bijvoorbeeld financiële bestaanszekerheid, opgroeien en ontwikkelen met kansen en naar elkaar omkijken. Het gaat ook over de manier waarop inwoners zichzelf redden zonder hulp en zorg met indicatie (Wmo en Jeugdwet). In oktober en november deden inwoners mee aan het onderzoek over hoe we in de toekomst samen leven in de gemeente Rheden. 563 mensen vulden de vragenlijst in. Hieronder ziet u een samenvatting van de resultaten en leest u wat de gemeente daarmee wil doen.
Een fijne buurt Wat vindt u van de stellingen? % (Helemaal) eens Ik voel me thuis in mijn buurt: 84% Mensen in mijn buurt gaan op een prettige manier met elkaar om: 78% Ik vind het normaal dat wij in de buurt omzien naar... ...elkaar en dat wij bijvoorbeeld op elkaars kinderen passen of een boodschapje doen 76% (helemaal) eens ...buren die wat extra hulp en ondersteuning nodig hebben zoals inwoners met dementie 68% (helemaal) eens
77% vindt dat de inwoners meer invloed moeten hebben op de inrichting van de buurt De respondenten zeggen dat inwoners zo meer gemotiveerd worden om ook om te kijken naar de buurt. Wel moet voorkomen worden dat een klein clubje bepaalt hoe de omgeving eruit komt te zien.
83% vindt het logisch dat de gemeente meer investeert in wijken waar dat nodig is De respondenten zeggen dat dit gedaan moet worden om te voorkomen dat die wijken verder afzakken. De gemeente gaat naar de wijken waar het nodig is.
Gezond en vitaal Het is belangrijk dat de gemeente inwoners helpt bij het maken van gezonde keuzes
(Heel) erg
Niet eens/
(Heel) erg
Weet ik niet/ geen
eens: 50%
niet oneens: 32%
oneens: 17%
mening: 1%
Inwoners die het (heel) erg eens zijn met deze stelling zeggen dat de gemeente moet helpen door het geven van voorlichting Hoe kunnen volgens u mentale gezondheidsklachten zoveel mogelijk voorkomen worden? Top 4 Sociale contacten: 54% Gezonde leefstijl: 42% Beschikbaarheid van professionele zorg: 39% Laagdrempelige inlooppunten: 21%
Bestaanszekerheid Inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor hun inkomen. De gemeente hoeft inwoners niet extra te ondersteunen om mee te kunnen doen.
De gemeente moet kwetsbare ouders extra ondersteunen. Denk aan opvoedondersteuning of financiële bijdrage voor schoolreisjes.
(Zeer) mee eens: 16%
(Zeer) mee eens: 75%
Niet mee eens/ niet mee oneens: 19%
Niet mee eens/ niet mee oneens: 15%
(Zeer) mee oneens: 65%
(Zeer) mee oneens: 9%
Weet ik niet/ geen mening: 1%
Weet ik niet/ geen mening: 0%
Wat is volgens u het belangrijkst voor de gemeente om actie op te ondernemen voor het versterken van de bestaanszekerheid? Top 2 Inzetten op betaald werk voor inwoners die nu (nog) niet betaald werken: 35% Ondersteunen van mensen met een laag inkomen om mee te kunnen doen: 23%
Berenschot:
Naar een 92 evenwichtig sociaal domein
95
Naar een evenwichtig sociaal domein
1/32
RAPPORT
Naar een evenwichtig sociaal domein Onderzoek naar maatregelen om de betaalbaarheid van het sociaal domein te waarborgen 71591 - Vertrouwelijk – 11 maart 2024 Wouter Poels
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
Naar een evenwichtig sociaal domein
2/32
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 Introductie ....................................................................................................................... 3 Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 6 Financiële analyse ............................................................................................................ 6 Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 11 Inzicht in potentiële maatregelen .................................................................................. 11 3.1
Maatwerkvoorzieningen ................................................................................ 11
3.2
Collectieve voorzieningen/subsidies ............................................................. 13
3.3
De sociale basis ............................................................................................ 18
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 20 Interne analyse .............................................................................................................. 20 Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 22 Besparingsmaatregelen .................................................................................................. 22 5.1
Voorgestelde besparingsmaatregelen ........................................................... 23
5.2
Alternatieve maatregelen ............................................................................. 26
5.3
Financiële effecten (indicatief) ..................................................................... 28
Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 30 Conclusie en afwegingen ................................................................................................ 30
Naar een evenwichtig sociaal domein
3/32
HOOFDSTUK 1
Introductie De gemeente Rheden heeft de afgelopen periode gewerkt aan het Koersdocument Sociaal Domein waarin richting wordt gegeven aan het beleid van de komende jaren. Tegelijkertijd wordt de gemeente Rheden geconfronteerd met stijgende kosten. Dit roept niet alleen de vraag op welke gemeente Rheden wíl zijn, maar brengt ook de vraag met zich mee welke gemeente Rheden kán zijn voor haar inwoners. Om te komen tot weloverwogen keuzes, wil de gemeente Rheden haar raad keuzes voorleggen die de gemeente in staat stellen om het sociaal domein voor de komende jaren te verbinden aan een reëel financieel uitgangspunt. Inzicht in deze keuzes (en de impact daarvan) zorgt ook voor een reëel beeld over welke gemeente de gemeente Rheden kan zijn en de juiste dingen kan doen voor de beschikbare middelen. De gemeente Rheden heeft Berenschot gevraagd om inzicht te geven in de besparingsrichtingen binnen het sociaal domein. Hierbij wenst de gemeente inzicht te krijgen in de taken die wettelijk zijn en die lokaal en regionaal kunnen worden opgepakt. Ook wil de gemeente goed zicht krijgen op de impact van de maatregelen (financieel, imago en richting inwoners). Daarnaast heeft de gemeente Rheden ons gevraagd om inzicht te verschaffen in hoe de rijksbijdrage zich verhoudt tot de begroting en de bestedingen op de verschillende deelgebieden van het sociaal domein.
Onderzoeksvragen De gemeente Rheden wenst inzicht in de besparingsrichtingen en wil een beeld krijgen van de potentiële impact hiervan. De geformuleerde onderzoeksvragen hierbij zijn de volgende: 1. Wat zijn de besparingsrichtingen binnen het sociaal domein in de gemeente Rheden? 2. In hoeverre wordt er met de verdeling van de middelen door het Rijk rekening gehouden met de kosten in de gemeente Rheden? 3. Waar zit de ruimte voor maatwerk bij geïndiceerde ondersteuning Wmo en jeugdzorg gelet op wet, jurisprudentie en maatschappelijke acceptatie, afgezet tegen de uitgaven?
Aanpak Om antwoord te geven op de gestelde vragen hebben we in een relatief kort tijdsbestek van zo’n vier weken de volgende stappen doorlopen. De korte doorlooptijd heeft ervoor gezorgd dat de stappen in het onderzoek kort na elkaar plaatsvonden waardoor inzichten direct ook konden worden teruggekoppeld. De resultaten uit de sessies zijn van context voorzien in de opvolgende bijeenkomst met de opdrachtgever en zijn daar getoetst. Hoewel er regelmatig wordt geschreven over de eigen gemeentelijke uitvoering, de partners binnen het voorliggend veld en de zorgaanbieders, is er binnen de scope van dit onderzoek niet met hen gesproken. De inzichten zijn daarom gebaseerd over hetgeen wij over hen hebben gelezen en gehoord.
Naar een evenwichtig sociaal domein
Stap 1
Stap 2
Stap 3
Stap 4
Stap 5
4/32
•Gezamenlijk van start
•Voorbereidende analyse
•Financiële analyse
•Interviews en werksessies per opgave
•Rapportage
Figuur 1. De stappen van het plan van aanpak.
Scope en afbakening In dit onderzoek zijn de rijksbijdragen op de verschillende taakvelden afgezet tegen de gemeentelijke uitgaven. Wat de rijksbijdragen betreft hebben we gebruikgemaakt van openbare data (Findo). Betreffende de begroting en uitgaven zijn we uitgegaan van de informatie die door de gemeente is aangeleverd. In dit rapport zijn op uw verzoek de cijfers van 2022 en 2023 meegenomen. Daarnaast hebben we onderzoek gedaan naar de potentiële besparingsmaatregelen. Deze zijn in beeld gebracht aan de hand van interviews en interactieve werksessies. We hebben hierin een zeer constructieve medewerking ervaren. De beelden die hieruit zijn opgehaald zijn verwerkt in dit rapport, maar niet in alle gevallen inhoudelijk getoetst. Hoewel Berenschot eerder een benchmarkonderzoek heeft uitgevoerd naar de uitvoeringskosten, zijn deze inzichten voor dit onderzoek niet geactualiseerd. Uit dit eerdere onderzoek bleek dat de formatie lager lag dan de referentiegemeenten en hierdoor onvoldoende aansloot bij de werklast. Mede op basis van dit onderzoek heeft de gemeenteraad besloten om te investeren in de formatie, en is deze verhoogd zodat deze beter aansluit bij de referentiegemeenten. Het besparingspotentieel voor zowel de programmakosten als de uitvoeringskosten zijn in deze rapportage gebaseerd op prognoses die grotendeels in een volgende fase nader uitgewerkt kunnen worden.
Zoektocht naar evenwicht Een zoektocht naar besparingsmogelijkheden binnen het sociaal domein is in onze optiek een zoektocht naar nieuw evenwicht. Enerzijds heeft u als gemeente te maken met budgettaire kaders, anderzijds hebben gemeenten ook verantwoordelijkheden en ambities richting kwetsbare inwoners.
Naar een evenwichtig sociaal domein
5/32
Voor de omgang met dit dilemma heeft Berenschot een model ontwikkeld dat als ijkpunt kan dienen om financiële tekorten op een verantwoorde manier te reduceren, namelijk ‘het model van evenwicht’. We hebben het concept van evenwicht gevisualiseerd aan de hand van het bekende donutmodel van de econome Kate Raworth.1 De evenwichtsgedachte houdt in dat er een middenweg gevonden moet worden tussen twee uitersten die beide onwenselijk zijn. In dit geval is dat de aantasting van de sociale basis en door het financiële plafond schieten. Zonder een sterke sociale basis zal het beroep op de sociale voorzieningen van de gemeente Rheden in de toekomst alleen maar groter worden. Tegelijkertijd is een financieel gezonde uitgangssituatie een randvoorwaarde om inwoners te kunnen ondersteunen, nu en in de toekomst. Dit model is
Figuur 2. Evenwicht sociaal domein Rheden.
toegepast bij de selectie en uitwerking van de maatregelen. Dit betekent dat we waarborgen dat de maatregelen zorgen voor evenwicht in: •
inhoud en financiën: de inhoudelijke consequenties (voor inwoners, partners en de ambtelijke organisatie) moeten transparant zijn en meegewogen worden met de financiële consequenties
•
de verhouding tussen ombuigingen van algemene voorzieningen (bijvoorbeeld subsidies) en maatwerkvoorzieningen
•
inspanning en resultaat: het moet duidelijk zijn welke stappen gezet moeten worden, wat dit kost, of het resultaat ertegen opweegt en of de stappen haalbaar zijn.
In verschillende onderdelen binnen het rapport hebben we een verwijzing opgenomen naar dit gedachtegoed.
Leeswijzer Na deze introductie geven wij u in hoofdstuk 2 inzicht in de financiële situatie. Hierin hebben wij de rijksbijdrage – de middelen die u van het Rijk ontvangt voor de uitvoering van de taken binnen het sociaal domein – afgezet tegen uw uitgaven. In hoofdstuk 3 geven wij een weergave van onze bevindingen uit de interviews en werksessies, om deze vervolgens in hoofdstuk 4 te vertalen naar potentiële maatregelen. Wij sluiten dit rapport in hoofdstuk 5 af met conclusies en afwegingen om tot besluitvorming te komen.
1
Raworth, K. Doughnut Economics. Seven ways to think like a 21st-century economist (2017).