3. Programmabegroting 2025-2028

Overhead Hieronder geven wij een toelichting op de diverse posten die binnen overhead vallen. De kosten overhead worden per onderdeel nader toegelicht. We zien voor wat betreft de totale overhead een daling in de kosten ten opzichte van 2024. Onderdeel Personeelslasten Overige personeelslasten Informatievoorziening Huisvesting Overige kosten organisatie Tractie Totaal

Werkelijk 2023 1.270.930 20.320 242.921 40.908 298.325 47.717 1.921.121

Begroot 2024 1.326.523 49.325 236.097 90.759 272.387 49.499 2.024.589

Begroot 2025 1.383.066 56.675 262.125 122.585 283.913 29.452 2.137.816

20

De belangrijkste verklaringen worden hieronder per onderdeel aangegeven. Personeelslasten In het volgende overzicht staan de personeelsbudgetten voor de normale bedrijfsvoering (exclusief bestuur, inclusief projecten). In de tabel staan de reguliere personeelsbudgetten (gebaseerd op de bestaande formatie) en het inhuurbudget voor de structurele taken waar altijd al voor wordt ingehuurd. Onderdeel

Kernorganisatie Inhuurbudget Totaal inclusief projecten

Werkelijk 2023 1.064.552 206.378 1.270.930

Begroot 2024

Begroot 2025

1.131.160 195.363 1.326.523

1.180.738 202.328 1.383.066

We zien een toename in de kosten op de kernorganisatie door de kosten van een WW-uitkering van een voormalig medewerker, de invulling van de HR functie en de verwachte verhoging in de CAO. De geraamde inhuurkosten voor HR-ondersteuning zijn daarmee komen te vervallen. Deze daling vertaald niet in deze cijfers door de ophoging voor de noodzakelijke inhuur op burgerzaken. Ook is er gekozen voor andere invulling van de functie facilitaire zaken. Deze invulling zorgt voor een structurele afname van de kosten van zo’n € 17.000, door de eerder genoemde stijgingen is dit niet direct zichtbaar. Inhuur personeel voor projecten Naast de inzet van extern personeel voor onze normale bedrijfsvoering zetten we extern personeel in voor projecten of specifieke ontwikkelingen, bijvoorbeeld opvang Oekraïners, of de energietransitie. De kosten daarvan worden binnen de betreffende projecten gedekt. De aanvullende inhuur op burgerzaken voor het langdurig verzuim komen ook terug in deze cijfers. Informatievoorziening De kosten informatievoorziening bestaan uit inhuur reguliere taken, informatiebeveiliging, kantoorautomatisering, soft- en hardware en telefonie. Door de uitbreiding in de flexibele schil zien wij dat de kosten stijgen. Verder zijn de kosten voor het in de lucht houden van alle noodzakelijke applicaties enorm gestegen de afgelopen twee jaar.

Overige personeelslasten De overige personeelslasten omvatten onder andere reis- en verblijfskosten en opleidingskosten. Door het hogere verzuim van de afgelopen jaren zien wij een stijging in de Arbo-kosten op ons afkomen. Ook voor 2025 worden hier nog hogere kosten verwacht. Huisvestingslasten Onder huisvestingslasten verstaan wij gas, water en licht, aankoop verbruiksgoederen, huren, verzekeringen, klein onderhoud en afschrijvingen. Het gemeentehuis aan de Kerklaan volstaat kwantitatief voor de huisvesting van het gemeentelijk personeel. Alle personeelsleden hebben een goede werkplek. We zien we kosten in 2025 voor het rekenen tekenwerk voor inpandige aanpassingen op de benedenverdieping. Deze dekken we uit het reguliere inhuurbudget. Een deel van het gemeentehuis is langjarig

21

verhuurd aan ‘t Regthuys, die opbrengst is in onderstaande tabel verdisconteerd in de cijfers. De hogere kosten worden veroorzaakt door het opnemen van een inhaalslag op het onderhoud van het gemeentehuis. Deze kosten worden gemaakt voor schilderwerk en dak reparatie. Deze kosten worden onttrokken uit de daarvoor bestemde reserve (hier wordt jaarlijks voor gespaard). Overige organisatiekosten Hieronder verstaan wij repro, huishoudelijke zaken, postprocessen, inventaris, tijdschriften en abonnementen, algemene benodigdheden, contributies en verzekeringen. De hogere kosten worden veroorzaakt door de opgenomen inflatie. Tractie De kostenplaats tractie heeft betrekking op het materiaal dat in gebruik is voor onze buitendienst. De lichte kostentoename voorzien we met name door een inflatie-effect op bijvoorbeeld brandstof. De lagere kosten worden verklaard door het wegvallen van de afschrijvingslast van de Mercedes bus en tractor. De vervanging hiervan zal op een later moment plaatsvinden dan gepland.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (MGR) Stichting Economic Board regio Arnhem Nijmegen Gelders Archief K80 (netwerk kleine gemeenten) Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

22

Programma 1: Veiligheid Inleiding Uitgedrukt in feiten en cijfers is Rozendaal een veilige gemeente. Toch kan een enkel incident of de inrichting en sfeer in een straat of buurt ervoor zorgen dat iemand zich onveilig voelt. We zetten in op het behoud van de objectieve en subjectieve veiligheid, omdat voor inwoners niet alleen de feitelijke veiligheid maar ook de beleving bijdraagt aan het prettig wonen en leven. We werken aan de randvoorwaarden om veilig te kunnen wonen, werken en recreëren. We voeren de wettelijke taken op openbare orde en veiligheid uit en we leggen verbinding met andere beleidsterreinen zoals ruimtelijke ordening, verkeer en milieu en volksgezondheid en het sociaal domein/zorg.

Beleidsdoel Onze inzet, en die van onze partners in het veiligheidsdomein, is gericht op de volgende strategische doelstelling: in Rozendaal zijn en voelen inwoners zich veilig. Deze doelstelling heeft een objectieve component: ‘veilig zijn’ en een subjectieve component: ‘veilig voelen’. Deze twee gaan vaak, maar niet altijd samen.

Wat willen wij bereiken? Onze inspanningen zijn gericht op drie effecten: 1. sociale veiligheid: ondersteunen van veilig samenleven; 2. fysieke veiligheid: voorkomen van schade door ongevallen en branden; 3. digitale veiligheid: voorkomen van schade door verstoring, uitval of misbruik van digitale producten en diensten. Deze drie beoogde effecten zijn beschreven in het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) 2023-2026 dat de raad in februari 2023 heeft vastgesteld. Dit vormt de basis voor de activiteiten in 2025 en 2026. We zetten in op preventie, bewustzijn, weerbaarheid, samen- en zelfredzaamheid. Bestuurlijk is de burgemeester verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. We kijken echter met een brede bril naar dit domein. Veiligheid heeft betrekking op de fysieke omgeving, denk aan het aanbrengen van voldoende verlichting, maatregelen om een weg verkeersveiliger te maken of preventieve maatregelen om natuurbranden te voorkomen. Veiligheid werkt door in de sociale omgeving: denk aan overlastklachten en de inzet van Buurtbemiddeling daarbij, of aan het werk van de politie en hulpverleners bij mensen met verward gedrag. Daarmee is uiteindelijk het hele college aan zet om de doelen uit het IVB te verwezenlijken. 1.

Sociale veiligheid Samenwerking in een sluitende keten We werken op het brede veiligheidsdomein samen met politie, Openbaar Ministerie (OM) en andere ketenpartners, zoals de Veiligheidsregio en de gemeente Rheden. Die samenwerking is voor de (wettelijk verplichte) Veiligheidsregio vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling. Voor de samenwerking met Rheden zijn bilaterale afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over onderlinge bijstand in het geval van een ramp of crisis en voor de inzet van bijzondere opsporingsambtenaren (BOA’s). Overleg tussen burgemeester, politie en OM (de ‘gezagsdriehoek’) vindt plaats op de schaal van het Basisteam IJsselwaarden (Rheden, Doesburg en Rozendaal). Dit basisteam werkt op steeds meer taken samen met het Basisteam Rivierenland-Oost (Zevenaar, Duiven en Westervoort). Tussen gemeenten, politie en 23

het OM zijn op basis van het meerjarenplan voor het basisteam voor de periode 2023-2026 de volgende prioriteiten afgesproken: ondermijning/georganiseerde criminaliteit; cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. Op het niveau van de Veiligheidsregio vindt overleg tussen burgemeesters, politie en OM plaats in het Districtelijk Veiligheidsoverleg (DVO). Om tot een sluitende keten te komen (van preventie tot repressie en vervolging) en om de koppeling tussen veiligheid en zorg handen en voeten te geven participeren we in diverse gremia: het Veiligheidshuis (casusoverleg zorg- en veiligheid); Veilig Thuis (advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling); het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC), met name voor de bestrijding van ondermijning (via ‘Samen Weerbaar’, zie onder); het regionaal (bestuurlijk) overleg zorg & veiligheid; Buurtbemiddeling (om zo veel mogelijk conflicten op te kunnen lossen zonder BOA’s of politie). Inzet tegengaan ondermijning Onze gemeente is samen met andere gemeenten in onze regio aangesloten op het project ‘Samen Weerbaar’ van het Veiligheidsnetwerk Oost-Nederland. Samen Weerbaar richt zich op vier thema’s die een grote impact hebben op de veiligheid en leefbaarheid in de buurt: de aanpak van drugscriminaliteit, witwassen, zorgfraude en mensenhandel.

Lokale communicatie en samenwerking met inwoners De inzet van inwoners zelf is onmisbaar in een veilig Rozendaal. We stimuleren en ondersteunen de lokale WhatsApp-veiligheidsgroepen en zetten in op communicatie als belangrijk preventief instrument. 2. Fysieke veiligheid Brandweer (Veiligheidsregio Gelderland-Midden) We willen de uitvoering van de wettelijke taken in de brandweerzorg door VGGM voor de toekomst kwalitatief en efficiënt blijven borgen. We willen daarbij blijvend kritisch zijn op (verdere) kostenstijgingen die neerslaan bij de individuele gemeenten. Zie verder onder ‘wat mag het kosten’. Natuurbrandbeheersing Met het oog op de klimaatverandering en de daarmee verband houdende lange droogteperiodes, moet de brandweer samen met gemeenten, provincie en natuur beherende organisaties en terreineigenaren veel energie steken in het voorkomen van natuurbrand. In samenwerking met de brandweer en andere partners willen we omstandigheden creëren waarin de kans op natuurbrand zo klein mogelijk wordt en de mogelijkheden tot een effectieve natuurbrandbestrijding worden geoptimaliseerd. Omdat Rozendaal aan de rand van een bosrijke omgeving ligt, is natuurbrandbestrijding een van de prioriteiten in het IVB 2023-2026. We geven hier invulling aan via het plan van aanpak natuurbrandbeheersing Gelderland dat in VGGM verband is opgesteld. Dit plan kent twee sporen: 24

1. Risicovolle locaties (recreatie, zorg, wonen & werken, vitale objecten): lokale, objectgerichte aanpak gericht op gebouwen (eigenaren en gebruikers) in en direct om natuurgebieden. Regiefunctie bij de gemeente. 2. De natuur zelf (onderhoud, begroeiing etc.) en infratracés. Regie bij provincie en Rijk. Opvang zwerfdieren We hebben eind 2023 nieuwe afspraken gemaakt met acht andere gemeenten in de regio over de opvang van zwerfdieren door Dierentehuis Arnhem. In dat kader hebben de gemeenten zich garant gesteld ten aanzien van de noodzakelijke nieuwbouw van het Dierentehuis. Hiermee is de wettelijke verplichting tot het opvangen van zwerfdieren voor de toekomst geborgd. 3. Digitale veiligheid Gedigitaliseerde criminaliteit en cybercrime is het tweede speerpunt in ons IVB 2023-2026. Cybercrime – in de vorm van het platleggen van een netwerk – kan ook onze eigen organisatie treffen. In samenwerking met onze IT leverancier zorgen wij ervoor dat onze medewerkers op de hoogte zijn van de meest recente dreigingen en dat wij aan normen voldoen. Ten aanzien van gedigitaliseerde criminaliteit willen wij aansluiten op deze prioriteit binnen het Basisteam IJsselwaarden via communicatie en informatie (‘In de Roos’ en website).

Wat gaan wij daarvoor doen? Algemeen Wij blijven ons met onze samenwerkingspartners inzetten om Rozendaal veilig te houden. We voeren de wettelijke taken in de Veiligheidsregio (brandweer, rampenbestrijding en crisisbeheersing) uit. We zetten in op preventie, bewustzijn, weerbaarheid, samen- en zelfredzaamheid. We voeren lokaal de wettelijke taken op het terrein van openbare orde en veiligheid uit en leggen de verbinding met ruimtelijke ordening, verkeer en milieu en volksgezondheid en het sociaal domein/zorg (Sociale Veiligheid en Fysieke Veiligheid). Gedigitaliseerde criminaliteit en Natuurbrandbeheersing blijven speerpunten. 1. Sociale veiligheid Buurtbemiddeling: voortzetten project Buurtbemiddeling met Rheden en Doesburg en de woningcorporaties, om door conflictbemiddeling politie en BOA’s te ontlasten. Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg: voortzetten samenwerking met de Veiligheidsregio (VGGM) voor de uitvoering van de Wvggz: het bieden van hulp aan mensen met psychiatrische problemen. ‘Samen weerbaar’ (Samenwerkingsproject regiogemeenten om ondermijning tegen te gaan): implementatie van de aanbevelingen uit de Weerbaarheidscan (2023) met betrekking tot de eigen organisatie. Wet Tijdelijk huisverbod: soms treft de politie of Veilig Thuis bij mensen thuis een dreigende situatie aan, waarbij er (nog) geen strafbare feiten zijn gepleegd.

Met het opleggen van een tijdelijk huisverbod bestaat de mogelijkheid om in zo’n situatie toch in te grijpen. Daarmee zijn partner, kinderen of andere huisgenoten veiliger. De burgemeesters van Gelderland-Midden hebben in het Districtelijk Veiligheidsoverleg (DVO) afgesproken om dit juridisch administratieve proces te professionaliseren met behulp van een regionaal uit te rollen registratiesysteem. Het voornemen is om dit komend jaar te implementeren. Opvang ontheemden: ook de opvang van vluchtelingen is een sociale aangelegenheid. We willen de opvang van Oekraïense vluchtelingen op de tijdelijke locatie aan De Del in 2025 continueren. Zie programma 6.

25

2. Fysieke veiligheid Brandweer: Met de andere gemeenten in de Veiligheidsregio blijven we kritisch kijken naar mogelijke besparingen/ efficiencywinst, om grip op de kosten te krijgen. Natuurbrandbeheersing: omdat Rozendaal aan de rand van een bosrijke omgeving ligt, beschouwen we dat als gemeente ook als een van de prioriteiten voor de komende jaren. De focus van de gemeenten in de regio dient hierbij met name gericht te zijn op risicovolle locaties (recreatie, zorg, wonen & werken in het natuurgebied en vitale objecten). Omdat de aanwezigheid van die objecten beperkt is, richt de focus van de gemeente zich ook in 2025 met name op communicatie en informatie. Verkeersveiligheid en milieuveiligheid: Onderhoud wegen: net als alle jaren worden verkeersonveilige situaties, bijvoorbeeld door gaten in het wegdek, zo snel mogelijk verholpen. Verkeersborden worden vervangen zodra daar aanleiding voor is. Voor 2026 heeft de provincie Gelderland groot onderhoud aan de provinciale Schelmseweg/-Ringallee op het programma staan, waarbij de aandacht onder meer uitgaat naar de rotondes en de verkeersveiligheid bij Het Rhedens. Snelheidscontroles: om de snelheid in de bebouwde kom zo veel mogelijk binnen de geldende normen te houden maken wij gebruik van de inzet van matrixborden.

Waar noodzakelijk vragen wij de politie om snelheidscontroles (en alcoholcontroles) uit te voeren en indien nodig te verbaliseren. 3. Digitale veiligheid Gedigitaliseerde criminaliteit en cybercrime behoren tot de prioriteiten binnen het Basisteam IJsselwaarden en zijn ook als zodanig benoemd in het integraal veiligheidsplan van de gemeente. Gedigitaliseerde criminaliteit betreft onder andere: Phishing, Marktplaatsfraude, Identiteitsfraude, Sexting & Grooming. We besteden hier periodiek aandacht aan door het verstrekken van adviezen via ‘In de Roos’ en onze website. Wij richten ons daarbij met name op specifieke (kwetsbare) doelgroepen als ouderen en jongeren. Voor ouderen hebben wij al een goed bezochte informatieavond verzorgd. In 2025 willen wij ons op de specifieke gevaren en verlokkingen voor jongeren richten. Cybercrime, in de vorm van het platleggen van een netwerk, kan ook onze eigen organisatie treffen. Wij zorgen, in samenwerking met onze IT leverancier, ervoor dat de kennis van onze medewerkers up to date is. Wij voeren hierover regelmatig overleg met de accountmanager van onze IT leverancier, die ons ondersteunt bij de zorg voor een goed ingerichte en regelmatige back up, bij de beveiliging en monitoring van het netwerk, bij de keus voor passende antivirussoftware en een efficiënt beheer van onze apparatuur.

Met hem kijken we periodiek gekeken of de genomen maatregelen nog passend zijn voor onze organisatie.

26

Wat mag het kosten? Werkelijk 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid totaal baten

0 361 361

0 500 500

0 500 500

0 510 510

0 520 520

0 530 530

Lasten 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid totaal lasten

136.316 3.816 140.132

155.017 62.885 217.902

193.810 62.900 256.710

197.685 64.000 261.685

201.620 65.100 266.720

205.650 66.200 271.850

Saldo van baten en lasten

-139.771

-217.402

-256.210

-261.175

-266.200

-271.320

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-139.771

-217.402

-256.210

-261.175

-266.200

-271.320

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

De lasten bij programma 1 zijn voornamelijk de bijdragen aan de VGGM en aan Rheden. De reguliere taken binnen dit programma liggen voornamelijk bij derden. De regietaak in de eigen organisatie is gericht op (de voorbereiding van) ambtelijke en bestuurlijke overleggen, regionale en interne afstemming en het voorbereiding van lokale beleidskaders. Specifiek voor 2025 kunnen we de volgende (extra) uitgaven verwachten: De kosten van de brandweer nemen zo’n € 40.000 toe als gevolg van de afspraken die zijn gemaakt over de bekostiging van de brandweer vanaf 2022.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partij: Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partij verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

27

Programma 2: Verkeer en Vervoer Inleiding Binnen dit programma werken we aan verkeers- en vervoerbeleid gericht op veilig gebruik van de wegen, fiets- en wandelpaden. We zetten ook in op een goede verkeerscirculatie voor alle weggebruikers van onze wegen, maar ook die van de provincie. Een goed openbaar vervoersnet vinden wij essentieel voor Rozendaal. De gemeente heeft een zorgplicht om de kwaliteit en functionaliteit van de openbare ruimte in stand te houden. Daarnaast wordt samengewerkt met ketenpartners aan het verbeteren van de bestaande infrastructuur.

Beleidsdoel Het leveren van een kwalitatieve bijdrage aan de aanleg, de verbetering en de instandhouding van de infrastructuur en de leefbaarheid.

Wat willen wij bereiken? 1. Verkeersveiligheid Wij willen een zo’n optimaal mogelijke leefbaarheid en verkeersveiligheid nastreven zonder dat dit afbreuk doet aan de bereikbaarheid. We beheren wegen en fietspaden adequaat om ze veilig en duurzaam te houden. 2. Wegen en fietspaden De bereikbaarheid van, binnen en naar Rozendaal willen wij zo goed mogelijk borgen. Wij dragen zorg voor onze wegen, trottoirs en fietspaden. Met de afronding van de aanleg van het wandelknooppunt hebben wij de Veluwezoom voor wandelaars aantrekkelijker gemaakt. 3. Openbaar vervoer We willen onze dorpskern goed bereikbaar hebben en houden. Het openbaar vervoer voor Rozendaal loopt dwars door onze dorpskern over de Provincialeweg N785. De buslijn moet een goede verbinding vormen tussen de belangrijkste punten in onze regio. 4. Openbare verlichting Ons streven is om ook op de donkere uren van de dag veiligheid en comfort te bieden aan onze inwoners. Hierbij houden wij rekening met de fauna die binnen onze gemeente leeft. Op vele plekken maken wij daarom gebruik van duurzame en dimbare Ledverlichting. Hiermee reduceren wij de lichtvervuiling. 5. Openbare ruimte Wij willen voor het beheersen van onkruid op verharding geen gebruik maken van chemische bestrijdingsmiddelen. Dit samen met de verouderde bestrating en het voor onkruid groeizaam weer maakt de beheersing lastig.

Toch vinden we dat dit nog beter kan. De inrichting van de openbare ruimte willen wij beter laten passen in het huidige straatbeeld. Om dit te bereiken moet het verouderde meubilair vervangen en gemoderniseerd worden.

28

Wat gaan wij daarvoor doen? 1. Verkeersveiligheid Masterplan Veluwezoom: in 2022 is het Masterplan Veluwezoom goedgekeurd door de raden van Rheden en Rozendaal. Het primaire doel is om de intensiteit van het gemotoriseerd verkeer terug te dringen en met name het zogenaamde rondje rijden. Dit doen wij door gedeeltelijke afsluiting en spreiding van toegang en parkeren. We zien nu al het gunstige effect op met name de Kerklaan en Beekhuizenseweg. In 2025 en 2026 is onze inzet erop gericht om als opdrachtgever te participeren in de projectfase van het Masterplan Veluwezoom. 2. Wegen en fietspaden Wij onderhouden de fietspaden adequaat. Onze fietspaden in het buitengebied zijn- mede op basis van het fietspadenplan- grotendeels in beton uitgevoerd. Het betreft in totaal een 12 km aan in beton uitgevoerde fietspaden. Hiervoor zien we beperkte inzet in het kader van klein onderhoud. Daarnaast is er sprake van 4,4 km aan asfaltpaden, die we wel op reguliere basis hebben te onderhouden. In combinatie met de renovatie van de parkeerplaatsen op het Rozendaalse Veld als onderdeel van het Masterplan Veluwe en de Recreatiezonering gaan we onderzoeken of één van de twee asfalt fietspaden – die verbindingen vormen tussen de parkeerplaatsen Rozendaalse Veld en fietspad Koningsweg – opgeheven kan worden. Het betreft hier een asfaltfietspad met een lengte van 1,6 km. 3.

Openbaar vervoer Met de provincie en de vervoerder zijn afspraken gemaakt over de dienstverlening van het openbaar vervoer in 2025 en verder. Sinds december 2023 rijdt er weer een reguliere bus (lijn 8) door Rozendaal. 4. Openbare verlichting Er staan geen specifieke werkzaamheden op de planning voor 2025. 5. Openbare ruimte In 2025 gaan we toezien op de afgesproken beeldkwaliteit bestrijding onkruid op verharding. Om hier invulling aan te geven vinden er schouwmomenten plaats. Deze schouwmomenten geven ons meer grip op de uitvoering en dat de verwachtte beeldkwaliteit wordt behaald. Om tot een uniform straatbeeld te komen wordt de vervanging van het verouderde straatmeubilair zoals de prullenbakken en banken in de openbare ruimte verder uitgevoerd.

29

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal baten

850 0 850

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Lasten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal lasten

225.026 0 225.026

208.774 0 208.774

204.961 0 204.961

215.490 0 215.490

219.546 0 219.546

222.749 0 222.749

Saldo van baten en lasten

-224.176

-208.774

-204.961

-215.490

-219.546

-222.749

60.450 9.203 51.247

9.112 9.203 -91

12.407 9.203 3.204

12.407 9.203 3.204

12.407 9.203 3.204

12.407 9.203 3.204

-172.929

-208.865

-201.757

-212.286

-216.342

-219.545

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

De lasten binnen dit programma hebben betrekking op wegen, fietspaden, openbare verlichting en gladheidsbestrijding. De reguliere taken binnen dit programma zijn: het veilig maken en houden van wegen binnen onze gemeente; de reguliere werkzaamheden van onze gemeente voor het onderhoud van de wegen (inclusief trottoirs) en fietspaden waarvan wij beheerder zijn, het nemen van verkeersbesluiten als noodzakelijk, alsook het volgen van de verkeersveiligheidsbeleving en oriënteren op kansen voor een veiliger en toegankelijk Rozendaal; het zorgen voor goed werkende openbare verlichting. Specifiek voor 2025 zijn de volgende mutaties opgenomen: De kosten bij verkeer stijgen in 2025 door de kosten voor het onderhoud als uitvloeisel van het Masterplan Veluwezoom (€ 9.000). Er is een toename van de kosten voor onkruidbestrijding (€ 4.000). Bij de vaststelling van het fietspadenplan is al ingestemd met ophoging van het reguliere onderhoudsbudget van € 5.000. De gelijkblijvende totale kosten op dit terrein komen door het wegvallen van de incidenteel opgenomen lasten voor het asfalteren van de ontstane sleuven.

Beleidsindicatoren Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen geen Verbonden Partijen.

30

Programma 3: Economie Inleiding Binnen dit programma werken we aan behoud en ontwikkeling van goede randvoorwaarden op het gebied van economie, toerisme en recreatie.

Beleidsdoel We dragen waar noodzakelijk bij aan een gezonde en duurzame lokale en regionale economische ontwikkeling.

Wat willen wij bereiken? 1. Recreatie en toerisme Op het vlak van recreatie en toerisme heeft Rozendaal een regionale functie vanwege het aantrekkelijke buitengebied met veel natuur. Voor Rozendalers en niet-Rozendalers is het van belang dat dit gebied toegankelijk is. Maar ook dat daarbij een optimale balans wordt bewaard tussen exploitatie en natuurontwikkeling. Voor met name de horeca blijft promotie en ontsluiting van belang. 2. Lokale economie: ZZP-ers Het belang voor de lokale economie in Rozendaal is voor het overige beperkt: in ons dorp zijn weinig bedrijven gevestigd en staat de woonfunctie centraal. Rozendaal heeft een relatief groot aantal ZZPers met specifieke woon- en werkwensen. We proberen die waar mogelijk te faciliteren. Daarbij denken we vooral aan ontsluiting van informatie over subsidieregelingen. 3. Regionale economische ontwikkeling Onze inwoners werken of ondernemen veelal in de regio. Vanuit dit bewustzijn is het van belang dat we in bredere zin met name via de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) initiatieven en projecten steunen die ondersteunend werken voor de regionale economie en de werkgelegenheid. Het via regionale samenwerking stimuleren en faciliteren van gezonde en duurzame economische groei voor onze regio waar ook de inwoners van onze gemeente baat bij hebben.

Met de GMR blijven we in gesprek over een goed balans tussen de regionale ontwikkeling en met name toenemende verstedelijking en recreatiedruk, naar een goede balans met natuurbescherming, versterking en economisch belang.

Wat gaan wij daarvoor doen? In 2025 voorzien we geen specifieke aandachtspunten om op te pakken binnen dit programma. Wel werken we aan de verdere uitwerking van het Masterplan Veluwzoom (programma 2) die een belangrijke bijdrage levert om de balans tussen recreatie en de natuur te herstellen. Ook nemen we deel aan de gebiedsuitwerking Veluwezoom in het kader van de verstedelijkingsstrategie en Groene Groei opgave van de GMR.

31

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal baten

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Lasten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal lasten

0 2.523 2.523

0 2.500 2.500

0 2.550 2.550

0 2.600 2.600

0 2.650 2.650

0 2.700 2.700

Saldo van baten en lasten

-2.523

-2.500

-2.550

-2.600

-2.650

-2.700

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-2.523

-2.500

-2.550

-2.600

-2.650

-2.700

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

De kosten binnen dit programma hebben uitsluitend te maken met een subsidie die jaarlijks verstrekt wordt.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de Verbonden Partijen: Stichting Economic Board regio Arnhem Nijmegen. Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (GMR) Veluwe Alliantie Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

32

Programma 4: Onderwijs Inleiding Het programma Onderwijs gaat over de uitvoering van integraal onderwijsbeleid, om onderwijshuisvesting, passend onderwijs, volwasseneneducatie en leerplicht. Rozendaal kent één school voor basisonderwijs, ICK Dorpsschool en één school voor voortgezet onderwijs, Het Rhedens Rozendaal. Beide scholen zijn populair onder kinderen en jongeren uit Rozendaal zelf, maar ook bij leerlingen uit de gemeente Rheden en Arnhem.

Beleidsdoel We willen passende onderwijs- en opvangvoorzieningen faciliteren, waar kinderen, jongeren en volwassenen zich kunnen ontwikkelen. Onderwijshuisvesting is daar een randvoorwaarde voor.

Wat willen wij bereiken? 1. Onderwijs Wij zetten ons vanuit de wettelijke verplichtingen rond bijvoorbeeld leerplicht in voor een zorgeloze ontwikkeling van schoolgaanden. Daarnaast blijft ook het volwassenenonderwijs en de bestrijding van laaggeletterdheid (NT1 en NT2) van belang, als tweede kans, bij inburgering of als onderdeel van het levenslang leren of een nieuwe start voor anderstaligen. 2. Onderwijshuisvesting We stellen ons tot doel om voor kinderen en jongeren duurzame, passende en toegankelijke onderwijsgebouwen te realiseren.

Wat gaan wij daarvoor doen? 1. Onderwijs We continueren in 2025 de (landelijke) aanpak van voor en vroegschoolse educatie (VVE). In het kader van onderwijsachterstandenbeleid richten we ons primair op taalvaardigheid. Wij zoeken ook naar een bredere invulling van achterstanden, waarbij we aandacht hebben voor de sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen. Deze aanpak is meer toegesneden op de populatie van IKC De Dorpsschool, met een gemiddeld hoge Sociaal Economische Status (SES). Samen met Rheden geven we uitvoering aan het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), dat gericht is op het inhalen van corona-gerelateerde onderwijsvertragingen. Op het terrein van laaggeletterdheid en Volwasseneneducatie blijven we samenwerken met de gemeente Rheden en onze onderwijs-, welzijnspartners in de regio. 2. Onderwijshuisvesting De Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting is al enkele jaren in voorbereiding. Op grond hiervan worden gemeenten verplicht een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de onderwijshuisvesting te ontwikkelen. Op 8 juli 2024 heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel. Na reactie van de minister op dit advies volgt de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Hierdoor is niet duidelijk op welk moment de inwerkingtreding van deze wet is voorzien. De beoogde inwerkingtreding van 1 januari 2025 lijkt ons niet realistisch.

Op grond van de voorliggende concept wetteksten worden gemeenten verplicht om binnen drie jaar na inwerkingtreding van de Wet planmatige onderwijshuisvesting over een IHP te beschikken. We volgen in 2025 de voortgang van deze wet en treffen de noodzakelijke voorbereidingen. Hiervoor 33

voorzien wij externe ondersteuning, de advieskosten hiervoor worden betaald uit de algemene adviespost in programma 0. We hebben voor de exploitatie van IKC Dorpsschool de VVE (Vereniging van Eigenaren) IKC Dorpsschool Rozendaal opgericht. De VVE komt minimaal twee keer per jaar bij elkaar. Vanaf 1 januari 2023 is er een bureau gemandateerd om de activiteiten die passen in het onderhoudsplan voor IKC Dorpsschool uit te laten voeren. Hierdoor zorgen we ervoor dat het onderhoud efficiënter wordt uitgevoerd en de budgetbewaking is verbeterd.

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal baten

108.687 0 64.000 172.687

58.650 0 0 58.650

33.600 0 64.000 97.600

34.290 0 64.000 98.290

34.960 0 64.000 98.960

36.650 0 64.000 100.650

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal lasten

135.307 404.470 96.030 635.806

85.330 390.059 67.619 543.008

72.440 461.126 123.495 657.061

73.860 461.794 127.739 663.393

75.300 472.525 132.373 680.198

76.770 483.022 137.437 697.229

Saldo van baten en lasten

-463.119

-484.358

-559.461

-565.103

-581.238

-596.579

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

113.791 0 113.791

111.791 0 111.791

113.921 1.700 112.221

113.921 1.750 112.171

113.921 1.800 112.121

113.921 1.850 112.071

Geraamd resultaat

-349.328

-372.567

-447.240

-452.932

-469.117

-484.508

De lasten binnen dit programma hebben betrekking op het onderhoud van de scholen, leerlingenvervoer en volwasseneducatie. De reguliere taken binnen dit programma zijn: het veilig maken en schoonhouden van huisvesting voor het onderwijs; het zorgen voor vervoer, zodat iedereen gebruik kan maken van onderwijs; dit leerlingenvervoer wordt verzorgd door BVO DRAN; het verstrekken van subsidies en middelen om iedereen onderwijs aan te kunnen bieden. Specifiek voor 2025 kunnen we de volgende (extra) mutaties verwachten: De kostenverhoging kan worden verklaard door een hogere bijdrage aan de VVE IKC Dorpsschool, veroorzaakt door hogere prijsstijgingen voor onderhoud aan installaties en gebouw (€ 14.000). Een hogere doordecentralisatie van de middelen voor onderhoud aan Het Rhedens ad € 72.000 (dit betreft een onderdeel van het gemeentefonds dat één op één wordt doorbetaald en per saldo geen invloed heeft op onze exploitatie). Verder is er sprake van hogere kosten in het kader van SPUK’s (voor- en vroegschoolse educatie, sport)welke volledig worden gedekt door de inkomsten (€ 38.000).

34

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN); Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland (MGRSD). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen.

35

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie Inleiding Binnen dit programma zijn verschillende thema’s gebundeld tot een programmatische aanpak op gemeentelijk niveau en in regionaal verband om te komen tot randvoorwaarden voor een passend sport- en cultuuraanbod voor de inwoners van de gemeente Rozendaal en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl. Waar daar de noodzaak toe is, richten we ons op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen, mensen met een beperking en nieuwkomers. In regionaal verband (o.a. Veluwe op1) werken we samen om toerisme te stimuleren om naar onze regio te komen en daarnaast de juiste balans te vinden tussen recreatie en natuur op de Veluwe. In de opgaven van de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen zetten we ons in het bijzonder in op de Opgave Ontspannen Regio en de Opgave Groene Groei. Op lokaal niveau besteden we aandacht aan de kwaliteit en onderhoud van ons openbaar groen en monumenten en erfgoed.

Beleidsdoel Wij willen de sociale verbinding en leefbaarheid in onze groene gemeente behouden en waar mogelijk versterken. Wij zien het belang van het culturele en verenigingsleven in en rondom onze gemeente. Het behoud van ons erfgoed en onze monumenten draagt bij aan onze identiteit en toont onze bijzondere geschiedenis als kasteeldorp.

Wat willen wij bereiken? 1. Sport & cultuur Het streven is dat inwoners dagelijks voldoende bewegen (volgens Nederlands Beweegnorm) en plezier beleven aan sport. Daarvoor investeren we naar vermogen in voorzieningen voor sport en programma's die sport- en beweegdeelname stimuleren. We zorgen ervoor dat onze jeugd gebruik kan maken van uitdagende en veilige speeltoestellen. Wij streven er naar dat er voorzieningen zijn en behouden blijven voor culturele activiteiten om te ontmoeten, te ontspannen en cultuur te beleven. 2. Bibliotheek Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) moet elke gemeente haar inwoners toegang verschaffen tot een bibliotheekvoorziening. Dit gebeurt in Rozendaal door subsidiering van De Zoomerij (Rheden, Renkum en Rozendaal). 3. Monumenten en erfgoed We willen samen met partners in de erfgoed- en monumentensector én samen met de eigenaren van monumenten (individuele bewoners of stichtingen zoals GLK) de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand houden. 4. Groen Wij zetten ons in voor behoud en versterking van kwalitatief hoogwaardig openbaar groen, met aandacht voor biodiversiteit, aantrekkelijk voor mens en dier. Dat doen we met het oog op het behoud van het groene karakter van ons dorp en vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie met aandacht ook ter bestrijding van hittestress. 36

5. Recreatie We zetten ons in voor het behoud van passende recreatiemogelijkheden voor onze eigen inwoners én de inwoners van de regio in ons groene buitengebied. Hierbij moet het recreatieve gebruik in balans zijn met de natuur, het milieu en het cultuurhistorisch waardevolle landschap. Dit doen we samen met de terrein beherende organisaties zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, Geldersch Landschap en Kasteelen en de gemeente Rheden. Deze partners spelen een belangrijke rol bij de instandhouding van onze ‘groene achtertuin voor de regio’. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is een belangrijk ondersteunend element om onze regionale groei in woningen en inwoners op groene wijze te realiseren. 6. Speelplaatsen/speeltoestellen In onze gemeente bevinden zich, verdeeld binnen ons grondgebied, zeven speelplaatsen met daarop 40 verschillende speeltoestellen. Deze speeltoestellen zijn geschikt voor kinderen van alle leeftijden. We willen deze speelplekken veilig en aantrekkelijk houden voor de kinderen in onze gemeente. Dit ondersteunt buitenspelen en bewegen.

Wat gaan wij daarvoor doen? 1. Sport & cultuur We zetten net als voorgaande jaren Combinatiefunctionarissen Sport, Cultuur en Digitaal Burgerschap in op het primair en voortgezet Onderwijs. Zij voeren activiteiten op deze thema's uit, gericht op voldoende bewegen, cultuurparticipatie, omgaan met (social)media en digitale ontwikkelingen en gezond leven (fysiek en mentaal). Samen met de gemeente Rheden zetten we voor de buitensport in Rozendaal een Sportparkmanager in. Deze sportmanager stimuleert de samenwerking tussen sportverenigingen onderling en extern met organisaties uit sport, onderwijs, welzijn en bedrijfsleven (Open Club). We zetten samen met Rheden Clubkadercoaching in voor het vergroten van de pedagogische en didactische vaardigheden van (vrijwillige) trainers en coaches bij (sport)verenigingen. We begeleiden sportclubs bij het werken aan een Veilig Sportklimaat. Ook blijven wij sporten en bewegen voor inwoners met een beperking stimuleren via de organisatie ‘Uniek sporten’. Deze organisatie bevordert, adviseert en stimuleert inwoners die te maken hebben met een beperking in sporten en bewegen, en organisaties. Wij dragen ons steentje bij aan behoud van het culturele aanbod in het Rozendaalse. Dit gebeurt door middel van subsidiëring van kleine lokale initiatieven en organisaties, zoals de Koninklijke Rosendaalsche Kapel, het ZOOM! Festival en Festival Klaterklanken.

Samen met gemeente Rheden zijn wij verantwoordelijk voor financiering van onze lokale omroep RTV Rheden Rozendaal. De vijfjarige uitzendvergunning van de lokale omroep loopt in 2025 af. Wij zetten in op continuering van deze samenwerking met RTV Rheden Rozendaal. 2. Bibliotheek De juridische basis van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen is aangepast. Per 2025 krijgen gemeenten in plaats van de huidige bevorderingstaak een zorgplicht. In 2025 blijven wij de Bibliotheek op School (BOS) ondersteunen. De subsidie BOS maakt deel uit van de reguliere bibliotheeksubsidie met dekking uit OAB-middelen (Onderwijsachterstandenbeleid). Door onze subsidie aan Bibliotheek op School wordt extra geïnvesteerd in voorkómen van laaggeletterdheid in het bijzonder in begrijpend lezen. We volgen ook in 2025 in reguliere 37

overleggen met de school, kinderopvang en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren. Indien nodig maken we, in samenspraak met deze partijen, een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Monumenten en erfgoed Om de binnen onze gemeente aanwezige gemeentelijke monumenten in stand te houden bieden we ondersteuning via subsidies. De subsidieverordening gemeentelijke monumenten geeft de raad de mogelijkheid om bij de vaststelling van de begroting een jaarlijks subsidieplafond in te stellen, hiermee wordt de uit te keren subsidie voor dat jaar gemaximaliseerd. In deze begroting is daarvoor voor 2025, net als in 2024, een subsidieplafond van € 8.000 als kader gehanteerd. Daarnaast voorzien we, samen met de adviseurs van de gemeentelijke adviescommissie van het Gelders Genootschap, eigenaren van monumenten van advies. Dit doen we ook in 2025. Groen Om Rozendaal in de toekomst als groene gemeente te behouden wordt er in 2025 een bomenplan opgesteld. Dit plan gaat perspectief geven in de kosten voor het onderhouden en behouden van het bomenareaal. Ook zal het uitvoering geven aan hoe de gemeente wil omgaan met eventuele verjonging van lanen.

Recreatie Onze Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen beoogt ‘meer landschap, meer stad’: de bouw van nieuwe woningen dient hand in hand te gaan met het behouden, verbinden, verbeteren, uitbreiden en versterken van de groene kwaliteiten van onze leefomgeving. Het buitengebied van Rozendaal is onderdeel van ‘de groene achtertuin’ van de regio. Wij houden de ontwikkeling bij de GMR in de gaten en dragen daar waar nodig ons steentje bij. In 2025 voorzien we geen specifieke aandachtspunten die thuishoren in dit begrotingsprogramma. We werken aan de verdere uitwerking van het Masterplan Veluwezoom (programma 2) die een belangrijke bijdrage zal leveren om de balans tussen recreatie en de natuur te herstellen. Speelplaatsen/speeltoestellen Elk jaar worden de speeltoestellen gekeurd door een onafhankelijk bureau. Dit is een wettelijke verplichting. De aanbevelingen die voortvloeien uit de inspectie voor vervanging of herstel nemen we in uitvoering. Het huidige budget in de begroting is voldoende om één speeltoestel uit de eenvoudige categorie (glijbaan, schommel e.d.) per jaar te vervangen. Daarnaast is er een jaarlijks budget voor het laten repareren van speeltoestellen en het vervangen van zand in de zandbakken e.d. Het wettelijke laten keuren van speeltoestellen wordt hier ook uit bekostigd.

38

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024 Baten 5.1 Sportbeleid en activering 26.304 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie 0 en cultuurparticipatie 0 5.5 Cultureel erfgoed 0 5.6 Media 177.527 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 0 totaal baten 203.831

Begroot 2025

Begroot 2026

16.255

24.804

28.740

0

0

0 0 0 0 16.255

0 0 1.527 0 26.331

0 0 1.527 0 30.267

0 0 1.527 0 1.527

0 0 1.527 0 1.527

Begroot 2027

Begroot 2028

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 41.887 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 78.072 5.5 Cultureel erfgoed 4.780 5.6 Media 215.241 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 146.821 totaal lasten 486.802

20.180

28.804

32.815

4.150

4.225

5.125 1.775 41.615 126.348 195.043

5.825 2.000 43.972 138.318 218.919

5.330 2.040 44.822 125.683 210.690

5.435 2.060 45.687 128.088 185.420

5.540 2.080 46.567 129.428 187.840

Saldo van baten en lasten

-282.971

-178.788

-192.588

-180.423

-183.893

-186.313

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

103.523 0 103.523

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

Geraamd resultaat

-179.447

-175.530

-189.330

-177.165

-180.635

-183.055

De lasten binnen dit programma hebben betrekking Specifieke Uitkeringen (hier is dan ook een opbrengst voor) voor het in stand houden van sportvoorzieningen, subsidies aan instellingen en het onderhoud van het openbaar groen en speeltoestellen. De reguliere taken binnen dit programma zijn: het bevorderen van sport en cultuur binnen onze gemeente; het ondersteunen van onze lokale omroep om onze inwoners goed te kunnen bereiken; het onderhouden van het groen en de speelvoorzieningen. Specifiek voor 2025 kunnen we de volgende mutaties verwachten: In de meerjarenbegroting van vorig jaar stond voor het opstellen van een bomenplan een bedrag van € 25.000 begroot voor 2026. Door de veroudering van het bomenareaal met de nadelige gevolgen van klimaatveranderingen zien wij de urgentie om dit bedrag naar voren te halen. Voor het schrijven van een bomenplan wordt € 15.000 begroot. De resterende € 10.000 wordt gebruikt voor het snoeien van bomen met betrekking tot de veiligheid op de begraafplaats. Deze snoeiwerkzaamheden vinden plaats aan de hand van het VTA (Visual Trees Assessment) rapport. In 2025 wordt de VTA op de begraafplaats uitgevoerd.

Beleidsindicatoren Voor het overzicht van de beleidsindicatoren verwijzen wij u naar het Overzicht beleidsindicatoren in de bijlage.

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de Groene Metropool Regio Arnhem-Nijmegen (GMR) als verbonden Partij. 39

Programma 6: Sociaal domein Inleiding Dit programma bevat de kern van het sociaal domein en de schil daaromheen. De kern wordt gevormd door de drie stelselwetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In de schil komen onderwerpen aan de orde zoals kinderopvang, de huisvesting en opvang van vluchtelingen en nieuwkomers en het verlenen van welzijnssubsidies. Het sociaal domein is omvangrijk, complex en er spelen continu nieuwe ontwikkelingen. In plaats van te pogen al deze ontwikkelingen een plek te geven in dit programma, kiezen we er dit jaar voor om de focus te leggen op onze inzet in 2025 e.v. Een nader toelichting op de ontwikkelingen die binnen het sociaal domein spelen verwijzen wij u naar Paragraaf 10 Sociaal domein.

Beleidsdoel We willen in brede zin mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn, gezondheid en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder: individuele voorzieningen voor inwoners die het (tijdelijk) nodig hebben om deel te kunnen (blijven) nemen aan de samenleving. Hierbij gaat het om kinderen en jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd, kwetsbare ouderen en nieuwkomers en vluchtelingen die we, al dan niet tijdelijk, welkom heten in onze gemeente.

Wat willen wij bereiken? 1. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Op basis van de Wmo bieden we adequate en passende ondersteuning voor inwoners in de meest kwetsbare situaties met als doel dat zij naar vermogen kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Denk daarbij aan zaken als het bieden van begeleiding, ondersteuning bieden aan mantelzorgers en het bieden van een beschermde woonomgeving aan mensen met een fysieke en/of psychische beperking. De uitvoering van de Wmo-regelingen is gemandateerd aan de gemeente Rheden en wij volgen als gemeente Rozendaal de beleidslijnen van onze buurgemeente. 2. Jeugdwet Wij willen de kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie vergroten. Dit vraagt om stimulering van een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waarin kinderen en jeugdigen zich ontwikkelen en hun talenten ontdekken, ongeacht hun achtergrond, beperking of sociaaleconomische status. Om kinderen zo gezond, kansrijk en veilig mogelijk op te laten groeien, is het voor sommige kinderen nodig om hen passende jeugdhulp te bieden. De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de gemeente Rheden en wij volgen het Rhedens beleid. 3.

Participatiewet, minima en schuldhulp Aandacht voor participatie in brede zin, inclusief sociale activering, draagt bij aan arbeidsparticipatie en een geringer beroep op de bijstandsuitkering, minimaregelingen, schuldhulpverlening en overige zorg en ondersteuning. Daarmee zorgt het voor een reductie van kosten. De uitvoering van de wetten en regelingen in dit veld zijn is gemandateerd aan de gemeente Rheden en wij volgen het beleid van Rheden.

40

Sociale uitkeringen, meer in het algemeen inkomensregelingen, zijn gericht op de financiële ondersteuning van inwoners voor de noodzakelijke kosten van bestaan. Meer concreet gaat het over het verstrekken van algemene bijstand (inkomen Participatiewet), IOAW, BBZ, bijzondere bijstand en armoedebeleid. Het armoedebeleid hangt samen met schulddienstverlening; deze heeft echter ook betrekking op hogere inkomens. We vergroten de bestaanszekerheid van inwoners die in de knel zitten door hun basisvaardigheden te vergroten, hen te helpen balans te krijgen tussen inkomsten en uitgaven zodat er geen geldzorgen zijn, en hen te laten meedoen op de manier waarop zij dat kunnen. 4. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Wij zetten ons in om nieuwkomers een warm welkom te bieden. Wij helpen ze op weg met een groot scala aan voorzieningen Hierbij denken wij aan het vinden van huisvesting, het bieden van onderwijs (inburgeringstrajecten), het bieden van zorg, het bieden van veiligheid en uiteraard het bieden van een inkomen. Hiermee proberen wij invulling te geven aan onze wettelijke taakstelling.

Wat gaan wij daarvoor doen? De hieronder benoemde taken worden, waar het de Wmo, de Jeugd- en de Participatiewet betreft, uitgevoerd door de gemeente Rheden. Wij volgen ook het beleid van de gemeente Rheden, maar blijven te allen tijde zelf verantwoordelijk voor zowel beleid als uitvoering van het sociaal domein. 1. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) In 2025 blijven wij ons inzetten om de inwoners voorzieningen aan te bieden zoals deze zijn voorgeschreven in de Wmo. De komende jaren zetten wij in op het behouden van een sterke en brede sociale basis. 2. Jeugdwet De komende jaren zijn de Hervormingsagenda jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming leidend. In regionaal verband wordt samengewerkt om meer preventief te werken en het principe ‘één gezin, één plan’ te hanteren. Voor 2025 markeren we de volgende ontwikkelingen: Hervormingsagenda Jeugd: er wordt structureel geïnvesteerd in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Ook volgt er een aanpassing van de Jeugdwet, waardoor duidelijker wordt waarvoor jeugdigen en ouders hulp kunnen krijgen. Deze hulp richt zich op jeugdigen en ouders in kwetsbare situaties. Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming: wij zetten ons in om door middel sterke lokale teams samen te werken om de problemen voor de cliënten op te lossen.

Versterking lokale teams: zowel binnen de Hervormingsagenda als het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming is een van de opdrachten aan de gemeenten een sterk lokaal team vorm te geven. Een sterk lokaal team dat bestaat uit deskundige en bekwame professionals die gezinnen met (meervoudige) problemen effectief kunnen helpen. Voor beide landelijke programma’s is en wordt zowel regionaal als lokaal gewerkt aan plannen van aanpak. Regionale samenwerking bij complexe hulpvragen: we werken regionaal samen op het thema complexe hulpvragen, waarbinnen onder andere gewerkt wordt aan de aanpak wachttijden en de ‘Essentiële Functies’. Voor de meest kwetsbare jeugdigen in Gelderland gaan we passende hulp beter organiseren. Dit doen we door de verschillende domeinen waar jeugdigen en gezinnen met complexe problematiek mee kampen te integreren. Jeugdigen worden beter geholpen, er is meer kans op vermindering van de problematiek en op uitstroom uit deze verblijfsfuncties. Aanpassing verordening Jeugdhulp: vooruitlopend op de wetswijziging heeft de VNG een handreiking opgesteld en er volgt nog een modelverordening. Daarmee verwachten we grip op de toename van jeugdhulp te krijgen. Deze modelverordening nemen wij mee als basis voor het door ons op te stellen Verordening Jeugdhulp.

Mogelijk verplichte regionale inkoop: voor alle jeugdzorgregio's heeft het Rijk een robuustheidscan uitgevoerd. Onze regio is als robuust aangemerkt. Wel is zijn er een aantal aandachtspunten 41

waaronder de verplichte regionale inkoop van bepaalde specialistische zorg. Wij onderzoeken of dit gevolgen heeft voor de opdracht 'lokaal maatwerkdiensten jeugdhulp’ die in 2021 is gestart (uitvoering door 8 jeugdhulporganisaties voor begeleiding en behandeling). Praktijkondersteuner Jeugd: we continueren de inzet van een Praktijkondersteuner Jeugd bij de Huisarts. De POH Jeugd ondersteunt de huisarts bij vragen van jeugd en gezin in de praktijk. 3. Participatiewet, minima en schuldhulp We zetten ons in om de basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) van onze inwoners te vergroten. Onze focus ligt daarbij op het bereiken van laaggeletterde inwoners met Nederlands als moedertaal. We zetten in op preventie en vroegsignalering van schulden om schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen te voorkomen. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen, met specifiek aandacht voor senioren en gezinnen met kinderen. 4. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Algemeen: we participeren in de (sub-)provinciale regietafel (PRT om de provinciale doelstellingen met betrekking tot de opvang en huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, statushouders en asielzoekers. Uitgangspunt van de verdeling van deze opgave is ‘fair share’, waarbij rekening wordt gehouden met de lokale (on-)mogelijkheden.

Zo spannen wij ons in Rozendaal sterk in voor de opvang van Oekraïners en statushouders, terwijl geconstateerd is dat het niet voorstelbaar is dat Rozendaal op relevante schaal bij kan dragen aan de opvang van asielzoekers. Huisvesting en inburgering statushouders: wij zien voor 2025 geen specifieke opdrachten. Uiteraard blijven wij invulling geven aan de reguliere taken binnen dit thema. Wij blijven ons dan ook inzetten om aan onze taakstellingen te voldoen, op welke wijze dan ook. In 2025 starten nieuwe inburgeringsaanbieders als gevolg van een nieuwe inkoop (voor een aantal percelen) die in 2024 loopt. Opvang Oekraïners: in onze raadsinformatiebrief van 25 april 2024 hebben wij u geïnformeerd over ons besluit om de Gemeentelijke Opvanglocatie Oekraïners (GOO) op De Bosrank te continueren voor de periode 1 oktober 2024 tot 4 maart 2025, op basis van de uitkomsten van de herorientatie. Als er voldoende zekerheid bestaat over de financiële tegemoetkoming door het Rijk over opvangkosten en gevolgkosten wordt GOO De Bosrank gecontinueerd tot 4 maart 2026. Hierna wordt het terrein in de oorspronkelijke staat hersteld en aan de grondeigenaar teruggeven. Hiermee voldoen we als gemeente aan taakstelling zoals die op dit moment voor de gemeente Rozendaal geldt voor de opvang van Oekraïense ontheemden.

We zijn ten aanzien van de zekerheid over de financiële tegemoetkoming altijd uitgegaan van de informatie die wij vanuit het Rijk hierover hebben gekregen. Het Rijk op verschillende dossiers te kennen gegeven dat er veel mogelijkheden zijn voor financiering. Hierbij is altijd gecommuniceerd dat gemeenten geen financieel nadeel ondervinden van de opvang van ontheemden uit Oekraïne. De praktijk blijkt echter weerbarstig. De sociale problematiek van gevluchte Oekraïners kan aanzienlijk zijn. Hierdoor kunnen de bijbehorende (zorg)kosten stijgen. Hierdoor is het voor ons en de raad moeilijk om grip te houden op financiële risico’s die de opvang van ontheemden uit Oekraïne met zich meebrengt. Wij hebben hierover verschillende gesprekken gevoerd met de verschillende betrokken ministeries en ook via de PRT is dit risico aangekaart. We brengen ook in 2025 de financiële risico’s in beeld en informeren u hierover. Op dit moment achten wij de risico’s aanvaardbaar. Het risico is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. In de meerjarenbegroting hebben wij als uitgangspunt opgenomen dat de opvanglocatie tot 4 maart 2026 wordt gecontinueerd. De besluitvorming hierover zal in het eerste kwartaal van 2025 plaatsvinden binnen de hiervoor aangegeven kaders van ons besluit van 25 april 2024.

Asielzoekers: de gemeente heeft op grond van de Spreidingswet een taakstelling van 14 asielzoekers waaronder 1 alleenstaande minderjarige vreemdeling (AMV’er). Op dit moment vangt de gemeente geen asielzoekers op. De mogelijkheden om deze opvang binnen de gemeentegrens te 42

realiseren zijn beperkt. Dat komt onder meer door onze ligging: we zijn aan alle kanten omringd door beschermd natuurgebied (Natura2000), wegen en bebouwing van de omliggende gemeenten (Rheden en Arnhem). Daarnaast is de taakstelling dermate gering dat we met het COA waarschijnlijk niet tot overeenstemming zouden kunnen komen over een ‘kleinschalige locatie’. We zijn ons bewust van de urgentie en omvang van de maatschappelijke opgave en lopen niet weg voor onze verantwoordelijkheid, maar lopen voor het invullen van deze taakstelling tegen grenzen aan. In dit kader zijn er binnen de afstemming van de PRT in gesprek met de gemeente Rheden om tot afspraken te komen over de samenwerking op onze taakstelling voor asielzoekers en AMV’ers.

Wat mag het kosten? Werkelijk Begroot 2023 2024 Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Jeugdzorg 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Jeugdzorg 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 186.92 Coordinatie en beleid totaal lasten Saldo van baten en lasten 0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

3.431.451 0 0 0 0 0 79.560 75.000 91.586 0 0 0 0 0 0 0 10.000 10.000 0 4.097.000 4.504.865 5.225 0 0 0 0 0 331.800 0 0 0 0 0 3.848.036 4.182.000 4.606.451

0 0 93.586 0 0 10.200 786.138 0 0 0 0 889.924

0 0 95.586 0 0 10.400 20.000 0 0 0 0 125.986

0 0 97.586 0 0 10.600 20.000 0 0 0 0 128.186

3.450.708 67.110 81.094 0 0 0 156.877 114.279 168.812 69.580 71.609 82.593 2.368 1.100 1.120 364.887 259.923 40.217 0 4.097.000 4.472.580 170.046 157.611 156.822 474.968 403.152 422.618 331.800 0 0

90.436 0 172.131 84.245 1.140 41.454 745.430 159.961 430.860 0

70.656 0 175.514 85.930 1.160 42.759 0 163.123 439.105 0

71.627 0 178.961 87.648 1.180 44.058 0 166.314 447.352 0

0 0 305.094 311.196 317.420 323.768 5.021.234 5.171.784 5.730.950 2.036.853 1.295.667 1.320.910 -1.173.198 0 0 0 -1.173.198

-989.784 -1.124.499 -1.146.929 -1.169.681 -1.192.724 0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-989.784 -1.124.499 -1.146.929 -1.169.681 -1.192.724

43

De lasten binnen dit programma hebben betrekking een groot scala aan sub onderwerpen binnen het sociale domein. Enkele voorbeelden hierbij zijn kinderopvang, vluchtelingenwerk, subsidies, specifieke uitkeringen, opvanglocatie OOR, uitkeringen, woonvoorzieningen en jeugdhulp. De reguliere taken binnen dit programma zijn grotendeels belegd bij de gemeente Rheden. Zij voeren de onder andere onderstaande werkzaamheden voor ons uit: het verstrekken van uitkeringen; het verzorgen van de uitvoering WMO; het mogelijk maken van de zorg voor de jeugd; het verzorgen van het inburgeringsaanbod; het voeren van de administratie in de breedste zin van het woord voor de Rozendaalse cliënten; het vormen van besluitvormingsstukken voor het college en de raad van Rozendaal; het bijdragen aan het opstellen van financiële producten; het vormen van beleidsstukken. Voor 2025 zijn er specifieke de volgende specifieke mutaties te melden: door een verschuiving in kosten dalen de subsidies in het sociaal domein. Het gaat hierbij om Incluzio; de kosten voor de participatiewet/bijstand nemen toe met € 48.000 door hogere instroom; de kosten voor huishoudelijke hulp zijn op basis van de recente cijfers verhoogd met € 19.000; de kosten voor jeugdhulp zijn op basis van ervaringscijfers opgehoogd met een bedrag van € 54.000; de uitvoeringskosten voor jeugd en Wmo samen stijgen met € 20.000.