2 Sportacc. plan Bijl 1 Sportaccommodatieplan 2025-2040

RUIMTE VOOR

SPORT & BEWEGEN Sportaccommodatieplan 2025-2040

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

1

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

2

INLEIDING In Rheden en Rozendaal bouwen wij samen aan een samenleving waar inwoners elkaar ontmoeten, activiteiten ondernemen, zichzelf ontwikkelen en gezond kunnen leven. Wij zetten ons dagelijks in om deze sociale basis te versterken. Ruimtes om te sporten en te bewegen zijn daarvoor een belangrijke voorwaarde. Deze sport- en beweegplekken zijn plekken waar mensen hun talenten ontdekken, elkaar ontmoeten en werken aan hun gezondheid. En ook plekken van ‘samen de schouders eronder’ (bij verenigingen), leren omgaan met winst en verlies, leren communiceren en samenwerken. Sport is ook een plek van economische waarde: bijvoorbeeld als werkgever voor sportinstructeurs of via evenementen. Met dit sportaccommodatieplan dragen wij bij aan een stevige sociale basis in Rheden-Rozendaal. Dit doen wij met een toekomstbestendig netwerk van plekken voor sport en bewegen. AANLEIDING Sporten en bewegen zijn in ontwikkeling. Mensen sporten op andere tijden, andere plekken en met andere behoeftes dan vroeger. Dit heeft impact op de ruimtes voor sport: sporthallen, gymzalen, sportvelden, zwembaden etc. Ook de inrichting van onze openbare ruimte is belangrijk. Deze laatste wordt steeds vaker gebruikt om te sporten en bewegen. Denk aan hardlopen, fietsen, skaten en bootcamp. Ook moeten wij stappen zetten om de accommodaties toekomstbestendig te maken.

Meerdere accommodaties zijn verouderd en zijn grootgebruikers van energie. Op sommige locaties is er sprake van te veel capaciteit, op andere plekken komen wij zaal- of veldruimte tekort. Dit constateren wij in een tijd waarin geld schaars is. Zowel op landelijk als gemeentelijk niveau hebben wij financiële uitdagingen en moeten wij op zoek naar andere manieren van financiering. SPORTAMBITIE Deze ontwikkelingen vragen om keuzes. In onze sportnota staan wij voor een heldere ambitie: 75% deelname aan sport of bewegen

Wij stelden in de sportnota deze doelen: 1. Stimuleren van sporten en bewegen onder verschillende doelgroepen. 2. Behouden en door-ontwikkelen van sport- en beweegvoorzieningen. 3. Werken aan vitale sportverenigingen-en aanbieders. Met dit plan werken wij vooral het tweede doel (sportvoorzieningen) verder uit. Wij richten ons op: • Ruimtes voor verenigingssport, andersgeorganiseerde sport en commerciële sport Sporthallen, gymzalen, zwembaden, sportvelden, dorpshuizen, sportscholen

• Ruimtes voor bewegingsonderwijs • De inrichting van de openbare ruimte Openbare sportplekken, inrichting van de wijk en openbaar gebied.

PROCES & PARTICIPATIE Er lag al veel input voor dit plan klaar. Wij hebben continue contact met verenigingen, sportaanbieders en inwoners. Vanwege een verhuurrelatie, sportpark overleggen of bij bijeenkomsten. Ook gaf de gemeenteraad al richting met de initiatiefnota ‘De kracht van Sporten in Rheden’. Via bijeenkomsten, individuele gesprekken, het inwonerspanel en interne afstemming hebben wij dit plan verrijkt. Een totaaloverzicht van het participatieproces is te vinden in bijlage 1 in het bijlagenboek.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

3

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

4

INHOUD

INLEIDING ............................................................................................................................. 3 INHOUD ................................................................................................................................ 5 1.

STARTFOTO..................................................................................................................... 6 SPORTEN & BEWEGEN IN RHEDEN-ROZENDAAL .......................................................................... 7 WETTELIJKE KADERS .................................................................................................................... 9 GEMEENTELIJK BELEID ................................................................................................................. 9 SPORTRUIMTES RHEDEN-ROZENDAAL ....................................................................................... 11 TRENDS & ONTWIKKELINGEN..................................................................................................... 18 OPGAVEN VOOR DE TOEKOMST ................................................................................................. 21

2. SPEERPUNTEN VOOR DE TOEKOMST................................................................................. 22 1. SPORTACCOMMODATIES ....................................................................................................... 23 2. BEWEGINGSONDERWIJS ........................................................................................................ 30 3. BEWEEGVRIENDELIJKE OPENBARE RUIMTE ........................................................................... 32 3. TOEKOMSTBEELD PER DORP ........................................................................................... 34 VELP - ROZENDAAL .................................................................................................................... 35 RHEDEN - DE STEEG................................................................................................................... 37 DIEREN – ELLECOM LAAG-SOEREN – SPANKEREN ...................................................................... 38 AANPAK & FASERING ................................................................................................................. 40 4. FINANCIEEL ....................................................................................................................

41 FINANCIERING........................................................................................................................... 42 ROUTES VOOR FINANCIERING ................................................................................................... 43

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

5

1. STARTFOTO Waar staan wij als het gaat om ruimtes voor sport en bewegen in Rheden-Rozendaal? Laten wij even stilstaan en een startfoto maken. Hierop zien wij dat er veel gebeurt in Rheden-Rozendaal. Er is sprake van een goede sport- en beweegdeelname, er ligt een wettelijk en gemeentelijk kader en verschillende trends en ontwikkelingen hebben invloed op wat er nodig is. Wij zien ook dat de bestaande accommodaties uitdagingen kennen, reden tot actie dus. Deze startfoto geeft tot slot inzicht in de 6 belangrijkste opgaven voor de toekomst.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

6

SPORTEN & BEWEGEN IN RHEDEN-ROZENDAAL SPORTDEELNAME Rheden en Rozendaal zijn sportief! Onder bijna alle leeftijdsgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen) ligt de deelname aan sport gelijk aan of hoger dan in de regio Gelderland-Midden. Kenmerkend voor Rheden is het rijke verenigingsleven, met name onder de jeugd. Maar liefst 84% van de kinderen is lid van een vereniging (t.o.v. 76% in de regio). SPORT ALS DOEL EN MIDDEL Voor de één is sport doelen stellen. Jezelf steeds verder ontwikkelen, keuzes maken en hard trainen. Soms met als einddoel topsport. Voor de ander is sport een middel om gezond en energiek te blijven en elkaar wekelijks te ontmoeten. Wij willen beide groepen en alles wat hier tussenin zit stimuleren en faciliteren.

SPORTDEELNAME RHEDEN-ROZENDAAL Wekelijkse sporter, of lid van een club

84% 77%

4-12 jr

76%

78%

13-16 jr

73%

60%

16-25 jr

61%

64%

18-64 jr

63%

RHEDEN

47% 54%

65+ jr

SPORTAANBIEDERS Sportaanbieders spelen een belangrijke rol om mensen in beweging te brengen. Er zijn verschillende soorten aanbieders en organisaties waar mensen sporten en bewegen. We onderscheiden drie soorten:

79%

ROZENDAAL

43%

REGIO

SPORTVERBAND Nederland (2023) 70% 59%

1. Verenigingen

48% 39%

2. Anders-georganiseerde sporten Zoals wandelclubjes, urban sports, wielrengroep, individueel sporten 3. Commerciële sportaanbieders Zoals sportschool Voor de jeugd is de vereniging de belangrijkste sportaanbieder. Naarmate inwoners ouder worden verschuift dat: volwassenen sporten meer zelfstandig of bij een commerciële aanbieder.

32% 13% 11% 4-11 jr

27%

16% 19%

20%

18-64 jr

65+ jr

13% 12-17 jr

Lid vereniging Abonnement sportaanbieder Sporten zonder lidmaatschap of abbonement

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

7

BEWEEGDEELNAME Ook de beweegdeelname verschilt per leeftijd. Volwassenen (18-64) en ouderen (65+) zijn na de coronadip weer meer gaan bewegen. Bij volwassenen steeg het percentage dat voldoet aan de beweegnorm van 46% naar 53-54%. Bij ouderen van 41% naar 47-48%. Bij ouderen ligt het percentage ook hoger dan in de regio (44%). Jongeren (13-16) halen volgens de GGD cijfers het minst vaak de norm voor voldoende bewegen: 16% (gelijk aan de regio). Voor hen is de beweegnorm ook strenger. Bij volwassenen haalt de groep 75+ de beweegrichtlijn beduidend minder vaak dan in de leeftijden 18-75 jaar (35% t.o.v. 5060%). NEDERLAND EUROPEES KAMPIOEN ZITTEN Hoewel we qua sport- en beweegdeelname in Rheden-Rozendaal goed scoren, is voldoende bewegen voor heel Nederland een grote uitdaging. Nederland is al jaren Europees Kampioen zitten. Een enkel sportmoment in de week compenseert dat niet. Voldoende beweegmomenten gedurende de dag, in combinatie met intensievere sportmomenten en krachtopbouw is essentieel. En voor een gezonde samenleving de grootste uitdaging.

BEWEEGDEELNAME RHEDEN-ROZENDAAL 4-16 jaar: Minstens 1u p/dag bewegen 16-25 jaar: Minstens 0,5u p/dag bewegen 18+ jaar: Haalt de beweegrichtlijn

27%

4-12 jr

30%

17%

13-16 jr

16%

31%

16-25 jr

29%

54% 53%

18-64 jr

53%

48% 47%

65+ jr

44% RHEDEN

ROZENDAAL

REGIO

BEWEEGRICHTLIJN Jeugd 4-19 • Dagelijks minimaal 1 uur matig intensief bewegen • 3x per week: spier- en botversterkende activiteiten

\

Volwassenen 19+ • 2,5 uur per week matig intensief bewegen • 2x per week spier en botversterkende activiteiten

Bronnen CBS, 2025 www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/34/werknemers-zitten-gemiddeld-bijna-9-uur-per-werkdag GGD Gelderland-Midden https://ggdgm.nl/gezond-leven/gezondheid-in-cijfers NOC*NSF, 2024, Ledenaantallen sportclubs gemeente Rheden

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

8

WETTELIJKE KADERS

GEMEENTELIJK BELEID

BEWEGINGSONDERWIJS Wij zijn als gemeenten verantwoordelijk voor de planning en financiering van voldoende geschikte ruimte voor bewegingsonderwijs en de eerste inrichting. Dit geldt voor zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs (als de VO school niet over eigen of voldoende eigen accommodatie beschikt).

Sport en bewegen staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van de brede sociale basis in RhedenRozendaal. Daarom sluiten wij met dit plan ook aan op bestaand beleid. Hieronder sommen wij de belangrijkste thema's en doelstellingen kort op.

VERENIGINGSSPORT & MAATSCHAPPELIJKE DOELEN Voor verenigingssport en anders georganiseerde sport heeft de gemeente geen directe verplichting om accommodaties te faciliteren. Toch zijn geschikte ruimtes voor sport en bewegen een belangrijk middel om verschillende maatschappelijke doelen te bereiken en wettelijke taken te vervullen, zoals: • •

Het bevorderen van gezondheid (Wet Publieke Gezondheid) Ondersteunen van mensen die minder zelfredzaam zijn, onder andere met algemene en vrij toegankelijke voorzieningen (Wet Maatschappelijk Ondersteuning)

MARKT & OVERHEID Veel sportaccommodaties zijn voor de markt niet interessant om te exploiteren en voor verenigingen een grote verantwoordelijkheid. Daarom pakken veel gemeenten een actieve rol om deze accommodaties te faciliteren. Dit doen wij in Rheden-Rozendaal ook. KUNSTGRASVELDEN Op Europees niveau is besloten dat vanaf 2031 geen polymere infill meer gekocht en verkocht mag worden. Hier vallen ook de rubber korrels onder. Het gebruik van de velden is nog wel toegestaan (als overgangsperiode). Maar de bedoeling van het besluit is helder: naar groenere alternatieven.

DUURZAAMHEID (Rheden) Een CO₂-neutrale gemeente in 2040. Aan de slag met de Lokale Klimaatadaptatiestrategie (na vaststelling eind 2025/begin 2026). Rhedens Vastgoedkader 2019 Beleidskader Klimaataanpak 2019-2022 Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie

BEREIKBAARHEID Voorzieningen moeten toegankelijk, veilig, betaalbaar en schoon zijn. Nota Sport & Bewegen 2019-2026

MULTI-FUNCTIONALITEIT Stimulering van flexibel gebruik en samenwerking tussen sportaanbieders. Nota Sport & Bewegen 2019-2026

SOCIALE BASIS Een sterke sociale basis, extra inzet in kwetsbare wijken en aandacht voor beweegvriendelijke openbare ruimte. Koersdocument Sociaal Domein 2024

ONDERWIJSHUISVESTING In huisvestingsplannen voor onderwijs nemen wij het bewegingsonderwijs mee, als dit de opgave voor onderwijshuisvesting raakt. Dit geldt bij: •

Gymzaal of sporthal ligt op of naast de kavel voor onderwijs

•

Gymzaal of sporthal wordt verplaatst naar een schoollocatie

Stimuleren van beweging en natuur zijn onderdeel van de inrichting van het schoolplein en de buitenruimte. Integraal Huisvestingsplan Uitvoeringsprogramma –Primair onderwijs 2023-2038

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

9

LEEFOMGEVING Sport en bewegen nemen wij mee in gebiedsontwikkelingen. Met aandacht voor vergroening en ontmoeting. Nota Sport & Bewegen 2019-2026

In wijken met een lagere sociaal-economische positie maakt de leefomgeving gezonde keuzes makkelijker. Focus op lage SEP wijken en (her)in te richten gebieden (een nieuwe start). Koersdocument Sociaal Domein

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

10

SPORTRUIMTES RHEDEN-ROZENDAAL Er is in Rheden-Rozendaal divers aanbod om te sporten en bewegen: sportparken, sporthallen, gymzalen, zwembaden, sportscholen, dorpshuizen en meer. Ons grootste aanbod ligt

misschien wel in de achtertuin: 50 km2 Veluwezoom. Hieronder een overzicht per kern.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

11

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

12

EIGENDOM & BEHEER Het eigendom en beheer verschilt per accommodatie. Er zijn sportruimtes in eigendom van de gemeente en gebouwen of velden in eigendom en/of beheer bij verenigingen, commerciële sportaanbieders of organisaties. Hieronder een overzicht op hoofdlijnen. In bijlage 4 een uitgebreider overzicht. Team ‘Sport in Rheden’ voert het beheer en de verhuur van de gemeentelijke accommodaties uit. De afspraken over eigendom en beheer leggen we vast in een regeling of overeenkomst: • Buitensport: verdeling van eigendommen en beheer is vastgelegd in het Sportparkreglement, en onderdeel van de huurovereenkomst. € Sport in Rheden brengt huur in rekening bij gebruiker: per veld voor een heel seizoen. Het college stelt de tarieven jaarlijks vast.

• Binnensport: verdeling vastgelegd in de Regeling ingebruikgeving (sport)accommodaties Gemeente Rheden’. € Sport in Rheden brengt huur in rekening bij gebruiker: per gehuurd uur en zaaldeel of bad. Bij zwembaden ook losse kaartverkopen en abonnementen. Het college stelt de tarieven jaarlijks vast. • Clubgebouw: het gebruik van gemeentegrond om daarop een clubgebouw te houden, is geregeld in een opstalcontract. De vereniging betaalt jaarlijks een vergoeding voor gebruik van de grond (retributie). € Gemeente (team Vastgoed) brengt eens per jaar de retributie in rekening bij vereniging.

Object

Grond

Eigendom object

Beheer

Sporthallen Gymzalen* Zwembaden*

Gemeente Gemeente Gemeente

Gemeente Gemeente Gemeente

Sportvelden Voetbal, korfbal, atletiek Sportvelden Tennis, hockey Veldinventaris Doelen, ballenvangers, verlichting, tribune etc. Clubgebouwen Urban sportplekken en sportcourts Sportscholen

Gemeente

Gemeente

Gemeente Gemeente Gemeente & vrijwilligers (openluchtbad) Gemeente

Gemeente

Vereniging

Vereniging

Gemeente

Gemeente & Vereniging

Gemeente & Vereniging

Gemeente Gemeente

Vereniging Gemeente

Vereniging Gemeente

Variabel

Commerciële aanbieder

Commerciële aanbieder

*Er zijn ook gymzalen en zwembaden in de gemeente in eigendom van commerciële sportaanbieders of dorpshuizen/stichtingen

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

13

STAAT VAN GEMEENTELIJKE ACCOMMODATIES Hieronder een overzicht van de accommodaties die eigendom zijn van de gemeente. Met een aantal kengetallen geven de we de staat weer per accommodatie.

Velp & Rozendaal

Accommodatie Sportcomplex De Dumpel

Sporthal Danszalen Kantoorruimte Voormalig zwembad

1970

1954

Gymzaal Dorpsschool Rozendaal Sporthal De Hangmat

Wedstrijdbad Doelgroepenbad Peuter- en Kleuterbad Natuurgras (1) Hondenrenbaan Natuurgras (2) Kunstgras (4)

2012 & 2015

1993

Openluchtbad Rheden

Wedstrijdbad Peuterbad Familiebad

1963

Sportpark Zuidflank

Natuurgras voetbal (3) Kunstgras voetbal (1) Kunstgras korfbal (2) Sporthal Budoruimte Danszaal

Gymzaal Burg. Bloemerstraat Sportpark Het Nieuwland

Natuurgras voetbal (3) Kunstgras voetbal (3)

Sportpark Ellecom

Honkbal Atletiekbaan Beachvolley Kunstgras voetbal (1)

G A++

2018

Gymzaal Huygenslaan

G

2020

Sporthal

Sportcomplex Theothorne

Energielabel

G

Gymzaal Jan Luijkenlaan

Sportpark Pinkenberg

Rheden

Bouwjaar

2003

Sportpark Overhagen

Dieren

Voorzieningen

Gymzaal De Dumpel

Biljoenbad

Ellec

Uit de cijfers, eigen analyses en gesprekken met gebruikers en vereniging liggen er verschillende kansen en uitdagingen per locatie. De belangrijkste lichten we verderop toe.

2013 2012 1979 2024 verduurzaamd 1973 2011

2012, 2013 & 2015

2015

A++++ A+

A+++ G A

Bezetting* Dag: 100% Avond: 93%

Dag: 87% Avond: 68% Dag: 73% Avond: 30% 2022: 62.400 bez. 2023: 83.400 bez. 2024: 109.000 bez.

Training: voldoende Za: -1 tot -1,5 veld Zo: +4,5 veld Dag: 100% Avond: 0% Dag: 51% Avond: 75% Bezoekers: 2023: 34.240 2024: 33.755 2025: 35.000 Training: voldoende Za: +2 veld Zo: +3,6 veld Dag: 44% Avond: 53% Dag: 81% Avond: 46% Avond: 82% Training: voldoende Za: +2,5 veld Zo: +4,5 veld

Training: voldoende Za: +0,3 veld Zo: +0,4 veld

*Bezetting - Uitgegaan van de doordeweekse dagen (weekend is variabel afhankelijk van wedstrijden en evenementen). Het percentage is de bezetting in de meest bezette periodes.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

14

BEWEGINGSONDERWIJS Scholen maken voor het bewegingsonderwijs gebruik van verschillende locaties. Het basisonderwijs gymt vooral in gymzalen en sporthallen. Voor basisscholen waar de gymlocatie te ver van de school ligt (>1km) financieren wij gymvervoer. Het voorgezet onderwijs gymt in de lente/zomer buiten en in de herfst/winter binnen. Hieronder een overzicht van de schoollocaties en de sportlocaties die zij gebruiken. Voortgezet

Onderwijs scholen Het Rhedens Dieren, Aeres Velp en Het Rhedens Rozendaal hebben eigen gymzalen in hun schoolgebouw. Via financiering van onderwijshuisvesting van de gemeenten aan de scholen (of rechtstreeks vanuit het Rijk aan de scholen) dragen wij bij aan deze faciliteiten. Wanneer er geen gymzaal in school is, maken scholen gebruik van gemeentelijke zalen.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

15

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

16

KANSEN & UITDAGINGEN Leeftijd & Functie • De sporthallen en gymzalen zijn qua inrichting en materiaal vrij traditioneel en weinig verandert ten opzichte van hun oorsprong in de jaren 50-70. Vakleerkrachten geven aan dat dit steeds minder aansluit bij de leefwereld van jeugd. Met name voor de oudere jeugd is meer variatie en nieuwe sport/beweegvormen nodig om bewegen te stimuleren. • Veel clubgebouwen van buitensportverenigingen zijn 45+ jaar. Ze zijn ingericht op een situatie in het verleden: sport specifieke inrichting, voor iedere sport een eigen gebouw, in een tijd met hogere ledenaantallen en waarin de sportvereniging de belangrijkste plek was om te sporten. Een groot deel van de gebouwen wordt nu alleen in de avonden (enkele uren) en in het weekend gebruikt. • Een aantal verenigingen stelt het clubgebouw steeds meer open voor andere gebruikers. Dit zorgt voor nieuwe gebruikers, nieuwe inkomstenbronnen en een open uitstraling van de club. Voorbeelden zijn SC EDS, MHC Hockey Dieren en SC Rheden. Deze stappen richting open sportpark geeft uitdagingen ten aanzien van (sociale) veiligheid op de accommodaties. Zo er is soms sprake van vandalisme en overlast. • Gymdocenten geven aan dat zij in bepaalde accommodaties gezondheidsklachten ervaren door luide akoestiek en minder goede klimaatbeheersing. Denk aan gehoorschade, hoofdpijn, vermoeidheid en luid stemgebruik.

uit Arnhem. In de overige dorpen is er (ruim) voldoende veldcapaciteit. Op basis van onze prognoses en geplande woningbouw wordt hier voor de periode t/m 2040 geen probleem verwacht. • Zeven basisscholen hebben busvervoer nodig om leerlingen van school naar een gymzaal of sporthal te brengen, omdat deze meer dan een kilometer van de school afligt. Dit wordt het hele jaar ingezet. De kosten voor busvervoer overschrijden het beschikbare budget (€130.000 vs. €80.000). Energieverbruik • De oudere gemeentelijke binnensportlocaties zijn grote energieverbruikers. Sportcomplex De Dumpel en de gymzalen Jan Luijkenlaan (Velp) en Huygenslaan (Dieren) hebben energielabel G. Er zijn de komende jaren maatregelen nodig om onze doelstellingen op duurzaamheid te halen. • Verschillende verenigingen willen wel investeren in verduurzaming, maar financiering hiervoor rond krijgen is een uitdaging. Geplande investeringen • Veel clubgebouwen van sportverenigingen zijn 45+ jaar oud, aan onderhoud en/of verduurzaming toe. Verenigingen hebben uitdagingen om dit te blijven financieren. Ontwikkelingen • Verenigingen staan open voor gezamenlijke toekomstplannen voor hun accommodaties.

Capaciteit & Bezetting • In Velp is een tekort aan zaalruimte voor bewegingsonderwijs en voor verdere groei van verenigingen. In de overige dorpen is er voldoende zaalcapaciteit voor het bewegingsonderwijs.

• Op de Pinkenberg, Zuidflank Rheden en het gebied rond De Dumpel - Sportpark Overhagen liggen kansen om accommodatieplannen van verenigingen aan elkaar te koppelen en te verbinden aan andere (gebieds)ontwikkelingen. Denk aan onderwijshuisvesting, verduurzaming en herbestemming.

• De veldcapaciteit op Sportpark De Pinkenberg is nu en voor de toekomst krap, met name voor competitiewedstrijden op zaterdag (-1 tot –1,5 veld). Op dit sportpark sporten ook veel inwoners

• Vanuit de Lokale Klimaatadaptatiestrategie wordt ingezet op klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

17

TRENDS & ONTWIKKELINGEN De samenleving en de gemeente staan niet stil. Wij willen aansluiten en voorbereid zijn op ontwikkelingen die invloed hebben op onze sporten beweegruimte. ONTWIKKELINGEN SPORTDEELNAME Tot de jaren ’90 kende Nederland een sterk en betrokken verenigingsleven. Vaak met vaste tijden en in competitieverband. Tegenwoordig sporten mensen op allerlei plekken en manieren: in de sportschool, in het park of via een appgroep. Vooral volwassenen kiezen voor flexibiliteit. Tegelijk blijft de behoefte aan samen sporten bestaan. Verenigingen moeten zich aanpassen aan deze nieuwe vormen, zonder hun kracht – het gemeenschapsgevoel – te verliezen. Dat blijft een waardevolle plek voor vriendschap, steun en samenwerking. BLIK OP SPORT & BEWEGEN VERANDERT Met de veranderingen in sportdeelname, is de blik op sport en bewegen ook in beweging. De focus ligt nu, naast sport als doel, ook op gezondheid, plezier, ontmoeten en vitaal blijven. Sport is een middel om je goed te voelen – mentaal én fysiek. In deze brede kijk ontstaan ook nieuwe verbindingen, zoals met cultuur (Urban Sports) of welzijn. Samen sporten staat centraal, in welke vorm dan ook.

Rheden-Rozendaal vergrijst en ontgroent: vooral het aantal 80-plussers groeit sterk. Door woningbouw neemt het inwonertal tot 2050 toe met ca. 2.300 (5%). Ook omliggende gemeenten groeien, wat de vraag naar sport- en beweegruimte vergroot. Het Mulier Instituut verwacht tot 2040 een gemiddelde stijging van 3% in druk op accommodaties; dit kan oplopen tot 17% bij hogere sportdeelname. In steden ligt de uitdaging in efficiënt ruimtegebruik, in dorpen in bereikbaarheid, gemeenschapszin en behoud van voorzieningen. GROEIENDE AANDACHT VOOR GEZONDHEID De zorg staat onder druk. Het aantal inwoners met chronische aandoeningen stijgt, vergrijzing neemt toe, de gezondheidsverschillen tussen arm en rijk groeien en de mentale gezondheid van jongeren verdient speciale aandacht. Ondertussen neemt de beschikbaarheid van zorgpersoneel af. Gezond en actief leven, bewegen en preventie krijgen daarom steeds meer aandacht. Sport en bewegen… • …om te werken aan spierkracht, zelfredzaam te blijven en vallen te voorkomen bij ouderen. • ….als plek om te blijven ontmoeten en een netwerk voor hulp om je heen te hebben. • …als oefenvorm voor groepsdynamiek, sociale ontwikkeling en mentale weerbaarheid.

ONTWIKKELINGEN IN DE SAMENLEVING Met het Koersdocument Sociaal Domein (2024) richten we ons extra op wijken met een lagere sociaaleconomische positie (Velp-Zuid, DierenStenfert en Rheden-West). Daar wordt minder gesport door o.a. geldgebrek, onregelmatige werktijden en gezondheidsproblemen. We willen bewoners dichtbij en laagdrempelig ondersteunen. Onderzoek laat zien dat groepsactiviteiten (sport, cultuur, kerk) ook plekken zijn waar inwoners hulp vragen, bijvoorbeeld bij opvoeding of vervoer. Sport kan zo een startpunt zijn voor omzien naar elkaar.

Bronnen Mulier Insituut, 2024, Benodigde ruimte voor sport in 2040 ABF, 2025, Bevolkingsprognose gemeente Rheden

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

18

Inspiratie BLUE ZONE - NIJMEGEN Hockeyclub NMHC uit Nijmegen startte samen met partners een 'blue zone’ in Nijmegen. In Blue Zones leven mensen opvallend lang, gezond en gelukkig door veel beweging, gezond eten, voldoende slaap en sterke sociale banden. NMHC is binnen dit gedachtegoed drie projecten gestart: 1. Steun voor kinderen en ouders. Ze biedt gratis sport aan voor kinderen met ouders met betalingsproblemen. Hierdoor kunnen kinderen gezond opgroeien en ervaren ouders minder financiële stress. 2. Verbinding voor ouderen. Ouderen worden uitgenodigd en begeleid naar sportieve evenementen. Hierdoor ervaren ze minder eenzaamheid en wordt de sociale interactie versterkt.

BEWEGINGSONDERWIJS Gymlocaties vernieuwen met o.a. LED-vloeren, smartwalls en skillsboxen, die lessen veelzijdiger maken. Ook buitengymzalen nemen toe, passend bij een dynamische schooldag en na schooltijd inzetbaar voor wijkinitiatieven en sport in buurten met lage sportdeelname. Leerling prognoses Het aantal basisschoolleerlingen neemt de komende 10 jaren toe: van 3.267 in 2025 naar 3.644 in 2040. De sterkste groei wordt verwacht in Velp (vanwege woningbouw in Velp-Zuid). De groei in Dieren (10%) en Rheden (5%) is kleiner. In het voortgezet onderwijs daalt het leerlingaantal: van 2.285 in 2024 naar 2.059 in 2040 (-10%). Het verschil tussen de stijging in het PO en daling in het VO komt vermoedelijk doordat niet alle leerlingen uit Rheden/Rozendaal op een school in deze gemeenten zitten. In bijlage 2 staat een doorrekening van de prognoses voor de ruimtebehoefte voor bewegingsonderwijs.

3. Training health en performance. Ze bieden gratis trainingen aan voor selectieteams en leden krijgen korting. Zo verbeteren de sportprestaties en krijgt de start-up die die aanbiedt meer bekendheid. www.bluezone-dalmarasweg.nl

ONTWIKKELING (SPORT)ACCOMMODATIES Binnen sportaccommodaties is een duidelijke trend richting duurzaamheid, met o.a. zonnepanelen, gifvrij onderhoud en waterberging te zien. Tegelijk zijn veel accommodaties verouderd, wat verduurzaming uitdagend en kostbaar maakt. Accommodaties worden multifunctioneel gebruikt door bijvoorbeeld scholen, zorginstellingen en sportverenigingen. Toegankelijkheid en veiligheid, zowel fysiek als sociaal, steeds meer divers en flexibel sportaanbod krijgen meer aandacht. Digitalisering maakt beheer efficiënter en accommodaties aantrekkelijker. Daarnaast groeit de koppeling met welzijn, zoals beweegaanbod voor ouderen en integratie met zorgfuncties. Bronnen DUO, 2025, Leerling prognoses Voortgezet Onderwijs (leerlingaantallen per VO school) MOOZ, 2025, Leerling prognoses Primair Onderwijs Rheden-Rozendaal (inwoneraantallen)

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

19

SPORTEN & BEWEGEN IN DE OPENBARE RUIMTE Mensen sporten steeds vaker zelfstandig in de buitenruimte: wandelen, hardlopen, bootcamp. Dat verandert de functie van de buitenruimte: van alleen vervoer naar een plek voor beweging en ontmoeting. Een beweegvriendelijke omgeving helpt bij gezondheid en verbondenheid. Belangrijke elementen zijn veilige routes, sporttoestellen en aantrekkelijke speelplekken. Ook kinderen profiteren van creatief ingerichte speelruimtes. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen noemt zes uitgangspunten voor een beweegvriendelijke omgeving, waaronder: uitnodigende en toegankelijke plekken, een goed afgestemd activiteitenaanbod, veiligheid en samenwerking tussen partijen. In bijlage 6 staat een uitgebreide toelichting. DE MENING VAN INWONERS In 2025 vroegen wij via Rheden Spreekt (inwonerspanel) hoe inwoners aankijken tegen sporten, bewegen en de ruimtes daarvoor. Hieruit blijkt inwoners dat behoorlijk sportief zijn. • De helft van de respondenten sport 2 of 3 dagen per week of vaker. • Bijna de helft beweegt elke dag of meerdere keren op een dag 30 minuten achter elkaar of langer. Voor de groep 65-74 jaar geldt dit voor de helft van de respondenten. • Ruim één op de drie wandelt als sport, ruim een kwart doet aan fitness/cardio/kracht en ruim één op de vijf fietst. Wandelen wordt door alle leeftijdsgroepen veel gedaan.

• Ruim de helft van de respondenten die sport doet dit individueel, ruim vier op de tien als abonnee of klant van een sportaanbieder. Inwoners sporten vooral op wandelpaden, (bos)paden, fietspaden en de sportschool. De meerderheid vindt dat er (ruim) voldoende fietspaden, wandelpaden en/of (bos)paden zijn om te sporten en bewegen. Deze worden ook goed beoordeeld (rond de 8).

Een kleine helft die sport in een sporthal geeft aan dat er onvoldoende sporthallen in Rheden zijn.De sporthallen worden beoordeeld met een 6,6. Eén op de drie inwoners zouden zich meer gemotiveerd voelen om te sporten als er plekken zijn waar ze verschillende sporten kunnen beoefenen. Vooral inwoners jonger dan 45 jaar hebben behoefte aan een flexibel lidmaatschap waarmee ze verschillende sporten kunnen beoefenen. Zeven op de tien inwoners vindt dat er voldoende mogelijkheden zijn om in hun buurt te sporten. Van de inwoners die het hier niet mee eens zijn, mist de helft een voorziening in de buurt. Acht op de tien inwoners vindt dat de inrichting van hun buurt voldoende is om te kunnen bewegen. In verhouding zeggen jongere inwoner minder vaak dat er genoeg mogelijkheden zijn om te bewegen in hun buurt.

RHEDEN: ONDERDEEL VAN EEN SPORTREGIO Sport stopt niet bij de gemeentegrens: inwoners uit omliggende gemeenten sporten in Rheden en andersom. Voor nieuwe sporten (zoals padel en boulderen) reizen sporters verder en wisselen zij tussen locaties. Aangepast sporten is regionaal georganiseerd; de doelgroep is kleiner en reist vaak verder of maakt gebruik van aangepast vervoer. Per accommodatie is daarom maatwerk en afstemming in de regio nodig. FINANCIËLE UITDAGINGEN Wij staan als gemeente voor financiële uitdagingen. Met minder budget moeten wij ook creatiever omgaan met sportvoorzieningen. Dat vraagt om samenwerking: hoe kunnen sportverenigingen, cultuurclubs, scholen en dorpshuizen samen ruimten gebruiken? Door slim te combineren, houden wij voorzieningen betaalbaar en toegankelijk – én versterken wij de sociale basis in wijken en dorpen.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

20

OPGAVEN VOOR DE TOEKOMST Uit bovenstaande inzichten halen wij 6 opgaven voor de toekomst. Zie hieronder. In het vervolg van dit plan geven wij ‘ons antwoord’ op die opgaven. Oftewel: hoe gaan wij aan de slag met deze opgaven? 1. Hoe zorgen wij voor betaalbare, duurzame en veilige accommodaties voor inwoners, verenigingen, sociale partners en anders georganiseerde sport? 2. Hoe creëren wij een goede balans tussen ruimtebehoefte en ruimtecapaciteit? In Rheden-Rozendaal èn in de regio.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

3. Hoe zorgen wij voor een goede bereikbaarheid van ruimtes voor bewegingsonderwijs? En minder afhankelijkheid van busvervoer. 4. Hoe laten wij sportruimtes beter aansluiten bij de leefwereld en levensfase van inwoners? 5. Hoe richten wij een openbare ruimte in die aanmoedigt om te bewegen? 6. Hoe zorgen wij voor slimme combinaties tussen sportaccommodaties, onderwijshuisvesting, gezondheid een sterke sociale basis en gebiedsontwikkelingen?

21

2. SPEERPUNTEN VOOR DE TOEKOMST Accommodaties en openbare ruimte spelen een belangrijke rol in een vitale samenleving. Ze geven inwoners de mogelijkheid om laagdrempelig te werken aan hun fysieke, mentale en sociale gezondheid. Daarom zetten wij samen met partners in op toegankelijke, aantrekkelijke en toekomstbestendige accommodaties en plekken. Voor sporters, èn voor iedereen die zich wil ontwikkelen, ontmoeten, bewegen of ontspannen. De komende jaren willen wij de stap maken van losse sportlocaties, naar sport- en beweegclusters in Rheden waar inwoners laagdrempelig en flexibel gebruik van kunnen maken.

Wij zien toekomst in plekken die: •

Multifunctioneel zijn. Sport, bewegen, ontmoeten, onderwijs, economie, kinderopvang, zorg, cultuur en recreatie komen samen.

•

Duurzaam zijn in gebruik en beheer.

•

Open en inclusief zijn voor alle doelgroepen.

•

Levendig zijn. Het zijn plekken waar je als inwoner graag komt, waar veel te doen is.

In dit hoofdstuk presenteren wij de speerpunten voor de toekomst binnen de volgende thema’s: 1. Sportaccommodaties Voor verenigingen, anders-georganiseerde sport en commerciële sport

2. Bewegingsonderwijs 3. Beweegrijke Openbare Ruimte

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

22

1. SPORTACCOMMODATIES Speerpunt 1 MULTIFUNCTIONELE SPORT- EN BEWEEGPLEKKEN VOOR HET DORP Van losse gebouwen naar levendige multi-accommodaties met sterke dagbezetting

Onze ambitie Wij creëren centrale, multifunctionele plekken die de hele dag aanloop hebben. Bruisende plekken waar bewegen, sport, ontmoeting, onderwijs, cultuur en/of gezondheid samenkomen. Door slimme clusteringen benutten wij de ruimte en energie maximaal en zorgen wij voor levendige ontmoetingsplekken voor en vooral door alle inwoners. Voor jong en oud, voor verenigingen en voor iedereen die op zijn eigen manier wil bewegen en ontmoeten.

Onze uitgangspunten Zo open mogelijke accommodaties Er komen zo open mogelijke accommodaties. Hierbij maken wij onderscheid tussen open clubs en open sportruimtes. Bij een open club stelt de vereniging zich open voor andere bezoekers (ontmoetingsplek realiseren). Als de vereniging/gemeente het sportpark of de accommodatie ook openstelt voor andere maatschappelijke functies, spreken wij over een open sportaccommodatie. Een open accommodatie is er in verschillende smaken en vormen: van volledige ruimte zonder hekken (waar ook in gesport kan worden), tot gedeeltelijke openstelling. Net wat past bij die specifieke locatie, type vereniging en behoeftes uit de omgeving. Het doorgroeien naar een open club of open accommodatie is altijd een proces dat wij gezamenlijk met de betrokken verenigingen en gebruikers oppakken. Wij stellen dus niet één algemene lijn voor de gehele gemeente vast, maar passen maatwerk per accommodatie toe. Wij kijken naar de ambitie van gebruikers en maken afspraken over openstelling, beheer, toezicht, inrichting, fysieke en sociale veiligheid en overlast/vandalisme.

In bijlage 7 staat onze werkwijze en de verschillende vormen van open accommodaties verder uitgewerkt. Samenwerking tussen verenigingen en andere sportaanbieders Wij stimuleren de gezamenlijke inzet van vrijwilligers, het opzetten van gezamenlijk sportaanbod via multisport programma's (brede motorische ontwikkeling van de jeugd), gezamenlijke inkoop en gezamenlijk beheer van de horeca. Aantrekkelijke binnensportaccommodaties In de binnensportaccommodaties gaan wij voor een modulaire inrichting en interactieve sportvloeren. Hierbij maken wij gebruik van natuurlijke momenten om aanpassingen te doen, bijvoorbeeld bij renovaties. Sociale veiligheid Intensiever gebruik leidt tot meer sociale controle en daarmee veiligheid. Wij maken samen met gebruikers afspraken over sociaal beheer. Bijvoorbeeld door inzet van vrijwilligers, jongerenwerkers en verhuur aan andere maatschappelijke partijen. Dit doen wij binnen en buiten.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

23

Ruimte voor andere sport- en beweegaanbieders Anders-georganiseerde en commerciële sportaanbieders als sportscholen, boulder- en klimhallen, yoga-studio's, padelbanen en crossfitboxen bereiken een grote groep inwoners. Daarmee leveren ze een belangrijke bijdrage aan het stimuleren van sport en bewegen. Vaak hebben zij een andere ruimtebehoefte dan de traditionele verenigingssport. Het biedt ook kansen om (verouderde) panden een nieuwe invulling te geven. Wij vinden het belangrijk dat deze sportaanbieders ook een plek hebben in de gemeente. Wij investeren niet financieel in commerciële sportaanbieders, maar steunen hen op andere manier. Bijvoorbeeld met hulp bij het zoeken naar een geschikte plek, of het organiseren van samenwerking met organisaties uit sport, welzijn of bedrijfsleven. Actief ouder worden Vitaal blijven, werken aan spierkracht, vallen voorkomen, reablement. Gezien de groeiende vergrijzing in Rheden-Rozendaal en verminderde beschikbaarheid van zorg zijn deze zaken essentieel voor de toekomst. Passende ruimtes in de buurt om hieraan te werken zijn daarom nodig. In de dorpsen buurthuizen worden al veel sport- en beweegactiviteiten georganiseerd. Ook

praktijkruimtes van fysiotherapeuten en aangepaste sportruimtes kunnen daarvoor geschikt zijn, evenals de openbare ruimte (zoals een grasveldje met een bankje). Uit de praktijk weten wij ook dat een ontmoetingsmoment gekoppeld aan het oefen- of sportmoment enorm helpt om mensen gemotiveerd te houden. Wij zoeken per dorp naar slimme combinaties en verdeling van activiteiten en ruimtes. Brede (juridische) functieomschrijving In regelgeving en functieomschrijvingen in bestemmingen, contracten en (opstal)rechten voor sportaccommodaties gebruiken wij bij voorkeur brede definities voor toegestane activiteiten. Wij maken daarmee een combinatie van activiteiten op het gebied van sport, bewegen, spelen, onderwijs, gezondheid en ontmoeting mogelijk op één plek. Zo bieden wij verenigingen de mogelijkheid hun clubgebouw efficiënter en vaker in te zetten en worden onze eigen accommodaties goed benut. De principes voor een sterke sociale basis zijn hierbij uitgangspunt (plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten). Wij hebben ook aandacht voor de risico's en maken duidelijke afspraken over verantwoordelijk- en aansprakelijkheden.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

24

Inclusie & toegankelijkheid Wij vinden het belangrijk dat alle inwoners gezien en gewaardeerd worden. Wij sluiten aan bij onze ambities uit de Lokale Inclusieagenda (2025) en Toegankelijkheidsagenda (2020). Omdat dit accommodatieplan vooral over fysieke ruimtes gaat, besteden wij extra aandacht aan sporten met een beperking. Aangepast sporten - voor inwoners met een beperking – is sterk regionaal georganiseerd. Deelnemers komen uit verschillende steden en dorpen, en doorkruisen gemeentegrenzen. Wij zorgen op zoveel mogelijk plekken voor een basisniveau toegankelijkheid. Bij nieuwbouw, verbouw of losse aanpassingen passen wij de Integrale Toegankelijkheid Standaard (ITS) toe. Beschikbaarheid van een sportzaal die volledig geschikt is voor rolstoelsport is van belang voor aanbieders van rolstoelsport uit de gemeenten Rheden-Rozendaal, als sportaanbieders in de regio. Op dit moment is Sportcomplex De Dumpel geschikt daarvoor. Bij nieuwbouwplannen bekijken wij in overleg met gebruikers en gemeenten in de regio welke locatie en zaal daarvoor het meest geschikt is of aangepast moet worden. Het Biljoenbad heeft naast een wedstrijdbad een doelgroepenbad. Met extra warm water, beweegbare bodem, prikkelarme omgeving en hulpmiddelen zorgen we dat ouderen, inwoners met een beperking en/of (chronische) aandoening kunnen blijven bewegen.

Samenwerking in de regio Wij werken nauw samen met gemeentes en Sportbedrijven in de regio om inwoners en gebruikers van accommodaties zo goed mogelijk te faciliteren Dat doen wij met als doel:

Onze aandachtspunten Verhuurmodel Op dit moment verhuren wij sportvelden individueel per buitensportvereniging. Uit capaciteitsonderzoek blijkt dat er meer veldcapaciteit beschikbaar is als de velden op sportparkniveau worden verdeeld onder de verenigingen die er spelen. Omdat wij onze accommodaties optimaal willen inzetten en de belasting zo veel mogelijk willen spreiden, gaan wij aan de slag met een ander verhuurmodel: verenigingen op een sportaccommodatie maken zelf een verdeling voor het gebruik van de velden. Wij brengen als gemeente vervolgens de tarieven naar rato in rekening. Behoud van het clubgevoel Van een gesloten systeem naar een open systeem vraagt om een cultuurverandering. Sportverenigingen vinden het clubgevoel belangrijk. Juist dat gevoel zorgt voor de binding met de leden, draagvlak voor toekomstplannen en helpende handen. Wij geven de verenigingen de tijd en ruimte om stappen te zetten hierin. Wij werken samen aan toekomstplannen voor accommodaties. Hierbij benutten wij natuurlijke momenten voor onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw om tot gezamenlijke plannen te komen. Zo maken wij per sportaccommodatie of sportpark een meerjarenplan. Daarnaast vraagt het delen van ruimtes om duidelijke en heldere afspraken. Bereikbaarheid Bij intensiever gebruik van sportplekken, moeten wij oog hebben voor veilige bereikbaarheid.

Deze moet aansluiten op de bredere functies van de plekken.

• (Nog) meer inwoners stimuleren om te sporten en bewegen • Dienstverlening efficiënter/ goedkoper uitvoeren De samenwerking gaat bijvoorbeeld over het afstemmen van programmering en bedienen van verschillende doelgroepen, kennisdeling, scholing en uitwisseling van personeel en innovatie.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

25

Speerpunt 2 SPORTACCOMMODATIES – DUURZAAM ÈN ENERGIEBRON VOOR HET DORP Van energievreters naar energiebronnen voor het dorp

Onze ambitie Sportaccommodaties zijn grote gebouwen en oppervlakten. Wij maken van onze (buiten)sportaccommodaties duurzame energiehubs. Denk aan sportvelden die warmte opwekken voor clubgebouwen, zwembaden, sporthallen en de omliggende wijk(en). Of aan energie opwekken met uitrolbare zonnepanelen, waterdoorlatende parkeerplaatsen en wadi’s of waterberging onder velden. Wij zetten in op biodiversiteit en klimaatadaptatie, beperken hittestress en bereiden waar mogelijk sportlocaties voor op aansluiting van warmtenetten. Zo worden onze sportparken groener, èn leveren zij letterlijk energie aan het dorp.

Onze uitgangspunten Financiële ruimte door verduurzaming Met investeringen in duurzaamheid houden wij sport(accommodaties) betaalbaar, voor de gemeenten èn voor sportaanbieders. In 2028 eindigen de meerjaren-onderhoudsplannen voor het maatschappelijk vastgoed in Rheden. Wij ontwikkelen daarna een duurzaam meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) per pand. Hierbij hebben bovengrondse en zichtbare klimaat adaptieve maatregelen prioriteit ten opzichte van technische ondergrondse maatregelen. Meervoudige functie Sportaccommodaties dragen bij aan klimaatadaptatie, warmtetransitie, energieopwekking en ecologische doelstellingen. Bijvoorbeeld via collectorkunstgrasvelden (warmte opwekking) of doorlatende verhardingen. Recreatieve functie Sportaccommodaties worden prettige plekken om te verblijven (parkfunctie). Wij houden bij (her)inrichting van accommodaties rekening met koele plekken en groen.

Versterken biodiversiteit Bij herinrichting van sportplekken sluiten we aan op ons biodiversiteitsplan en zetten wij in op vergroening met ecologische zones (waarbij de sporter geen hinder ondervindt). De verenigingen kunnen hier zelf ook actief een rol in spelen. Zonne-energie Waar mogelijk gebruiken wij daken van sporthallen, clubhuizen en velden om zonne-energie op te wekken en te vergroenen. Sportvelden: natuur- en kunstgras Bij de keuze voor sportvelden is natuurgras het uitgangspunt. Kunstgras passen wij alleen toe als dit nodig is vanwege de capaciteitsbehoefte (leden en teams) of intensief multifunctioneel gebruik (meer bespeelbare uren). Wanneer kunstgras nodig is, kiezen wij voor zo groen, duurzaam en toekomstgericht mogelijk. Op dit moment kiezen wij voor minerale infill (kunstgras mat met een kleine laag zand voor stabiliteit van de vezel).

Voorbereid op de toekomst Bij renovaties of nieuwbouw worden waar mogelijk en passend, maatregelen genomen ter voorbereiding op aansluiting van het warmtenet of andere warmtevoorzieningen.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

26

Duurzame mobiliteit naar sport Van de 9,6 miljoen Nederlanders die wekelijks sporten, gaat 5,6 miljoen met de auto naar de sportplek. We besteden hier als gemeente aandacht aan en stimuleren en faciliteren inwoners om met duurzaam vervoer naar hun sport te gaan.

Inspiratie VEILIGE SPORTZONES De gemeente Lingewaard heeft Sportzones ontwikkeld die bijdragen aan een beweegvriendelijke openbare ruimte. Zo zijn er aanpassingen aan de infrastructuur gedaan om zo veilige routes naar sportaccommodaties te realiseren. Deze bestonden uit de tekst ‘Sportzone’ op de weg, drempels, betere verlichting en een bord met ‘Sportzone’. Uit metingen bleek vervolgens dat het verkeer op deze plekken minder hard is gaan rijden en is de ervaren verkeersveiligheid gestegen. Foto: Jasper van Houten (allesoversport.nl)

Onze aandachtspunten Marktontwikkelingen kunstgras De markt voor kunstgras en infill verandert snel. Verschillende types kunstgras en infill zijn volop in ontwikkeling en onderzoek. Wij volgen innovaties actief. Overbelast energienetwerk De netcongestie zorgt ervoor dat wij goed moeten uitzoeken wat er wel en niet mogelijk is op korte en lange termijn. Financiële haalbaarheid De inzet van duurzaamheidsmaatregelen en het beheer en onderhoud vragen soms hoge investeringen. Balans tussen sportfunctie en duurzaamheid De belangrijkste functie van een sportplek is dat inwoners hier kunnen sporten en bewegen. Duurzaamheidsmaatregelen mogen het gebruik en veiligheid van de sportplekken niet hinderen. Wet- en regelgeving Sommige maatregelen moeten passen in de wet- en regelgeving (zoals bestemmings- of omgevingsplannen). Deze toets voeren wij altijd uit.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

27

Speerpunt 3 EIGENDOM, BEHEER & EXPLOITATIE Duidelijke afspraken waar clubs sterker van worden

Onze ambitie Wij streven naar een toekomstbestendig model voor eigendom, beheer en exploitatie van sportaccommodaties. Wij bieden helderheid met duidelijke afspraken, samenwerking en verdeling van middelen. Hiermee creëren wij ruimte voor innovatie, betere benutting van de accommodaties en verlichting van de druk op vrijwilligers.

Onze uitgangspunten Samenwerking bij onderhoud - buitensport Goed onderhoud zorgt voor een langere levensduur en meer speelplezier. Voor de buitensport voeren wij als gemeente het onderhoud aan de velden uit. De verenigingen zijn verantwoordelijk voor het klein dagelijks onderhoud (speelschadeherstel) en veldinventaris. Hiermee hebben wij een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor kwalitatief goede sportvelden. Tegelijkertijd kunnen verenigingen zich met deze verdeling focussen op hun kerntaken: organiseren van aantrekkelijke sportaanbod, werven van vrijwilligers, vormen van een goed bestuur en een fijne en veilige sportomgeving bieden. Jaarlijks organiseren wij een gebruikersoverleg per sportaccommodatie, om aandachts- en verbeterpunten af te stemmen. Heldere verdeling van beheer en onderhoud Er ligt voor elke gebruiker een duidelijke verdeling van eigendom en verantwoordelijkheden (demarcatie). Op hoofdlijnen ziet de demarcatie er als volgt uit: • De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud van velden, sporthallen, gymzalen en zwembaden die in eigendom zijn bij de gemeente. • Buitensportverenigingen zijn verantwoordelijk voor: o Het onderhoud en beheer van clubgebouw en kleedkamer (continueren van beleid).

o Klein onderhoud (speelschade) en schoon houden park • De verdeling van eigendommen en beheer bij de buitensport is vastgelegd in het Sportparkreglement, en onderdeel van de huurovereenkomst. Bij de binnensport is de verdeling vastgelegd in de ‘Regeling ingebruikgeving (sport)accommodaties Gemeente Rheden’. • Team ‘Sport in Rheden’ voert het beheer en de verhuur van de gemeentelijke accommodaties uit. Beheer - binnensport Er zijn verschillende niveaus van beheer in de binnensportaccommodaties mogelijk: A. Hoog - Intensief professioneel beheer. Er is permanent toezicht. De gemeente voert dit zelf uit of stuurt dit aan via een contractpartij. B. Standaard - Regiebeheer/gedeeld beheer. Er is regelmatige inspectie, planmatig onderhoud en samenwerking met gebruikers. C. Laag - Beperkt beheer/zelfbeheer. Minimaal beheer, vooral correctief. Gemeente is beperkt betrokken, gebruikers hebben grootste verantwoordelijkheid. Wij bepalen per accommodatie en in overleg met de gebruikers welk beheerniveau nodig is. Een zwembad vraagt immers een ander niveau van een gymzaal. We kiezen op dit moment als volgt:

o Veldinventaris buitensport (deels): doelen, ballenvangers, tribune, dug-outs etc.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

28

Binnenbad Openluchtbad Sporthallen Gymzalen Sportvelden

A B B C B

Voor de binnensport zetten we in op professioneel rijdend beheer, waarbij ons uitgangspunt is: schoon, en veilig. De inzet van professioneel beheer sluit inzet vanuit gebruikers niet uit. Wij werken samen met gebruikers. Met name taken die horen bij het eigen gebruik van een sportruimte zijn aan de gebruiker. Kaders voor opstal op gemeentegrond Wij bieden verenigingen de ruimte hun clubgebouw op gemeentegrond te houden via een opstalcontract. Voor het gebruik van de grond betalen verenigingen een jaarlijkse vergoeding (retributie). Deze retributie berekenen wij op basis van een onafhankelijke taxatie en marktconform (voor maatschappelijk vastgoed). Bij het berekenen van de retributie gaan wij uit van de grond waarop het clubgebouw en kleedkamers zijn gevestigd. Flexibele verhuur Wij maken flexibel gebruik en huur van sportaccommodaties mogelijk. Onder meer via online reservering en QR toegang tot binnensportlocaties.

Onze aandachtspunten Gemeentelijk en niet-gemeentelijk eigendom Een aantal sportverenigingen zijn eigenaar van het gehele sportpark (clubgebouw en velden). Zij onderhouden en beheren dit zelfstandig. Dit komt voort uit vroegere afspraken waarbij de gemeente op verzoek van de vereniging het sportpark heeft overgedragen. Wij zien in de praktijk dat een vereniging soms moeite heeft om financieel rond te komen. Onder meer door stijgende prijzen en kosten voor onderhoud en vervanging van velden. Wij pakken signalen op en hebben een aanpak ontwikkeld die wij inzetten indien nodig, zie bijlage 8. De aanpak in het kort: 1. Inzicht krijgen in de vitaliteit en het (financiële) toekomstbeeld voor de vereniging. 2. Plan van aanpak voor verbeteren vitaliteit vereniging opstellen. 3. Evaluatie van resultaten doorgevoerde maatregelen. 4. Wanneer nodig: voorstel tot ondersteuning aan gemeenteraad. Als de keuze valt op financiële steun van de gemeente, is hiervoor extra budget vanuit de algemene middelen nodig. Een andere optie is om de tarieven van alle sportaccommodaties te verhogen, zodat nieuwe financiële ruimte ontstaat.

Nieuw model voor de horeca Bij gemeentelijke binnensportaccommodaties met een horecavoorziening bieden wij gebruikers de mogelijkheid om de horeca zelf te beheren. Dit zorgt voor een goede bezetting tijdens eigen sportmomenten en mogelijkheden voor extra inkomsten.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

29

2. BEWEGINGSONDERWIJS Speerpunt 4 BREDE KIJK OP PLEKKEN VOOR BEWEGINGSONDERWIJS Onze ambitie Traditioneel is de gymzaal de standaard locatie voor bewegingsonderwijs. Voor de toekomst zetten wij in op een brede blik op ruimtes voor bewegingsonderwijs. Wij kijken naar allerlei ruimtes – binnen èn buiten: zalen, hallen, pleinen, velden, parken, speeltuinen, multi-courts... overal waar sporten en bewegen mogelijk is! Ook voor kinderopvang biedt dit mogelijkheden.

Onze uitgangspunten Variatie in plekken Een breder scala aan ruimtes zorgt voor een grotere capaciteit, minder afhankelijkheid van busvervoer naar de gymzaal en een brede motorische ontwikkeling voor de jeugd. Gymdocenten geven aan dat het voor de leerlingen extra uitdaging biedt en hen extra motiveert om actief mee te doen. Ook maken de leerlingen zo kennis met allerlei sporten, verenigingen en aanbieders in de buurt. Variatie in materiaal Variatie en uitdaging zit ook in materiaal. Met een breder arsenaal aan sport- en spelmaterialen krijgen leerkrachten meer mogelijkheden in bestaande ruimtes. Samen met scholen ontwikkelen wij graag materiaalboxen, -pakketten, -boxen met nieuwe en uitdagende sportvormen, waar verschillende scholen en wellicht ook de buut gebruik van kan maken. De Skillsboxen in Nijmegen en Arnhem zijn een mooi voorbeeld.

het voortgezet onderwijs gebeurt dit al. Wij onderzoeken ook de mogelijkheden van overdekte buitengymzalen.

Inspiratie SKILLSBOXEN IN ARNHEM & NIJMEGEN Nijmegen en Arnhem werken met Skills boxen in de gymzaal. De skills box is een stevige kar met allerlei sport- en spelmaterialen die tijdens de gymlessen, pauzes èn na school gebruikt kan worden. Elke Box kent een thema dat aansluit bij het ontwikkelen van motorische vaardigheden. Zoals bewegend leren, urban en ninja parcours. Er bestaan ook Boxen die kinderen laten ervaren hoe het is om te sporten met een beperking (inclusief sporten). De Skills Boxen rouleren ieder kwartaal, zodat het sportaanbod in de gymzaal en op school afwisselend is.

Van binnen naar buiten Gymlessen vinden veelal binnen plaats. Met name in het basisonderwijs zijn vrijwel alle gymlessen in gymzalen en sporthallen gepland. De komende jaren bekijken wij met scholen de mogelijkheden om gymlessen deels buiten te verzorgen. De buitenlucht doet goed en er is een grote variatie aan sportplekken te vinden (velden, parken, courts, banen, zwembad etc.). In

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

30

Uitdagende inrichting van binnensport De inrichting van onze binnensportlocaties is op orde, maar vrij traditioneel. Bij vervangingen, renovatie of nieuwbouw benutten wij daarom nieuwe inrichtingsmodellen- en technieken. Opties zijn bijvoorbeeld led-vloeren, digitale spellen via projectie en inrichting om breed motorische ontwikkeling te stimuleren. Ook een verrijking van bestaande speellokalen in scholen bieden een kans als ruimte voor gym- en beweeglessen, voor meerdere groepen. Bij vernieuwing van een gymzaal kiezen wij voor een ruime oppervlaktemaat (24 x 16m) om voldoende mogelijkheden en variatie te bieden. Lopen, Fietsen en Zwemmen Deze drie beweegvormen krijgen extra aandacht. Ze zorgen voor veiligheid (zwemmen) en voor bewegen door de hele dag. Met de jaarlijkse Triatlon zijn wij al een eindje op weg. Samen met scholen stimuleren wij lopen en fietsen en naar en rond school, zwemen fietsvaardigheid. Gymlocaties breed inzetbaar Gymzalen- en gymruimtes in de buurt van scholen maken wij geschikt voor lesmomenten, voor vrije speeltijd en inzetbaar buiten schooltijd voor de buurt, kinderopvang en verenigingen. Beweegrijke schoolomgeving Bewegen beperkt zich niet tot de gymzaal. Ook de directe omgeving van school (schoolplein) moet de plek worden om te bewegen en sporten. Zo zien wij dat het schoolplein van VMBO Aeres goed gebruikt wordt door leerlingen.

De binnen- en buitenruimtes worden zo ontworpen dat ze uitnodigen tot veelzijdig bewegen, met aandacht voor veiligheid, uitdaging en variatie. Voor de buitenruimtes ligt hier ook een kans om aan te sluiten bij natuurrijke en groene schoolpleinen.

ontwikkeling van ruimtes trekken wij samen op met (vak)leerkrachten en schoolbesturen.

Onze aandachtspunten Afhankelijkheid schoolrooster De verantwoordelijkheid voor schoolroostering en het verzorgen van gymlessen ligt bij scholen. Het gebruik van ruimtes en roostering van docenten hangt daarmee mede ook af van andere vakken en schoolplanningen. Samenwerking en afstemming met scholen is daarom essentieel. Vervoer & Veiligheid Bereikbaarheid, vervoer en veiligheid van locaties is een uitdaging, met name voor het basisonderwijs. Zo liggen sportvelden aan de randen van de dorpen, zijn courts soms gelegen naast openbare wegen en is een zwembad vaak niet om de hoek. Vanaf groep 6/7 wordt (zelfstandig) met de klas fietsen naar een locatie een optie. Benutten van verschillende locatie is daarom absoluut maatwerk per school. Vandalisme & Overlast Nieuwe modellen zoals de buitengymzaal kunnen ook tot overlast in de buurt leiden. Met name als een overkapping wordt toegevoegd is het een fijne plek om te verblijven.

Samenwerking met scholen Onder de verschillende scholen en gymdocenten is er verschil in visie en uitvoering van het bewegingsonderwijs. Wij hebben aandacht voor de wensen en mogelijkheden per school. Bij

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

31

3. BEWEEGVRIENDELIJKE OPENBARE RUIMTE Speerpunt 5 DE OPENBARE RUIMTE MAAKT SPORTEN EN BEWEGEN VANZELFSPREKEND Van functionele buitenruimte naar sport- en beweegomgeving

Onze ambitie Wij vinden het belangrijk dat sporten en bewegen vanzelfsprekend is. Naast accommodaties specifiek voor sport en bewegen, is een gezonde en beweegvriendelijke omgeving minstens zo belangrijk. Juist de combinatie van sportaccommodaties, een beweegrijke openbare ruimte en natuur stimuleren om te bewegen. Wij richten openbare ruimtes zo in dat bewegen voor de hand ligt: de eerste keuze. Onze focus ligt op wijken met een kwetsbare positie en nieuw in te richten wijken (een nieuwe start).

Onze uitgangspunten BVO model Het model Beweeg Vriendelijke Omgeving is onze basis bij het herinrichten of aanpassen van onze openbare ruimte (zie ook bijlage 6). STOMP-principe Hierbij geldt ook het STOMP-principe. STOMP staat voor: stappen, trappen, openbaar vervoer, (gedeelde) mobiliteit en privé-vervoer. Met dit principe geven wij prioriteit aan meer duurzame vormen van mobiliteit en minder prioriteit aan minder duurzame vervoersmiddelen (zoals auto's). Schoolpleinen & Buurtspeelplaatsen Schoolpleinen bieden veel speel- en beweegmogelijkheden. Zowel onder als na schooltijd. Bij aanpassingen aan schoolpleinen helpen wij schoolbesturen met een inrichting die de brede motorische vaardigheden van kinderen en bewoners uit de buurt stimuleert. In ons speelbeleid hebben we focus op buurtspeelplaatsen gelegd: grotere speelterreinen met volop speeluitdagingen voor 4-12 jaar (10 buurtspeelplaatsen in 2028 gereed).

De natuur als sport- en beweegplek Wij zien onze omliggende natuurgebieden ook als actief onderdeel van het sport- en beweegaanbod. Hier hebben we speciale aandacht voor de ontwikkeling van de IJsselvallei als recreatief en sportief gebied. Een brede blik op de openbare ruimte Bij het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte, zien wij kansen voor functiestapeling. Bijvoorbeeld ten aanzien van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Of een plek die, naast sporten en bewegen, ook uitnodigt tot ontmoeten. Verbinden van sport- en beweegplekken Wij zetten in op een breed netwerk van sport- en beweegplekken. Waar mogelijk verbinden wij sportaccommodaties logisch met (groen)structuren en routes in de openbare ruimte.

Sportaccommodatieplan 2025-2040 I Gemeenten Rheden-Rozendaal

32

Urban sportplekken & Multicourts Niet elke jongere voelt zich thuis binnen een reguliere sportvereniging. Wij geven deze groep ook de mogelijkheid om lekker te sporten, bewegen en elkaar te ontmoeten. Bij nieuw in te richten plekken of aanpassingen van de openbare ruimte, geven wij extra aandacht aan de groep 12+ die Urban sports beoefent. Onze eerste stap is het leren kennen van deze jongeren. Wie zijn dit en welke behoefte hebben ze? Een freerunner heeft immers hele andere wensen dan een skateboarder. Samen verkennen wij hun ideeën verkennen en bepalen wat er wel en niet mogelijk is. Hierbij maken wij combinaties waar mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan een kunstwerk waarop ook geskate kan worden (koppeling met cultuur). Hiermee sluiten wij tevens aan bij het speerpunt Jeugd in het Koersdocument. We zien hier in ieder geval kansen bij de ontwikkeling van Haveland (Rheden-dorp) en bij grootschalige renovatieprojecten in wijken. Naast urban sportplekken zetten we in op de realisatie van multicourts. Onze ambitie is om in de grote kernen diverse multicourts te hebben die de motorische vaardigheden op een speelse en uitdagende manier van de jeugd verbetert. Met name in Rheden en Dieren is hier nog niet zo’n voorziening. Waar mogelijk leggen we deze op of dichtbij onze sportaccommodaties neer, zodat een deel van de sporttrainingen ook hier gegeven kunnen worden.