10d. Koersdocument Bijl 3 Bijlagenboek
Tekst van het document
Bijlagenboek Samen Leven in Rheden
BIJLAGENBOEK BIJ HET KOERSDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE RHEDEN 2024
Inhoud bijlagenboek
Gemeente Rheden: Facts & figures
3
Opiniepijlers: De kijk van inwoners op Samen Leven in de gemeente Rheden
18
Moventum: facts & figures
92
Berenschot: Naar een evenwichtig sociaal domein
95
Opiniepijlers: Netwerkpartners over de koers sociaal domein gemeente Rheden
128
Moventum: Rapportage Koersdocument sociaal domein
205
Gemeente Rheden
Facts & figures
3
Ontwikkeling aantal huishoudens 2000-2023 absoluut Rheden NL 2000 19.778 6.801.008 2005 20.056 7.090.965 2010 20.136 7.386.144 2015 20.700 7.665.198 2020 21.128 7.997.800 2023 21.185 8.270.244
Bron
Ontwikkeling aantal huishoudens 2000-2023 percentage Rheden NL 2000-2005 1,41% 4,26% 2005-2010 0,40% 4,16% 2010-2015 2,80% 3,78% 2015-2020 2,07% 4,34% 2020-2023 0,27% 3,41%
Ontwikkeling Huishoudens 2000-2023 5.00% 4.50%
4.26%
4.34%
4.16% 3.78%
4.00%
3.41%
3.50% 2.80%
3.00% 2.50% 2.00% 1.50%
2.07% 1.41%
1.00%
0.40%
0.50%
0.27%
0.00% 2000-2005 Rheden
2005-2010 NL
Percentage alleenstaanden Rheden 2000 34% 2023 42%
2010-2015 Linear (Rheden)
Bron
NL 33% 39%
2015-2020 2020-2023 Linear (NL)
Bevolkingsopbouw Rheden 2015 0-19 20,4% 20-64 54,7% 65-79 17,5% 80+ 7,4%
bron
2020 19,6% 54,3% 18,0% 8,1%
2025 18,6% 53,9% 19,0% 8,5%
2030 18,4% 52,4% 19,4% 9,8%
2035 18,7% 50,7% 19,9% 10,7%
Bevolkingsprognose 80+ bron Rheden Gelderland 2015 7,4% 4,5% 2040 11,9% 9,1% Rheden kent nu een hoger % 80+, maar de procentuele stijging tot 2040 is lager dan voor heel Gelderland (61% t.o.v. 102%)
(Netto)* Arbeidsparticipatie vrouwen bron Rheden NL 2014 56% 61% 2018 59% 64% 2022 63% 67% *Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de bevolking (15-75 jaar)
2040 18,9% 49,2% 19,9% 11,9%
% Inwoners dat moeite heeft met rondkomen[trend data technisch niet mogelijk] Bron Rheden 16,7% NL 18,8% GGD Gelderland Midden 17,2% % Laaggeletterde inwoners Rheden Nederland
[trend data technisch niet mogelijk] Bron
7% 12%
Sep-score-trend 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
Rheden -0,051 -0,053 -0,065 -0,073 -0,071 -0,07 -0,06 -0,055
Bron
SEP-score 0.01
SES-score
-0.01 -0.03 -0.051 -0.05
-0.053
-0.06
-0.065 -0.073
-0.07
-0.071
-0.07
2018
2019
-0.055
-0.09
-0.11 -0.13 2014
2015
2016
2017
2020
2021
Jaar
Rheden
*SEP-score voor NL is altijd ongeveer 0, SEP-score varieert in GGD-regio van -0,226 tot 0,187 *SEP-score voorheen bekend als SES-score (positie i.p.v. status) Werkloosheid-trend 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Rheden 7,9% 8,3% 7,8% 7,5% 5,9% 4,9% 4,6% 5,0% 4,3% 3,7%
GGD-regio Bron 7,9% 8,2% 7,7% 6,9% 5,7% 4,7% 4,2% 4,6% 4,2% 3,5%
Scheefwonen Rheden GGD-regio Goedkope scheefwoners (2021) 13,0% Dure scheefwoners (2021) 16,3%
Bron
bron 12,3% 11,7%
FINANCIEEL KWETSBARE INWONERS In de gemeente Rheden zien we een gemiddeld lage SEP-score. De SEP-score wordt bepaald op basis van het inkomen en vermogen van inwoners, het opleidingsniveau en het recente arbeidsverleden. Mensen met een lagere SEP zijn vaak kwetsbaarder. Dat zien we terug op verschillende leefdomeinen. De kans op werkloosheid en financiële problemen is binnen deze groep groter, maar we zien ook dat inwoners met een lage SEP vaak een slechtere gezondheid en ongezondere leefstijl hebben. Binnen de groep inwoners met een lage SEP zijn alleenstaanden en alleenstaande ouders oververtegenwoordigd. Ruim 1 op de 6 Rhedense inwoners (16,7%) geeft aan moeite te hebben met rondkomen. Voor een gemeente van onze grote is dit een relatief hoog percentage. Wat hieraan bijdraagt is dat de gemeente Rheden veel inwoners kent met een laag inkomen en juist weinig mensen met een hoog inkomen. Dit betekent veel voor het huishoudboekje van de gemiddelde Rhedenaar. Rondkomen is moeilijker. Vaste lasten nemen daarbij een grote hap uit het maandelijks budget. Binnen onze gemeente zien we een relatief grote groep inwoners die te duur woont voor hun inkomen. Dit alles samen zorgt voor een grote groep financieel kwetsbare inwoners.
Aantal vrijwilligers Bron = Rheden spreekt
2016 2017 2019 2022 2023
Rheden 41% 52% 52% 46% 48%
% Inwoners dat vrijwilligerswerk doet 60%
52%
52% 46%
50%
48%
Percentage
41% 40%
30% 20% 10% 0% 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Jaren
Aantal mantelzorgers Bron = Rheden spreekt
2016 2017 2019 2022 2023
Rheden 29% 28% 33% 26% 28%
% Inwoners dat mantelzorger is 37% 35%
33%
Percentage
33% 31%
29% 28%
29%
28% 26%
27% 25% 23% 2015
2016
2017
2018
2019
2020
Jaren
2021
2022
2023
2024
Cultuurparticipatie Bron = Rheden spreekt
Jongeren
Hoe cultureel actief vindt u zichzelf (Zeer) actief Enigszins actief 2015 24% 35% 2018 26% 35% 2021 37% 41%
Bron = dashboard Incluzio
2878 jongeren* (12-18) bezochten in 2022 277 bijeenkomsten in de sociale basis. (16 verschillende activiteiten) *Wanneer jongeren verschillende activiteiten bezochten dan wordt deze jongere meerdere keren meegeteld.
Bron = dashboard Incluzio 133 jongeren (12-18) ontvingen hulp van de welzijnsorganisatie (sociale Basis). Meer dan de helft hiervan ging over geestelijke gezondheid. Buurtbewoners helpen en ondersteunen elkaar, zeer goed Bron = Rheden spreekt
2016 2017 2019 2022 2023
41% 40% 48% 36% 40%
Buurtbewoners helpen en ondersteunen elkaar zeer goed 55% 48%
Percentage
50% 45%
41%
40%
40%
40%
36%
35% 30% 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Jaar
4-12 jaar lid van een sportclub Bron = Kindermonitor GGD 2021
Rheden GGD-regio
84% 76%
Landelijk zien we een daling van het lidmaatschap naar mate kinderen ouder worden. Bij de overgang van de groep 12-19 naar 20-34 daalt het percentage van 61% naar 28%
bron
Lid sportclub (4-12 jaar) 90%
2023
2024
Prognose personeelstekort
Gebruik voorzieningen WMO
Bron: prognosemodel zorg en welzijn
Bron
Voorzieningen jeugd
Bron
Stapeling
Bron
Participatiewet
Bron
GEÏNDICEERDE ONDERSTEUNING Gezien de demografie, de SEP-opbouw van de bevolking en de ontwikkelingen op gezondheid en welbevinden, zien we ook dat er in Rheden meer gebruik wordt gemaakt van geïndiceerde ondersteuning vanuit de Participatiewet, Wmo en Jeugdzorg en als gevolg daarvan ook hogere uitgaven dan gemeenten uit een vergelijkbare grootteklasse. PERSONEELSTEKORT IN DE SECTOR ZORG Naast de betaalbaarheid staat ook de beschikbaarheid van geïndiceerde ondersteuning onder druk. Het personeelstekort binnen de sector zorg en welzijn in de zorgkantoorregio Arnhem loopt Bron=interne data Csam uit Geoportaal Geel is clustering van uitgaven, paars is verdere spreiding van kosten In verband met herleidbaarheid zijn losstaande stippen uit de afbeelding gelaten.
Gezondheid en welbevinden Ervaart goede Gezondheid Ervaart psychische klachten Ervaart stress Ervaart eenzaamheid Gezond gewicht
Bron Rheden NL 64,5% 70,0% 20,9% 21,5% 20,9% 20,6% 50,4% 48,6% 48,3% 47,9%
VRAAG NAAR ZORG ZAL TOENEMEN De vraag naar zorg zal toenemen, mede door de vergrijzende populatie en een toename van mensen met meer chronische aandoeningen. Naast de vergrijzing zijn ongezondere leefstijl en leefomgeving (bewegen, voeding, lucht, groen, hitte) van invloed op de gezondheid en zorgvragen van inwoners. 65% van de Rhedense inwoners Rheden voelt zich gezond. Een belangrijk aspect van je gezond voelen is mate van stress. Stress is van grote invloed op de gezondheid. Landelijk en ook in Rheden ervaren ongeveer 1 op de 5 mensen (heel) veel stress in de afgelopen 4 weken. Risicogroepen zijn vrouwen en 18-34 jarigen. Langdurige stress kan leiden tot een verminderde werking van het immuunsysteem. Ook hebben mensen die veel stress ervaren de neiging zich ongezonder te gedragen door bijvoorbeeld te roken of te drinken.
EENZAAMHEID Voor het welbevinden speelt ook het gevoel van eenzaamheid een rol. De eenzaamheid groeit in Nederland, zo ook in de gemeente Rheden. Vereenzaming raakt aan de kern van het menselijk bestaan en gaat ten koste van het emotionele en fysieke welbevinden. Niet alleen het welbevinden vermindert, maar op termijn heeft eenzaamheid ook een negatieve invloed op de gezondheid. Eenzaamheid is niet alleen een vraagstuk voor ouderen, dit geldt voor alle leeftijden. 50% van onze inwoners ervaren eenzaamheid, 13% ervaart sterke eenzaamheid
Tevredenheid woon- / leefomgeving
Bron = Moventem conceptrapport Koersdoc
Dit moet 84% zijn FYSIEKE EN SOCIALE ASPECTEN BINNEN ONZE LEEFOMGEVING De plek waar inwoners wonen en leven is van groot belang voor gezondheid en welbevinden. De omgeving van een wijk, buurt, dorp of straat maken van een huis een ‘thuis’. Dat geldt in het bijzonder voor mensen in bestaansonzekerheid of met fysieke of mentale beperkingen. En juist als mensen klein wonen, of geen (ruim) balkon of tuin hebben, winnen openbare ruimte en publieke plekken in de buurt aan belang. Bij een gezonde leefomgeving gaat het enerzijds om fysieke kwaliteiten. Je kunt denken aan voldoende groen en water in de buurt, een toegankelijke openbare ruimte, toegang tot voorzieningen, schone lucht en een buitenruimte die uitdaagt tot bewegen en spelen. Met name in de gebieden op en rondom de Posbank zien we een concentratie van groen en bomen, in de bebouwde gebieden is dit percentage aanzienlijk lager. De afgelopen jaren is de lucht steeds schoner geworden, maar de luchtkwaliteit voldoet nog niet aan de WHO advieswaarden. Anderzijds zijn de minder tastbare sociale kwaliteiten van onze leefomgeving van groot belang. Dan gaat het bijvoorbeeld om de (mogelijkheden tot) sociale banden met buurtgenoten of het gevoel ‘thuis’ te zijn in de eigen buurt en de ervaren veiligheid in de buurt.
Uit de ontwikkelingen van de veiligheidsmonitor blijkt dat inwoners zich veiliger voelen (veiligheidsgevoel), maar wel het idee hebben dat er meer criminaliteit is (onveiligheidsperceptie). Hittestress
Bron
Bomen per buurt
Luchtkwaliteit
Bron
Bron fijnstof & no2
Afbeelding toont spreiding NO2 NO2 2021: Met 14 μg NO2 / m3 ligt dit ver onder de europese grenswaarde van 40μg, maar boven de WHO advieswaarde van 10μg Fijnstof 2021: Met 9 μg PM2,5 / m3 ligt deze waarde ver onder de EU grenswaarde van 40μg, maar boven de WHO advieswaarde van 5μg
Veiligheid
Bron
ar = 100. Hoe lager het cijfer hoe beter de ontwikkeling. De cijfers zijn niet op gemeenteniveau maar op niveau van het basisteam van de politie.
Opiniepijlers
De kijk van inwoners op Samen Leven in de gemeente Rheden
18
Samenleven in Rheden in 2030
In gesprek met inwoners van Velp, Ellecom, Dieren, De Steeg, Laag-Soeren, Rheden en Spankeren Interviews Citaten Infographics
Sociaal domein in de gemeente Rheden In gesprek met inwoners van Velp, Ellecom, Dieren, De Steeg, Laag-Soeren, Rheden en Spankeren Onderzoeksbureau Opiniepijlers, september 2023 In opdracht van de gemeente Rheden Samenstelling Reinder Boeve en Frank Bolder Interviews Tessa Ariaans, Reinder Boeve, Maurice Doppen, Fred Eggink, Elsbeth Lelyveld van Cingelshouck, Menno Provoost, Hans Teunissen, Gytha van der Veer, Lyan van Vliet Graphics, ontwerp en opmaak creaza reclamebureau Disclaimer
Uitspraken, conclusies en aanbevelingen zijn gebaseerd op gesprekken met respondenten. Feiten, aantallen en cijfers zijn verwerkt zoals ze zijn genoemd in deze gesprekken en niet verder getoetst. Citaten worden opgenomen als het exemplarische voorbeelden zijn en als er over het betreffende onderwerp vergelijkbare opmerkingen zijn gemaakt.
Leeswijzer diagrammen
Bij een deel van de vragen kon gekozen worden uit meerdere antwoorden. In dat geval kan het percentage hoger zijn dan 100 procent.
Sociaal domein in de gemeente Rheden In gesprek met inwoners van Velp, Ellecom, Dieren, De Steeg, Laag-Soeren, Rheden en Spankeren
Inhoud
1.
Managementsamenvatting
6
2.
Inleiding Beschrijving van de werkwijze
14
Uitwerking principes
18
3.
Principe 1:
de inwoner staat centraal en de gemeente
Principe 2:
de ondersteuning wordt zoveel mogelijk
sluit aan bij wat inwoners nodig hebben
18
geboden vanuit de samenleving en door inwoners zelf Principe 3:
inwoners voelen zich fijn in de woonomgeving
5
23
Principe 4:
voorkomen is beter dan genezen
Principe 5:
hulp is laagdrempelig en dichtbij
27 37 48
4.
Zijn we een vraag vergeten te stellen?
52
5.
Jongeren
56
6.
Verantwoording
60
Bijlage
64
1
Managementsamenvatting De managementsamenvatting wordt uitgewerkt langs vijf principes die centraal staan in Samenleven in Rheden in 2030.
Principe 1: de inwoner staat centraal en de gemeente sluit aan bij wat inwoners nodig hebben Principe 2: de ondersteuning wordt zoveel mogelijk geboden vanuit de samenleving en door inwoners zelf
Principe 1: de inwoner staat centraal en de gemeente sluit aan bij wat inwoners nodig hebben Dit onderzoek maakt duidelijk dat inwoners in de gemeente Rheden op allerlei manieren contact hebben met de gemeente. Omgezet naar een klantreis verloopt dat voor de ene inwoner gemakkelijker dan voor de andere. Iemand met een duidelijke hulpvraag die ook nog aansluit bij wat de gemeente kan bieden, heeft een fijne reis met goede reviews voor de gemeente. Ook zijn er inwoners voor wie de reis minder vlot verloopt. Dat heeft een aantal oorzaken, soms liggen die bij de inwoners. Soms aan de kant van de gemeente.
Principe 3: inwoners voelen zich fijn in de woonomgeving Principe 4: voorkomen is beter dan genezen Principe 5: hulp is laagdrempelig en dichtbij
In de gesprekken komt duidelijk naar voren dat een hulpvraag niet eenvoudig te stellen is. Welke steun hebben we precies nodig? Wanneer stellen we de hulpvraag. Of kunnen we nog wachten? Waarom hebben we hulp nodig? Bij wie moeten we dan zijn? Bij de gemeente? Bij een organisatie? Moeten we het zelf doen? Ook zijn er overwegingen om geen hulp te vragen. Trots, we kunnen het zelf wel, kosten. Dat komt allemaal voorbij. Aan de kant van de gemeente zitten meestal intrinsiek gemotiveerde helpers met een uitgebreid ondersteuningspakket binnen handbereik. In termen van een klantreis zijn dit loketten waar de inwoner kan aankloppen om zijn reis te vervolgen. Al met al zijn inwoners daar tevreden tot heel
6
Managementsamenvatting
Sociaal domein in de gemeente Rheden
positief over. Als het niet goed loopt zit het bijna altijd in de eerste fase, als inwoners bezig zijn de hulpvraag te formuleren en te bezien wat er in zijn/haar specifieke geval nodig is.
“
HOE RICHTEN WE DEZE LOKETTEN IN ZODAT ZE GOED BEREIKBAAR ZIJN?
Als we uitgaan van het principe: we sluiten aan bij wat de inwoner nodig heeft, zit hier de belangrijkste uitdaging. In die fase zouden inwoners erg geholpen zijn als ze goed geïnformeerd worden. Een persoonlijk reisadvies. Maatwerk. Laat zien wat je in huis hebt om inwoners mee te nemen. Dat is veel, maar inwoners zeggen nu dat ze moeten zoeken, dat het tijd kost, dat het soms frustrerend is en dat het in andere gemeenten gemakkelijker gaat. Inwoners vragen om een pro-actieve gemeente met goed zichtbare en bereikbare loketten. Het zou voor het burgerberaad sociaal domein een goede vraag zijn: hoe richten we deze loketten in zodat ze goed bereikbaar zijn, pro-actief werken en inwoners meenemen aan het begin van hun klantreis? Aanbevelingen Zorg voor een zo laagdrempelig mogelijk reisadvies, maak vanaf het eerste contact helder wat de gemeente wel (en niet) kan betekenen voor inwoners. Verken daarbij in een 1 op 1-gesprek de behoefte en hulpvraag en voorkom zoveel mogelijk formulieren met alleen regelgeving en bepalingen. Principe 2: de ondersteuning wordt zoveel mogelijk geboden vanuit de samenleving en door inwoners zelf In de gemeente Rheden helpen inwoners elkaar op allerlei manieren. Veel mensen redden zichzelf. Ze hebben een grote familie of vinden in de buurt steun. Tegelijkertijd zijn er men-
7
“
RUST, GROEN EN SOCIALE COHESIE ZIJN DE BELANGRIJKSTE GRAADMETERS VOOR EEN FIJNE BUURT
sen die zeggen dat ze daar moeite mee hebben, ze vinden het moeilijk om iemand te vragen, soms ook de kinderen die verder weg wonen en hun eigen leven hebben. Inwoners signaleren dat mensen in hun buurt eenzaam zijn en gaan soms langs voor een praatje. Vrijwilligers spelen hier een belangrijke rol. We zijn ze in de gesprekken veel tegengekomen. Ze spreken over de voldoening van het werk, van de energie die ze krijgen om mensen te helpen, maar we horen ook veel over een groot gebrek aan vrijwilligers en het spanningsveld rond de opvang van bijvoorbeeld mensen met dementie of een GGZ-profiel. Daar zien vrijwilligers het gebrek aan vrijwilligers als oorzaak voor een niet adequate opvang of begeleiding. We horen weinig over de rol van de gemeente in de ondersteuning die inwoners die elkaar kunnen ondersteunen. Als de gemeente hier op dit moment al een actieve, stimulerende rol speelt, dan horen we dat niet terug in de gesprekken. Aanbevelingen Draag beter en vaker uit op welke manier Rheden vrijwilligerswerk wil stimuleren en ondersteunen. Zoek initiatiefnemers en vrijwilligers (en hun organisaties) actief op en open het gesprek. Principe 3: inwoners voelen zich fijn in de woonomgeving Rust, groen en sociale cohesie zijn de belangrijkste graadmeters voor een fijne buurt. Minpunten zijn geluidsoverlast, samenstelling van de wijkbevolking en achteruitgang van de wijk.
Inwoners spreken soms lovend over hun buurt als een warm bad, het sociale netwerk is ook in orde (sociale cohesie) en
8
Managementsamenvatting
Sociaal domein in de gemeente Rheden
de omstandigheden zijn prettig (rust en groen). Tegelijkertijd is ook in dit soort wijken lang niet altijd de steun te vinden die inwoners zoeken. Een fijne wijk helpt zeker voor het welbevinden; aan de andere kant is er behoefte aan een zichtbare overheid. De maatschappij is door de digitalisering op afstand gekomen, er is behoefte aan sociale cohesie, communicatie met mensen van vlees en bloed en een overheid die uitgaat van vertrouwen. Opvallend is de invloed van jonge mensen/gezinnen in vergrijzende wijken. Op de vraag of de wijk is veranderd scoort de komst van jonge mensen/gezinnen hoog. Door de kinderen die meer leven in de buurt brengen en door hun ouders, die door leeftijd en hun energie het profiel van de wijk positief doorbreken. Aanbevelingen Communiceer – digitaal en via fysieke aanwezigheid - hoe de gemeente eigen initiatieven in buurten en dorpen faciliteert en wat de gemeente nog meer doet in de woonomgeving. Principe 4: voorkomen is beter dan genezen. Preventie leeft niet breed onder de respondenten van dit onderzoek. Nut en noodzaak van preventie is wel bekend, maar er rekening mee houden is een ander verhaal. De intrinsieke motivatie om er mee aan de slag te gaan is beperkt. In hun antwoorden benoemen respondenten het ontbreken van kennis en bewustzijn.
Fietsen en wandelen worden bijvoorbeeld veel genoemd, meestal zonder een duidelijk beeld van de invloed van deze activiteiten op hun gezondheid of een verband met bijvoorbeeld gezond eten. Deze voorbeelden en opmerkingen over gezond eten komen vaak voorbij, er is absoluut een bewustwordingsproces aan
9
“
DE KANS IS GROOT DAT MENSEN MET EEN PROBLEEM, MEERDERE PROBLEMEN HEBBEN
de gang. Ook komt duidelijk naar voren dat veel afhangt van het inkomen. De gesprekken leveren een bonte verzameling op van allerlei suggesties om integraal te kijken naar voeding en beweging. En verder te gaan dan holle kreten: veel bewegen en gezond eten is belangrijk, maar is weinig betekenisvol als mensen niets hebben met koken, niets weten van voedselprijzen en ook geen idee hebt wat gezond is. Kun je koken, voeding en bewegen niet slim met elkaar combineren? Hoe kunnen lokale producenten en gangmakers hierbij worden betrokken? Stimuleer kinderen door samen te eten op school, te koken voor buren, producten te verbouwen in een buurttuin en kookworkshops te organiseren. Voor de meeste inwoners gaat preventie over meer bewegen en gezond leven. Inwoners onder financieel bewind hebben een heel andere kijk op preventie. Ze vinden dat ze veel te lang hebben gewacht met hulp vragen. Maar erkennen ook dat het heel zwaar was om het te vertellen. Eerder signaleren, pro-actief aanpakken en niet wachten tot er een probleem is. Een probleem voorkomen is goedkoper dan een probleem oplossen. De preventievraag bij psychische problemen en dementie levert een weinig rooskleurig beeld op. In de reacties gaat het over gebrek aan vrijwilligers, probleemsituaties die niet adequaat worden aangepakt, het ontbreken van persoonlijk contact en gebrek aan kennis en ervaring.
Ook hier wordt gewezen op een integrale benadering. Iemand zegt: “Laat ambtenaren vooral over de schuttingen van alle loketten kijken. De kans is groot dat mensen met een probleem, meerdere problemen hebben.”
10
Managementsamenvatting
“
JONGEREN MOETEN MEER GEPUSHT WORDEN TOT INTERACTIE
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Aanbevelingen Zet in op uitbreiding van kennis en bewustzijn op het vlak van preventie. Stimuleer innovatieve initiatieven en leg contact met bijvoorbeeld lokale producenten en gangmakers, gezond voedsel en/of beweging. Inwoners verwelkomen een (pro-)actieve lokale overheid, die verder kijkt dan het eigen loket, als het gaat om mentale en financiële problematiek bij inwoners. Principe 5: hulp is laagdrempelig en dichtbij De ervaringen van respondenten op deze punten zijn wisselend. De reacties zijn positiever als inwoners al in het systeem van lopende regelingen zijn opgenomen; als dat nog niet is gebeurd of bij zaken die vragen om maatwerk moeten respondenten soms wel over geduld beschikken. (Zie de klantreis bij principe 1.) Op hoofdlijnen weten inwoners wel wat de gemeente kan doen, bijvoorbeeld bij armoede, maar die kennis is vrij algemeen. Mensen die er mee te maken hebben zijn daar over het algemeen tevreden tot positief over. Dat geldt ook voor de Wmo. De regelingen zijn in orde, zegt een ander, maar het hangt erg af van de persoon die tegenover je zit. Aanbevelingen Zorg voor duidelijke en complete informatie over de regelingen bij de gemeente en wat inwoners hier aan kunnen hebben. Jongeren De conclusie is dat jongeren wel wat meer bij de hand mogen worden genomen. Eén van de jongeren vat het zo samen: “Ze moeten meer gepusht worden tot interactie.
Dat ze zo elkaar positief gaan beïnvloeden, want uit zichzelf doen ze
11
dat niet. Met tafeltennistafels, een voetbalevenement, of een evenement met andere spel- en sportactiviteiten. Muziekevenementen. Als daar een goede vibe is, dan doen jongeren daar wel aan mee. Daar ontmoeten ze leeftijdgenoten en komt het contact van zelf wel.” Aanbevelingen Ga in gesprek over welke ontmoetingsmogelijkheden er zijn en verken waar jongeren (nog meer) behoefte aan hebben. Afronding Dit onderzoek gaat over het sociaal domein, over het beleid dat de gemeente voert, maar ook over waarden die voor inwoners belangrijk zijn. Die gaan over vertrouwen, over een ruimhartig beleid, over luisteren, over open en eerlijke communicatie en over persoonlijk contact. Een vrijwillige chauffeur van de Gelders Hof-bus zei het zo: “De mensen in mijn bus hebben te weinig contact en vinden het heerlijk mee om te gaan. Ik merk de behoefte aan contact en persoonlijke aandacht. Vanuit de eigen kring, organisaties, met vrijwilligers of een maatschappelijke stage of zoiets, maar richt je vooral op het aandacht geven aan de mensen zelf, niet op vergaderen over het probleem. Maak het meer persoonlijk, beter bereikbaar, en zorg voor meer maatwerk.”
12
Managementsamenvatting
Sociaal domein in de gemeente Rheden
13
2
Inleiding Beschrijving van de werkwijze De gemeente Rheden heeft opdracht gegeven voor dit onderzoek om bouwstenen te verzamelen voor de leidende principes, die de basis vormen voor het nieuw te ontwikkelen beleid. Het gaat om de volgende uitgangspunten: 1. de inwoner staat centraal en de gemeente sluit aan bij wat inwoners nodig hebben. 2. de ondersteuning wordt zoveel mogelijk geboden vanuit de samenleving/ inwoners zelf: samenlevingskracht. 3. inwoners voelen zich fijn in de woonomgeving. Het is makkelijk om in contact te komen met anderen. 4. voorkomen is beter dan genezen. Gemeente zet stevig in op preventie. 5. hulp is laagdrempelig en dichtbij. Wij communiceren en werken als gemeente proactief om inwoners zo snel mogelijk de juiste ondersteuning te bieden. 6. inwoners kunnen rekenen op passende ondersteuning. Met unieke oplossingen sturen we op het gewenste resultaat. 7. Rheden investeert in innovatie en nieuwe samenwerkingsverbanden. Toekomstige opgaven vragen om niet-traditionele oplossingen. Voor de input is een belangrijke rol weggelegd voor inwoners en stakeholders. Hiervoor hebben we op straat gesproken met inwoners en gebruik gemaakt van een online enquête. Leidraad was een vragenlijst die in overleg met de gemeente is opgesteld. Er was een aparte vragenlijst voor jongeren, die we online spraken, op scholen en plekken waar ze elkaar opzoeken.
14
Beschrijving van de werkwijze
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Straatgesprekken Met de vragenlijst voerden we op straat gesprekken met 289 inwoners. De straatgesprekken vonden gedurende tien dagen plaats, in de periode van 16 tot en met 29 juni. Onze interviewers waren aanwezig in Velp, Ellecom, Dieren, De Steeg, Laag-Soeren, Rheden en Spankeren. Waar mogelijk in de buurt van supermarkten of scholen, of andere centrale punten in de dorpen. Online onderzoek Inwoners konden gedurende twee weken ook online de vragenlijst invullen. De link daarvoor werd verspreid via de website van de gemeente, Facebook en de lokale pers. Van deze mogelijkheid maakten 120 inwoners gebruik. In gesprek met doelgroepen Verder hebben we met 80 mensen uit de doelgroep gesproken: Jongeren hebben we gesproken op hangplekken, mensen met een uitkering in het buurthuis, ouderen op een soos- en bingo-avond en sporters in het zwembad en sportcomplexen. Ook hebben we gesproken met moslims in de moskee in Dieren en via het bestuur zijn mails verstuurd naar het moskee-netwerk met het verzoek om deel te nemen aan de online vraagstelling. Breed bereik We bereikten op deze manier allerlei inwoners: jong, oud, man, vrouw, werkend, studerend, gepensioneerd, laag- en hoogopgeleid, tweeverdieners, thuiswonend, alleenstaand of met een gezin.
We kregen een helder beeld van hoe inwoners betrokken willen worden bij projecten en/of het maken van beleid, welke behoeften, belangen, ideeën en initiatieven er al leven.
15
Uitwerking langs lijnen De gesprekken op straat, op scholen en de online reacties leverden een veelheid aan antwoorden, opmerkingen en suggesties op. Deze hebben we gerubriceerd en geclusterd. De resultaten werken we vanaf hoofdstuk 3 verder uit langs de in het begin van dit hoofdstuk beschreven leidende principes. Voor het onderzoek gaan we uit van de leidende principes, dit zijn de hoofdlijnen die we samen met opdrachtgever hebben uitgewerkt naar een vragenlijst voor de straatgesprekken en de online raadpleging. Beschrijving van de onderzoeksmethode Onze onderzoeksmethode is een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Bij de eerste is het aantal deelnemers belangrijk – dat gebeurde online met een enquête. Bij de tweede gaat het om verdieping door middel van gesprekken met veel open vragen. Dit hebben we in Rheden in alle dorpen op straat gedaan. Online en in de straatgesprekken stellen we dezelfde vragen, zodat we de resultaten van alle antwoorden bij elkaar kunnen optellen. In onze onderzoeken wordt altijd naar geslacht, leeftijd, opleiding en woonplaats (dorp, wijk) gevraagd, de vier hoekstenen van een representatief onderzoek. De data laten zien dat er voldoende spreiding is over het te onderzoeken gebied Ook spreken we voldoende mensen voor een representatief oordeel.
Voor een representatief onderzoek zijn voor de gemeente Rheden ongeveer 210 reacties nodig, daar zitten we met 489 respondenten ruim boven. Door de vele open vragen die we stellen wijkt onze methode
16
Beschrijving van de werkwijze
Sociaal domein in de gemeente Rheden
af van wat gewoonlijk onder representatief onderzoek wordt verstaan; daarbij gaat het uitsluitend om gesloten vragen. Met onze werkwijze vullen we de diepgang van onze gesprekken aan met het aantal respondenten van een kwantitatief onderzoek. Het betreft een semi-gestructureerd onderzoek, dus niet overal te onderbouwen met cijfers. De graphics in het rapport zijn gebaseerd op gesloten vragen. Hier gaat het om objectieve gegevens. De meningen en signalen van inwoners die we optekenen via de open vragen zijn subjectief. Het is hun mening of ervaring maar vaak ook die van anderen. De samenstellers van eindrapporten wegen deze uitspraken op hun waarde. Opmerkingen die verschillende inwoners meermaals maken, krijgen meer gewicht. Een tip, idee, suggestie of gefundeerde kritiek van een enkele inwoner geven we ook mee. Opiniepijlers vervult in de informatievergaring en -verwerking een neutrale rol. Onze interviewers leggen in de gesprekken een directe relatie tussen opdrachtgevers en inwoners/ passanten. Dat stellen de respondenten op prijs: ze geven graag hun mening en vinden het in beginsel positief dat de gemeente wil luisteren naar wat er speelt onder de inwoners. De interviews hebben geresulteerd in ruim 20.000 data-gegevens; deze zijn verwerkt, geanalyseerd en samengevat.
De resultaten kunnen bijdragen aan communicatie en informatievoorziening op maat, onderbouwing van het voorgenomen beleid en verdere versterking van de kwaliteit van dit beleid. Wij voeren onafhankelijk onderzoek uit. Onze interviewers voeren de gesprekken objectief, neutraal en zonder enig belang bij de uitkomst ervan. Tijdens het interview maken onze medewerkers duidelijk wie de opdrachtgever van het onderzoek is, en dat Opiniepijlers als onafhankelijke partij gevraagd is voor de uitvoering. Opiniepijlers is het onafhankelijke ‘doorgeefluik’ tussen inwoners en de gemeente.
17
3
Uitwerking principes In dit hoofdstuk werken we de leidende principes verder uit op basis van de straatgesprekken en online reacties. Principe 1: de inwoner staat centraal en de gemeente sluit aan bij wat inwoners nodig hebben. De gemeente werkt integraal vanuit de leefwereld van de inwoner en sluit daarop aan Voor inwoners is lang niet altijd duidelijk waar hun behoefte precies ligt. Er speelt een kwestie (ouders met zorgproblematiek, opvoedingsproblemen, moeite om rond te komen) maar voor veel inwoners is dan nog niet duidelijk welke vraag daarbij hoort en bij wie ze eventueel terecht kunnen. Als ze al op het idee komen om hulp te vragen. Uit de reacties maken we op dat inwoners lang niet altijd weten wat de gemeente te bieden heeft. En dat is veel, dat horen we ook. Maar vaak is het een zoektocht om daar te komen. We hebben aan mantelzorgers gevraagd of ze behoefte hebben aan ondersteuning. Eventueel ook van de gemeente. We spraken 72 mantelzorgers.
1 Ja, van organisaties
Heeft u behoefte aan hulp of ondersteuning bij deze taak? (Mantelzorg)
14
49
% Deze vraag is beantwoord door 72 mantelzorgers.
Ja, van de gemeente
44
3
Ja, van buren/vrienden
18
Nee
Uitwerking principes
“
QUOTES
Sociaal domein in de gemeente Rheden
We weten van andere onderzoeken (onder andere in Venlo, Roermond en Veenendaal) dat mantelzorgers hun werk vaak in stilte doen. Dat wordt anders als ze specifieke kennis missen (bijvoorbeeld wondzorg of diabetes). Huisartsen en thuiszorg zijn dan belangrijke hulpbronnen. Tegelijkertijd blijkt in dit onderzoek dat de gemeente een belangrijke partner is. De vraag was: wat hebt u nodig van de gemeente? Drie zaken komen terug in veel antwoorden: betrokkenheid, de menselijke maat en inzicht in de afhandeling van een aanvraag. Maar ook: ik mis niets. In de quotes geven respondenten daar een reactie op. • • • • •
• •
19
‘De gemeente is alleen ‘s ochtends bereikbaar, vreemd voor een organisatie die er is voor de burgers…’ ‘Ik mis inzicht. Bijvoorbeeld wat de gemeente doet aan armoedebestrijding.’ ‘Ik mis niet echt iets.’ ‘Ik los alles zelf op.’ ‘Ik was mantelzorger voor mijn ouders. Arnhem deed niets voor hen en mij. Teleurstellend. Zelfs op het einde: het verpleeghuis was een naargeestig, verpauperd hok, een gedateerde bende. Ik hoop dat het in de gemeente Rheden in de toekomst beter is. De tijdelijke opvang voor ouderen in de Biesdel is ook vreselijk verouderd, ik ben geschrokken van alles daar.’ ‘We vroegen hulp in de huishouding aan. Dat ging erg moeizaam. We hebben het uiteindelijk zelf geregeld.’ ‘Stel niet alleen vragen, maar ga echt in gesprek en biedt een luisterend oor.’
•
“
IK HEB EEN BEETJE AANDACHT VAN IEMAND NODIG
•
•
•
•
•
•
•
• •
20
‘Ik heb een beetje aandacht van iemand nodig. De gemeente en Incluzio? Onbereikbaar. Mijn grootste angst: dat ik dood ga en ze me pas na maanden vinden.’ ‘De gemeente zou veel meer seniorenwoningen moeten bouwen. En dan met twee slaapkamers. Die zijn er nu nauwelijks.’ ‘Initiatieven zijn hier volop. Het zou fijn zijn als daar laagdrempelige steun voor kan worden aangevraagd zoals via de Ik Buurt-Mee vouchers.’ ‘Als we hier blijven, hebben we een traplift nodig. Maar de vervolgafspraak is pas over vier maanden! Biedt meer ondersteuning en reageer sneller.’ ‘Dat voorzieningen op peil zijn: zorg, scholen, sport, netheid op straat. Ik weet niet meer zo goed waar de gemeente verantwoordelijk voor is tegenwoordig.’ ‘De communicatie met de burger kan een stuk beter. Alles moet altijd maar volgens de regeltjes, er is weinig menselijkheid te bespeuren. Ik weet het uit ervaring als voorzitter van de belangenvereniging Dieren.’ ‘Zet meer bankjes op mooie plekken, een stimulans om dagelijks een rondje te lopen. Er stond altijd een bankje op het hoogste punt op de Oversteeg. Dat is weggehaald. Jammer, je had er zo’n mooi uitzicht.
Er hoeft ook niet altijd een prullenbak bij als dat het punt is.’ ‘We hebben ambtenaren nodig die zich bewust zijn van het feit dat ze dienstbaar zijn aan de gemeenschap – niet zij zijn normatief, dat is de gemeenschap.’ ‘Ik heb vooral nodig dat de aanvraag van hulp of steun minder moeizaam en omslachtig verloopt.’ ‘Minder moeilijk doen met Wmo-indicaties, minder bureaucratie, meer vrije keuze in welke hulp je wilt. Het zou fijn zijn als ik kon praten met een jobcoach of een levenscoach of zo. Incluzio vroeg mij van alles over
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
•
mijn psychische verleden. Ik vind dat ze dat niet moeten doen, ik heb toch recht op privacy?’ ‘Het gemeentehuis mag wel toegankelijker zijn. Dat je gewoon binnen kunt lopen voor een kopje koffie en een gesprek, zonder afspraak.’
Ook hebben vroegen we inwoners hoe de ondersteuning door de gemeente eruit zou moeten zien. Wat zeggen inwoners? •
•
• •
•
•
•
21
‘We hebben ondersteuning vanuit de Wmo. Soms kan dat wel coulanter. Bijvoorbeeld de duur van de beschikking. Ik heb een chronische aandoening maar je krijgt een korte beschikking gericht op bepaalde ontwikkeling. Maar soms ben je al blij als er stilstand is. Het mag persoonlijker, meer op maat.’ ‘Ik had te maken met de zorgvraag voor een autistische man. Lastig, het zou ‘niet schrijnend genoeg’ zijn. Het duurt vaak lang. Als ik voor iemand anders aan het loket kom dan verwacht ik dat het gewoon geregeld wordt.’ ‘Ze had huishoudhulp nodig. Komt niemand, ze hebben geen mensen, nu doe ik het.’ ‘We hebben gelukkig een Alzheimer casemanager gekregen via de gemeente. Door hem is ging de roze bril af en werd duidelijk dat ze 24 uur per dag toezicht moet hebben en regelmaat nodig heeft.’ ‘Ze werken soms langs elkaar heen. We weten nu van een familielid in een andere gemeente hoe het daar werkt. Het duurt altijd vaak lang voordat je de goede personen hebt gevonden.’ ‘Sommige dingen kunnen eigenlijk alleen door familie worden gedaan. Degenen voor wie ik mantelzorger ben hebben geen sociaal netwerk.’ ‘Ik heb Wmo-ondersteuning voor de mantelzorg, heel fijn en plezierig.’
Over het algemeen vinden mantelzorgers dat ze voldoende waardering krijgen. De meeste reacties in het eigen netwerk zijn positief. Het schuurt soms wel, blijkt uit de reacties. Het werk wordt als vanzelfsprekend gezien. Iemand zegt: ‘Ze hebben het niet eens in de gaten.’ Mantelzorgers vragen zich af of de gemeente Rheden iets doet aan waardering, bijvoorbeeld een compliment zoals in andere gemeenten. Geen reactie is het meest gegeven antwoord. •
•
•
•
22
‘Mijn vader heeft een paar jaar geleden een bos bloemen aangevraagd voor mij, als mantelzorger, dat kon kennelijk. Nooit iets ontvangen…’ ‘Het is allemaal matig. Als je bij de Wmo aanklopt werd je eerst normaal geholpen, nu naar onhandig participatie formulier verwezen.’ ‘Ik heb het idee dat ze mij lastig vinden. Ik ben moeder, mentor, bewindvoerder. Zij vinden dat mijn zoon zelfstandiger moet zijn. Ik vind die houding vrij star. Ik ben ervaringsdeskundige die goed weet wat werkt voor hem en wat niet.’ ‘Hoe moeten die weten dat ik mantelzorger ben?’
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Principe 2: de ondersteuning wordt zoveel mogelijk geboden vanuit de samenleving en door inwoners zelf. De gemeente vervult daarbij vooral een stimulerende, faciliterende en/of coördinerende rol. De uitvoering ligt bij de samenleving. In de gemeente Rheden helpen inwoners elkaar op allerlei manieren. Vooral als het gaat om kleinere klusjes, en dan af en toe. Als hulp vaker nodig is kloppen respondenten gemakkelijker aan bij familie en vrienden. Gaat het om zorgvragen dan noemen respondenten ook de instanties, die daarvoor benaderd kunnen worden. Stel, u heeft hulp of ondersteuning nodig. Bijvoorbeeld omdat u door ziekte niet alles zelf kan. Waarvoor zou u aankloppen bij buren, vrienden, familie? Deze vraag is beantwoord door 378 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen. 10
Ik zou voor dit soort zaken niet aankloppen bij buren, vrienden of familie
Ondersteuning in zorg
19 7
Hulp in de huishouding
12
% 51 Mij naar een afspraak bij de dokter brengen
23
73
Een boodschap of een klusje voor me doen, een maaltijd brengen
Gevraagd naar een toelichtingen zeggen respondenten: • • • •
•
• • •
•
• • • • •
24
‘Een boodschap laten doen is geen probleem. Naar de dokter brengen gebeurt alleen in acute noodgevallen.’ ‘Als ik ondersteuning nodig zou hebben, dan zou ik aankloppen bij instanties.’ ‘Ik zou niet zo snel bij buren aankloppen, wel bij familie en vrienden. Maar alleen als het echt niet anders kan.’ ‘Als mijn man en ik er samen niet uitkomen, dan zijn er vast wel instanties die kunnen helpen. Daar ga ik geen vrienden of familie mee lastig vallen.’ ‘Stel ik breek een been, dan zou ik zeker om hulp vragen. Ik zou dan waarschijnlijk eerst bij vrienden uit de buurt aankloppen.’ ‘Kleine klusjes. Maar ik zou me niet laten verschonen als ik incontinent was.’ ‘Je vraagt niets aan je buren.’ ‘Voor kleine dingetjes zou ik gerust goede bekenden of familie vragen. Voor professionele zorg zou ik aankloppen bij de daarvoor bestaande instanties.’ ‘Ik heb wel hulp nodig, maar niet van Incluzio. Er is een kantoortje in de Groenestraat, maar ze zijn er niet. Ik heb daar wel staan wachten, er kwam niemand. Anderen klagen daar ook over.’ ‘Ik heb geen mensen om me heen die ik kan vragen.’ ‘Ik zou veel dingen aan de buren vragen: we staan altijd voor elkaar klaar.’ ‘Bij ons in de wijk is het nog echt 'ons kent ons'. Dus als iemand hulp nodig heeft, zijn we er voor elkaar.’ ‘Ik vraag niet snel iets van buren, eerder bij de daarvoor aangewezen instantie.
Misschien moet ik dat nog leren.’ ‘We hebben hulp maar dat geeft ook veel ellende. Steeds wisselende mensen of ze komen niet opdagen.’
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Uitwerking principes
Bent u mantelzorger voor iemand in deze gemeente? 12
Voor wie in de gemeente bent u mantelzorger? 13
Hoe vaak verleent u deze ondersteuning en/of zorg? 14 Af en toe
Vrienden
Wekelijks 2 tot 20 uur
Dagelijks 1 tot 8 uur
Ja * 2
7
Iemand in de buurt
59
18
39
16
%
82
%
Nee
Familielid
%
74
Deze vragen zijn beantwoord door 72 mantelzorgers.
“
QUOTES
•
•
• •
• •
25
‘Ik heb gelukkig een goed sociaal netwerk. Toen ik ernstig ziek werd, kreeg ik van vrienden maar ook van buurtgenoten aan alle kanten hulp aangeboden.’ ‘Ik kom wekelijks in ieder geval 3 uur, maar het kunnen ook dingen tussendoor zijn. Of bijvoorbeeld een artsenbezoek dat meer tijd vraagt.’ ‘Ik ga mee naar de markt of een winkel.’ ‘Het kost heel veel tijd en energie. Ik red me wel, maar ik maak me zorgen om mijn ouders en kinderen. Voor mijn ouders: is er wel voldoende zorg als ze dat nodig hebben? Voor mijn kinderen: kunnen ze wel ergens een woning krijgen en hun leven opbouwen? Zonder woonperspectief hebben jongeren ook niet echt een toekomstperspectief. Waarom zouden ze veel gaan werken als ze er toch geen woning mee kunnen betalen?’ ‘Ik krijg hulp van Home Instead Dieren. Professionele thuiszorg met dagopvang.’ ‘Voor de boodschappen, een oogje in het zeil, contact als er iets is. De professionele zorg is prima geregeld door kinderen.’
16
Kunt u een cijfer geven hoe intensief het mantelzorgen voor u is? Deze vraag is beantwoord door 72 mantelzorgers.
“
QUOTES
• • • • • • •
5%
5%
3%
5%
5%
5%
27%
16%
19%
8%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
‘Mijn gezondheid laat te wensen over, maar er is verder niemand die mijn oom kan ondersteunen.’ ‘Het is erg zwaar, ik moet veel regelen. Het is ook psychisch zwaar.’ ‘Het vraagt veel en is erg intensief.’ ‘Ik ben dat gewoon gewend, ik doe een hoop dingen voor andere mensen.’ ‘Zo lang het niet fysiek wordt, is het goed te doen.’ ‘Ik maakte me ernstig zorgen over de veiligheid. Ze rookte, maakte brandplekken en was alcoholiste.’ ‘Het zuigt me leeg. Het is deels alleen praten, maar ook dat kost zoveel energie. En het speelt al zo lang....’
Wat heeft u van mensen uit uw omgeving nodig? • ‘Je merkt dat hier de cohesie ontbreekt.’ • ‘Zorg, vriendschap, een fijne buurt.’ • ‘Druk, druk druk, een beetje rust graag.’ • ‘Een vriendelijk hallo is al voldoende!’ • ‘Nu nog niets, maar als het nodig is een beetje hulp. Omkijken naar elkaar.’ • ‘Ik zou willen dat meer mensen in mijn omgeving wat positiever in het leven stonden.’ • ‘Een beetje begrip zou fijn zijn.’ • ‘Aandacht, elkaar kennen, goed met elkaar omgaan, belangstelling voor elkaar hebben, dat alles voelt heel aangenaam.’ • ‘Ik zou leuk vinden met iemand een kopje koffie te drinken en gezellig te kletsen. Vooral in de winter heb ik daar behoefte aan. Ik vraag iedereen maar ze hebben geen tijd. Dat is de hedendaagse maatschappij.’
26
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
• •
‘Een gemeenschap, zoals het is in Ellecom.’ ‘Misschien heb ik over een tijdje wel een traplift nodig. Een paar deuren verder zijn jonge mensen komen wonen, maar de traplift van de vorige bewoner is er nog. Misschien kan ik die wel overnemen tegen die tijd, de huizen zijn identiek.’ ‘De gemeente zou wat meer moeten omkijken naar niet zelfredzame mensen. Teams de wijk insturen. Bij mij in de straat zie je twee huizen waar nooit de (vieze) gordijnen opengaan, het voortuintje een verwaarloosde bende is. Je ziet gewoon dat het daar niet goed gaat.’
•
Principe 3: inwoners voelen zich fijn in de woonomgeving. (Het is makkelijk om in contact te komen met anderen. Wijken en dorpen zijn leefbaar en er is sprake van sociale cohesie. Als de context goed is, gedijt het individu beter.)
2
Rust, groen en sociale cohesie zijn de belangrijkste graadmeters voor een fijne buurt. Geluidsoverlast, samenstelling van de wijkbevolking en achteruitgang van de wijk worden het meest genoemd bij de minpunten. Opvallend is de invloed van jonge mensen/gezinnen op een wijk. Op de vraag of de wijk is veranderd scoort de komst van jonge mensen/gezinnen hoog in positieve zin.
Welk cijfer geeft u aan het wonen in uw buurt?
2%
1%
1%
1%
4%
8%
19%
42%
18%
4%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Deze vraag is beantwoord door 411 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen. 27
“
MENSEN ZIJN ERG OP ZICHZELF
Wat zijn pluspunten in de buurt? Groen, rust, betrokken, voorzieningen dichtbij, fijne buurt, sociale samenhang, fijne woning, fijne wijk, speelvoorzieningen voor kinderen, vlak bij het bos. Wat zijn minpunten in de buurt? Hardrijders in de buurt, verloedering van de buurt, geluid snelweg A348, geluidsoverlast, troep op straat, te veel witte mensen in de wijk, overlast goederenspoor, mensen zijn erg op zichzelf.
16
Doet u dingen voor uw buren? Ik doe wel eens een boodschap voor een buur Ik breng wel eens een warme maaltijd Ik laat de hond uit voor één van de buren Op kinderen passen Samen activiteiten doen (wandeling, spelletje, koffie drinken) Nee Anders
46% 16% 10% 8% 32% 28% 34%
Deze vraag is beantwoord door 392 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
5
7 Meer dan 10 uur
Nee, eigenlijk niet
0 uur
Ja 10
6 - 10 uur
11
7
89 1 uur
15 26
%
% 2 - 5 uur
41
Kent u de mensen in uw straat (of woongebouw) bij naam?
Hoeveel uren per week, buiten werk, studie of eigen huishouden, bent u bezig met andere mensen in uw buurt en/of sociale kring?
Deze vraag is beantwoord door
Deze vraag is beantwoord door
374 respondenten. Aan dit onder-
388 respondenten. Aan dit onder-
zoek hebben 489 respondenten
zoek hebben 489 respondenten
deelgenomen.
deelgenomen.
28
Uitwerking principes
“
QUOTES
Sociaal domein in de gemeente Rheden
• • •
•
Ziet u in uw buurt mogelijkheden om samen met uw buurtgenoten meer voor elkaar te betekenen? Denk aan samen groen onderhouden, oppassen op de kinderen van de buren, kleine klusjes of boodschappen doen voor de buren, activiteiten organiseren.
• •
•
•
8 Ja Ik twijfel
35
20
% Nee
•
45
Deze vraag is beantwoord door
•
•
•
352 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
29
‘In deze straat is het ieder voor zich.’ ‘Wij hebben niet zulke banden. Alleen met de familie die naast ons woont.’ ‘Nee, daar is het niet echt de buurt voor. Iedereen is best op zichzelf. Af en toe op straat of in de winkel even een praatje maken, is voldoende. Voor mij in ieder geval, al heb ik het gevoel dat dat niet voor iedereen voldoende is.’ ‘Misschien zijn er wel mogelijkheden met dat clubje hoor, maar dan denk ik vooral aan bijvoorbeeld de post en de planten verzorgen tijdens vakanties.’ ‘Mijn man en ik werken vaak en veel. We zijn blij als we lekker samen thuis op de bank zitten.’ ‘Ik heb geen behoefte aan contact met asociale mensen. En iets als samen groen onderhouden? Hier is de mentaliteit vooral: groen eruit, tegels erin’. Verschrikkelijk.’ ‘Ik zou mijn kinderen bellen, of Attent (als het iets medisch is) of eventueel de buren. Ik heb al hulp in de huishouding via de Wmo.’ ‘Gemeente: ‘Geef terug’ aan burgers. Laat waar het kan bewoners zelf beslissen over hun buurt. Laat de regelzucht niet doorslaan.’ ‘Ik sta altijd voor iedereen klaar. En ik ben ook wel voorstander van samen dingen doen. Maar ik vermoed dat niet iedereen in mijn buurt zo is, iedereen heeft het tegenwoordig druk, druk, druk.’ ‘Ik heb jaren in Lathum gewoond. Daar kent iedereen elkaar. Logisch, klein dorp. Ik heb ook twee jaar in Elderveld gewoond.
Daar is meer sociale activiteit dan hier.’ ‘We hebben sinds kort een buurt-app, bijna iedereen in de straat doet mee en ik denk dat dit de contacten zal versterken. En wie weet komen daar ook gezamenlijke activiteiten uit voort.’ ‘We brengen nieuwe buren een bloemetje, iedereen helpt elkaar, er is een buurtapp.’
•
“
HET GAAT AL HEEL GOED, IK BEN AL HEEL POSITIEF
• •
•
•
•
30
‘Ik word in september 50 en heb op 10 adressen een uitnodiging in de bus gestopt. Er hebben tot nu toe 4 gereageerd. Het is een begin. Als we elkaar wat beter leren kennen, komen er vast ook mogelijkheden om dingen samen te ondernemen.’ ‘We hebben met vrijwilligers een groentetuin in de Steeg. De oogst gaat naar de voedselbank.’ ‘We onderhouden al samen het groen, het zou leuk zijn om in ons hofje soms jeu de boule te doen, of een toneelstuk te lezen, ontspanningsactiviteiten.’ ‘Lastig, hier woont van alles door elkaar, Nederlands, Marokkaans, Turks, allemaal een beetje met hun eigen kring. Een jaarlijks een buurtfeest zou leuk zijn. Ik woon er nog niet zo lang, maar met het Suikerfeest kregen we van alles van de buren, dus dat was wel heel leuk.’ ‘Ik heb twee buren waar ik het goed mee kan vinden. De rest is erg op zichzelf, ik denk niet dat verandert. Als er iets in ‘t Sprengenhus is doe ik altijd mee. Ik woon al zes jaar hier maar hier integreren is moeilijk.’ ‘Het gaat al heel goed, ik ben al heel positief. We gaan ook wel eens met buren samen de ladder op, dan maken we de dakgoten in de buurt schoon. Da’s normaal.’
Uitwerking principes
Is uw buurt de laatste jaren voor u veranderd? Denk aan: meer samen doen, minder eenzaamheid, meer veiligheid, plezier in het leven, meer groen, minder overlast (of misschien juist het omgekeerde).
22
Ja
35 Nee 20
%
Deze vraag is beantwoord door 344 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
Sociaal domein in de gemeente Rheden
De grootste veranderingen zien respondenten in de samenstelling van de wijkbevolking. Met name de komst van jonge mensen en gezinnen heeft een positieve uitwerking. Ze zien de samenstelling van de wijk veranderen en merken ook invloeden van inwoners die meer op zichzelf zijn, wat ook invloed heeft op de cohesie van de wijk. Ja, de buurt is veranderd, want: • ‘Er is minder oog voor elkaar. Door ‘meer overheid’ is er minder zelfredzaamheid.’ • ‘Er is een jong gezin naast ons komen wonen. Dat is leuk.’ • ‘Er zijn meer jonge gezinnen, leuk, je krijgt gemakkelijker contact.’ • ‘De buurt is echt aan het verjongen. Leuk, omdat we zelf ook nog jong zijn.’ • ‘Het is drukker geworden.’ • ‘Ik zie verloedering van het groen sinds de hete zomer van 2018.’ • ‘Er is meer overlast van brommers met gele plaatjes op het Nachtegaalspad. Stoer doen: wheelies, steeds gas geven en zo.’ • ‘Er is minder sociale samenhang. Jammer, maar ook iets van deze tijd.’ • ‘Van een mooi ouderencomplex is dit een ‘asoflat’ geworden.’ Nee, de buurt is niet veranderd, want: • ‘Er is niet echt wat veranderd, op wat nieuwe huizen na. Het is nog net zo rustig, groen en fijn als vijf jaar geleden.’ • ‘Ik woon hier al 45 jaar en het is nog altijd even gezellig.
Er zijn een paar nieuwe huisjes bijgekomen, maar niet op een storende of indringende manier.’ • ‘Terwijl de buurt verjongt blijven we dingen voor elkaar doen, gelukkig wel.’ 31
39
Stelling: In mijn gemeente is veel verborgen eenzaamheid Eens
•
•
59 Ik heb geen idee
• 35
% • 5 Oneens
•
Deze vraag is beantwoord door
•
312 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten
•
deelgenomen.
“
QUOTES
•
• • •
•
32
‘Kijk naar ouderen die zelfstandig wonen en waar niet naar omgekeken wordt. Een aanleunwoning zou in veel gevallen beter zijn.’ ‘Ik onderhoud tuinen voor enkele alleenstaande ouderen. Gruwelijk wat ik soms aan eenzaamheid, pijn en armoede aantref. Mijn hart breekt.’ ‘Onder ouderen. Dat ligt ook aan die generatie, die vraagt niet snel hulp. Dat ligt dus ook aan henzelf. Er is veel te doen in Ons Raadhuis.’ ‘Ik was zelf eenzaam. Maar ik heb zelf actie ondernomen, nu doe ik mee aan allerlei activiteiten, heel erg leuk.’ ‘Als ik ‘s avonds wandel, zie ik veel eenzame mensen alleen in de kamer zitten.’ ‘Alle activiteiten zijn gericht op mensen die mobiel zijn. Zoals het dorpsfeest.’ ‘Ik ben vrijwilligers bij de ‘telefooncirkel’, eenzame mensen bellen elkaar als een soort ketting en bellen mij terug.’ ‘Ik ben driemaal per maand chauffeur van de buurtbus in Dieren. Daar maken heel veel ouderen gebruik van. In Rheden wonen heel veel ouderen. Maar degenen in de bus gaan er dus nog op uit. De eenzame mensen zitten thuis.’ ‘Creëer weer woonvormen voor bejaarden: de oplossing voor veel problemen.’ ‘In mijn buurt zie ik oudere dames, die sinds hun partner is overleden bijna de deur niet meer uitkomen.’ ‘Voor mijn werk haal ik overleden mensen op, die nog nader onderzocht moeten worden. Ik kom regelmatig in woningen waar mensen al maandenlang dood liggen.
Dus ja, er is zeker eenzaamheid.’ ‘Ik hoor dat wel. Zelf heb ik daar geen last van. Ik stap
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
•
•
•
makkelijk op iemand af en heb veel contacten en bezoek. Er zijn dagen dat ik mijn man ontzettend mis en dat ik erg verdrietig ben. Ik ga ook vaak naar zijn graf, dat vind ik helend. Niemand kan daarbij helpen, je moet het zelf doen.’ ‘Ik heb een groot netwerk, dus ik weet dat er veel eenzaamheid is. Eigenlijk zouden er vrijwilligers moeten zijn die af en toe langs gaan of bellen.’ ‘Mijn schoonmoeder zit in een bejaardentehuis en die bezoeken we regelmatig. Helaas zie ik daar ook veel bewoners, die zelden tot nooit bezoek krijgen. Dat zie je ook aan hun hangende kopjes. Schrijnend om te zien.’ ‘Dat is moeilijk op te lossen. Wij gaan naar de kerk, dat is een hechte groep. Maar het wordt wel minder en verder van huis. De RK-kerk is al gesloten. Wij gaan vanuit de Steeg samen met Ellecom en straks met Rheden.’
Heeft u concrete ideeën voor meer ruimte voor ontmoeting in de gemeente? • ‘Meer subsidie naar initiatieven uit buurten: belangenverenigingen et cetera.’ • ‘Wijkcentra openhouden en activiteiten stimuleren.’ • ‘Maak gebruik van de buurthuizen. Organiseer daar overdag dingen voor ouderen, en ‘s avonds voor werkenden. • ‘Buurthuizen en verenigingen nieuw leven inblazen en meer ondersteunen.’ • ‘Neem drempels weg, en vraag iemand mee naar een buurthuis of je club.’ • ‘Volgens mij zijn er hier meer dan voldoende ontmoetingsplekken, het is aan de mensen zelf of ze daar gebruik van maken.’ • ‘Organiseer meer in de buurt. Zoals in Beverode. Ook voor de cliënten.’
33
•
• •
•
•
•
• •
•
‘Eenzame mensen opzoeken. Er zijn voldoende activiteiten, maar mensen moeten het weten, maar ook de behoefte hebben om eraan mee te doen.’ ‘Een bakkerij waar je zelf mee kunt bakken, sociale werkplaats, gratis volksuniversiteit, een leestafel in de bieb.’ ‘Ze hadden het Klokhuis nooit moeten slopen. Daar was op natuurlijke wijze een mooi ontmoetingscentrum ontstaan waar mensen graag en veel kwamen. Nu is in de Willem de Zwijgerschool een nieuw buurthuis, maar daar worden allerlei strenge regels gehanteerd. Er is geen ongedwongen sfeer waardoor mensen er niet zo makkelijk en graag meer naar toe gaan.’ ‘Samen eten stimuleren met eetclubs voor ouderen. Mensen doen samen boodschappen, koken, eten en wassen af. Ook omdat ondervoeding bij ouderen vaak voor komt. Voor de jeugd: ontmoetingsplekken met activiteiten.’ ‘Wij van ‘t Sprengenhus verwachten dat Incluzio zich meer inzet voor makkelijker vervoer voor senioren. Dat is een probleem.’ ‘Er zijn op zich voldoende ontmoetingsplekken, maar maak er als beheerders wat meer werk van. Zorg dat iedereen weet wat en wanneer er iets te doen is.’ ‘Dat kan heel makkelijk met foldertjes, die huis-aan-huis verspreid worden.’ ‘Zorg dat het filmhuis in Theothorne terug komt. Zorg ook voor meer ontmoetingsplekken speciaal voor de jeugd: er is nu veel te weinig voor ze.
En verder is het heel simpel: zet gewoon veel meer bankjes in het dorp neer.’ ‘Ik ben wel eens naar de Paperclip geweest maar dat is vaak dicht en meer gericht op mannen. Biljart en kaarten. Ik zou wel weer eens een mooie lezing of filmvoorstelling willen bezoeken.’
34
Uitwerking principes
“
ER BESTAAT WEL ZOIETS ALS BUURTBEMIDDELAARS, MAAR DIE CONSTATEREN VOORAL
Sociaal domein in de gemeente Rheden
Heeft u concrete ideeën voor meer bewegen in de gemeente? • ‘Gratis sporten, wandelclubs opzetten, kinderopvang zodat vrouwen kunnen sporten.’ • ‘Gratis sporten voor mensen met lage inkomens.’ • ‘Verhoog het tegoed op de Gelrepassen specifiek voor sporten.’ • ‘Zo’n plein als het Churchillplein is niks voor kinderen. Waarom geen sportveldje en speeltoestellen?’ • ‘Meer activiteiten organiseren voor de inwoners. Toen de Da Costa mavo leeg kwam staan, heb ik de toenmalige wethouder geattendeerd op de mogelijkheden van het gebouw voor Dieren. In mijn geboorteland Canada gebeurt alles onder één dak: zwemmen, sporten, knutselen, gezellige bijeenkomsten. Daar moet hier ook plek voor gevonden worden.’ Heeft u concrete ideeën wat inwoners nog meer kunnen doen aan goed en veilig samenleven. • ‘Er bestaat wel zoiets als buurtbemiddelaars, maar die constateren vooral. Echt aanpakken: ho maar. Het zou fijn zijn als er wat beter gekwalificeerde buurtbemiddelaars zouden komen, die écht kunnen zorgen dat inwoners beter en velliger met elkaar omgaan dan nu het geval is. En ja, dan heb ik het vooral over mijn buurt.’ • ‘Een groepsapp opzetten waarmee mensen elkaar in de gaten kunnen houden, op een positieve manier, en elkaar waarschuwen als er iets geks gebeurt.
Heb oog voor elkaar.’ • ‘Iedereen een reanimatiecursus laten volgen.’ • ‘Stimuleren dat mensen hun auto wegdoen, dingen samen delen, kennis maken met je buren.’
35
“
WE HEBBEN HIER EEN GOEDE WIJKAGENT DIE VEEL VOOR DE MENSEN DOET. ZIJN PERSOONLIJKE AANPAK VERDIENT LOF EN NAVOLGING.
•
•
• • •
•
• •
•
36
‘Elkaar respecteren. Dat kun je niet opleggen. Daar moet je vroegtijdig mee beginnen, breng het kinderen op basisscholen spelenderwijs bij.’ ‘Het is niet meer vanzelfsprekend dat buren elkaar kennen. In onze straat is toevallig een informele straatvereniging actief, maar dit is lang niet overal zo.’ ‘Wellicht kan de gemeente faciliteren met kennis, tips en tricks?’ ‘Dorpscontactpersonen kunnen hier een grote rol in spelen.’ ‘Vroeger werden er in Dieren regelmatig themabijeenkomsten gehouden met een stuk of 15 mensen uit verschillende bevolkingsgroepen: om over allerlei zaken van hier te praten. Ik zat ik die themagroep en die bijeenkomsten waren heel nuttig en ook bruikbaar voor wijkteams. Met corona is de groep gestopt, maar daarna is ‘ie nooit meer opnieuw opgestart. Dat zou wel heel goed zijn.’ ‘We hebben hier een goede wijkagent die veel voor de mensen doet. Zijn persoonlijke aanpak verdient lof en navolging.’ ‘Laat wijkagenten te voet en alleen surveilleren, dan zijn ze aanspreekbaar.’ ‘Communiceer beter. Ook over plannen en ontwikkelingen in de buurten. Via via hoorde ik dat in onze buurt vier huizen worden gesloopt en dat er 15 woningen terugkomen. Ik weet niet of het klopt. Zoiets hoor ik liever in een vroeg stadium van de gemeente.’ ‘De communicatie met inwoners kan beter.
Mijn zus woont in Arnhem; dat is toch een wereld van verschil hoe je daar aangeschreven wordt over bv energiesubsidie of in de coronatijd. Veel persoonlijker en directer op hulp gericht. Daar kunnen ze hier wat van leren. In Rheden
Uitwerking principes
Sociaal domein in de gemeente Rheden
•
•
zijn het toch vaak meer formulieren met allerlei regels en bepalingen.’ ‘Initiatieven van inwoners oppakken! Inwoners willen graag dat deze wijk 30 km wordt, dat er drempels komen, voor de veiligheid van de kinderen.’ ‘Een inwoner leegt prullenbakken maar stopt daarmee. De prullenbak wordt weggehaald. Dat is fout, er moeten juist meer prullenbakken komen.’ Principe 4: voorkomen is beter dan genezen. Gemeente zet stevig in op preventie
Preventie leeft niet breed onder de respondenten van dit onderzoek. Nut en noodzaak van preventie is wel bekend, maar er rekening mee houden is een ander verhaal. De intrinsieke motivatie om er mee aan de slag te gaan is beperkt. In hun antwoorden benoemen respondenten het ontbreken van kennis en bewustzijn.
“
QUOTES
Wat is belangrijk voor uw gezondheid? Meer dan 10x worden genoemd rust, groen, plezier, beweging, voldoende geld en gezond eten. Ook genoemd worden een fijne leefomgeving, geen herrie en actief blijven. • •
•
37
‘Een eerlijke en open communicatie vanuit de overheid over zorg zou mij helpen.’ ‘Biologische voeding is beter, maar niet iedereen kan die keuze maken. Ik zie om mij heen genoeg mensen die dat niet kunnen betalen.’ ‘Zuivere lucht. Daar ben ik voor hier komen wonen. Ik ben een longvluchteling maar als longpatiënt heb ik ook hier veel last van een varkensboer, van houtkachels en barbeques.’
Welk cijfer geeft u uw gezondheid?
0%
1%
2%
3%
4%
12%
23%
41%
13%
2%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Deze vraag is beantwoord door 344 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
“
26
OVERGEWICHT IS EEN IJKPUNT
Bij de hoge cijfers noemen mensen vooral dat ze zich fit voelen, veel bewegen, nooit ziek zijn, gestopt zijn met alcohol, hulp hebben van een coach, nog veel kunnen doen, gezonder zijn gaan eten. Overgewicht is ook een ijkpunt, deze mensen geven een voldoende maar vinden wel dat ze (iets) te dik zijn en daar iets aan moeten/willen doen. De onvoldoendes zitten vooral bij de mensen met (chronische) aandoeningen, met name kanker wordt vaak genoemd. Welk cijfer geeft u uzelf voor hoeveel u beweegt? 1%
0%
1%
2%
4%
10%
31%
33%
10%
9%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Deze vraag is beantwoord door 348 respondenten. Aan dit onderzoek hebben 489 respondenten deelgenomen.
Fietsen en wandelen wordt het meest genoemd. • •
•
• • •
38
‘Ik doe bewust met de fiets boodschappen.’ ‘Ik pak zo vaak als ik kan de fiets en ik wandel ook heel veel. De auto gebruik ik zelden, alleen als ik bijvoorbeeld ver weg moet of heel veel boodschappen moet halen.’ ‘Ik ben altijd bezig, ik heb een grote tuin. Soms kan ik nauwelijks lopen. Dan kruip ik op handen en voeten de trap op. Maar ik wil geen traplift, want ik zie het als een oefening om in beweging te blijven.’ ‘Mijn hond loopt niet zo ver, en ik om die reden ook niet.’ ‘Ik ben altijd onderweg om flesjes te verzamelen en weg te brengen, lopend of op de fiets.’ ‘Ik moet nog lid worden van sportschool.’