1 RIB Financiële afspraken Beschermd Wonen

Raadsinformatiebrief

Onderwerp Financiële afspraken Beschermd Wonen Adviseur Portefeuillehouder Datum

: M. Jansma : T. van der Pas : 26 september 2023

Aan de Raad

Inleiding Op 4 juli 2023 informeerden wij u met een raadsinformatiebrief over de regionale ontwikkelingen in het kader van Beschermd Wonen (BW). In die brief meldden wij u dat de colleges van de tien samenwerkende gemeenten in regio Centraal Gelderland aan regionale financiële afspraken werken voor de overgang naar de nieuwe situatie per 1 januari 2025. Deze afspraken zijn ook daarna nodig om financiële risico’s in de eerste jaren na de overgang gezamenlijk op te vangen. De gemeenten werken de komende jaren aan de opbouw van lokale voorzieningen om hun eigen inwoners zoveel mogelijk in de eigen gemeente een beschermd thuis te kunnen bieden. Bovendien dient een aantal voorzieningen voor beschermd wonen regionaal in stand te worden gehouden1. Tot en met 2024 ontvangt de gemeente Arnhem als centrumgemeente nog de volledige Rijksuitkering Beschermd Wonen. Vanaf 2025 wordt de rijksuitkering over een periode van tien jaar op basis van objectieve criteria herverdeeld over alle gemeenten. Uitgaande van de geleidelijke uitstroom van de huidige cliënten, daalt het historische budget dat centrumgemeente Arnhem nu ontvangt, naar nul. Tegelijk bouwt het nieuwe budget op voor alle gemeenten, naar een nieuw niveau. Dit totaalbudget zal voor de regio Centraal Gelderland na tien jaar lager zijn dan het huidige budget dat de gemeente Arnhem ontvangt.

Maar het zal naar verwachting voldoende zijn om beschermd wonen en beschermd thuis te financieren. Inmiddels zijn de gesprekken om tot regionale financiële afspraken te komen afgerond en hebben de colleges van de tien samenwerkende gemeenten ingestemd met het definitieve voorstel, zoals aangekondigd in de RIB van 4 juli. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de gemaakte afspraken. De financiële afspraken zijn bijgevoegd (* bijlage 1)2. Een toelichting vindt u in de voetnoten. Het gaat om een regionaal opgestelde raadsinformatiebrief die uniform is en gelijktijdig aan de raden van de tien gemeenten van regio Centraal Gelderland wordt aangeboden. De gemeente 1 Bij Beschermd Wonen gaat het om het bieden van een veilige, beschermde woonomgeving waar toezicht en

begeleiding wordt geboden aan volwassen personen die door psychische of psychiatrische beperkingen niet in staat zijn zelfstandig te wonen. Beschermd Thuis staat voor een beweging naar inclusief wonen en passende ondersteuning voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Het gaat hierbij om het ondersteunen en beschermen van deze personen midden in de samenleving (thuis). 2 Deze afspraken zijn de resultante van een meerjarig voorbereidingsproces waarin een evenwicht is gezocht en gevonden tussen de positie van Arnhem, verantwoordelijk als centrumgemeente en de nieuwe verantwoordelijkheid van de regiogemeenten. In onze regio heeft dit relatief lang geduurd, in andere regio’s verliep het proces soms sneller (* zie bijlage 3 bij deze RIB).

Pagina 1 van 4

Rozendaal neemt binnen de regio een bijzondere positie in, omdat zij op moment van schrijven (juli 2023) de enige gemeente is die geen cliënten in Beschermd Wonen heeft, noch een BW voorziening op het eigen grondgebied. Door deze bijzondere positie heeft het college het raadzaam geacht een toevoeging aan de regionale RIB op te stellen. Deze toevoeging, in de vorm van een bijlage met informatie over Rozendaal, is bijgevoegd bij deze RIB (* bijlage 2).Tevens is bijgevoegd een artikel met achtergrondinformatie over de meest recente ontwikkelingen (* bijlage 3). Algemeen uitgangspunt voor deze afspraken is dat de nieuwe wetgeving met betrekking tot Beschermd Wonen ingaat per 1 januari 2025. De financiële afspraken hebben betrekking op: a. Regionale financiële afspraken voor de jaren 2022, 2023 en 2024 b. Regionale financiële afspraken voor de periode 2025 – 2034 c. Afspraken over onderlinge solidariteit en risicobeheersing vanaf 2025 a. Regionale financiële afspraken voor de jaren 2022, 2023 en 2024 De negen regiogemeenten bereiden zich voor op de overheveling van de verantwoordelijkheid voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis. Hiervoor ontvangen zij tot en met 2024 nog geen eigen middelen. De gemeente Arnhem draagt vanuit de Rijksuitkering die zij als centrumgemeente ontvangt, tot en met 2024 bij aan de voorbereiding op deze nieuwe situatie.

Daartoe stelt zij zogeheten ‘ambulantiseringsmiddelen’ aan de regiogemeenten beschikbaar. Daarmee kunnen gemeenten voorzieningen opbouwen om hun eigen inwoners zoveel mogelijk in de eigen gemeente een beschermd thuis te kunnen bieden. Ook neemt de gemeente Arnhem voor de periode 2022 t/m 2024 de kosten voor de zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking voor haar rekening. En vanuit het centrumgemeentelijk budget dat de gemeente Arnhem ontvangt, worden ook de secundaire kosten van een cliënt in beschermd wonen betaald, zoals een uitkering, vervoerskosten, schuldhulpverlening. Deze secundaire kosten worden door de gemeente Arnhem vergoed aan de gemeente waar de cliënt beschermd woont. Als laatste vergoedt Arnhem vanuit het centrumgemeentelijk budget de kosten van de regionale programmaorganisatie. b. Regionale financiële afspraken voor de periode 2025 – 2034 Vanaf 2025 is er een strikte scheiding tussen bestaande en nieuwe cliënten Beschermd Wonen. Alle kosten voor bestaande cliënten, zowel (primaire) zorgkosten als (secundaire) bijkomende kosten komen voor rekening van de gemeente Arnhem. Hiervoor ontvangt de gemeente Arnhem de komende zes jaar, in geleidelijke afbouw, vanuit het Rijk een budget gebaseerd op het historische budget.

Nieuwe cliënten vallen vanaf 2025, als gevolg van de decentralisering, onder financiële verantwoordelijkheid van de eigen gemeente, ook als deze cliënt ergens anders beschermd gaat wonen. Ook alle overige kosten komen voor rekening van de eigen gemeente. Uitzondering hierop zijn de kosten voor een Regionaal Expertise Team voor de toegangen. Deze kosten komen tot en met uiterlijk 2027 voor rekening van de gemeente Arnhem. c. Afspraken over onderlinge solidariteit en risicobeheersing vanaf 2025 In de Kadernota3 hebben de gemeenten uitgesproken te streven naar een geleidelijke overgang voor alle gemeenten. Daarom willen de gemeenten ook afspraken maken over solidariteit. Solidariteit heeft, zo is in onze regio afgesproken, betrekking op het gezamenlijk opvangen van onverwacht optredende financiële tekorten ten aanzien van de kosten van beschermd wonen en beschermd thuis voor nieuwe cliënten. De gemeenten dragen de financiële risico’s gezamenlijk gedurende zes

3 Kadernota Samen aan Zet (SAZ) vastgesteld in de raad van 19 april 2022

Pagina 2 van 4

jaar vanaf het moment van ingaan van het objectief verdeelmodel. Dit is de periode waarin het historisch verdeelmodel wordt afgebouwd. Een tekort kan optreden wanneer het aantal cliënten negatief afwijkt van de prognose waarop de rijksuitkering die de gemeente ontvangt, is gebaseerd. Omdat het budget stapsgewijs wordt opgebouwd, is het risico op een tekort in de eerste jaren het grootst. Onderlinge verrekening Wanneer een gemeente met een tekort wordt geconfronteerd, dient deze gemeente (‘tekortgemeente’) een verzoek in tot compensatie van het tekort. En besluiten de gemeenten over te gaan tot een onderlinge verrekening. Er zijn afspraken gemaakt over de procedure en het objectief verdeelmodel dat we hiervoor gebruiken. Bij deze onderlinge verrekening kan van een gemeente ten hoogste worden gevraagd het eigen overschot van het beschikbare budget Beschermd Wonen in te zetten. Ook de gemeente Arnhem kan op basis van deze methode een tekort hebben. De gemeente Arnhem zal dit tekort volledig compenseren vanuit het historisch budget dat zij de eerste zes jaar nog ontvangt. En gedurende deze periode geen beroep doen op de onderlinge solidariteit. Goede monitoring is randvoorwaarde Een goede monitoring is randvoorwaarde voor de uitvoering van deze afspraken. De komende tijd wordt hiervoor een plan uitgewerkt.

De bedoeling is om door middel van een halfjaarlijkse monitor waar nodig te kunnen bijsturen. Wanneer zich in een of meerdere gemeenten onverwachte scheefgroei voordoet, gaan we hierover in gesprek. Bij deze gesprekken wordt het Regionaal Expertiseteam betrokken om te beoordelen of en hoe de scheefgroei kan worden voorkomen. Zo proberen we een voorzien tekort tijdig om te buigen. Tussentijdse evaluatie van de afspraken Uitgangspunt voor de solidariteitsafspraken is dat het om een tijdelijke situatie gaat. Naderhand zal een gemeente een onverwacht tekort zelf moeten opvangen. De solidariteitsafspraken gelden daarom voor de eerste zes jaar vanaf het moment van ingaan van het objectief verdeelmodel. De solidariteitsafspraken worden na vijf jaar aan de hand van nader te bepalen criteria geëvalueerd, tenzij de gemeenten aanleiding zien om de afspraken eerder te evalueren. Vervolg De financiële gevolgen van deze afspraken zullen wij verwerken in de begroting 2024-2027. Voor zover dit de jaren 2022 en 2023 betreft, verwerken wij deze afspraken in de jaarrekening 2023 (of tussenrapportage 2023). Daarnaast bereiden wij, zoals eerder aangekondigd, een samenwerkingsconvenant voor waarin deze afspraken samen met andere afspraken over de regionale samenwerking rondom Beschermd Wonen zullen worden vastgelegd.

Wij verwachten u dit convenant voor het einde van dit jaar ter instemming te kunnen voorleggen. Tegelijk werken wij, zoals in vorige brief reeds vermeld, door aan de voorbereiding en de implementatie van het nieuwe beleid voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de regio.

Pagina 3 van 4

Het college van burgemeester en wethouders,

Bas Pelgrum, gemeentesecretaris

Ester Weststeijn, burgemeester

Bijlagen: 1. Voorstel financiële afspraken BW inclusief Begrippen en Indicatief overzicht Jaarlijkse dragende kosten 2022 t/m 2024 2. Bijlage met toelichting op de Rozendaalse situatie 3. Artikel Dannenberg, voorzitter adviescommisie ‘Van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis’. Bron: Binnenlands Bestuur d.d. 9 juni 2023

Pagina 4 van 4