Technische sessie raad Rotterdam - evaluatie preventief fouilleren Heinrich Winter

Technische sessie gemeenteraad Rotterdam EVALUATIE PREVENTIEF FOUILLEREN

Prof.dr. Heinrich Winter 14-12-2023

Onderzoek uit 2022 – Hoe vaak wordt gebruik gemaakt van de bevoegdheid tot (spoedeisend) preventief fouilleren (artikel 151b en 174b Gemeentewet)? – Wat zijn de ervaringen van betrokken professionals en van de betrokkenen op wie het instrument wordt toegepast? – Wat is de doeltreffendheid van het instrument? – Wat zijn de mogelijkheden voor verruiming of optimalisering?

14-12-2023

Toepassing – 335 (95%) gemeenten hebben bevoegdheid van de burgemeester om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen geregeld – Bij 80% daarvan is die bevoegdheid niet gebruikt in 2018-2021 – Ruim 40 gemeenten maakten in de periode 2018 – 2021 gebruik van preventief fouilleren – Driekwart daarvan deed dit incidenteel (maximaal 1 actie per jaar) – Een kwart doet dit langdurig en structureel – Langdurige en structurele inzet met name in de regio Rotterdam – Spoedeisend preventief fouilleren door 19 gemeenten (12 keer eenmalig) ingezet bij acute dreiging 14-12-2023

Overwegingen (incidentele inzet) – Incidentele inzet bij supportersrellen, (niet-aangemelde) demonstraties, coronarellen, tijdelijke problematiek rond de jaarwisseling etc – Deze inzet bij driekwart van de gemeenten is ultimum remedium: kortdurend en niet langer dan noodzakelijk – Inzet van het instrument leidt hier tot weinig controverse: veel draagvlak in lokale politiek en inwoners

14-12-2023

Overwegingen (structurele inzet) – In regio Rotterdam zijn wijken/gebieden permanent een veiligheidsrisicogebied – Preventief fouilleren is daar integraal onderdeel geworden van veiligheidsstrategie en is de facto een reguliere politiebevoegdheid geworden – Redenering luidt nu: aantal incidenten blijft hoog: dus we moeten dit blijven doen – Relevant voor de inzet: kennis daarvan, het type burgemeester, de politiek-bestuurlijke context en type en ernst wapenproblematiek 14-12-2023

Last van de officier – De wetgever heeft bewust een extra waarborg ingebouwd met de last van de OvJ om in een concreet geval preventief fouilleren mogelijk te maken – Bij structurele en langdurige inzet van preventief fouilleren lijkt het afgeven van de last een formaliteit te zijn geworden

14-12-2023

Selectie van personen – Bij meeste fouilleeracties geldt het uitgangspunt om ‘a-select’ te fouilleren; invulling daarvan verschilt per gemeente – Sommige gemeenten hanteren een selectiecriterium (bv ‘elke vijfde voorbijganger’); in andere gemeenten heeft politie op straat meer autonomie en selecteert die op basis van professionele intuïtie – Borging a-selecte controles is moeilijker op bijv. drukke plaatsen en bij beperkt toezicht op (jonge en onervaren) politiemedewerkers – Bij concrete (dreigende) verstoringen van de openbare orde (zoals bij voetbalwedstrijden, demonstraties) komt het vaker voor dat gericht wordt gefouilleerd: professionele intuïtie overheerst dan 14-12-2023

Draagvlak – Algemene beeld uit verschillende onderzoek in Rotterdam en Amsterdam: draagvlak is groot – Tevredenheid over bejegening door de politie – Kanttekening: juist de minderheid die geen voorstander is of die zich onveiliger voelt kan vaker te maken hebben met fouilleeracties en met etnisch profileren

14-12-2023

De effectiviteit – Gemeenten hanteren geen nader uitgewerkte doelstellingen – Dus ontbreekt een duidelijk toetsingskader voor het beoordelen van de effectiviteit van het instrument – De bijdrage aan het terugdringen van wapenbezit en het voorkomen van wapenbezit en –gebruik is lastig te meten/beoordelen – De bijdrage aan de veiligheidsbeleving is wel te meten, maar de meeste gemeenten monitoren dit niet – Focus bij lokale evaluaties op wapenincidenten en –opbrengsten – Bij langduriger inzet schuift de vraag naar bijdrage aan de doelstellingen naar de achtergrond 14-12-2023

Werking en effectiviteit

14-12-2023

– Twee aspecten beperken de effectiviteit van preventief fouilleren: – A-selectiviteit, waardoor verhoudingsgewijs veel personen worden gecontroleerd die geen wapens bij zich dragen; de vraag is of dan sprake is van doelmatige politie-inzet – Lagere pakkans doordat snel bekend is waar en wanneer een fouilleeractie plaatsvindt – Mogelijkheden voor sterkere inzet op effectiviteit: – Meer dynamische en onvoorspelbare inzet – Betere communicatie over inzet van preventief fouilleren – Betere kennisdeling en uitwisseling best practices

Verruiming en persoonsgerichte aanpak – OOV’ers zijn voorstander van verruiming (naar vuurwerk: 2/3e respondenten) en naar drugs (45%) – Maar: onduidelijkheid over bestaande mogelijkheden gericht op vuurwerk; daarover meer straks van Bart Engberts – Geen behoefte aan langdurige, structurele inzet preventief fouilleren op vuurwerkbezit – Bijna de helft voorstander van verruiming naar drugs – Volgens rechtspraak geen ruimte binnen bestaande wettelijk kader (WWM) om persoonsgericht te fouilleren – Bart Engberts verder over verruiming en persoonsgerichte aanpak 14-12-2023

Dank voor uw aandacht

14-12-2023

Prof.dr. Heinrich Winter