Presentatie MRDH openbaar vervoer en corona - EDEM 03 03 2021

Transitieprogramma OV en corona 2021 2e helft en verder Toelichting ten behoeve van technische sessie gemeenteraad Rotterdam op 3 maart 2021

1

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

2

Openbaar vervoer in de metropoolregio, wie doet wat? • • • • • • • •

MRDH geeft concessies uit aan vervoerders: het alleenrecht en de plicht om openbaar vervoer uit te voeren volgens de eisen die MRDH daaraan stelt. MRDH investeert in infrastructuur en betaalt vervoerders indien nodig een exploitatiebijdrage. RET ontwikkelt het vervoer binnen het kader van PvE (dienstregeling, netwerk, keuze van materieel) en voert het vervoer op een zo klantgericht mogelijke manier uit. RET is opbrengstverantwoordelijk en ontvangen dus de reizigersinkomsten. Rotterdam heeft als lid van de MRDH een belangrijke stem over de toekomst van het OV. Rotterdam heeft zelf ook een belangrijke rol in het OV: maken van verkeersbeleid en verantwoordelijk voor het doelgroepenvervoer, dat een rol kan spelen bij maatwerkvervoer Rotterdam is grootaandeelhouder van de RET Als wegbeheerder is de gemeente verantwoordelijk voor de doorstroming van het OV – ook bij werkzaamheden en omleidingen – en voor toegankelijke en 3 sociaal veilige haltes.

In welke film zitten we met elkaar? •

Sinds maart vorig jaar, pandemie met grote terugloop in het aantal reizigers

•

Voor 2020 en eerste helft 2021: beschikbaarheidsvergoeding voor het Rijk

•

November 2020: eerste set aan maatregelen om verlies van vervoerders te compenseren

•

Nu: maatregelen nodig om verliezen op te vangen, zeker nu nog onzeker is welke steun van het Rijk te verwachten is

•

Vandaag: toelichting op maatregelen en betekenis daarvan voor OV in Metropoolregio en in Rotterdam

•

Gericht op: besluitvorming in de BCVa van 24 maart 2021 4

Planning en besluitvorming

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

6

Aanleiding

Kamerbrief Minister van IenW 15 september 2020: “Voor de periode van 1 juli tot en met 31 december 2021 biedt het kabinet perspectief op een aanvullende verlenging [van de Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer]. Daarbij zal sprake zijn van een versobering. Verlenging geschiedt onder de voorwaarde dat door de sector – (de decentrale) overheden en vervoerders gezamenlijk - uiterlijk 1 april 2021 een transitieplan wordt opgesteld. Dit plan geeft richting aan de benodigde (verdere) optimalisatie, kostenbesparingen, aanpassingen aan dienstregeling en/of concessie en de transitie daartoe van het openbaar vervoer startend in de tweede helft van 2021.” 7

Actuele stand van zaken OV-gebruik % instappers per maand in stads- en streekvervoer MRDH in 2020 t.o.v. 2019 120%

100%

80%

60%

40%

20%

0% Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

Juli

2019

2020

Augustus

September

Oktober

November

December

8

9

Financiële opgave MRDH en vervoerbedrijven door corona (per jaar, € mln.) 250

250

Optimistische scenario

Pessimistische scenario (basisscenario)

200

200

150

150

100

100

50

50

0

0 2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020 10

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

2030

Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

11

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

12

MRDH en vervoerders pleiten voor aanvullende rijkssteun ▪ Inhoud: ▪ OV vervult belangrijke rol in beantwoorden maatschappelijke opgaven (verduurzaming, agglomeratiekracht, inclusiviteit, verstedelijking e.d.) ▪ Ambitieus Toekomstbeeld OV door Rijk omarmd ▪ Rijk betitelt OV als vitale sector tijdens coronapandemie

▪ Geld: ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ Rijkssteun toegezegd voor 2020 en deel 2021, voorwaarde verlenging is opstellen (landelijk) Transitieprogramma

▪ Inzet decentrale overheden (ook MRDH): ▪ Rijk is systeemverantwoordelijk ▪ Rijk beschikt over inkomstenknoppen (belastingruimte) die regio niet heeft ▪ Ambitie OV blijft onverminderd groot en urgent

▪ Dus: ▪ Rijk zal inzet moeten plegen, op inhoud én geld ▪ Volop lobby en overleg: ambtelijk, bestuurlijk,

politiek

▪ Maar ook: ▪ Voorbereiden op noodscenario waarin DO’s en vervoerders zonder (of met minder) aanvullende rijkssteun toekomst in moeten

13

Aanvullende rijkssteun: Wat is nodig voor succesvolle lobby? ▪ Continuering bestaande inzet ▪ Actieve rol MRDH op ambtelijk en bestuurlijk niveau in landelijke werkgroepen, stuurgroep, NOVB.

▪ Actieve inzet van álle bestuurders! ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ MRDH faciliteert met binnenzaknotitie met duidelijke hoofdboodschap en argumentatie

14

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

15

▪ Groei van inwoners en logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV; ▪ De groei van woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio; ▪ De regio kent een onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht

▪ Sneller verbinden van economische kerngebieden ▪ Versterken en integreren openbaar vervoer in stedelijke regio’s ▪ Regionale centra en middelgrote steden blijven verbinden ▪ Verdere verduurzaming noodzakelijk Bron: MRDH, I&W / Toekomstbeeld OV

Effecten corona op ambities: ➢ Vraag naar (nieuwe) woningen blijft enorm ➢ Reizigersgedrag veranderd, heeft impact op urgentie en ambities ➢ Effecten van meer thuiswerken en spreiding zijn echter nog onvoldoende bekend

▪ Verstedelijking en OV verder integreren ▪ Vervoer dat past bij de vraag van de huidige en toekomstige reiziger ▪ Laagdrempelig en uitnodigend vervoer ▪ Comfortabel en duurzaam vervoer ▪ Zorgeloos reizen per OV

Tevreden reizigers

Benodigde transitie, inhoudelijk en financieel Toekomstbestendigheid OV-bedrijven

Gezonde concessies

17

Ontwikkelprogramma OV Rotterdam – we blijven investeren! •

MoVe •

•

Versnellen en verkorten reistijd voor de reiziger • •

•

HOV Maastunnel Versnellen trams

Vergroten aantrekkelijkheid van het OV voor de reiziger • •

•

Realiseren nieuwe Oeververbinding, inclusief HOV verbinding

Ontwikkelen knooppunten (waaronder Zuidplein) Vergroten metrocapaciteit

Toekomstvast en wendbaar maken van het OV •

Ontwikkeling Plan Ander Tramnet

18

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

19

Mogelijke maatregelen Prioritering van maatregelen Transitieprogramma:

I.

Kortetermijn maatregelenpakket = pakket dat op korte termijn genomen moet worden. Is dus niet: slechts voor korte periode. Wel: monitoring en indien nodig bijstelling via periodieke herijking.

‘No regret’ maatregelen

Daarna, conform ‘viertrap’ uit Afwegingskader van 28 oktober 2020: Kortetermijn maatregelenpakket

II.

III.

Overige maatregelen: 1. Interne bedrijfsvoering vervoerbedrijven 2. Andere organisatie OV 3. Maatregelen met klantimpact 4. Maatregelen met grote klantimpact

Indien nodig op later moment

Eigen financiële bijdrage MRDH 20

21

Vervoerkundige maatregelen : •

Voortzetting maatregelen 25-11-2020 (vooral: tijdelijke frequentieverlagingen) zo lang de lagere reizigersvraag dit rechtvaardigt.

•

Herstructureringen, waaronder andere opzet lijnennet, verminderen parallelliteit, bediening concentreren op belangrijke verbindingen. Bevat • inkorten Ommoord pendel tot Alexander (alle metrostations blijven bediend met kwartierdienst) • nieuwe opzet ontsluitende lijnen in Ridderkerk (vooruitlopend op HOV) en Hoogvliet.

•

Schrappen van de minst en slecht gebruikte lijnen / trajecten.

•

Diverse maatregelen bij de bus, waarbij de bediening van een traject in de stille uren vervalt en enkele lijnen geheel worden opgeheven.

•

Inkorting tramlijn 7 Rotterdam in de avonduren en op zondagochtend • Betreft het traject Willemsplein – Rotterdam Centraal dat vervalt. De ingekorte lijn is dus: Rotterdam Centraal – Burg. Oudlaan (Erasmus Universiteit)

•

Voor 3.000 reizigers langere afstand naar halte. Zo nodig maatwerk organiseren als alternatief (nog niet in plannen opgenomen). 22

• Werkdagen: 1e rit vanaf Hoek van Holland gaat vertrekken om 5:45 ipv 5:15 (vanaf de overige stations op HL blijft gelijk). Heeft gevolgen voor ca. 3 reizigers

• Zondag t/m donderdag: de laatste rit vanaf Schiedam naar Hoek van Holland gaat vertrekken om 0:18. De ritten vertrek Schiedam om 0:03 en 0:33 komen te vervallen. De laatste rit op zo t/m do vanaf Hoek van Holland naar Schiedam gaat vertrekken om 0:48. De ritten vertrek Hoek van Holland om 0:33 en 1:03 vervallen. Voor 42 reizigers betekent dit dat ze een kwartier eerder moeten reizen. • Vrijdag en zaterdag: de laatste riten vanaf Schiedam naar Hoek van Holland gaan vertrekken om 0:18 en 0:48. De ritten van 0:03 en 0:33 vervallen. De laatste ritten vanaf Hoek van Holland riSchiedam gaan vertrekken om 0:48 en 1:18 uur. De ritten van 0:33 en 1:03 vervallen. Reizigers kunnen hierdoor in het weekend een kwartier later reizen op de Hoekse Lijn.

Lijn E zondag t/m donderdag: de laatste rit vanaf Leidschenveen richting Rotterdam gaat vertrekken om 0:37. De rit van 0:51 uur tot Rotterdam Centraal komt te vervallen. Gem 0,4 reizigers moeten hierdoor een kwartier eerder vertrekken.

Inkorten Ommoord pendel tot Alexander (daardoor lagere frequentie tussen Kralingse Zoom en Alexander)

23

Lijn 7 in de avonduren en zondagochtend ingekort tot Centraal – Burgemeester Oudlaan (bediening tussen Centraal en Willemsplein vervalt, betreft ca. 250 reizigers)

• Frequentie lijn 20 op werkdagen van 8 naar 4 per uur • Aanvullend voor de zomervakantiedienstregeling: lijn 20 geschrapt

Aanvullend voor de zomervakantie dienstregeling: lijn 23 wordt op zaterdag en zondag ingekort tot Beverwaard – Rotterdam 24 Centraal

35 Vervalt avond en zo ochtend (Alexander Melanchtonweg)

38 Avond en zondagochtend traject Rotterdam Centraal – Crooswijk vervalt

37 Vervalt op zaterdag (Alexander – Capelsebrug) Vervalt op werkdagen

25

63 Route inkorten tot lus Zalmplaat (Hoogvliet via Zalmplaat en Binnenban)

83 Vervalt avond en zaterdag - en zondagochtend (Kralingse Zoom – Keizerswaard

• 47 Vervalt zaterdag (Station Blaak Noordereiland) • 47 Vervalt werkdagen

26

Waarom deze vervoerkundige maatregelen? •

Er is nog op een flink aantal plekken sprake van parallelliteit. Dit maakt dus dat er in bij veel maatregelen sprake is van een goed alternatief •

Voorbeeld: OV op het Noordereiland vervalt weliswaar als buslijn 47 opgeheven wordt, maar ook buslijn 32 doet het Noordereiland nog aan

•

RET heeft weinig ruimte om te bezuinigen op de assets.

•

Daarnaast: keuze van RET om meer vervoerkundige maatregelen te nemen, die ruimte is in dit proces geboden.

•

En: mogelijkheden om met maatwerkvervoer een nieuw alternatief te bieden

•

Tenslotte: als daar aanleiding toe is willen we snel op kunnen schalen 27

Aantal maatregelen uit het pakket van 25 november wordt teruggedraaid Maatregel 30 Frequentie zaterdag weer verhoogd 3 naar 4/uur 35 Frequentie zondag weer verhoogd van 1 naar 2/uur 36 Frequentie zaterdag weer verhoogd van 3 naar 4/uur 53 Frequentie ochtendspits weer verhoogd van 2 naar 3/uur 54 Frequentie ochtendspits weer verhoogd van 2 naar 3/uur 66 Frequentie middagspits weer verhoogd van 6 naar 8/uur 97 Frequentie middagspits weer verhoogd van 4 naar 6/uur 140 Frequentie ochtendspits weer verhoogd van 2 naar 4/uur (va Rijnsingel) 144 Frequentie spitsrichting weer verhoogd van 4 naar 6/uur 146 Frequentie spitsrichting weer verhoogd van 4 naar 6/uur BOB bussen gaan weer rijden (bij herstel uitgaansverkeer) 245 Frequentie spitsrichting weer verhoogd van 3 naar 4/uur 28

Betekenis van dit pakket voor de reiziger in Rotterdam – sociale veiligheid • In maatregelenpakket is het volgende opgenomen ten aanzien van sociale veiligheid: • ca. 25% minder inzet tramconducteurs en metrobeheerders; • inzet metrobeheerders vooral in ondergrondse stations. • Inzet mobiele teams (net als HTM al doet) op ritten zonder tramconducteur.

• Verwachting is dat hiermee nog steeds voldoende veiligheid gegarandeerd kan worden • Door monitoring houden we de actuele situatie in de gaten, veiligheid van het OV blijft een belangrijk doel van de MRDH

29

Eigen bijdrage MRDH Maximaal beschikbare middelen

Doel

Op 25 november 2020 door BcVa ten behoeve van Transitieprogramma gereserveerde middelen

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

4,2 *

In meerjarenbeeld MRDH gereserveerde ‘groeigelden’ OV-exploitatie

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

50 *

Stimuleringsmaatregelen ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

50 *

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

200

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

75

(oorspronkelijk bedoeld voor extra ritten, beheer en onderhoud door extra ritten en kapitaallasten extra voertuigen)

Overheveling vanuit budget ‘Kleine Projecten’ MRDH TOTAAL *

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

275 Investeringen in kwaliteitsmaatregelen die nodig zijn om transitie naar aantrekkelijk toekomstvast OV- systeem30te maken. Noodzakelijk, maar leiden niet tot vermindering financiële opgave (daarom niet meegenomen in optelling).

Eigen bijdrage MRDH: stimuleringsmaatregelen Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’ en ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

Totale bijdrage max. (€ mln.)

Invoering Nieuwe Betaalwijzen (bankpas i.p.v. OV-chipkaart)

14,2

Versnellingsmaatregelen

20

Bijdrage lokaal maatwerkvervoer (in relatie tot versnellingsmaatregelen en vervoerkundige wijzigingen)

20

Let op: de subsidieregeling blijft van kracht, dus maximaal 50% bijdrage MRDH

Transformatie arbeidsmarkt vervoerbedrijven

50

TOTAAL:

104,2

31

Eigen bijdrage MRDH: vermindering tekort door corona Bijdrage ter vermindering tekort OV en corona

Totale bijdrage max (€ mln.)

Voorwaarde: transformatie inzetmodel Sociale Veiligheid

275

TOTAAL

275

Bijdragen worden ter beschikking gesteld aan vervoerbedrijven indien betreffende maatregelen zijn gerealiseerd. Hoogte van bijdrage afhankelijk van ontwikkelingen corona en te nemen maatregelen Transitieprogramma.

32

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

33

Aanvullende maatregelen?

Inzet: massieve lobby bij het Rijk, daar hebben we ook u voor nodig! Aanvullende maatregelen alleen als het echt niet anders kan

• Of deze nodig zijn, is afhankelijk van herstel reizigersaantallen en/of aanvullende steun van het Rijk

• Indien nodig aanvullende besluitvorming door bestuurscommissie Va. Dit doen we in het kader van de herijking van het transitieprogramma • Knoppen waar mogelijk aan gedraaid kan worden: • • • • •

Sociale veiligheid: verdere vermindering van menselijk toezicht op diverse tijden en locaties volgens verschillende varianten Tariefsverhoging van maximaal 40 % inclusief invoering kinderkaartje Verdere vervoerkundige ingrepen Latere instroom ZE-bussen of latere instroom nieuwe trams Overige maatregelen (nog niet bekend, mogelijk voortschrijdend inzicht) 34

Vervolgproces (na 24 maart 2021) • •

•

Zo snel mogelijk implementatie en uitvoering van nu (24 maart 2021) vast te stellen maatregelen. Vervoerkundige maatregelen per 29 augustus (start winterdienstregeling) 2021. 2021: Driemaandelijkse herijking van • Besluitvorming over opschaling / Transitieprogramma afschaling vervoerkundige maatregelen • Inventariseren extra mogelijke • September maatregelen • December • Aan de hand van vastgestelde prioritering 2022 en later (zo lang als nodig is): beslissen welke aanvullende maatregelen uitgevoerd moeten worden halfjaarlijkse herijking Transitieprogramma • Juni Afhankelijk van: • November • Ontwikkelingen reizigersaantallen en – •

opbrengsten Ontwikkelingen aanvullende rijkssteun 35

Openbaar vervoer in de metropoolregio, wie doet wat? • • • • • • • •

MRDH geeft concessies uit aan vervoerders: het alleenrecht en de plicht om openbaar vervoer uit te voeren volgens de eisen die MRDH daaraan stelt. MRDH investeert in infrastructuur en betaalt vervoerders indien nodig een exploitatiebijdrage. RET ontwikkelt het vervoer binnen het kader van PvE (dienstregeling, netwerk, keuze van materieel) en voert het vervoer op een zo klantgericht mogelijke manier uit. RET is opbrengstverantwoordelijk en ontvangen dus de reizigersinkomsten. Rotterdam heeft als lid van de MRDH een belangrijke stem over de toekomst van het OV. Rotterdam heeft zelf ook een belangrijke rol in het OV: maken van verkeersbeleid en verantwoordelijk voor het doelgroepenvervoer, dat een rol kan spelen bij maatwerkvervoer Rotterdam is grootaandeelhouder van de RET Als wegbeheerder is de gemeente verantwoordelijk voor de doorstroming van het OV – ook bij werkzaamheden en omleidingen – en voor toegankelijke en 36 sociaal veilige haltes.

Planning en besluitvorming

Vragen?