Presentatie Kantorenstrategie Adviesaanvraag MRDH

Kantorenstrategie adviesaanvraag ​Informatiesessie Adviescommissie Economisch Vestigingsklimaat ​ november 2024 6

Context § § § § §

Strategische Agenda MRDH: opdracht 4 Vernieuwen van werklocaties Strategie werklocaties 2019-2030 MRDH Bedrijventerreinenstrategie adviesaanvraag in adviescommissie 28 september 2022 Actualisering kantorenstrategie gestart in 2024 Huidige rol MRDH voor kantoren: strategie opstellen/updaten, kennisdeling, tot op heden geen projectbijdrages verleend

Onze aanpak: gereed Q1 2025

Stap 1. Kick-off, evaluatie en prikkelend position paper

3

Stap 2. Meerdere werksessies met kantorenwerkgroep, adviescie, bestuurders en marktconsultatie

Stap 3. Uitwerken, aanvullen en actualiseren onderwerpen voor uw strategie

Stap 4. Actualisatie kantorenstrategie, uitvoeringsprogramma en afsluitende besprekingen

Kantoren

Werken van de toekomst? 1. Behoefte werklocaties verandert 2. Concentratiebeweging 3. Technologische ontwikkelingen 4. ‘Beleving’ voor ‘war on talent’ 5. Duurzaam / klimaatadaptief 6. Well-working en well-being

5

Trek naar de grootstedelijke toplocaties…. Take-up office space five largest cities As percentage of national take-up 35%

30%

25%

20%

15%

10%

5%

0% 2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Amsterdam

2014

Rotterdam

2015

2016

The Hague

2017

Utrecht

2018

Eindhoven

2019

2020

2021

2022

2023

2024 Q1

…met (locale) krapte op de kantorenmarkt als gevolg Rotterdam CBD: 6,5%

Kantorenvoorraad en leegstand | Regio Rotterdam Per jaar (≥ 500 m² v.v.o) 14.000.000

7,7%

Den Haag CID: 5,2%

Kantorenvoorraad en leegstand | Regio Haaglanden Per jaar (≥ 500 m² v.v.o)

6,6%

6,6%

7,0%

6,5%

9,0% 8,0%

12.000.000

7.000.000

6,6%

6,6% 6,1%

6,0% 6.000.000

7,0% 6,0%

5,5%

7,0% 10.000.000

6,0%

5.000.000

5,0%

8.000.000

5,0%

4.000.000

4,0%

6.000.000

4,0%

3.000.000

3,0%

2.000.000

2,0%

1.000.000

1,0%

3,0%

4.000.000

2,0% 2.000.000

1,0%

-

0,0% 2019

2020

2021 Voorraad

7

2022 Leegstand

2023

-

0,0% 2019

2020

2021 Voorraad

2022 Leegstand

2023

8

9

Marktperspectief

ZO KIJKEN INVESTEERDERS EN ONTWIKKELAARS AAN TEGEN DE ONTWIKKELING VAN DE KANTORENMARKT IN DE MRDH

TOPLOCATIES SECUNDAIR

WAAR Nabij de centrale intercitystations in Den

Haag en Rotterdam.

HOE

Toevoegen van voorraad. Benutten van bestaande voorraad.

WAT

• Uitstekende OV-bereikbaarheid

WAAR Nabij overige OV-knooppunten, snelwegen

en/of gemeentekernen.

HOE

Benutten van bestaande voorraad. Onttrekken incourante voorraad.

WAT

• Goede bereikbaarheid

• Hoog voorzieningenniveau • Functiemix & levendigheid • Kwalitatieve openbare ruimte

• Programma op schaal

• Concentratie van kantoorfunctie

• Kwalitatieve openbare ruimte

• Hoog kwalitatief

• Combinatie van werken, wonen en verblijven

• Duurzaam

• Concentratie van kantoorfunctie • Betaalbaar • Product passend bij doelgroep • Duurzaam

Wat betekent dit voor metropoolregio? 11

Terugblik strategie 2019-2030 Kantorenmarkt heeft zich sterk hersteld…

• Toename van kantoorbanen in de MRDH • Veel objecten verduurzaamd naar minimaal energielabel C • Plancapaciteit van kantoorruimte fors afgenomen • Veel incourante kantoorpanden onttrokken (transformatie) • Leegstand van kantoorruimte fors gedaald • Knooppuntlocaties ontwikkelen zich tot multifunctionele gemengde gebieden Maar ook…

• Tekort aan kantoorruimte op grootstedelijke toplocaties en centrumlocaties • Toenemende druk op ruimte voor economie (ook in kleinere kantoorgemeenten) • Vervanging komt nog mondjesmaat op gang • Te weinig nieuw kantorenaanbod gerealiseerd • Toenemende polarisatie op de kantorenmarkt 12

Daarmee blijft een drieledige opgave

Nieuw kantorenaanbod realiseren

13

Bestaande meters versterken en verduurzamen

Onttrekken van incourant meters (sloop/transformatie)

Adviesvragen 1. Welke rol pakken gemeenten en regio om te komen tot realisatie van meer kantoormeters?

2. Hoe als overheid meer regie op versterken van gebieden? En stimuleren van behoud en verbeteren kwaliteit gebouwen?

3. Welke rol om de kantorenmarkt te versterken moet de MRDH met prioriteit oppakken? 14

Adviesaanvraagproces • We ontvangen graag uw input en reactie voor 13 november 2024. U kunt dit mailen naar Marjolein de Heij: m.deheij@mrdh.nl • Adviescommissie van 20 november 2024, advies op voorstel • Behandelen adviesaanvraag in de bestuurscommissie EV van 11 december 2024. U ontvangt een schriftelijke reactie van de bestuurscommissie op uw advies • Indienen kantorenstrategie bij provincie Zuid-Holland uiterlijk 28 februari 2025

15