Bijlage behorende bij 21bb2255 over Programma van Eisen Herinrichting Hofplein

Programma van Eisen Herinrichting Hofplein.

Programma van Eisen Herinrichting Hofplein. 15 februari 2021

Foto cover Projectmanager

Irene Hoekstra Iris van der Lee i.vanderlee@rotterdam.nl Ambtelijk Opdrachtgever Jan van de Ree J.vanderee@rotterdam.nl Schetsontwerp door Juurlink + Geluk Projectteam Hofplein Christian Gausepohl Inge Breugem Remco Versteeg Marcus Edelenbosch Petra van Someren en vele anderen

Niet alle rechthebbenden van de gebruikte illustraties konden worden achterhaald. Eventuele belanghebbenden wordt verzocht contact op te nemen met de Gemeente Rotterdam.

2

Samenvatting

Huidige situatie

Vergroten van het plein

Nieuwe situatie

3

Dit Programma van Eisen (PvE) voor de herinrichting van het Hofplein geeft de eisen en wensen weer voor de uitwerking van het Schetsontwerp (Juurlink en Geluk, november 2019) naar het Voorlopig Ontwerp. Het Schetsontwerp Hofplein is gemaakt in het kader van de zeven Stads-projecten. Een gezonde en levendige stad beschikt over een buitenruimte met een hoogwaardige verblijfskwaliteit waarin haar inwoners prettig kunnen wonen en werken. Het project Hofplein draagt daaraan bij door te transformeren van een verkeersruimte naar een plein dat veel prettiger, groener en beter in balans is. Zodoende ontstaat er een klimaat adaptief, uitnodigend plein dat naadloos aansluit bij het nieuwe ritme van de stad. De unieke locatie met goede verbindingen en hoogwaardige inrichting bevorderen het vestigingsklimaat, geeft een boost aan de lokale economie en stimuleert de Rotterdamse werkgelegenheid.

De Visie Openbare Ruimte (2019) en de Rotterdamse Mobiliteitsaanpak (RMA 2020) vormen de basis voor de herinrichting. De transitie die in de binnenstad al is ingezet, zal naar verwachting in de toekomst ervoor zorgen dat men de auto veel vaker laat staan en korte ritten te voet, per fiets, (deel-)scooter of met het OV aflegt. Dit creëert de kans om van het Hofplein een hoogstedelijk plein te maken met een meer lokale functie en een grote aantrekkingskracht. In de uitgangspunten van het nieuwe Hofplein zie je dit terug in: Letterlijk en figuurlijk ruim baan voor de voetganger en fietser. Een juiste balans tussen de modaliteiten waarbij het gebruikerscomfort en de veiligheid gewaarborgd zijn. Brede voetgangerszones langs de plinten en over het plein. Ruime voetgangersoversteekplaatsen maken het plein en de verbindingen met het achterliggende gebied goed bereikbaar.

.. .. .. ..

.. Een breed tweerichtingsfietspad rondom. ..Grotendeels twee rijstroken op de .. .. .. .. .. .. ..

rotonde met maximaal één rijstrook bij het op- en afrijden . Een ontwerp zonder verkeersregelinstallatie (stoplichten). Het tramtracé wordt behouden. De omgeving wordt hierop aangepast. Bomen en groen op ooghoogte die de biodiversiteit vergroten en een positieve bijdrage leveren aan een prettig microklimaat. Wateropslag voor de lokale groenvoorziening. De herwaardering van de iconische fontein door hem beter zichtbaar en bereikbaar te maken voor publiek. Verlichting waarbij rekening gehouden wordt met verblijfskwaliteit, veiligheid en ecologie. De inzet van pleinmanagement dat bijdraagt aan een continu kwaliteitsniveau. De kans om de begane grond van de omliggende gebouwen aantrekkelijke publieksfuncties te geven.

De heringericht van het plein kan, net als bij de Coolsingel, zorgen voor een boost voor de omliggende bouwplannen: publieke investeringen in de buitenruimte lokken private investeringen uit. Bij de planvorming en realisatie van het project wordt afgestemd met de vele bouwontwikkelingen in de directe omgeving en van de inzet van bij voorkeur Rotterdamse werkzoekenden en studenten. Hoofdstuk 2 van dit PvE beschrijft de huidige situatie. Hoofdstuk 3 gaat in op de ambities voor het nieuwe Hofplein. In hoofdstuk 4 is per thema de uitwerking opgenomen. Dit zijn de randvoorwaarden voor de uitwerking van het Voorlopig Ontwerp. Voor enkele thema’s moet nog extra onderzoek en overleg met stakeholders plaatsvinden voordat de randvoorwaarden opgesteld kunnen worden, deze thema’s staan in de paragraaf nader te onderzoeken. Hoofdstuk 5 beschrijft de participatie met directe stakeholders en de gebruikers van het plein. Ten slotte geeft hoofdstuk 6 de planning weer. Toewerkend naar start uitvoering: najaar 2022.

4

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 1.2 1.3

Aanleiding Opgave Plangebied

Hoofdstuk 2. Huidige situatie 2.1 Uitstraling van het Hofplein als imagobepalende plek en landmark 2.2 Situering in de stad 2.3 Mobiliteit 2.4 De fontein 2.5 Evenementen rondom de fontein 2.5 Bomen en groen 2.6 Bezonning 2.7 Nachtbeeld 2.8 Plinten

Hoofdstuk 3. Ambitie 3.1 3.2

Hofplein als één van de zeven stadsprojecten Het nieuwe Hofplein

Hoofdstuk 4. Uitwerking van de thema’s 4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.1.6 4.1.7 4.1.8 4.1.9 4.1.10 4.1.11 4.1.12

Uitwerking thema’s Materialisatie Bomen Ecologie Klimaatadaptatie Geluid Plinten en colonnades Spelen Fontein en vijver Kunst en gedenktekens Terrassen en standplaatsen Mobiliteit Masten

4.1.13 4.1.14 4.1.15 4.1.16 4.1.17 4.1.18 4.1.19 4.1.20 4.1.21

Openbare verlichting Reclame-uitingen Bovengrondse objecten Technische Randvoorwaarden Archeologie Pleinmanagement en toezicht & handhaving Realisatie Veiligheid Werkgelegenheid

4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.2.8 4.2.9 4.2.10

Uitwerking thema’s - nader te onderzoeken Cultuurhistorische waarden Kunst op het Hofplein Fontein en vijver Evenementen Water Geluid Innovatie oplossingen ondergrond Zichtlijnen voetganger en trambestuurder Aansluiting Weena-Zuid en Kruiskade Snelheidsregime

5. Participatie 6. Planning 7. Bijlagen

5

Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Aanleiding

1.2 Opgave

De binnenstad verandert in rap tempo. De woontorens schieten als paddenstoelen uit de grond. Veel verouderde kantoorgebouwen worden vernieuwd en weer aantrekkelijk gemaakt voor topgebruikers. Winkelen is steeds minder een opzichzelfstaande activiteit, maar onderdeel van een beleving. Deze toevoeging van functies en ander gebruik brengt een verandering teweeg in de stad. Het is niet meer de plek die je vroeg of laat verlaat om naar huis te gaan, maar het is voor inmiddels bijna 40.000 stadsgenoten hun thuis. Deze transitie vraagt om een structurele herziening van de openbare ruimte van Rotterdam.

Het doel van de herinrichting van het Hofplein is het creëren van een stedelijke multifunctionele ruimte met een sterke Rotterdamse identiteit, passend bij de wensen en uitdagingen van deze tijd, waarbij de opbrengsten groter zijn dan de som der delen. Het Hofplein is een schakel om de kwaliteit van de binnenstad te verbeteren, door het bieden van een betere verblijfskwaliteit waardoor de omgeving hoogwaardiger wordt voor zowel bezoekers, bewoners als kantoorgebruikers. Het Hofplein is een belangrijke toegang tot het kernwinkelgebied en ligt middenin het belangrijkste kantorengebied van de stad en past in de ambitie om (internationale) hoofdkantoren te vestigen in het Central Business District. Een beter Hofplein zorgt tevens voor een aantrekkelijker toeristisch klimaat, zeker als de relatie wordt gelegd met de Hofbogen, de Westblaak en het Schouwburgplein, Ook levert de ontwikkeling van het nieuwe Hofplein een bijdrage aan de economische ontwikkeling van de binnenstad en het bestendigen van de lokale banenmotor

Het gemeentebestuur heeft zeven plekken aangewezen waar dit jaar plannen voor worden gemaakt die bijdragen aan de visie voor de stad: Park Maashaven, Hofbogenpark, Schouwburgplein, Alexanderplein, Rijnhavenpark, Getijdenpark Feijenoord City, Groene Long: Coolsingel, Westblaak en Hofplein. De zeven stadsprojecten leveren een grote bijdrage aan de kwaliteit van leven in een stad die door verdichting steeds drukker wordt. Ze zijn gesitueerd in gebieden waar we stuk voor stuk kansen zien. Niet alleen voor het vergroenen en verbeteren van de buitenruimte, maar ook voor het bouwen van meer woningen, voor het toevoegen van maatschappelijke voorzieningen, meer ruimte voor buitenspelen en evenementen, voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en voor het vergroten van de economische aantrekkingskracht.

De huidige inrichting van het Hofplein is geënt op een optimale doorstroming, maar biedt weinig mogelijkheden voor verblijven, vergroenen, klimatologische verbetering en milieuaspecten. Om hier ruimte voor te maken is er een integrale verandering op systeemniveau nodig waarbij het verkeerssysteem een betere balans aangaat

Transformaties rond het Hofplein - Studies en ontwikkelingen

met de overige opgaven van de stad. Dit past binnen de visie van de openbare ruimte (2019- 2029) en wordt mogelijk gemaakt door de Rotterdamse Mobiliteits-aanpak (RMA); een groene en duurzame stad met openbare ruimte van en voor iedereen en meer ruimte voor fietser en voetganger wordt mogelijk gemaakt doordat de binnenstad niet langer bedoeld is voor de auto om te doorkruisen, maar waarbij de voetganger op één staat gevolgd door achtereenvolgens fiets, OV en auto. Het is een opgave waarbij techniek, mobiliteit, gebruik, beheer, lokale werkgelegenheid en klimaatadaptatie integraal benaderd dienen te worden met als doel een plein met een vitale stedelijkheid en een krachtige Rotterdamse identiteit te creëren die bijdraagt aan een binnenstad die uitnodigt om te ontmoeten en te verblijven.

6

1.3 Plangebied De herinrichting richt zich primair op het rechthoekige plein zelf (zie kaart rechtsonder: plangebied). De aansluitingen op de aansluitende stadsboulevards worden in orde gemaakt, zodat het plein kan functioneren met behoud van de huidige inrichting van de stadsboulevards. Het heringerichte Hofplein kan aanleiding zijn om de aansluitende stadsboulevards op termijn anders in te richten. Het schetsontwerp houdt rekening met de ontwikkeling van RISE, waarbij de locatie van het pand Hofplein 33 plaats maakt om de vierde hoek van het Hofplein te kunnen maken. De ontwikkeling van RISE is nog onzeker

en start later dan de herinrichting van het Hofplein en niet voor 2023. Dit betekent dat er een tijdelijke situatie van een aantal jaar ontstaat. Aangezien de hoek deel uitmaakt van een belangrijke verbinding voor alle modaliteiten zal de tijdelijke situatie even hoogwaardig (o.a. gelijke materialisatie) worden ingericht als de rest van het plein. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de benodigde ruimte voor de bouwplaats van RISE. De tijdelijke situatie wordt dusdanig robuust vormgegeven dat ook als RISE geen doorgang vindt of in een gewijzigde vorm, er toch een fraai plein ontstaat. Naast RISE, zijn er meerdere bouwontwikkelingen in de invloedsfeer van het Hofplein, waarvan de meest concrete Pompenburg, Schiekadeblok, The Post,

Coolsingel 75 en Weena 70. De realisatie van het Hofplein zal invloed hebben op deze bouwprojecten, die logischerwijs het Hofplein als bouwroute aanwijzen. De realisatie wordt in nauwe samenwerking met de bereikbaarheid van de (binnen)stad afgestemd.

Aansluiting bij project Gebiedsontwikkeling Pompenburg/ Hofbogenpark, afbeelding van Studioninedots

Inrichting Coolsingel, afbeelding van West 8

Plangebied: binnen de doorgetrokken rechthoek, Studiegebied gemeente: binnen de stippellijn

7

Hoofdstuk 2. Huidige situatie

2.1 Uitstraling van het Hofplein als imagobepalende plek en landmark Het Hofplein met de centrale fontein is een van de meest iconische pleinen van Rotterdam. Het plein heeft een hoge herkenningswaarde waardoor de plek ook een belangrijk oriëntatiepunt vormt. Het is een belangrijke stadsentree, is een kruispunt van vier grote stadsboulevards, en heeft een sterke formele stedenbouwkundige structuur met de omhulde centrale ruimte en voorruimten. Ook is het een belangrijke OV-knoop met tramhaltes en metro-ingangen. In de nabije omgeving bevinden zich een aantal belangrijke ontwikkellocaties die in relatie tot elkaar staan; Pompenburg (NO), Schiekadeblok (NW) en locaties achter het Hilton (ZW).

Hofplein vanaf het dak van het Weenahuis

De huidige staat van het plein doet geen recht aan zijn status. Het plein is momenteel louter bestemd als verkeersplein waar de auto centraal staat. De grote hoeveelheid verharding, de verrommeling, het grote aantal objecten, de te krappe ruimtes voor voetgangers en fietsers dragen niet bij aan de verblijfskwaliteit. Ook oogt het plein sleets; door het intensieve gebruik slijt het plein snel en het gras is lastig te onderhouden vanwege de tramrails, een slechte ondergrond en de op delen grote hoeveelheid water van de fontein. In de buitenruimte van het Hofplein en de nabije omgeving staan een aantal verstorende en/of niet tot hun recht komende objecten. Het gaat om o.a. een groot aantal technische kasten, een standplaats in de looplijn, reclame-uitingen, vlaggenmasten en een groot aantal

Uitsluitend een plek die men uit noodzaak passeert

8

masten van de RET, lichtmasten en het spinnenweb van bovenleidingen draagt bij aan een onrustig beeld. Ook staan er lukraak (deel)fietsen en scooters geparkeerd en is voor de entree van het Hilton een autoparkeerplaats ontstaan. Het plein is wel herkenbaar en zit in het hart van elke Rotterdammer, maar het schort ruimtelijk en programmatisch aan kwaliteit. Het Hofplein heeft op dit moment een onduidelijke identiteit. De fontein is een iconisch beeld, maar wordt onderbelicht en verdient de allure en grandeur die bij deze plek hoort.

Masten hinderen zichtlijnen en doorkijkjes

2.2 Situering in de stad Hofplein en de stad De hedendaagse stedelijke context dateert van de wederopbouwperiode. Ten grondslag aan de wederopbouw ligt het basisplan van Van Traa (1956). In de moderne stadsplattegrond van het basisplan door Van Traa is gekozen voor alzijdige bouwblokken of bouwblokken met expeditiehoven in plaats van de (meestal) groene binnenterreinen zoals die van de 19e-eeuwse bouwblokken. Alle openbare ruimte ligt hiermee letterlijk op straat in de binnenstad. De binnenstad is nu 60% onbebouwd, een groot deel van deze ruimte bestaat uit de boulevardstructuur in de binnenstad. Het stratenpatroon kreeg een rationeel, rastervormig stelsel van grote verkeerswegen.

Het vooroorlogse enigszins chaotische Hofplein met een monumentaal industriepaleis, werd teruggebracht tot een grootse rotonde gericht op de optimale doorstroming van het autoverkeer. Anno 2021 kent de binnenstad nog steeds een sterk netwerk met ruime boulevards en unieke pleinen zoals het Kruisplein, Stationsplein en het Willemsplein. Alle met een eigen kenmerkend karakter. Het Hofplein bevindt zich binnen het stedelijk weefsel aan de noordgrens van de binnenstad. De Coolsingel, Weena, Pompenburg en Schiekade komen alle samen op het Hofplein. Het Hofplein is daarmee één van de meest centrale knooppunten in de stad en heeft momenteel voornamelijk een verbindende functie. Het Hofplein verbindt onder meer het centrum met de wijken ten

Functionele objecten die verder geen bijdrage aan de buitenruimte leveren

9

noorden van het spoor, de A20 en indirect de rest van de metropoolregio. Op schaal van de stad maakt het Hofplein onderdeel uit van de rondweg (S100) die om het centrum van de stad gesitueerd is. Stadsverkeer komt veelal via deze ring op zijn bestemming terecht. Het verkeersplein fungeert zodoende voor het noordelijk regionaal autoverkeer als entree van de binnenstad.

Hofplein en de wijk Het Hofplein ligt zogezegd op de kruising van vier grootstedelijke boulevards (Coolsingel, Weena, Schiekade, Pompenburg) welke zijn aangelegd ten tijde van de wederopbouwperiode. De buitenruimte sluit aan bij het gedachtegoed dat kenmerkend is voor die tijd; met een profiel van 50-80 meter en met name op de Coolsingel en Weena een hoge stedelijke dichtheid die gepaard gaat met grote bouwvolumes. Aan de gevel zijn de gebouwen niet hoger dan de vastgestelde ‘Rotterdamse Plint’.

Eventuele hoogbouw vindt op de tweede linie plaats en is zodoende versprongen ten opzichte van de gevel. Naast een knooppunt van centrale uitvalswegen is het Hofplein tevens een knooppunt van vier verschillende wijken. Middels het Hofplein worden het Laurenskwartier (ZO), het Lijnbaankwartier (ZW), Pompenburg en het CS kwartier met elkaar verbonden. Het is daarmee behalve in het grootstedelijke netwerk ook een belangrijke schakel in het fijnmazige netwerk waarbij de verbindingen met de parallelstructuur van de stadstraten (Kruiskade/ Lijnbaan, Delftsestraat, Couwenburg/ Hofbogen Haagseveer) van groot belang zijn. Lange lijnen leiden de blik van grote afstand tot over het plein. Door de transparante opzet is het vanuit elke hoek en op ieder moment van het jaar mogelijk de overkant te zien. Deze eigenschap is één van de uitgangspunten voor het nieuwe ontwerp.

Stedelijke ruimte, zichtassen en het fijnmazig netwerk met potentie tot versterking

Lange zichtlijnen verbinden het plein visueel met de rest van de stad

10

Hofplein als plek Hoewel het Hofplein in de loop der tijd verschillende transformaties heeft ondergaan, is de functie van de plek als entree van de stad onveranderd gebleven. In de jaren 30 was er door een combinatie van horeca (Café Loos, de Kroon en Pschorr), Station Hofplein en het Rotterdamsch Nieuwsblad veel aanloop en werd het plein druk bezocht. Snelle en langzaam verkeersstromen liepen dwars door elkaar. De demping van het Coolvest (de huidige Coolsingel) en de bouw van het stadhuis hadden dermate veel verkeer tot gevolg dat deze leidden tot opstoppingen en gevaarlijke situaties ter hoogte van het smalle Slagveld (huidige Hofplein). Omwille van een goede verkeersdoorstroming besloot men om de Delftsche Poort (1768-1773) te verplaatsen. Vlak voor de start van de Tweede Wereldoorlog is dit in gang gezet.

Na het verwoestende bombardement van 14 mei 1940 kwam de binnenstad er heel anders uit te zien met grote gevolgen voor het Hofplein. Zowel het water van het Haagse Veer water als de volledige Schiekade is gedempt met puin van de verwoeste binnenstad. Het Hofplein werd opgezet als een verkeersrotonde in de as van Coolsingel en Weena. Ruimtelijk is het plein hiermee prominenter in de stad komen te liggen dan voor de oorlog het geval was. Functioneel, als stedelijke verblijfsruimte en ontmoetingsplek, is het plein echter achtergebleven. Het Hofplein is symmetrisch opgezet en verdeeld in vier kwadranten: Schiekade-Weena (NW) / Weena-Coolsingel (ZW) / Coolsingel-Pompenburg (ZO) / PompenburgSchiekade (NO). Zowel de Weena, Coolsingel, Schiekade en Pompenburg zijn hoofdassen die uitkomen/beginnen

op het Hofplein. Precies op de kruising van het Centrum van de verschillende zichtassen is de fontein van J.R.A. Koops gepositioneerd waardoor deze vanaf elke zijde een centraal herkenningspunt vormt en zodoende verankerd is in het collectief geheugen van de stad. De fontein staat in de met gras begroeide binnenring van een drie- tot vijfbaans verkeersplein. De rijbanen worden omsloten door een separaat dubbelzijdig fietspad. De trottoirs zijn weggedrukt tegen de flanken van het plein. De tram heeft zijn voetprint op het midden van elke as. De grasmat in de binnenring wordt op elk kwadrant doorkruist door twee of meer tramrails. Mede door deze barrières is de fontein niet toegankelijk voor publiek. Twee van de vier kwadranten zijn bij de uitvoering van het IP Weena in 2005 heringericht. De herinrichting van het Weena zelf met nieuwe bomen en groene bermen is

Situatie voor en na het bombardement Bron, afbeelding Stadsarchief Rotterdam

Het vooroorlogs Hofplein was dé plek waar alles samenkwam, afbeelding Stadsarchief Rotterdam (bewerkt)

11

Vooroorlogse situatie in grijs, huidige situatie in rood

Werkzaamheden Hofplein - Afbeelding Irene Hoekstra

pas in 2012 doorgevoerd. De buitenruimte is kwalitatief verbeterd met groenvoorzieningen met zitranden, minder verharding, meer ruimte voor kunst en waar mogelijk is verrommeling tegengegaan. Er zijn echter ook parkeerplaatsen in het zuidwestkwadrant toegevoegd die de verblijfswaarde niet ten goede komen. In het noordoostkwadrant wordt na afronding van de transformatie van Hofplein 19/20 een nieuw IP uitgevoerd. Kenmerkend voor dit kwadrant zijn het herdenkingsmonument en de bijbehorende monumentale boom. Momenteel zijn beide grotendeels aan het zicht onttrokken. Net als het kwadrant aan de overzijde is hier nagenoeg geen groen waar te nemen.

Naoorlogse opzet - Bron: Topotijdreis

12

2.3 Mobiliteit Voetgangers Het Hofplein is voor voetgangers van en naar de omliggende kwadranten een belangrijke schakel. Recente tellingen wijzen uit dat voetgangersverplaatsingen redelijk kriskras over de randen van het plein plaatsvinden tussen de aangrenzende boulevards, met een zwaartepunt op de Coolsingel. Ook de aangrenzende tramhaltes en functies aan het plein waaronder horeca, kantoren en woningen dragen bij aan dit beeld. De metrohalte Stadhuis wordt veel gebruikt door het scholencluster ten noorden van Pompenburg. Tellingen laten ook veel voetgangers zien op de kop van het Weena, o.a. naar de tramhaltes en het Centraal Station.

In de huidige situatie is het plein voor voetgangers nog vooral een barrière. De grofheid van het voetgangersnetwerk leidt tot omloopbewegingen en de vele kruisende verkeersstromen in combinatie met verkeerslichten zorgen voor een vertraging. Bij het noordwestkwadrant (Schiekade-Weena) is geconstateerd dat er beperkte ruimte is bij de hoek van de Weenaflat en de Schiekade, die hier gedwongen zijn om onder het gebouw door te lopen. Het zuidwestkwadrant (voor het Hilton) heeft fysiek in principe voldoende ruimte voor voetgangers, maar gezien het royale profiel van Weena en Coolsingel voelt de ruimte voor voetgangers hier uiterst krap. In het zuidoostkwadrant is er op de hoek tussen Coolsingel en Pompenburg weinig ruimte voor de voetganger. Als bezoeker van de binnenstad heb je het gevoel de stad figuurlijk te verlaten.

De as van elke boulevard is gereserveerd voor de tram

Figuur Hofplein - 1964 Stadsgezicht vanaf Shellgebouw richting Hilton hotel, op de voorgrond de fontein aan het Hofplein en het metrokanaal (Bron: Beeldbank – Stadsarchief)

Autoverkeer Hofplein

13

Links: getelde voetgangers(stromen) avondspitsuur (17-18 uur). Rechts: getelde voetgangersspitsuur (12-13 uur). Bovenste getal geeft aantal getelde ‘vertrekken’ aan per locatie, onderste getal het aantal getelde ‘aankomsten’ per locatie.

Heatmap van fietsroutes op basis van gps-data fietstelweek 2016 (bron: Cycleprint)

Fietstelling Hofplein

Fietsers op het Hofplein – door Erik Fecken

14

De algehele dominantie van kruisend zwaar- en snelverkeer nodigt niet uit tot verblijven en draagt niet bij aan een vlotte en prettige wandeling. Er is een behoefte aan een meer hoogwaardig voetgangersnetwerk met directere, vlottere en betekenisvollere looproutes op het plein inclusief de doorgangen van/naar Haagseveer, Pompenburg, Schiekade en Lijnbaan.

Fietsers & Scooterrijders Voor fietsers en scooterrijders is het Hofplein een belangrijk stedelijk en regionaal knooppunt. In de avondspits (2-urig) passeren zo’n vijf- tot zesduizend fietsers het plein. Het Hofplein heeft naast een ontsluitende functie voor de binnenstad ook een belangrijke

Noord-west West- oost West-zuid

doorgaande functie voor fietsers, met name tussen noord en zuid en het Centraal Station. In de huidige situatie is het Hofplein een barrière voor fietsers en scooterrijders. De kruisende verkeersstromen in combinatie met de verkeerslichten maakt dat goed en comfortabel doorfietsen lastig kan zijn en er niet zelden vertragingen ontstaan die tot in de minuten kunnen oplopen. Het groeiend aantal fietsers en de toenemende snelheids- en massaverschillen van fietsers maakt dat de beschikbare ruimte steeds schaarser wordt. Daarnaast heeft het plein voor fietsers een lage belevingswaarde, wat niet bijdraagt aan een aantrekkelijke route op dit belangrijke knooppunt in de stad.

Openbaar vervoer Mede door het uitgebreide OV-netwerk heeft het gebied rond het Hofplein een aantrekkelijke positie in de stad. Zowel de bus, de tram als de metro kruist het Hofplein. Daarnaast ligt het Rotterdam CS op 6 minuten loopafstand (500 m). Het openbaar vervoersysteem heeft een hoge capaciteit en de infrastructuur van de diverse vervoerders wordt zeer intensief gebruikt. Gemiddeld 98 keer per uur passeert een tram het Hofplein. De tram neemt een centrale positie in het straatbeeld in doordat deze centraal op elke as gepositioneerd is. Aan de rand van het plein zijn drie tramhaltes gepositioneerd: Weena, Pompenburg en Stadhuis. Zes verschillende tramlijnen kruisen het Hofplein. De kwadranten kennen de volgende frequenties:

lijn 25 (10x/uur) lijn 4 (4x/uur) 14 trams per uur uit beide richtingen (28 in totaal) lijn 7 (6x/uur) lijn 8 (6x/uur) 12 trams per uur uit beide richtingen (24 in totaal) lijn 23 (10x/uur) lijn 21 (6x/uur) lijn 24 (6x/uur) 22 trams per uur uit beide richtingen (44 in totaal)

Per dag maken circa 9.800 in- en uitstappers gebruik van de tramhaltes rondom het Hofplein.

Het Hofplein wordt heel vaak doorkruist, maar is (nog) geen bestemming. Op Blauw & Rood (Z-W)-lijn 21, 23, 24. Oranje & Lichtgroen (N-W)-lijn 4, 25. Donkergroen & Roze (O-W)-lijn 7, 8. Aan het Hofplein liggen drie tramhaltes: Weena, Pompenburg en Stadhuis. Afbeelding RET (bewerkt)

15

Bus

Autoverkeer

Bus 38 stopt zowel ten oosten (halte Pompenburg) als ten westen (halte Weena) van het Hofplein. De bus maakt op het verkeersplein gebruik van dezelfde rijbanen als de automobilist. Ter hoogte van de bushaltes maakt de bus gebruik van separate opstelruimtes waardoor de rest van het verkeer geen hinder ondervindt.

Het Hofplein wordt in de huidige situatie door de automobilist gedomineerd en is een verbindende schakel op het schaalniveau van de stad. Het Hofplein wordt zowel door verkeer met bestemming Centrum, als door verkeer dat van en naar Zuid reist via Erasmusbrug en Willemsbrug gebruikt. Een groot deel van de autoverplaatsingen op het Hofplein zijn korte ritten tot 5 kilometer. Ongeveer 30% van alle ritten is zelfs korter dan 3 kilometer. Voor deze korte autoritten zijn vaak goede alternatieven beschikbaar zoals lopen, fietsen, OV en/of deelvervoer. Verder zijn er in de huidige situatie voor het Hilton hotel vijf taxistandplaatsen. Er zijn geen

Metro De dichtstbijzijnde halte van de metro is de halte Stadhuis. Deze ligt op ongeveer 50 meter van de zuidelijke plangrens. De tunnelbuis van de metro loopt van het Weena naar de Coolsingel en kruist daarmee het zuidwestelijk kwadrant.

officiële plekken op het plein voor laden en lossen. Logistiek vindt hoofzakelijk aan achterzijden van panden plaats.

Hulpdiensten De aangrenzende boulevards van het Hofplein worden geregeld gebruikt als calamiteiten- en uitrukroute en liggen op routes van (grotere) brandweerkazernes (bijv. Baan), politiebureaus (bijv. Doelwater) en ziekenhuizen (bijv. Erasmus MC).

16

2.4 De fontein Vraag een Rotterdammer naar het Hofplein en het blijft even stil, vraag een Rotterdammer naar de fontein en er komt een leuk verhaal. Rederij Van Ommeren schonk voor haar honderdjarig bestaan de fontein in 1939 aan de stad. De fontein is ontworpen door architect J.A. Koops en in 1955 opgeleverd. De fontein is opgebouwd uit kalkzandsteen.

Oorspronkelijke situering beelden: bijna zwevend boven een grote schaal. Bron: Beeldbank Stadsarchief

1990 Koninginnedag (Bron: Beeldbank Stadsarchief)

De fontein is omgeven door acht beeldhouwwerken van Cor van Kralingen. Ze waren al aanwezig op het Hofplein voordat de fontein er was en zijn gemaakt van mosselkalksteen. In het oorspronkelijke ontwerp dienden deze waterdieren als goten ten behoeve van de waterafvoer en waren ze goed zichtbaar. Doordat het gedeelte rond de fontein is opgehoogd en met gras ingezaaid zijn de beelden wat minder prominent aanwezig. De fontein wordt aangestuurd door een computersysteem dat met sensoren de windsnelheid meet, zodat de hoogte van de waterstralen aangepast kunnen worden. Het bijzondere aan de fontein is dat dit de enige fontein in de stad is die in alle seizoenen functioneert . De smeedijzeren spuiters van het fonteinbekken zijn in de vorm van waterlelies, gemaakt door kunstsmid Karl Joseph Gellings. Rondom de fontein is nu sprake van wateroverlast. De waterafvoer rondom de fontein wordt momenteel onderzocht. De bloeiende seizoensbeplanting wordt elk seizoen opnieuw ingeplant. Deze groenelementen zijn toegevoegd nadat er grond is aangebracht in de verlaagde ring rondom de fontein. Eerst waren deze bloemperken rond van vorm en momenteel driehoekvormig.

17

De fontein is in de huidige situatie niet bereikbaar, omdat deze ingeklemd ligt tussen rijbanen en sporen van de RET. Bij bijzondere gebeurtenissen wordt de fontein voorzien van gekleurd water (wereldkampioenschap voetbal in 1990 voor het eerst) en gaan mensen naar de fontein. De beleving kan vergroot worden door de fontein bereikbaar te maken voor het publiek; het water horen kletteren en koelte ervaren wanneer je de fontein nadert.

2.5 Evenementen rondom de fontein De binnenring van het Hofplein wordt een keer per jaar gebruikt voor een grootschalig evenement, Rotterdam Unlimited. De maatregelen voor de fontein zijn een volledige om-timmering om beschadiging tegen te gaan. Over de vijver zelf wordt een aparte vloer aangelegd; eerst dragline-schotten (op basis van de palen onder de vijver) en daaroverheen wordt het podium gebouwd. Ten behoeve van de opbouw van dit evenement wordt ’s nachts de spanning van de bovenleidingen van de RET gehaald. De fontein is erg kwetsbaar, ondanks bescherming tijdens de op- en afbouw zijn er toch soms beschadigingen.

Rotterdam Unlimited 2018

Verschillende barrières weerhouden de passant van een ontmoeting met de fontein

Na Rotterdam unlimited - door Roel Dijkstra

WK 2014

Daarnaast wordt in het voorjaar het zuidelijk gedeelte van het Hofplein gebruikt als uitloopzone voor de Marathon, die op de Coolsingel start.

18

Afbeelding door Joep Boute Afbeelding door Joep Boute

2.6 Bomen & Groen Bij het Hofplein komen vier boulevards samen. Kenmerkend voor de boulevards is hun stevige boomstructuur. Echter heeft op dit moment alleen de Coolsingel een statige boomstructuur met volwassen platanen. Op het Weena is met de herinrichting in 2016 een nieuwe boomstructuur aangebracht van lindes. Pompenburg is op plekken niet compleet, zo ontbreken er aan de zuidkant vier bomen, doordat er een leiding van de Stadsverwarming ligt.

Aan de Schiekade is de boomstructuur incompleet door de onderliggende tunnelbak en vormt hierdoor geen structurerend element meer, de ruimtelijke geleding en de verblijfskwaliteit ontbreken. Daarnaast geeft de overmaat aan asfalt en het gebrek aan bomen klimatologische problemen als hittestress en wateroverlast.

De huidige bomen:

..Op de Coolsingel staan volwassen platanen ..Op het Weena staan jonge zilverlinden ..Op Pompenburg jonge platanen aan de buitenkant en jonge Hollandse linden aan de binnenzijde ..Op de Schiekade staan jonge platanen aan één zijde ..In het zuidwestkwadrant staan volwassen platanen ..Voor Hofplein 20 staat een volwassen plataan, dit is een herdenkingsboom uit 1978 ..In het noordwestkwadrant staan twee esdoorns bij een aantal lindes.

19

2.7 Bezonning Het Hofplein ligt gedurende lange tijd goed in de zon. Dit geeft momenteel uitdagingen op het gebied van hittestress, maar is in de toekomst een belangrijk potentieel voor het creëren van een aangename verblijfsplek. Met name de buitenruimten aan de noordwest- en noordoostzijde liggen goed in de zon vanaf einde ochtend tot medio middag. De gunstige bezonning geldt zowel voor de functionele verkeersruimten als potentiële verblijfs-

Zonkansen - Afbeelding Juurlink en Geluk

ruimten. De buitenruimten aan de noordzijde voor de bouwwerken die uitstekend op de zon liggen, worden matig gebruikt als plek om langer te verblijven.

situatie. Op 21 juni is in de huidige situatie 6,5 tot 7 uur zon op het Hofplein. In de nieuwe situatie mag dit verminderen naar 5,5 uur zon per dag. De huidige 4 tot

Om de bezonning van het plein te waarborgen maar ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken is het Hofplein in de Hoogbouwvisie 2019 aangewezen als ‘representatieve ruimte’. Dit betekent dat het aantal uren zon met 1 tot 1,5 uur mag afnemen in vergelijking met de huidige

4,5 uur zon in september, mag in de nieuwe situatie verminderen naar 3 uur zon per dag.

Hofplein aangemerkt als oranje gebied, representatief. Geel is aangewezen als ‘sunspot’, deze locaties mogen niet verslechteren. Afbeelding uit de Hoogbouwvisie 2019

20

Verlichting fontein

Plint Weena flat, nacht- en dagbeeld

2.8 Nachtbeeld

2.9 Plinten

In de huidige situatie is alleen het water in de fontein verlicht. Het gazon, de vlakte voor de fontein en de randen van het bassin lijken s ’nachts op een zwart gat. Er ontbreekt ruimtelijke samenhang voor de voorbijganger en er ontstaat geen gevoel van ruimte en dimensie. De rijbanen en fiets- en wandelpaden zijn verlicht conform de landelijke eisen. Ook gevelverlichting en lichtreclame-uitingen zijn ’s nachts zichtbaar en bepalen het beeld.

De kenmerkende, herkenbare, bijzondere stedenbouwkundige opzet van het Weena is doorgetrokken in de meeste gevels rond het Hofplein. Zowel het Weena als het Hofplein wordt gekenmerkt door een karakteristieke colonnade structuur. Deze is niet consequent doorgezet op het Hofplein. Er is een verscheidenheid in opzet waardoor de kwaliteit van de colonnade per gebouw verschilt. De gevel van de Weenaflat (noordoostzijde) ligt terug naar achteren, heeft een lage hoogte en dikke kolommen, waardoor de overkraging geen goede verblijfs- of looproute biedt en daardoor niet bijdraagt aan de levendigheid van de plinten. Dit in tegenstelling tot de colonnades bij de plinten op het Weena, die meer hoogte en daarmee licht en ruimte hebben. Wel zijn de betreffende colonnades uniek voor Rotterdam. In geen andere stad zijn deze over zo’n lengte aanwezig in een binnenstad. Een cultuurhistorische verkenning zal uitwijzen op welke manier de beeldkwaliteit het beste geborgd kan worden. Naast de herinrichting van het Hofplein is het essentieel om een programma te hebben dat zorgt voor meer levendigheid in de plinten. De huidige plinten functioneren niet goed. Er is sprake van veel verloop en leegstand. Opvallend is dat het Hilton hotel het enige programma van hoogstedelijk niveau heeft.

Er hebben zich een grote hoeveelheid aan kleine en middelgrote bedrijven rond het Hofplein gevestigd: nagelstudio’s, uitzendbureaus, streetfood en fiets- en autoverhuur. De programmering in het noordoostkwadrant is met de komst van Spaces verbeterd, echter het spiegelglas in de plint beperkt contact tussen de aangrenzende buitenruimte. In de avond is het niet levendig in en rond het Hofplein. Barretjes of een nachtclub liggen pas een stukje verderop.

Plint Hilton hotel, nacht- en dagbeeld

21

Hoofdstuk 3. Ambitie

3.1 Hofplein als een van de zeven stadsprojecten De herinrichting van het Hofplein maakt onderdeel uit van de zeven stadsprojecten die een enorme invloed hebben op de stad Rotterdam. In de concept Omgevingsvisie Rotterdam zijn vijf perspectieven benoemd, die gezamenlijk de ambitie van Rotterdam voor de leef-

omgeving bepalen. De perspectieven zijn de productieve stad, de circulaire stad, de compacte stad, de gezonde stad en de inclusieve stad. Om deze perspectieven meer sturing te geven zijn er per perspectief kernwaarden gemaakt.

Compacte stad

Inclusieve stad

Productieve stad

Gezonde stad

Circulaire stad Groene Long scoort goed op de kernwaarden, situatie voor en na herinrichting

..Ruimte voor maatschappelijke voorzieningen ..Ruimte voor sporten en spelen ..Ruimte voor nieuwe woontypologieën ..Meer ruimte voor fietsers, voetgangers en nieuwe vormen mobiliteit ..Verlaging geluid met meer dan 10 DB ..Onder WHO normering lucht ..Verlaging hittestres met ca. 7 C op boulevards ..Neerslag tekort binnenstad grotendeels opgelost ..Mogelijkheid om aaneengesloten groen toe te voegen ..Noodzakelijk voor verdere verdichting binnenstad ..Verdichting leidt tot ca. 30.000 nieuwe banen

Bestaande situatie Nieuwe situatie

22

..Stadsdeel in transitie: van een monofunctionele

..

..

..

kantoorwijk wordt er momenteel rondom het Hofplein sterk verdicht met hoogbouw waarbij zowel wonen, werken als recreëren mogelijk gemaakt wordt. Door deze verdichting, waarbij men minimale beschikking heeft tot private buitenruimte, is een gemeenschappelijke buitenruimte met een gezond microklimaat van belang. Sociale segregatie is aan de orde van de dag, niet alleen ouderen, maar ook een groot deel van de werkende bevolking is tegenwoordig alleenstaand. Hiervoor is het van belang het ontwerp op ontmoeting te richten met een inclusieve, maatschappelijke verduurzaming als doel. De Rotterdamse Mobiliteitsaanpak (RMA) geeft letterlijk en figuurlijk meer ruimte aan de fietser en de voetganger. In de huidige opzet van het Hofplein is de auto de dominante factor en komt het trottoir op sommige plaatsen letterlijk in de verdrukking. Een systeemverandering is nodig om het plein aan te passen aan de meest recente maatstaven. Vanwege het belang van de autobereikbaarheid van de aangrenzende kantoor- en winkelgebieden is er in de beginfase van de systeemverandering extra aandacht voor een goede doorstroming van autoverkeer naar de omgeving noodzakelijk. Een herstructurering van het Hofplein zet de transformatie, die gaande is in de stedenbouw, door in de buitenruimte.

De transformatie van verkeersplein naar verblijfsplein met, waar mogelijk, grote publiekstrekkers geeft de plek een katalyserende werking die veel verder reikt dan de plangrenzen alleen. Een attractieve binnenstad helpt direct mee aan de verbetering van het economische vestigingsklimaat.

..Het klimaat verandert. Door klimaatverandering neemt de kans op overlast en schade door hevige neerslag, hitte, droogte en overstromingen toe. Het aanpassen van de stad aan de klimaatverandering is nodig. De nieuwe inrichting van het Hofplein draagt bij aan het klimaatadaptief maken van Rotterdam.

3.2 Het nieuwe Hofplein Het gebied rond het centraal station heeft zich in de afgelopen decennia geprofileerd als een zakelijk district. De huidige ontwikkelingen zorgen met de toevoeging van een dynamisch programma voor een systematische transformatie van een monofunctioneel kantoorgebied naar een multifunctioneel woon-, werk- en cultuurmilieu. Een succesvolle functiewijziging profileert zich multidisciplinair en vergt veranderingen in zowel het sociale, logistieke als in het fysieke domein. In de toekomst is het Hofplein veel meer dan een drukbezocht knooppunt. Wanneer er in de directe omgeving naast gewerkt ook gewoond, geleefd, geconsumeerd, gewandeld en gespeeld gaat worden, gaat dit gepaard met veranderende behoeften aan de direct omliggende openbare ruimte. Toewerkend naar een aantrekkelijk vestigingsklimaat is het van belang een plein te realiseren dat 24 uur per dag in de behoefte van de gebruikers voorziet. Dat doen we door te streven naar een goed ingerichte buitenruimte waarbij hoogwaardige materialen toegepast worden en het plein een klimaatadaptieve werking heeft.

Ambitieschema’s; Verbinding assen, interactie randen, vloeiende voetgangersruimte, Juurlink en Geluk

23

Uit bovenstaande ambities volgen een aantal (overkoepelende) ambities die los van scenario’s altijd zouden moeten gelden. Leidende principes om op te focussen:

In het schetsontwerp voor het nieuwe plein is ingezet op een meer evenwichtig verkeersmodel gericht op de voetganger en fietser. Fietsers krijgen bredere fietspaden en meer opstelruimte. De stoepen worden waar mogelijk breder en nodigen uit om te verblijven. De oversteek voor voetgangers wordt verbeterd. Routes over het plein en naar omliggende bestemmingen worden logischer en verbeterd. Hierbij wordt ook aandacht gegeven aan een goede bereikbaarheid van zowel de kantoren als het winkelgebied. Deze trend is al ingezet op de Coolsingel. Door ook de aanvoer vanuit de andere boulevards richting het plein te beperken ontstaat er een meer ontspannen situatie van het autoverkeer die goed vergelijkbaar is met de situatie op het Kruisplein/Stationsplein. In het schetsontwerp volgt het autoverkeer meer de stedenbouwkundige vorm van de gebouwen, waardoor er een spectaculair groot verblijfsgebied in het midden wordt vrijgespeeld. Door het gebruik van (half)verharding, grasvlakken en vaste beplanting ontstaat er een rechthoekige pleinruimte met veel grote bomen.

.. ..

Verblijfskwaliteit Functiemix en architectuur gericht op verblijf (kort blijven hangen of langer zitten) Aantrekkelijk en sociaal vriendelijk avondbeeld

....

Balans in soort gebruikers Minder autodominantie Bredere stoepen noordwesthoek en noordzuidhoek

.. ..

Ooghoogte kwaliteit Functiemix en architectuur gericht op menselijke maat en aantrekkelijkheid in de plint Aantrekkelijk en sociaal vriendelijk avondbeeld

..

Als ensemble versterken Totaaloplossing en versterking symmetrie zuidoosthoek in massa en voorruimte

..

Achterliggende gebieden beter aanhaken Routes maken en waar nodig begeleiden (aantrekkelijk maken)

..

De huidige iconische fontein wordt het centrale “focal point” van het nieuwe Hofplein, als tastbaar prominent hart en icoon van het plan. Op het nieuwe plein wordt de fontein omgeven door goed beloopbare zones. Daarbij worden slimme hoogteverschillen ingezet zodat de kruisingen met de tram worden beperkt en overzichtelijk worden gemaakt. Deze hoogteverschillen worden verder benut voor het maken van zitbanken zodat je ook bij de fontein kunt zitten en de prachtige dierensculpturen die daar onderdeel van uitmaken in ogenschouw kunt nemen.

Allure Niet achterop raken ten opzichte van het ingezette niveau van o.a. de Coolsingel

..

Bezonning beter benutten Kansen om meer verblijf en levendigheid te creëren

.. ..

Verrommeling tegengaan Opruimen verrommeling Vergroenen en wateropvang Waar mogelijk bijdragen aan klimaatdoelstellingen De ambities in kaart, visiedocument Hofplein 2030 Gemeente Rotterdam, 2018

De sfeer op het plein is luchtig, vrolijk, bijna mediterraan te noemen en biedt daarbij tegenwicht aan de grootschalige, spiegelende, moderne architectuur rond het plein.

24

Dit werkt door in de materiaalkeuze voor de verharding, de verlichting en de keuzes voor de vegetatie etc. waarbij er gekeken wordt naar mogelijkheden op het gebied van circulair materiaalgebruik. Het middengedeelte, de randen en de plinten horen bij elkaar. Voor een goed functionerende buitenruimte is het van belang dat de openbare ruimte van gevel tot gevel als geheel in samenhang ingericht wordt. De interactie met de plinten draagt in grote mate bij aan de levendigheid van het plein. Het middengedeelte van het plein wordt bereikbaar gemaakt met brede voetgangersoversteken die alle hoeken van het plein met elkaar verbinden. Dankzij comfortabel brede trottoirs worden de loopstromen langs de gevels

geïntensiveerd en ontstaat aan alle randen van het plein een logische aansluiting op de omgeving.

natuurlijk op de foto te gaan met de iconische gebouwen van Rotterdam op de achtergrond.

Ook ontstaat er de wens om alle vier de hoeken van het plein met de achterliggende belangrijke bestemmingen optimaal te verbinden. Niet alleen de stadsboulevards komen daarmee op het Hofplein bij elkaar, maar op deze manier worden ook de Lijnbaan, Pompenburg/Hofbogen, Delftse straat, Schiekadeblok, Haagseveer en het Stadhuis via het plein met elkaar verbonden. Daarmee wordt het Hofplein een prettige en groene verblijfsplek voor Rotterdammer en bezoeker: een plek om te lunchen, uit te rusten, nieuwe energie op te doen of

Beheer van het plein Met de zeven stadsprojecten wordt ingezet om vanaf de start van het ontwerp een beheerplan op te stellen, dat zich richt op integraal beheer met één aanspreekpunt. De inzet van dit ‘pleinmanagement’ wordt uitgedacht en vormgegeven tijdens het ontwerpproces van het Voorlopig Ontwerp, zodat beheer en ontwerp optimaal samengaan. Werkgelegenheidskansen voor bij voorkeur Rotterdamse werkzoekenden bij dit pleinmanagement worden benut.

25

Hoofdstuk 4. Uitwerking thema’s

Met de aanwijzing van de Groene Long (Hofplein, Coolsingel, Westblaak) als één van de zeven stadsprojecten waar plannen voor worden gemaakt die bijdragen aan de visie voor de stad, is in korte tijd een schetsontwerp gemaakt voor het Hofplein. Het schetsontwerp is de basis voor de uitgangspunten die in dit hoofdstuk van het Programma van Eisen benoemd staan. Vervolgonderzoek dat op basis van het schetsontwerp heeft plaatsgevonden, heeft geleid tot verdere keuzes voor de uitwerking naar het Voorlopig Ontwerp van het Hofplein. Een aantal thema’s (Cultuurhistorie, kunst, evenementen, water, geluid, innovaties ondergroen, zichtlijnen RET, Snelheid, aansluitingen boulevards en duurzaamheid) moeten nog parallel aan het Voorlopig Ontwerp uitgezocht worden. Deze kunnen in een later stadium nog consequenties hebben voor het Voorlopig Ontwerp.

Het plein In het schetsontwerp verplaatsen de rijbanen naar buiten toe, waarmee het autoverkeer de stedenbouwkundige vorm van de gebouwen volgt. Hierdoor ontstaat een groot middengebied dat verandert in een groen verblijfsplein met de fontein als focal point. Langs de gevels ontstaan brede trottoirs die de loopstromen intensiveren en ontstaat ruimte voor een tweerichtingsfietspad. Hierdoor ontstaat een goede aansluiting met de omgeving aan alle randen van het plein. Het middengebied wordt met zes oversteekplaatsen goed bereikbaar gemaakt voor voetgangers en aantrekkelijk om te bezoeken en te verblijven. Met de fontein binnen handbereik kan geluncht worden op de zitgelegenheden in zon of schaduw. Op en om het plein is voldoende ruimte om elkaar te ontmoetn en/of om een werkafspraak te houden. De tramrails blijven op hun huidige locatie en worden op een veilige

manier ingepast. De nieuwe indeling van het plein versterkt de verbinding tussen het centrum en het noorden van de stad, het fijnmazig netwerk en de interactie met de plinten draagt in grote mate bij aan de levendigheid van het plein.

De boulevards De vier stadsboulevards die aansluiten op het Hofplein (Weena, Schiekade, Pompenburg en Coolsingel) vallen grotendeels buiten het plangebied. De herinrichting van het Hofplein leidt echter wel tot een noodzakelijke aanpassing van de aansluiting van het Hofplein op deze vier stadsboulevards. Dit is nodig om de functionaliteit te waarborgen, harde overgangen te voorkomen en ruim baan te maken voor langzaam verkeer. Uit het plan volgen minimaal functionele aanpassingen aan rijstroken en aanbevelingen voor een goede inrichting van de toeleidende wegvakken ten behoeve van een optimalisatie voor fietsers en voetgangers. Het aanpassingsgebied strekt zich uit tot de omliggende kruispunten (inclusief opstelstroken) met Heer Bokelweg, Karel Doormanstraat en Haagseveer.

26

Vogelvlucht Hofplein, afbeelding Juurlink en Geluk

Een duidelijke looproute langs de plinten, afbeelding Juurlink en Geluk

Verblijfsruimte aan de iconische fontein, afbeelding Juurlink en Geluk

Prettig verblijf van gevel tot gevel, afbeelding Juurlink en Geluk

27

4.1 Uitwerking thema’s 4.1.1 Materialisatie Het Hofplein is een belangrijk verkeersplein dat de centrumboulevard Coolsingel en de stadsboulevards Weena, Pompenburg/ Goudsesingel en Schiekade met elkaar verbindt. De centrumstijl conform de natuursteenkaart Rotterdamse Stijl is hier van toepassing. Het Hofplein wordt aangeduid als knooppunt en de assen als stadsboulevards. Hofplein is als knooppunt ook onderdeel van de hoofdstructuur. Materialisatie voor de hoofdstructuur is als volgt: Natuursteen black 80 op het trottoir (met 2% afschot) Zwart asfalt op de rijbaan Rood asfalt op het vrij liggend fietspad Straatmeubilair uit de Rotterdamse Stijl met een antracietblauwe kleur.

.. .. .. ..

De ambitie is om halfverharding toe te passen in het middengebied. Nader onderzocht moet worden welke type halfverharding hier mogelijk is. Afwatering (juist bij piekbuien), steenslag op rails en rijweg zijn onwenselijk. Het onderhoud, de wijze van schoonhouden en herstel. De belastbaarheid bij onderhoud va rails, groen en verlichting en mogelijk evenementen wordt ook nader uitgezocht. Qua functionele openbare verlichting wordt gewerkt volgens de Rotterdamse Stijl (zie ook de lichtvisie) of met (een combinatie van) waar elders in de stad al ervaring mee is. Wanneer een afwijking in hoogte van masten noodzakelijk lijkt, is dit mogelijk in overleg met de beheerder. Er vindt geen productontwikkeling plaats van bijzonder straatmeubilair (als boomroosters, kolken) of lichtarmaturen.

4.1.2 Bomen Het Hofplein en de aansluitende boulevards maken onderdeel uit van een hoofdstructuur voor bomen. Alle randvoorwaarden uit de bomenstructuurvisie zijn van toepassing. De verschillen tussen de kleuren in onderstaande afbeelding verbeelden de overgangen naar (wellicht) een andere boomsoort. Waar mogelijk worden de bestaande bomen in het plangebied gehandhaafd en de bomenrijen op de stadsboulevards afgemaakt of verlengd met focus op een symmetrisch profiel. In de volgende fase wordt er een inventarisatie gemaakt die zal bestaan uit informatie over de leeftijd van de boom, de levensverwachting, de status en de verplantbaarheid. Waar mogelijk wordt het gat in de bomenrij tussen het spoor en het Hofplein opgevuld, als dit mogelijk is in

De maat van de opsluitband van de Rotterdamse Stijl is 20 cm. Dit past qua uitstraling en robuustheid niet bij het nieuwe Hofplein. In de uitwerking van het Voorlopig Ontwerp wordt de keuze gemaakt aan te sluiten bij de band van Weena, die langs het trottoir een breedte heeft van 40 cm en op andere plekken voornamelijk 30 cm. Of aan te sluiten bij de band van de Coolsingel, die langs de rijbaan een breedte heeft van 60 cm en langs het fietspad 30 cm. Er wordt zoveel mogelijk gewerkt met standaard banden, zowel bij de rechte stukken als bij de hoekstukken, speciale elementen worden waar mogelijk vermeden. Er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van circulair materiaalgebruik in dit kader wordt er gekeken of de resterende banden van project Coolsingel kunnen worden ingezet voor het Hofplein. Variëteit in groen op het Hofplein, afbeelding Juurlink en Geluk

28

relatie tot de ondergrond. Dit draagt bij aan het maken van een samenhangende stadsstructuur zodat Rotterdam leesbaarder wordt. De aanwezigheid van Stadsverwarming in de ondergrond van Pompenburg en een tunnelbak in de ondergrond van Schiekade, maakt dat de boomstructuur op dit moment niet compleet is. Project Hofplein zal deze bomen daarom niet kunnen plaatsen, maar zal er wel voor zorgen dat eventuele plaatsing van deze bomen in de verdere toekomst niet verder gefrustreerd wordt, zodat deze boomrijen met nieuwe technieken of andere ontwikkelingen met verplaatsing van de stadsverwarming tot gevolg alsnog mogelijk is. Toekomstige energietransitie gerelateerde onderdelen kunnen mogelijk knellen met ruimte in de ondergrond. Hier wordt nader onderzoek naar verricht. Op deze locatie wordt ingezet op het toepassen van variëteit in boomsoorten, wat bijdraagt aan de ambities voor biodiversiteit en gezondheid op het Hofplein. Ook wordt ingezet op het toepassen van bomen 1e grootte. Aandachtspunt is de zichtbaarheid van verkeer en verkeerstekens en bewegwijzering. Afdekking door bomen en groen mogen geen gevaarlijke situaties opleveren. Een specifiek aandachtspunt is er voor de trambestuurder en de voetganger die het plein kruisen. De locatie van de bomen mag geen hinder vormen voor de zichtbaarheid voor de trambestuurder en voetganger die het plein kruisen.

Dit mag niet tot gevaarlijke situaties leiden. Hier wordt nader onderzoek naar gedaan.

Standplaatsen

Bij aanplant van nieuwe bomen is het noodzakelijk dat de juiste maat standplaats toegepast wordt. Ook de wijze van verankeren is belangrijk voor het aanslaan van de bomen. Er dient voldoende groeiruimte als bomenzand en/of kratten meegegeven te worden. Krattenconstructies in de ondergrond worden toegepast bij bomen waarbij de omgeving mogelijk zwaar belast kan worden. Dus als het plein een evenementenfunctie krijgt is het toepassen van kratten noodzakelijk ten behoeve van de beoogde grootte en levensduur van bomen. Het groen moet robuust aangelegd worden en fysiek beschermd worden door de grote gebruiksdruk en onderhoudsbestendigheid. Het maken van de juiste groeiomstandigheid (juiste grondsoort en diepte van groeimedium) voor beplantingen is een eis. De liggingen van kabels en leidingen moeten zodanig geherstructureerd worden, dat de bomen vrij in de ondergrond staan. Verbetering van de standplaats van de bestaande bomen is ook onderdeel van dit project. 4.1.3 Ecologie Met het vergroenen van het dak van de Hofbogen is er een nieuwe stevige ecologische verbinding tussen Noorderkanaal en de Nieuwe Maas mogelijk. Het Hofplein heeft hierin een schakelfunctie waarbij het het gebied rond station Hofbogen/ Pompenburg via Weena verbindt richting het westen: Westersingel en Essenburgpark.

De bomenrijen langs Weena, Coolsingel, Pompenburg en Schiekade vormen vliegroutes voor vleermuizen, vogels en vliegende insecten. Door deze routes door te trekken over het Hofplein ontstaan lange vliegroutes, waardoor Ambitiekaart activatie en versteviging ecologisch netwerk

29

dieren grote delen van de stad kunnen bereiken. Verder heeft het Hofplein de potentie om een “stepping stone” te zijn richting omliggende projecten met ambities voor groene daken en gevels.

.. .. Pompenburg

Huidige plannen voor de Hofbogen, Pompenburg, Zomerhofkwartier, Schiekadeblok, RISE, Lumière en de Doelen, zullen met broed-, rust- en fourageerplekken voor insecten, vleermuizen en vogels bijdragen aan de gewenste aaneengeschakelde ecologische verbinding en het vergroten van de biodiversiteit. Het Hofplein heeft een centrale positie en moet een antwoord geven op de vraag naar meer biodiversiteit binnen het projectgebied en voor de projecten in de omgeving. De focus voor ecologie ligt voornamelijk op de verbindende functie. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de volgende punten: Bomen tussen kronen 7 m uit elkaar, max. 15 m wanneer gaten onvermijdelijk zijn. Doorlopende bomenrijen zo min mogelijk verlichten op kroonhoogte. Wanneer mogelijk, gevels vanaf 3 m hoogte zo min mogelijk verlichten in het belang van vleermuisverblijven. Diverse boomsoorten voor duurzame verbinding. Grote goede groeiplaatsen van bomen zodat zij oud kunnen worden.

.. ..

Ontwikkelingen rondom Hofplein met vergroening

4.1.4 Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is een belangrijke ambitie voor de stad en voor het Hofplein. Functionele maatregelen die klimaatadaptief werken zijn gewenst. Hieronder per thema de kansen die er liggen.

Droogte Langdurige droogte leidt tot verdroging of schade aan het groen. Watervraag voor groen gedurende droge periode moet grotendeels uit het gebied zelf komen. Het streven is dat 50% (450 mm) van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd wordt. Daarnaast is het belangrijk dat het assortiment bomen dat gekozen wordt bij de grondwaterstand (-1 meter) past en dat het groen adaptief is. De bomen worden zoveel mogelijk in de open grond gepland en idealiter zorgt een drainageinfiltratieleiding dat de grondwaterstand niet tot beneden het oppervlaktewaterpeil zakt.

.. .. .. .. ..

De ecologie houdt rekening met de functionaliteit van het plein. Bij de beplantingskeuze wordt rekening gehouden met het bedienen van de ecologie en ook met het voorkomen van ongedierte.

Boost voor biodiversiteit op het Hofplein: Lokaal robuuste struikenpartijen als verblijf voor vogels en insecten. Extensief beheer van kleine vlekken als plek voor bodemleven en kleinere insecten die als basis van het voedsel voor vogels dienen. Verschillende soorten beplanting die een zo groot mogelijk deel van het jaar bloeit. Van inheemse beplanting maken significant meer dieren gebruik.

Hofplein verbindt het maaiveld met de groene daken in de omgeving

30

Neerslag Wat betreft neerslag is het streven om water op te vangen en te verwerken waar het valt (50 mm) of te verzamelen op centrale plekken. Daarnaast is het een mogelijkheid om het water zoveel mogelijk vertraagd af te voeren naar de bodem/ ondergronds krattensysteem of open watersystemen. Dit wordt in relatie met de gewenste halfverharding nader onderzocht. Er lijken twee specifieke kansen te zijn voor omgang met water op het Hofplein. In het vervolgtraject worden deze en eventuele andere mogelijkheden verder onderzocht (zie hoofdstuk 5). 1. Er loopt een suppletieleiding van het waterschap HHSK van Delftsevaart naar Provenierssingel en Statensingel. Onderzocht moet worden of deze ingezet kan worden voor de aan- en afvoer van water.

2. Een ‘urban water buffer’ kan ingezet worden om gezuiverd hemelwater in de diepe ondergrond in op te slaan en te gebruiken tijdens hitte en droogte.

Hitte Het Hofplein draagt bij aan de Rotterdamse doelstelling hittestress tegen te gaan. Er dient ten minste 50% schaduw in het plangebied op de hoogste zonnestand voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst gerealiseerd te worden. Daarnaast is het streven om ten minste 40% van alle oppervlakken warmtewerend of verkoelend in te richten om opwarming van het stedelijk gebied te verminderen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door vergroening van de buitenruimte en het gebruik van materiaal met een hoge albedo-factor (weerkaatsing) en een lage absorptiewaarde.

4.1.5 Geluid De wet geluidhinder is van toepassing. Daarnaast streeft Rotterdam naar een goede balans tussen rust en reuring (actieplan geluid 2019-2023). De nieuwe inrichting van het Hofplein draagt bij aan het halen van de geluidsnormen van de World Health Organisation. Geluid heeft een grote invloed op de kwaliteit van leven in een stad. Geluid is een van de milieuaspecten waar de mens het meest gevoelig voor is. De blootstelling aan geluid beïnvloedt de mate waarin mensen hun omgeving als prettig ervaren, maar veroorzaakt ook nadelige gezondheidseffecten. Naast dat de effecten van de Rotterdamse Mobiliteitsaanpak positieve effecten heeft voor verminderen van geluidsoverlast, wordt in het vervolgtraject onderzocht hoe geluid kan bijdragen aan een goede beleving. 4.1.6 Plinten en colonnades De karakteristieke colonnadestructuur van het Hofplein (en het Weena) is uniek voor Rotterdam, maar draagt bij de Weenaflat (noordoostzijde) niet bij aan de levendigheid. Door de colonnadestructuur aan te passen naar een meer lichte vormgeving verbetert de interactie. Hierbij is de verwijzing naar de colonnadestructuur belangrijk voor de herkenbaarheid. De grond onder de colonnade is geen eigendom van de gemeente. Er zijn gesprekken met de eigenaar en er wordt een cultuurhistorische verkenning uitgevoerd naar o.a. de plinten en colonnades (oplevering begin februari 2020).

De relatie tussen de plinten en de aansluiting op de buitenruimte vraag aandacht. Bij het ontwerp van het plein dienen deworden de ruimtelijke aspecten die belangrijk zijn voor de ‘city at eye level’ in overleg met de eigenaren verkend en waar mogelijk in het ontwerp meegenomen. (zie ook 4.1.9. terrassen)

De gevoelstemperatuur is een van de hoogste van de stad, afbeelding Weerwoord Rotterdam

31

Huidige situatie fontein

Duidelijke goed leesbare structuur, fontein met tweede ring en verkeersplein, jaren 50

Sculpturen Willem de Kooning

4.1.7 Spelen Hoewel er door verschillende ontwikkelingen naar verwachting meer gezinnen in de directe omgeving van het Hofplein komen wonen is het Hofplein ook in de toekomst niet geschikt om als (grootschalige) speellocatie te dienen. Het behoudt van de tramtracé ’s maakt dat het middengebied ook in de toekomst een locatie is die begeleiding van een volwassene vereist. De trottoirs langs de gevels bieden ruimte voor speelstoepen (stoepen vanaf 3 meter breedte). De oversteekbaarheid van het Hofplein voor de voetganger en fietser wordt verbeterd, zodat ook de jongere doelgroep zelfstandig kan oversteken. Al met al vallen er geen speelplekken binnen de herinrichting en wordt het gebied, afgezien van de brede trottoirs, niet aangeduid als potentiële speelruimte. 4.1.8 Fontein en vijver De fontein is van speciale waarde, een icoon van de stad. Deze wordt zo goed mogelijk zichtbaar gemaakt. Waar nu alleen de waterstralen verlicht zijn, wordt met de nieuwe inrichting ook de rand van de vijver met de waterbeesten verlicht. Het gebied direct rond de vijver is in oorsprong verdiept aangelegd. Deze rand lag verdiept ten opzichte van het maaiveld en voerde het overtollige water van de fontein af via de sculpturen van de waterbeesten.