26bb003041- Initiatiefnotitie Bonte (LR) - Deltaplan Energie Rotterdam

1

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ..............................................................................................................................................................2

2.

Aanleiding en probleemanalyse....................................................................................................................5

3.

Doel van deze initiatiefnotitie ......................................................................................................................5

4.

Meetbare doelstellingen (KPI’s) ...................................................................................................................6

5.

Uitgangspunten Deltaplan Energie Rotterdam ........................................................................................6 5.1

Betaalbaarheid .............................................................................................................................................6

5.2

Betrouwbaarheid ........................................................................................................................................6

5.3

Weerbaarheid ..............................................................................................................................................6

5.4

Behoud strategische industrie .................................................................................................................6

5.5

Realistische energiemix en systeemintegratie ....................................................................................7

5.6

Gelijk speelveld............................................................................................................................................7

5.7

Balans in beleid ............................................................................................................................................7

6.

Kernopgaven .....................................................................................................................................................8 6.1

Netcongestie en infrastructuur ...............................................................................................................8

6.2

Arbeidsmarkt en sociale impact ..............................................................................................................8

6.3

Ruimtelijke ordening ..................................................................................................................................8

6.4

Innovatie en nieuwe technologie ............................................................................................................8

6.5

Internationale positionering .....................................................................................................................8

7.

Deltaplan Energie Rotterdam........................................................................................................................8 7.1

Korte termijn (2026) ...................................................................................................................................9

7.2

Middellange termijn (2027–2030) ..........................................................................................................9

8.

Governance en regie........................................................................................................................................9

9.

Financiële paragraaf ........................................................................................................................................9

10.

Rol van de gemeente.....................................................................................................................................10

11.

Lobbyagenda ...................................................................................................................................................12

Regionaal:...................................................................................................................................................................12 Richting Rijk: .............................................................................................................................................................12 Richting Europa: .......................................................................................................................................................12 12.

Risicoanalyse...................................................................................................................................................12

13.

Verzoek aan het college .............................................................................Error! Bookmark not defined.

14.

Slot.....................................................................................................................................................................14

15.

Bronnen (o.a.) ..................................................................................................................................................16

1. Inleiding

2

In de Rotterdamse haven hebben bedrijven als LyondellBasel, Tronox, Indorama en Westlake fabrieken gesloten. Een verlies van ruim 1000 havenbanen. Miljarden aan duurzame investeringen zijn uitgesteld door te hoge energiekosten in Nederland, extra CO2-heffingen en stikstofwetgeving. De Rotterdamse haven is de banenmotor van Nederland. Ruim een half miljoen banen zijn er direct of indirect van afhankelijk. Vooral de basischemie is cruciaal. Door een sterke verwevenheid met energie, industrie en logistieke sectoren kan een vertrek van de basischemie 100.00 banen kosten. De energie- en grondstoffentransitie is noodzakelijk, maar verloopt niet lineair. Je moet wendbaar zijn als de omstandigheden wijzigen. Geopolitieke spanningen, stijgende energieprijzen en toenemende afhankelijkheden laten zien dat de huidige koers bijsturing vereist. Voor Leefbaar Rotterdam is klimaatbeleid alleen mogelijk met een sterke economie, voldoende werkgelegenheid en betaalbare energie. Het huidige beleid legt sterk de nadruk op CO₂-reductie. Dat doel is belangrijk, maar mag niet ten koste gaan van: • • •

bestaanszekerheid van Rotterdammers het verdienvermogen van de stad de strategische positie van de haven

We zien dat industrie vertrekt, investeringen uitblijven en netcongestie de ontwikkeling van woningbouw en bedrijvigheid belemmert. Het risico is dat klimaatdoelen worden gehaald, terwijl ons economisch fundament verdwijnt. Daarom stelt Leefbaar Rotterdam voor om te komen tot een Deltaplan Energie Rotterdam: een integrale, realistische en uitvoerbare energiestrategie waarin betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid in balans zijn. Deze initiatief notitie wil bouwstenen aandragen en de aanzet geven tot het debat.

3

4

2. Aanleiding en probleemanalyse Rotterdam is de energiepoort van Europa en de industriële motor van Nederland. Tegelijkertijd staat deze positie onder druk: • • • • • • •

Internationaal geen level playing field hogere energieprijzen dan in onze buurlanden netcongestie (tot minimaal 2032) belemmerende regelgeving (geen stikstofruimte, trage vergunningen) Europese extra heffingen (ETS en methaan-heffingen in 2027) toenemende internationale concurrentie en dumpingpraktijken de-industrialisatie door vertrek van basischemie en energie-intensieve industrie

Deze ontwikkelingen raken direct: • • • •

werkgelegenheid koopkracht innovatievermogen strategische autonomie

Daarnaast neemt de energievraag fors toe door AI en digitalisering. Rotterdam zit klem tussen hoge klimaatambities en een energiesysteem dat onvoldoende is toegerust om de ambities waar te maken. Er is netcongestie en tegelijkertijd de ambitie om te elektrificeren.

3. Doel van deze initiatiefnotitie Deze initiatiefnotitie heeft vier doelen: 1. Urgentie van dreigende energiecrisis te agenderen: de risico’s voor economie en samenleving zijn groot en nemen toe; 2. Weerbaarheid centraal stellen: sterke industrie zorgt voor strategische autonomie; 3. Concrete actie afdwingen: opdracht geven aan het college tot het opstellen en uitvoeren van een Deltaplan Energie Rotterdam; 4. Lobby intensiveren: richting Rijk en Europa voor een pas op de plaats voor klimaatbeleid en een structureel lange termijn stabiel industriebeleid.

5

4. Meetbare doelstellingen (KPI’s) Om van visie naar uitvoering te komen, wordt naast CO2-reductie, de invoering van nieuwe meetbare doelstellingen voorgesteld met prestatie-indicatoren op het gebied van betrouwbaarheid en betaalbaarheid van energie. Bijvoorbeeld (indicatief, nader te onderzoeken en niet uitputtend): • • • • • • • • •

≥ 50% energietarief omlaag voor industrie (tot gelijk niveau omliggende landen) ≥ 25% reductie energie-armoede per jaar (tot 0 terug te brengen) ≥ groei GW extra netcapaciteit service level agreements voor beschikbaarheid en betrouwbaarheid energie ≥ 100% behoud (werkgelegenheid) strategische industrie/ basischemie ≥ 25 lokale energiehubs in de regio ≥ 20% groei technisch personeel (MBO/ HBO) Aantal nieuw gevestigde (internationale) bedrijven in Rotterdam Lobbyresultaten: aanpassing wetgeving en versnelling processen

5. Uitgangspunten Deltaplan Energie Rotterdam 5.1 Betaalbaarheid Als energie niet betaalbaar is, dan is het ook niet duurzaam. Energie moet betaalbaar blijven, niet alleen voor bedrijven, maar ook voor huishoudens. Actieve aanpak van energieverspilling, inzet op energiebesparing door isolatie en andere gerichte maatregelen.

5.2 Betrouwbaarheid Leveringszekerheid is randvoorwaardelijk, ook bij gebrek aan zon en wind en bij geopolitieke verstoringen. Strategische achtervang door kolen en gas en een capaciteitsmarkt waarbij regelbare energie kan worden gegarandeerd is hierbij belangrijk. Start nu met investeren in kernenergie.

5.3 Weerbaarheid Minder afhankelijkheid van risicolanden en een grotere schokbestendigheid internationale samenwerking met gelijkgestemde landen.

5.4 Behoud strategische industrie Basischemie, raffinage en energie-intensieve industrie zijn essentieel voor een duurzaam ecosysteem van maakbedrijven en ketens. Ook start-ups en scale-ups in cleantech hebben een sterk industrieel ecosysteem nodig om schone duurzame innovaties te vermarkten.

6

5.5 Realistische energiemix en systeemintegratie Een evenwichtige mix van energiebronnen, opslag, verschillende energiedragers, decentrale energie hubs en digitale planning: • • • • •

hernieuwbare energie (zon, wind, warmte); kernenergie (incl. SMR’s); gas/LNG als transitiebron; opslag en regelbaar vermogen; waterstof en nieuwe energiedragers

5.6 Gelijk speelveld Energieprijzen omlaag; pas op de plaats met klimaatbeleid: heroverwegen van beknellende wetgeving; geen nationale koppen op Europees beleid, geen extra Europese wetgeving t.o.v. mondiaal speelveld. Nederland moet internationaal weer concurrerend worden.

5.7 Balans in beleid Van het college wordt gevraagd: duidelijke en concrete energiestrategie. Neem de regie, zet in op versnelling en samenwerking. Investeringen liggen deels buiten de gemeente, maar niets doen is geen optie. Het stadsbestuur en de politiek moeten hun verantwoordelijkheid nemen en dienen rekenschap af te leggen aan de bewoners van Rotterdam. CO2-reductie is een mondiaal vraagstuk. Een regionale focus op CO2-reductie is niet effectief. Europa heeft sinds het ijk-jaar 1990 een 40% reductie bereikt. Tegelijkertijd is de CO2-uitstoot in de rest van de wereld met 60% toegenomen: o.a. door carbon leackage, uitbesteedde productie voor Europese consumptie. Europa produceert momenteel ongeveer 6% van mondiale CO2-uitstoot. Wij lopen te ver voor de muziek uit. Globalisatie en klimaatbeleid hebben geleid tot deindustrialisatie in Nederland en in Europa. We komen hierdoor in een te afhankelijke positie terecht t.o.v. China en VS. Een gezonde en weerbare samenleving heeft een sterke economie nodig met een sterke industrie. Dat begint bij beschikbare en betaalbare energie.

7

6. Kernopgaven 6.1 Netcongestie en infrastructuur • • • • • • • •

Op korte termijn slimmer gebruik maken van bestaande netcapaciteit: variabele capaciteit aanbieden, groepsaansluitingen Inzet op het aanpassen van Wet & regelgeving in contract vormen prioritering van aansluitingen (industrie, woningbouw, vitale functies); lokale opwek, versnelling van energiehubs en smart grids; inzet op opslag en vraagsturing, digitale planning intensivering samenwerking met Stedin en TenneT; aanjagen innovaties tijdelijke (gas)installaties om woningbouw te versnellen bij congestie

6.2 Arbeidsmarkt en sociale impact De energietransitie vraagt om duizenden extra vakmensen. Acties: • • •

grootschalige omscholing; samenwerking met MBO/HBO-instellingen; bedrijfsscholen en stageprogramma’s.

6.3 Ruimtelijke ordening Schaarse ruimte vraagt om duidelijke keuzes. Prioritering bij schaarste: waar komt welke industrie en energie-infrastructuur?

6.4 Innovatie en nieuwe technologie Rotterdam moet koploper zijn in: • • • • • •

Basischemie; Biobrandstoffen; CO₂-opslag (CCU/S); circulaire industrie/ cleantech; Waterstof Kernenergie: SMR’s.

6.5 Internationale positionering Rotterdam haven moet zich actief blijven positioneren als de energie- en industriehub van Noordwest-Europa. Sterk fundament voor maakbedrijven, toeleveranciersketen en dienstverleners. Een sterk eco-systeeem voor innovatieve start-ups en scale-ups.

7. Deltaplan Energie Rotterdam

8

7.1 Korte termijn (2026) • • • • • • •

Energie-impactanalyse (sectoren, risico’s, afhankelijkheden); Actieplan behoud basischemie in afstemming met de bedrijven; Lobby voor laag industrietarief energie; Lobby voor een pas op de plaats voor ETS; Versnelling lokale energiehubs en opslag; (nieuwe) Prioriteitenlijst projecten; Start programmabureau Deltaplan Energie.

7.2 Middellange termijn (2027–2030) • • • • • •

Ontwikkeling robuuste energiemix; Maatwerksubsidies voor investeringen in verduurzamingsprojecten in samenwerking met industrie; Lobby voor opzetten capaciteitsmechanisme; Uitbouw opslag en regelbaar vermogen; Integrale ruimtelijke energiekaart; Techniek- en banenagenda.

8. Governance en regie Voor effectieve uitvoering wordt voorgesteld: • • •

oprichting Programmabureau Deltaplan Energie Rotterdam aanstelling van een onafhankelijk programmaregisseur structurele samenwerking tussen: o gemeente o havenbedrijf o industrie o netbeheerders o kennisinstellingen

Halfjaarlijkse rapportage aan de gemeenteraad.

9. Financiële paragraaf Uitvoering van Het Deltaplan Energie Rotterdam vraagt aanzienlijke investeringen. Indicatie: totale investeringsopgave: €500 miljoen – €2 miljard (publiek + privaat) Financieringsbronnen: • • • •

gemeentelijke fondsen publiek-private samenwerking nationale middelen Europese fondsen (o.a. innovatie- en infrastructuurprogramma’s)

9

De exacte financiële uitwerking volgt in de startnotitie.

10. Rol van de gemeente De gemeente Rotterdam kan: • • • • • •

initiatief nemen en uitvoeringsagenda opstellen met nieuwe KPI’s regie voeren en partijen verbinden launching customer zijn voor duurzame producten investeren (bevorderen) via fondsen en Publiek-Private Samenwerking (PPS)-constructies procedures versnellen lobby versterken richting het Rijk en Europa

10

11

11. Lobbyagenda Regionaal: • •

Gezamenlijke lobby met Industrie, TU Delft, EUR, Hogescholen, MKB, buurgemeenten en andere stakeholders richting Provinciebestuur versnelling bouwen aan energie-infrastructuur

Richting Rijk: • • • •

bescherming industrie in Rotterdam: industrietarief invoeren capaciteitsmechanisme invoeren met kolen en gas al buffer versnelling netverzwaring vermindering regeldruk

Richting Europa: • • •

gelijk speelveld, pas op de plaats met klimaatbeleid (ETS) strategische autonomie bescherming tegen carbon leakage

12. Risicoanalyse Zonder ingrijpen: • • • •

de-industrialisatie verlies van banen stijgende energiearmoede toenemende afhankelijkheid van het buitenland

Met Deltaplan Energie Rotterdam: • • • • •

behoud economische fundament versterking energiezekerheid versnelling innovatie betere balans tussen klimaat en economie behoud van werkgelegenheid

Het gaat uiteindelijk om behoud van onze welvaart. Havenbanen voor schoonmakers, procesoperators, ingenieurs, advocaten, chauffeurs, horeca, dienstverlening. Iedereen in Rotterdam heeft hier mee te maken.

12

13

13. Gemeenteraad aan zet: plan voorwaarts College wordt in de gelegenheid gesteld om te reageren op deze initiatief notitie, ter voorbereiding op bespreking in de commissie Leefomgeving & Economie. De bedoeling is om vervolgens het initiatiefvoorstel te formuleren met de volgende strekking: De gemeenteraad verzoekt het college: 1. Binnen 3 maanden een startnotitie Deltaplan Energie Rotterdam op te leveren 2. Deze te voorzien van: o concrete KPI’s o financiële onderbouwing o governance-structuur 3. Een actieplan voor behoud van basischemie uit te werken 4. Halfjaarlijks te rapporteren aan de raad

14. Slot De wereld is veranderd. Energie en grondstoffen zijn geen vanzelfsprekendheid, maar een strategische factor voor welvaart en veiligheid. We zijn in Nederland en in Europa te veel een diensteneconomie geworden die onze productie heeft uitbesteed aan China. Dat maakt ons eenzijdig afhankelijk. Een sterke Industrie in Nederland, technologische kennis en vakmanschap zijn hard nodig voor onze strategisch autonomie, onze weerbaarheid maar ook voor het realiseren van de energie- en grondstoffentransitie. Dat begint met betrouwbare en betaalbare energie. Rotterdam moet nu kiezen: afwachten en achteruitgaan of regie nemen en toekomstbestendig worden. Zonder betaalbare en betrouwbare energie geen industrie. Zonder industrie geen werkgelegenheid. Zonder werkgelegenheid geen bestaanszekerheid. Daarom is het tijd voor een Deltaplan Energie Rotterdam.

14

15

15. Bronnen (o.a.) Topsector Energie: Innovatie voor een duurzame toekomst. Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken 32 aanbevelingen van experts om de Nederlandse en Europese energievoorziening versneld onafhankelijker en veiliger te krijgen. Rotterdam. Sterker door ondernemers, MKB Rotterdam Rijnmond en VNO-NCW Regio Rotterdam Vestigingsklimaat en verdienvermogen van Nederland, Ester Barendregt, Rabobank Rotterdam 2040. Cruciale keuzes voor economisch succes, Advies aan de gemeente Rotterdam, Denktank Rotterdamse Economie 2040 Diverse werkbezoeken, in de periode 2024 – 2025, o.a. aan LyondellBasell, Nobian, Shin-Etsu.

16

17