[25bb007480] Presentatie Bewonersorganisatie Kleiwegkwartier (GOP) over lokale samenwerking

Technische sessie Commissie BWB 15 oktober 2025

Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

Grondwater op Peil: “Droge voeten en natte palen” Een project van bewoners (Initiatiefgroep GOP), gemeente Rotterdam en Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard

Zes jaar gestuurd grondwaterpeilbeheer

www.grondwateroppeil.nl

Graven- en Bloemenbuurt Een overzicht in de tijd 2014 2014 - 2016 2016 - 2017 Sept. 2016 2017 2017 2017 April 2018 Nov. 2018 2019 2019 - 2021 2020 - 2022 2022 - 2023

Koningsdag 26 april 2014 ontruiming Margrietstraat Goed gefundeerd! Rioolvervanging Bloemenbuurt Bewoners Bloemenbuurt vragen pomp, persleiding Start samenwerking in Hillegersberg Discussie met Wethouder en Gemeenteraad, Start projectgroep Graven- en Bloemenbuurt Aanleg pomp en persleiding Start experiment Bloemenbuurt Start aanpak Kleiweg – Uitweg Evaluatie pomp Bloemenbuurt Overleg met probleemlocaties in wijk Rioolvervanging Gravenbuurt en aanleg DI-leidingen

Uitgangspositie gemeente Rotterdam 2015 • 2007: “grondwater- en funderingsonderzoek” • Van de ca. 310.000 woningen in Rotterdam hebben er ca. 120.000 houten palen • 20.000 panden kwetsbare fundering • Funderingsloket • Per bouwblok subsidie op onderzoek • Herstel ca. € 100.000/won, is samen 2 miljard! • Ontwikkeling van landelijke financiering • Start: pilot Kleiwegkwartier

Risicokaart 2007

Resultaten funderingsonderzoek

Handhavingstermijn funderingshout aantal woningen onderzocht in Bloemenbuurt

waarvan 0-5 jaar

waarvan 5-10 jaar

waarvan 10-15 jaar

meer dan 15 jaar

391

141

110

110

30

100%

36,06%

28,13%

28,13%

7,67%

Bewonersonderzoek 2017

63% van de respondenten is eengezinswoning of benedenwoning met tuin/kruipruimte. 40% ondervindt wel eens wateroverlast in de tuin. Bij 21% is dat behoorlijk. De meerderheid die overlast ondervindt is bereid maatregelen te nemen. Maar veel weten niet

hoe.

Vanaf 2017 Samenwerkende Bewonersgroepen Hillegersberg

Hillegersberg samenwerking voor duurzaam grondwaterbeheer

Afvoer van (Riool)water

Uitgangssituatie bij oprichting GOP • Natte tuinen en achterpaden door lage ligging en bodemdaling • Heftige buien versterken effect (wordt steeds meer door Klimaatverandering) • Ophoging met zand (zwaar) versterkt de bodemdaling (Negatieve kleef!) • Grondwaterpeil moet snel omhoog om palen nat te houden • Hogere grondwaterstand vermindert bodemdaling • Maar ook de bergingscapaciteit van de bodem moet omhoog

• Bloemenbuurt nieuwe riolen, DI-leidingen, waterpasserende verharding • Gravenbuurt nog oude riolen en deels oude drains • Gravenbuurt weglekkend grondwater (ook vanuit Bloemenbuurt)

• Veel verhard oppervlak, weinig groen, geen oppervlaktewater in buurten

Gestuurd grondwaterbeheer

Singelpeil -2,80 tot -2,90m NAP In droge periodes staat dit laag Grondwater staat ca. 10 cm lager dan stand in DI-leidingen door uittrede weerstand Pomp voert op tot -2,65m NAP Ook in lange droge periodes

Grondwater varieert daarmee Tussen -2,70 en -2,85m NAP en beschermd daarmee de houten palen het gehele jaar rond

Gestuurd grondwaterbeheer

Het DI-leidingstelsel was al standaard voorzien door de gemeente samen met de rioolvervanging Extra is toegevoegd één pomp met een debiet van 15 m3/h en een vlotter (voor behoud van ca. 2000 woningen!) Er is gekozen voor een enkelvoudige regeling vanuit de ontvangput en dat blijkt kwetsbaar

Grondwaterstand Bloemenbuurt 2012 - 2022 Droge zomer Heftige regen Effect van pomp

Een vlakke Grondwaterstand Het hele jaar

rond 12

Bewonersparticipatie Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

De opgave is om verschillende redenen ingewikkeld: · Er zijn 2 overheden betrokken: Waterschap en Gemeente, waarbij de gemeente de regie positie heeft maar afhankelijk is van besluiten door het Hoogheemraadschap. · De gemeentelijke dienst die aan rioolvernieuwing werkt heeft een uitvoerende dienst (wijk) en een beleidsdienst (centrale stad). De uitvoering is gericht op het neerleggen van riolen. Voor dat nadenken over nieuw beleid lijkt geen budget en na de recente bezuinigingsronden ook weinig eigen deskundigheid meer. · De gemeentelijke dienst die verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de woningen (dienst Stadsontwikkeling) en voor de funderingen, gaat niet over een belangrijke voorwaarde voor de kwaliteit van de houten funderingen: het grondwaterpeil. · Juridisch is elke grondeigenaar verantwoordelijk voor het grondwaterpeil op haar eigen perceel. De gemeente heeft een inspanningsverplichting en zorgtaak, geen resultaatverplichting. www.grondwateroppeil.nl

De Waterwet Waterschap • Waterveiligheid • Waterkwaliteit • Waterkwantiteit • Hoogte van het oppervlakte water (peilbesluit) • Grondwateronttrekkingsvergunningen • Lozingsvergunningen op oppervlakte water

Gemeente • Rioolplan (GRP) • Rioolbeheer en vervanging • Hoogte van de weg (droogligging) • Lozingsvergunningen riool

Bewoners / bedrijven • Grondwater op eigen erf • Riolering op eigen erf • Hoogte van eigen terrein • Onderhoud van perceel en gebouwen (waterdichtheid) • Verplicht om vuilwater te lozen op gemeente riool • Verplicht om hemelwater af te koppelen

Bewonersparticipatie Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

De opgave is om verschillende redenen ingewikkeld: · Burgerparticipatie wordt door de betrokken dienst ingezet om de uitvoering soepel te laten verlopen. Participatie van bewoners over beleid, of de kwaliteit van de uitvoering is geen onderdeel van de bedrijfscultuur. · Grondwater is een onzichtbaar fenomeen. Weinig “gewone “mensen en dus ook onze achterban is zich bewust van de grote effecten die de stand van het freatische grondwater heeft op hun doorgaans economisch grootste bezit: de eigen woning met houten fundering.

· De gemeente gaat uit van haar eigen deskundigheid en ziet inbreng van bewoners snel als “protest of bezwaar”. Dat is de automatische piloot. Hierdoor worden partijen uit elkaar gespeeld. Het is zaak steeds aan te geven aan een gezamenlijk belang te werken. Voor grondwaterherstel hebben gemeente, Hoogheemraadschap en bewoners een gelijk belang. Denk ook aan corporaties en monumenten! www.grondwateroppeil.nl

Bewonersparticipatie Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

Opbouwen van kennis Aanleiding om in beweging te komen zijn vaak incidenten wijzend op funderingsproblemen. Er komen scheuren in bouwmuren, deuren gaan klemmen e.d. Voor bebouwing met die klachten is herstel van het grondwaterpeil te laat. Maar voor veel andere woningen waarin de fundering het (nog) niet begeven heeft kan het heel zinvol zijn om actief grondwaterpeilbeheer te realiseren.

Bewoners hebben detailinzicht over plaatselijke verstoringen of invloeden omdat ze door de wijk rondlopen. Het is belangrijk om die te verzamelen en te delen met de gemeente/ met een mooi woord heeft dat “Citizen Science” Hoewel de gemeente in de Omgevingswet een zorgplicht heeft voor grondwater. Is er (nog) weinig kennis en aandacht voor grondwater binnen gemeenten, met name in de uitvoeringsorganisatie. Er is een afdeling rioolbeheer, groenbeheer, enz. Maar geen afdeling grondwaterbeheer, dat hangt tussen verschillende afdelingen in en blijft daardoor onder de radar.

www.grondwateroppeil.nl

Bewonersparticipatie Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

Wij hebben gewerkt van grof naar fijn 1. Verzamel geologische kennis over de bodem en de ondergrond. 2. Meet het grondwaterpeil in openbaar gebied en bij de voor- en de achterkant van de gevel van woningen en verzamel de gegevens in een goede database (wij ontwikkelden het GRAS systeem) 3. Onderzoek via het gemeentearchief hoe hoog de houten funderingen zijn (staat op de vergunde bouwtekeningen) en leg dat vast in je data base. Helaas blijken de werkelijke hoogtes van funderingen volstrekt niet overeen te stemmen met die van de bouwtekeningen. Enige remedie: fysiek meten. 4. Doe gericht funderingsonderzoek zowel bij funderingen waarvan je veronderstelt dat die weinig aangetast zullen zijn, als bij funderingen waarbij je verwacht dat er aantasting is van de fundering 5. Concludeer nu of actief grondwaterpeilbeheer op ongeveer 10 - 20 cm boven de houten fundering een goede optie is en wat de doelmatigheid daarvan is. 6. Maak een plan om tot een stabiel grondwaterpeil te komen 7. Voer dat plan uit, evalueer dat door te blijven meten en stel bij waar nodig www.grondwateroppeil.nl

Bewonersparticipatie Initiatiefgroep Grondwater Op Peil

Opbouwen van een organisatie Er zijn verschillende partijen nodig om van zo’n plan een succes te maken en werk ook hiervan grof naar fijn:

1. Organiseer je eigen buurt en je achterban. De buurtapp is een mooi begin. 2. Organiseer een bewoners enquête om het draagvlak binnen de buurt te onderbouwen en de gemeente te overtuigen dat er geen bezwaren zijn. (Funderingsbehoud weegt voor bewoners zwaarder dan tuin ophogen.)

3. Agendeer de kwestie bij wethouder gemeente en waterschap. En ga inspreken om het initiatief kracht bij te zetten. Een gezicht en het persoonlijke verhaal van bewoners is wat bestuurders overtuigt af te wijken van “Business as usual” 4. Stel een organisatie voor waarbij zowel waterschap, als gemeente op bestuurlijk niveau betrokken zijn. Vraag bijvoorbeeld de wethouder om zo’n initiatief en neem daar aan deel. www.grondwateroppeil.nl

Landelijke belangstelling • • • • • • • • • •

PAO cursus heeft een module over Bloemenbuurt Fontys Hogeschool bezoekt Bloemenbuurt met studenten Geologie Artikel in vakblad Riolering, mei 2021 Carolina Nettenbreijers onderzoekt de samenwerking tussen bewoners en gemeente Werksessie actief grondwaterbeheer, maart 2022 Artikel Tijdschrift Milieu, juni 2022 TU-Delft bezoekt Bloemenbuurt, Kennisprogramma bodemdaling Publicatie boek “Pompen of verzakken” i.v.m. 5 jarig jubileum pomp Banken moeten risico met klimaatrisico’s meenemen – “pomp” is oplossing Artikel in AD en Cobouw (vakblad voor de bouw) over succes GOP 19

Hoofddoel Natte palen en Droge voeten is gerealiseerd door de pomp! Woningeigenaren krijgen nu funderingsonderzoeken met een handhavingstermijn van 25 jaar! - Funderingsherstel is waarschijnlijk voor 90% van de buurt van de baan!

20

In de afdoening van de motie “Wie gaat de 18 miljard betalen” wordt geschreven dat Rotterdam meegewerkt aan de Nationale Aanpak Funderingsproblematiek Belangrijk onderdeel van deze aanpak is “Kennisontwikkeling en innovatie” (Citaat uit deze aanpak) “Verschillende partijen werken aan innovaties in en bij de aanpak van funderingsproblematiek. Het gaat dan zowel over algemene kennisontwikkeling als over het vinden van effectieve manieren om problemen te voorkomen, tijdig te signaleren en aan te pakken. Innovatie kan bijdragen aan het voorkomen van problemen en het verminderen van de vaak hoge kosten voor herstel………….. De NAF werkt door op diverse onderzoekslijnen uit het rapport en kijkt naar een programmatische aanpak hiervan. Daarbij werkt het samen met onderzoeks- en kennisinstellingen. Concreet werkt NAF op dit moment aan de volgende 3 innovaties rond preventie en herstel: 1. onderzoek om te komen tot preventieve maatregelen tegen bacteriële aantasting met SHR, zie Onderzoek conserveringsmethoden (grenen)houten paalfunderingen; 2. grondwateraanvulling voor funderingsbehoud. Zie in het verlengde daarvan de kennisontwikkeling rond actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied; 3. een praktijkonderzoek, voor particuliere woningeigenaren, naar de mogelijkheid voor sloop-nieuwbouw bij gestapelde opgaven als funderingsherstel en verduurzaming”

Dus in de nationale aanpak wordt het belang van preventie van funderingsschade onderschreven. Echter in de afdoening van de motie komt preventie niet voor en dat is onbegrijpelijk, te meer omdat inmiddels al 2000 gezinnen in Rotterdam naar verwachting geen funderingsherstel meer hoeven uit te voeren daar het gestuurd grondwaterbeheer in het Kleiwegkwartier. En veel andere bewoners van Rotterdam in andere wijken kunnen naar verwachting op vergelijkbare manier worden geholpen. 21

Grondwater een lang lopende geschiedenis: Uit Het Vrije Volk van 16 juni 1986

22

Stand van heden met de droge zomer van 2025

23

Wens tot onderzoek verdere voordelen van gestuurd grondwaterbeheer:

• Beperking bodemdaling • Beperking CO2 uitstoot • Verlaging hittestress • Sociale cohesie en gezondheid • Wijkeconomie

Van GOP naar Buurt op Peil 24