[25bb003833] Presentatie Kunst & Zorg

Kunst en Zorg Prof. Dr. Tineke Abma Gemeenteraad Rotterdam, 28 mei 2025

ART S IN HEAL T H NET HER LAN DS — T IT LE O F PRESEN T AT IO N — 16 F EBRU ARY 2024

Transformatie Onze maatschappelijke visie op gezondheid, preventie en kwaliteit van leven moet veranderen. Het systeem is overbelast en de zorgvraag blijft groeien. Toename van het aantal ouderen Toename van het aantal jongeren met psychische kwetsbaarheden Toename in het aantal mensen dat leeft met chronische ziekten of met meerdere aandoeningen tegelijk Groeiende personeelstekorten en hoge uitval onder medewerkers Groeiende gezondheidsverschillen op basis van SES

Urgentie Meer dan 30 jaar internationaal onderzoek wijst op de positieve gezondheidseffecten van kunst en creativiteit en de bijdrage die het zou kunnen leveren aan de transformatie in de gezondheidszorg. Ondanks een groeiend aantal succesvolle kunst in zorg projecten in Nederland is dit terrein nog gefragmenteerd en blijft het potentieel ervan onderbenut. Om kunst een structurele plaats in onze gezondheidszorg te geven moet een veld van kunst en zorg worden ontwikkeld.

Wat is kunst in zorg?

Missie en visie Mijn team en ik gaan uit van de helende kracht van kunst en creativiteit en de positieve effecten van kunst op de gezondheid en welzijn van individuen en gemeenschappen, inclusief de veerkracht van zorgmedewerkers en mantelzorgers.

In onze toekomstvisie is kunst een integraal onderdeel van zorg en welzijn, en wordt het potentieel van creativiteit ten volle benut om de gezondheid van mensen te verbeteren.

Praktijkvoorbeelden in Nederland

Kunst in ziekenhuizen

Kunst in de langdurige zorg

Kunst in het sociaal domein

Museum op Recept

Continuüm van praktijken Creatieve en artistieke activiteiten in om gezondheid en welzijn te stimuleren. In uiteenlopende contexten en met een verscheidenheid aan mogelijke strategieën. Het veld bestaat uit een continuüm van praktijken met overlappende doelen en interacties.

Hoe werkt kunst?

Zintuigelijke ervaring Kunst gaat niet om het overbrengen van betekenis, informatie, een boodschap. Wat het kunst maakt is affect, de ‘sensation’ die het teweeg brengt. Waarom gaan we anders twee uur in de bioscoop zitten, als we alleen de boodschap van de film wilden weten?

…it is a sensation produced in an encounter between body and event that is ‘registered but not necessarily considered in that thin band of consciousness we now call cognition. James Thompson, 2009, p. 120

Verbeelding

Transformatie ‘Rite de passage’

Maatschappelijke kosten-baten Internationaal: positieve rendementen variërend van 1,2 tot 8 pond voor elke 1 pond aan zorgkosten > welzijns- en gezondheidsvoordelen In Nederland Social Return On Investment Cordaan: elke 1 euro levert 3,6 euro op aan rendement Vermindering van zorgkosten door af/uitstel van consulten, opnames, minder medicatie en minder bijwerkingen > ‘een onsje meer welzijn scheelt kilo’s aan zorg’ Oplossing arbeidsmarkt vraagstuk. Kunstenaars in overvloed, lager ziekteverzuim

De toekomst Veel bottom-up initiatieven, maar fragmentatie van het veld Ad hoc en niet structureel gefinancierd Afhankelijk van goedwillende individuen, dus kwetsbaar Gebrek aan beleid en ondersteunende structuren

Whitepaper Gedurende twee jaar hebben meer dan 200 onderzoekers, bestuurders, beleidsmakers, zorgmedewerkers, kunstenaars, ervaringsdeskundigen, docenten en andere belanghebbenden bijgedragen. 50 organisaties hebben de whitepaper ondertekend (zie kaart). 3 rondetafelgesprekken verspreid over het land leverden input. Meer dan 200 aanwezigen vierden de lancering van de whitepaper.

Nationale agenda

You can’t use up creativity, the more you use it, the more you have Maya Angelou

Meer lezen? Download de whitepaper via www.artsinhealth.nl Voor vragen contact abma@leydenacademy.nl de Kock L, Groot B, Lindenberg J, et al. Improving Collaboration Between Staff, Family Members, and Artists in Long-Term Dementia Care: A Participatory Action Research Project Into Health Care Clowning. Qualitative Health Research. 2025;0(0). doi:10.1177/10497323251316426 Groot, Barbara, Lieke de Kock, Yosheng Liu, Christine Dedding, Janine Schrijver, Truus Teunissen, Margo van Hartingsveldt, Jan Menderink, Yvonne Lengams, Jolanda Lindenberg, and Tineke Abma (2021) "The Value of Active Arts Engagement on Health and Well-Being of Older Adults: A Nation-Wide Participatory Study" International Journal of Environmental Research and Public Health 18, no. 15: 8222. https://doi.org/10.3390/ijerph18158222 de Kock, L. B. C. Groot, J. Lindenberg, G. Struiksma & T. A. Abma (2023) Making invisible care visible. Ethics and aesthetics of care in participatory arts practices in times of COVID-19, Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance, DOI: 10.1080/13569783.2022.2147817 de Kock, L., Groot, B., van Wijmen, J., Lindenberg, J., Naus, A., Bierlaagh, D., & Abma, T. (2023). The complex nature of boundary work in arts and health: a reflective journey in a social design project. Arts & Health, 16(3), 317–339.

https://doi.org/10.1080/17533015.2023.2268644 Hendrikx, A., Woelders, S., & Abma, T. (2024). Playing voices: Building knowledge about caring relationships in an open space. International Journal of Education & the Arts, 25(si1.11). http://doi.org/10.26209/ijea25si1.11 Liu, Y., Groot, B., de Kock, L., Abma, T., & Dedding, C. (2022). How participatory arts can contribute to Dutch older adults’ wellbeing – revisiting a taxonomy of arts interventions for people with dementia. Arts & Health, 15(2), 153–168. https://doi.org/10.1080/17533015.2022.2035417 Maassen, T., Koek, N., & Abma, T. (2024). Caring, showing, working wood: On the caring dimensions of woodworking. International Journal of Education & the Arts, 25(si1.15). http://doi.org/10.26209/ijea25si1.15