[24bb005846] Bijlage 14 behorende bij 24bb005840 - Onderzoek lichthinder

Bestemmingsplan M4H Rotterdam datum vestiging ons kenmerk 2e lezer/secr.

22 maart 2024 Arnhem M.2023.1501.00.N001 JPO|HW|BDI

project betreft versie auteur contactpersoon e-mail/telefoon

Lichthinderonderzoek M4H Rotterdam Onderzoek lichthinder 002 R. (Rick) Idema MSc R. (Rick) Idema MSc rid@dgmr.nl/088 346 78 13

Onderzoek lichthinder 1. Inleiding De gemeente Rotterdam heeft het ontwerpbestemmingsplan Merwe-Vierhavens vastgesteld. Op dit bestemmingsplan zijn zienswijzen binnengekomen. Dit betreft onder meer een zienswijze die ziet op lichthinder. De indiener van de zienswijze stelt dat er verlichting aanwezig is bij zijn bedrijf waardoor er kans is op lichthinder bij de geplande woningbouwlocaties. De gemeente Rotterdam heeft daarom gevraagd om een lichthinderonderzoek uit te voeren. Het doel van het onderzoek is aantonen dat er geen onaanvaardbare lichthinder optreedt bij het plangebied en dat de aanwezige bedrijven geen belemmeringen ondervinden. In het kader van het bestemmingsplan hebben wij lichtmetingen uitgevoerd om de verlichting te toetsen aan de Richtlijn Lichthinder van de NSVV. Het gaat hierbij om het licht afkomstig van het bedrijf Van Uden. Het bedrijf ligt ten zuidwesten van de ontwikkellocatie van woningen, aan de overzijde van de haven.

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

2. Situatie

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

In onderstaande figuur staat de omgevingssituatie weergegeven. In de figuur zijn het plangebied (paars) en de rand van de inrichting van Van Uden (rood) aangegeven. In het bestemmingsplan is een kameleonbestemming opgenomen (roze). Woningbouw in dit gebied is pas mogelijk na beëindiging van de bedrijfsactiviteiten van Van Uden. De verlichting bij Van Uden kan daardoor niet tegelijk aanwezig zijn met deze bebouwing. In dit onderzoek is dit gebied daarom niet beoordeeld.

figuur 1: omgevingssituatie

3. Toetsingskader De Commissie Lichthinder van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft in 2020 de 3e druk van de Richtlijn lichthinder uitgegeven. In deze richtlijn zijn grenswaarden opgenomen. De grenswaarden voor de verschillende parameters zijn afhankelijk van de soort van verlichting. In deze situatie betreft het veldverlichting. Grenswaarden zijn opgenomen voor de verticale verlichtingssterkte en de richtingsafhankelijke lichtsterkte per armatuur. De verticale verlichtingssterkte is een maat voor de hoeveelheid licht die in het verticale vlak invalt (raam van een woning), uitgedrukt in lux. De lichtsterkte is een maat voor de hoeveelheid licht die in een bepaalde richting door een lichtbron wordt uitgestraald, uitgedrukt in candela. Voor beide parameters geldt dat getoetst wordt aan de normstelling bij lichtgevoelige bestemmingen.

2

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

De grenswaarden voor de verschillende parameters zijn afhankelijk van het omgevingstype. Daarbij worden vier omgevingszones onderscheiden, afhankelijk van de oorspronkelijke al aanwezige mate van verlichting. De gebiedstypen zijn: • E0 – Intrinsiek duistere gebieden. In het algemeen UNESCO sterrenlicht reservaten, IDA-duisternisgebieden en belangrijke optische astronomische observatoria. • E1 – Gebieden met een zeer lage omgevingshelderheid. In het algemeen natuurgebieden en landelijke gebieden ver van woonkernen. • E2 – Gebieden met een lage omgevingshelderheid. In het algemeen buitenstedelijke en landelijke (woon)gebieden. • E3 – Gebieden met een gemiddelde omgevingshelderheid. In het algemeen stedelijke (woon)gebieden. • E4 – Gebieden met een hoge omgevingshelderheid. In het algemeen stedelijke gebieden met nachtelijke activiteiten, zoals uitgaanscentra en industriegebieden. Voor de grenswaarden wordt onderscheid gemaakt in de dag- (07.00 tot 19.00 uur), avond(19.00 tot 23.00 uur) en nachtperiode (23.00 tot 07.00 uur). In tabel 1 staan voor elke zone de grenswaarden voor de verticale verlichtingssterkte (E v).

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

tabel 1: zone-indeling en grenswaarden voor de verticale verlichtingssterkte Parameter

Periode

Verticale verlichtingssterkte Ev [lux]

Dag en avond Nacht

E0 Duisternisgebied n.v.t. n.v.t.

E1 natuurgebied 2 lux 0,1 lux

E2 landelijk gebied 5 lux 1 lux

E3 stedelijk gebied 10 lux 2 lux

E4 stadscentrum/ industriegebied 25 lux 5 lux

De grenswaarden voor de lichtsterkte per armatuur (I) is afhankelijk van het oppervlak van de armatuur (Ap) en de afstand tussen de meetlocatie en het armatuur (d). De grenswaarden staan in onderstaande tabel weergegeven. tabel 2: zone-indeling en grenswaarden per tijdsperiode voor de lichtsterkte per armatuur op basis van oppervlakte van het armatuur Ap Parameter

Ap [m2] 0 < Ap ≤ 0,002 0,002 < Ap ≤ 0,01

Lichtsterkte per armatuur I [cd]

0,01 < Ap ≤ 0,03 0,03 < Ap ≤ 0,13 0,13 < Ap ≤ 0,5

Ap > 0,5

Periode

E0 Duisternisgebied

E1 natuurgebied

Dag en avond

0

500 < 0,38d < 2.500

E2 landelijk gebied 2.500 < 0,74d < 7.500

Nacht

0

0

500

Dag en avond

0

500 < 0,82d < 2.500

2.500 < 1,69d < 7.500

Nacht

0

0

500

Dag en avond

0

500 < 1,69d < 2.500

2.500 < 3,25d < 7.500

Nacht

0

0

500

Dag en avond

0

500 < 3,25d < 2.500

2.500 < 6,50d < 7.500

Nacht

E3 stedelijk gebied 2.500 < 1,12d < 10.000 600 < 0,38d < 1.000 2.500 < 2,47d < 10.000 600 < 0,82d < 1.000 2.500 < 4,94d < 10.000 600 < 1,69d < 1.000 2.500 < 9,75d < 10.000 600 < 3,25d < 1.000 2.500 < 19,50d < 10.000 600 < 6,63d < 1.000

E4 stadscentrum/ industriegebied 5.000 < 1,82d < 25.000 1.000 < 0,38d < 2.500 5.000 < 4,03d < 25.000 1.000 < 0,82d < 2.500 5.000 < 8,19d < 25.000 1.000 < 1,69d < 2.500 5.000 < 16,90d < 25.000 1.000 < 3,25d < 2.500 5.000 < 33,80d < 25.000 1.000 < 6,63d < 2.500

0

0

500

Dag en avond

0

500 < 6,63d < 2.500

2.500 < 13d < 7.500

Nacht

0

0

500

Dag en avond

0

2.500

7.500

10.000

25.000

Nacht

0

0

500

1.000

2.500

3

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

De omgeving om het plangebied betreft op dit moment een haven- industrieterrein, maar gaat op termijn over naar een stedelijk woongebied. We sluiten hierom aan bij typering E3. Dit komt voor de normstelling neer op 2 lux voor de verticale verlichtingssterkte en op 1.000 candela voor de lichtsterkte per armatuur. In deze situatie is bij een gemeten lichtsterkte hoger dan 600 candela, het oppervlak van het gemeten armatuur van belang. Bijvoorbeeld een armatuur met een oppervlak van 0,02 m 2 valt binnen de oppervlaktecategorie 0,01 < Ap ≤ 0,03 m2. In de nachtperiode geldt voor dit armatuur bij gebiedstypering E3 een grenswaarde van 600 < 1,69d < 1.000 cd. Met een afstand (d) van 400 meter komt dit voor dit armatuur neer op een grenswaarde van 400 x 1,69 = 676 cd.

4. Metingen

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Op 12 februari 2024 hebben wij tussen 19.00 en 21.30 uur lichtmetingen verricht. Volgens de uurlijkse overzichten van het weer van het KNMI was de luchttemperatuur circa 5°C en het zicht circa 20,5 kilometer bij het meest nabij gelegen weerstation (Rotterdam). Wij voerden de metingen uit met de meetapparatuur zoals weergegeven in tabel 3. De metingen zijn uitgevoerd op een hoogte van 1,8 meter. Dit komt overeen met ramen op de begane grond. Over het algemeen geldt dat op de begane grond de hoogste verlichtingsniveaus worden gemeten. tabel 3: gegevens meetapparatuur Type Luminantiemeter Luxmeter

Instrument LMT L 1003 mobiLux M508G

Serienr. 08A759 120710

Kalibratie geldig tot mei 2024 15 mei 2024

Meetlocaties Ter plaatse zijn afhankelijk van de situatie meetlocaties gekozen. De meetlocaties zijn weergegeven in figuur 2. Afhankelijk van stoorlicht op de directe locatie of obstructie door aangemeerde schepen of aanwezige gebouwen zijn zover mogelijk bij iedere meetlocatie zijn de meest maatgevende lichtbronnen gemeten. De meetpunten MP01 tot MP07 liggen bij de randen van het plangebied. Meetpunten MP08 en MP09 zijn controlepunten die voor het uitvoeren van de meting waren overeengekomen indien de andere meetpunten niet toegankelijk of representatief waren.

4

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

figuur 2: locatie van de meetpunten

Belemmering metingen Onderstaand staan de belemmerde metingen opgesomd: • Bij meetpunt MP03 is de verticale verlichtingssterkte niet gemeten vanwege op de meetlocatie aanwezige terreinverlichting die de meting verstoord. Deze verlichting verdwijnt op het moment dat hier wordt ontwikkeld. • Bij meetpunt MP04 maakte verlichting van een aangemeerd schip het uitvoeren van metingen niet mogelijk. Controlepunt MP08 is gebruikt als alternatief. • Bij meetpunt MP05 lag een aangemeerd schip dat zicht op de inrichting van Van Uden belemmerde. Dit schip belemmerde zicht vanaf deze gehele kade. • Meetpunt MP07 gaf geen zicht op lichtbronnen van Van Uden. • Bij controlepunt MP09 zijn geen aanvullende metingen uitgevoerd, omdat metingen bij meetpunt MP06 niet belemmerd werden. Bij aankomst voor de metingen waren vanaf het plangebied twee kranen met verlichting zichtbaar, zoals te zien in figuur 3. De verlichting van de kranen was echter niet meer aan bij het uitvoeren van de metingen na het voorbereiden van de meetapparatuur. De lichtsterkte was visueel op te merken als minder opvallend en met een lagere lichtsterkte dan de lichtmast die wel gemeten is. Bovendien was deze verlichting direct naar beneden gericht. De verlichting van de kraan geeft daarmee geen onaanvaardbare lichthinder.

5

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

figuur 3: impressie verlichting kranen

Berekening lichtsterkte per armatuur De richtingsrelevante lichtsterkte van de armaturen kan volgens de NSVV-richtlijn met de volgende omrekeningsformule worden bepaald: 𝐿 ∙ β2 ∙ 𝜋 3 ∙ 𝑟 2 3602 waarin: I = de lichtsterkte [cd] ci = de correctie voor het normzicht L = de gemeten luminantie [cd/m2] ß = de meethoek van de luminantiemeter [graden] (= 1°) 𝐼 = 𝑐𝑖 ∙

Berekening schijnbaar oppervlak Volgens de NSVV-richtlijn wordt het schijnbaar oppervlak fotografisch bepaald. Met onderstaande formule wordt eerst de ruimtehoek van één pixel van de camera-lens-combinatie bepaald. ℎ∙𝑏 Ω𝑝𝑖𝑥𝑒𝑙 = 2 𝑛ℎ ∙ 𝑛𝑏 ∙ 𝑑𝑣𝑙𝑎𝑘 waarin: Ωpixel = ruimtehoek van één pixel van de camera-lens-combinatie (steradialen of sr) h = hoogte van het rechthoekig vlak b = breedte van het rechthoekig vlak nh = aantal pixels van de hoogte van het gefotografeerde vlak (m) nb = aantal pixels van de breedte van het gefotografeerde vlak (m) 6

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

dvlak = afstand tussen camera en vlak (m) Het schijnbaar oppervlak wordt vervolgens met onderstaande formule bepaald. 𝐴𝑝 = 𝑛 ∙ 𝑑 2 ∙ Ω𝑝𝑖𝑥𝑒𝑙 waarin: Ap = schijnbare oppervlakte (m2) n = aantal pixels van het lichtgevende deel van de armatuur d = de afstand tot de armatuur (m) Ωpixel = ruimtehoek van één pixel van de camera-lens-combinatie (steradialen of sr)

5. Resultaten Verticale verlichtingssterkte In tabel 4 staan de gemeten verticale verlichtingssterktes weergegeven. De gemeten waarden voldoen ruim aan de grenswaarde van 2 lux. tabel 4: verticale verlichtingssterkte op de meetlocaties 1 0,85

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Ev (lux)

Verticale verlichtingssterkte op meetlocatie in lux 2 5 6 0,77 0,61 0,45

7 0,65

Lichtsterkte per armatuur In tabel 5 staan de berekende lichtsterktes per armatuur op basis van de metingen vanaf de verschillende meetlocaties. In de tabel staan ook de grenswaarden weergegeven op basis van de afstand en het schijnbaar oppervlak. De onderliggende berekening is bijgevoegd in bijlage 1. Gemeten waarden boven de grenswaarde zijn met rood geaccentueerd. tabel 5: lichtsterktes van de maatgevende armaturen per meetlocatie Meetlocatie

MP01

MP02

MP03

MP06

MP08

Meting 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Grenswaarde in candela o.b.v. afstand en schijnbare oppervlak 600 600 600 600 600 600 600 600 1.000 676 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 862 976 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 600

Lichtsterkte in candela per armatuur op basis meting 208 212 68 49 923 1835 1187 1355 2462 700 664 602 1500 3258 1094 3133 2582 6256 5625 1388 3194 1518 1457 972 2826 7826 1510 9543

Omschrijving Lamp gebouw Lamp gebouw Lamp gebouw Lamp gebouw Lichtmast 1 Lichtmast 2 Lichtmast 3 Lichtmast 4 Lichtmast 5 Lichtmast 6 Lamp silo Lichtmast 3 Lichtmast 4 Lichtmast 5 Lichtmast 6 Lichtmast 7 Lichtmast 1 Lichtmast 2 Lichtmast 3 Lichtmast 4 Lichtmast 5 Lichtmast 10 Lichtmast 9 Lichtmast 8 Lichtmast 7 Lichtmast 6 Lichtmast 5 Lichtmast 5

7

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

Meetlocatie

Meting 29 30 31 32 33 34

Grenswaarde in candela o.b.v. afstand en schijnbare oppervlak 600 600 600 600 600 600

Lichtsterkte in candela per armatuur op basis meting 4237 8053 1246 1106 1024 4660

Omschrijving Lichtmast 6 Lichtmast 7 Lichtmast 8 Lichtmast 9 Lichtmast 10 Lamp bij kraan

Bespreking resultaten Uit toetsing van de uitgewerkte meetresultaten aan de normstelling blijkt dat de lichtsterkte per armatuur van de aanwezige lichtmasten op het terrein van Van Uden niet voldoet aan de normstelling. In onderstaande figuren staan ter illustratie de lichtmasten aangegeven. Het gaat in figuur 4 om een foto gemaakt tijdens de metingen en in figuur 5 om een satellietfoto.

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Bij controlepunt MP08 zorgde een lamp aan de zijkant van een kraan voor een overschrijding. Deze was vanaf de andere meetpunten, waar metingen zijn uitgevoerd, niet zichtbaar. Controlepunt MP08 geldt als representatief voor meetpunt MP04. Dezelfde armaturen zijn zichtbaar vanaf beide punten. Echter bij meetpunt MP04 is zoals eerder besproken niet kunnen meten. Naar verwachting zal bij meetpunt MP04 deze armatuur ook voor een overschrijding zorgen. In figuur 6 staat een nachtfoto met de lamp bij de kraan weergegeven. De lichtmasten dienen voor terreinverlichting en het is de verwachting dat de eventuele hinder die deze armaturen opleveren met eenvoudige maatregelen is te voorkomen. Denk hierbij aan andere afstelling, plaatsing van kappen of het vervangen van de lampen. Voor de lamp bij de kraan geldt dat vergelijkbare maatregelen afdoende zullen zijn voor het voorkomen van eventuele hinder. In de huidige situatie schijnt deze direct richting het plangebied.

figuur 4: nachtfoto met verlichting van de lichtmasten aangegeven (rode omcirkeling)

8

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

figuur 5: satellietfoto met lichtmasten met rood omcirkeld (bron: Cyclomedia)

figuur 6: nachtfoto met verlichting van de armatuur bij de kraan

9

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

k:\doc\m\2023\150100\m.2023.1501.00.n001v2 onderzoek lichthinder bestemmingsplan m4h rotterdam.docx 22-03-2024

In onderstaande figuur staan de globale locaties van de armaturen weergegeven waar sprake is van overschrijding van de grenswaarde.

figuur 7: locaties armaturen met overschrijding

6. Conclusie In deze notitie staat het onderzoek licht beschreven dat is uitgevoerd om de lichtbelasting op het bestemmingsplan M4H als gevolg van het nabij gelegen bedrijf Van Uden in kaart te brengen. Uit de metingen volgt dat ter plaatse van de gevels van de geprojecteerde woningen de lichtbelasting voldoet aan de normstellingen voor de verticale verlichtingssterkte. De gemeten lichtsterkte van de visueel maatgevende armaturen voldoet voor de nieuwe geplande woningbouw niet aan de normstelling voor lichtsterkte per armatuur bij de lichtmasten en een lamp aan de zijkant van een van de kranen. Voor het voorkomen van mogelijke lichthinder vanwege deze armaturen, zijn maatregelen mogelijk. Denk hierbij aan andere afstelling, plaatsing van kappen of het vervangen van de lampen.

ing. J.D. (Jasper) Pondman DGMR Industrie, Verkeer en Milieu B.V.

10

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

Bijlage 1 Titel

Uitwerking meetresultaten

Bestemmingsplan M4H Rotterdam

tabel 6: berekening ijking schijnbaar oppervlak IJking

Opp. [px] 1.968.992

Dvlak [m] 10

Opp. [m2] 0,297

Omegapixel [sr] 3,168E-10

tabel 7: berekening lichtsterkte per armatuur Meting 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34

Opp [px] 920 955 480 713 743 646 579 392 735 508 1734 1759 1499 3965 1396 933 3867 3816 2870 3348 9181 3403 3860 1128 3570 4486 3767 4946 3756 4096 1308 1285 1008 3485

Ap [m2] 0,0030 0,0031 0,0015 0,0023 0,0136 0,0155 0,0188 0,0144 0,0337 0,0258 0,0599 0,0723 0,0651 0,2062 0,0818 0,0626 0,0862 0,1090 0,0904 0,1021 0,3269 0,1727 0,2478 0,0631 0,1997 0,2333 0,1911 0,0510 0,0326 0,0355 0,0143 0,0189 0,0169 0,0250

Afstand [m] 100 100 100 100 240 275 320 340 380 400 330 360 370 405 430 460 265 300 315 310 335 400 450 420 420 405 400 180 165 165 185 215 230 150

Afstand* [m] 100,87 100,87 100,87 100,87 240,36 275,32 320,27 340,26 380,23 400,22 330,26 360,24 370,24 405,22 430,20 460,19 265,33 300,29 315,28 310,28 335,26 400,22 450,19 420,21 420,21 405,22 400,22 180,48 165,53 165,53 185,47 215,40 230,38 150,58

*: afstand diagonaal van meetapparatuur tot armatuur

Kijkhoek [°] 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Luminantie [cd/m2] 84,4 85,9 27,8 20 64,9 98 46,6 47 68,1 17,44 24,5 18,59 43,8 79,1 23,5 58,6 148,6 280 228 58,1 114,2 37,8 28,5 21,9 63,7 190 37,6 1199 634 1205 148,2 97,2 78,5 844

Correctie voor normzicht 1,0119 1,0119 1,0119 1,0119 1,0285 1,0327 1,0381 1,0405 1,0454 1,0479 1,0393 1,0430 1,0442 1,0485 1,0515 1,0552 1,0315 1,0357 1,0375 1,0369 1,0399 1,0479 1,0540 1,0503 1,0503 1,0485 1,0479 1,0213 1,0195 1,0195 1,0219 1,0255 1,0273 1,0177

Gemeten [cd] 207,88 211,57 68,47 49,26 922,61 1835,28 1187,18 1354,62 2462,48 700,31 664,49 601,99 1499,88 3257,99 1094,17 3133,01 2581,62 6256,33 5625,45 1387,63 3193,62 1517,87 1456,56 971,70 2826,37 7825,77 1509,83 9543,21 4237,11 8053,19 1246,38 1106,50 1023,97 4659,71