[24bb004692] Bijlage behorende bij 24bb004661 over Voortgangsrapportage Beleidskader Basisvaardigheden 2023

Team Inclusief Samenleven Subteam Taal Geactualiseerd 2 juli 2024

Inhoud Voorwoord...................................................................................................................................................3 1. Inleiding...................................................................................................................................................5 2. Opgave en doelgroepen ......................................................................................................................6 2.1. Diverse doelgroepen vragen om een gevarieerd aanbod ............................................................ 6 2.2. Omvang doelgroep ..................................................................................................................................... 6 3. Realisatie doelstelling ........................................................................................................................ 7 3.1. Realisatie kwantitatieve doelstelling ................................................................................................... 7 3.2. Realisatie kwalitatieve doelstelling ..................................................................................................... 8 3.2.1. Rendement taaltrajecten................................................................................................................... 8 3.3.

Partnerschap ................................................................................................................................................. 9 3.4. Overige resultaten .................................................................................................................................... 10 3.4.1. NPRZ ....................................................................................................................................................... 10 3.4.2. Training ‘Aanpak Laaggeletterdheid’......................................................................................... 10 3.4.3. Taaltrajecten Oekraïners ................................................................................................................ 10 3.4.4. Duidelijke taal ..................................................................................................................................... 10 3.4.5. Inzet ervaringsdeskundigen ......................................................................................................... 11 3.4.6. EU-arbeidsmigranten....................................................................................................................... 11 3.4.7. Welzijn ................................................................................................................................................... 11 3.4.8.

Inburgering.......................................................................................................................................... 12 3.4.9. Ouderen ................................................................................................................................................ 12 3.4.10. Digitale inclusie ............................................................................................................................... 13 4. Resultaten per thema ....................................................................................................................... 14 4.1. Taal en geld .................................................................................................................................................. 14 4.1.1. Met wie doen we wat? ...................................................................................................................... 14 4.1.2. Vooruitblik ............................................................................................................................................ 16 4.2. Taal en gezondheid................................................................................................................................... 17 4.2.1.

Met wie doen we wat? ...................................................................................................................... 17 4.2.2. Vooruitblik............................................................................................................................................ 18 4.3. Taal en ontwikkeling ................................................................................................................................ 19 4.3.1. Met wie doen we wat? ...................................................................................................................... 19 4.3.2. Vooruitblik............................................................................................................................................20 4.4. Taal en werk ................................................................................................................................................ 21 4.4.1. Met wie doen we wat?...................................................................................................................... 21 4.4.2. Vooruitblik............................................................................................................................................ 21 5.

Onderzoek ............................................................................................................................................ 23 5.1. Landelijke monitor..................................................................................................................................... 23 1

6. Communicatie..................................................................................................................................... 24 6.1. Serie 'Duidelijke taal’ ................................................................................................................................24 6.2. Landelijke impactbijeenkomst .............................................................................................................24 6.3. Netwerkbijeenkomst tijdens de Week van Lezen en Schrijven ............................................... 25 6.4. Taalfestival Noordplein .......................................................................................................................... 25 6.5. Beterintaal.nu ............................................................................................................................................. 26 6.6. Vooruitblik ................................................................................................................................................... 26 7. Juridisch en financieel kader ......................................................................................................... 27 7.1. WEB en landelijke ontwikkelingen ...................................................................................................... 27 7.1.1.

Landelijke ontwikkelingen .............................................................................................................. 27 7.1.2. Regio ....................................................................................................................................................... 27 7.2. Financiën....................................................................................................................................................... 27

2

Voorwoord “Taal is een tuin, met woorden als bloemen. Om de verschillende kleuren mee te kunnen benoemen. Om doorheen te lopen, te zeggen wat je bedoelt. Hoe blij of verdrietig je je tijdens het wandelen voelt. Taal is een tuin, vol met mogelijkheden. Om het leven met lezen tegemoet te kunnen treden. Taal is een tuin, waar we van kunnen leren. Maar van de kleuren genieten, begint met proberen.” Zo begint het gedicht van Derek Otte dat hij speciaal voor de Taalnacht heeft geschreven. De Taalnacht was een uniek evenement dat dit jaar voor het eerst plaatsvond, gekoppeld aan de Museumnacht. Rotterdam heeft hier een primeur mee. Ik heb niet alleen als wethouder, maar ook als persoon ontzettend genoten van deze nacht. Voor de zoveelste keer heb ik ervaren hoe Rotterdam bruist van alle initiatieven op het gebied van taal en basisvaardigheden. Zoveel bloemen en zoveel kleuren. Afgelopen najaar begon ik als wethouder Taal. Ik heb met veel netwerkpartners kennisgemaakt en heb met trots Rotterdam vertegenwoordigd op een landelijke conferentie in december. Deze conferentie hebben wij samen met Stichting Lezen en Schrijven en omroep Human georganiseerd naar aanleiding van de prachtige serie 'Duidelijke taal'. Loes Luca heeft hier op een mooie Rotterdamse manier onze ervaringsdeskundigen gevolgd in hun dagelijks leven.

Ik ben hen heel dankbaar voor de inkijk die zij in hun leven hebben gegeven. Zo konden wij zien hoe het leven is als je niet goed kan lezen en schrijven. Hoe je hierdoor ook op andere gebieden zoals schulden, gezondheid, werk en ontwikkeling belemmeringen ondervindt. We hebben ook kunnen zien hoe je leven verandert als je je schrijf- en leesvaardigheid verbetert. Hoe dit je leven verrijkt en hoe je op andere gebieden in je leven nieuwe kansen ontdekt. Dit gun ik alle Rotterdammers die de stap hebben gezet of die nog de stap willen of moeten zetten om hun basisvaardigheden te verbeteren. Hiervoor wil ik me hard maken. Ik heb niet alleen in de serie, maar ook in de praktijk ervaren en gezien hoe basisvaardigheden samenhangen met andere aspecten van het dagelijks leven. Als wethouder Armoedebestrijding, Schuldhulpverlening en Taal wil ik niet alleen binnen mijn eigen portefeuille een integrale aanpak realiseren, maar ook samen met mijn collega-wethouders de verbinding leggen met onderwijs, zorg en werk en inkomen. De maatschappelijke baten van het verbeteren van basisvaardigheden zijn groot. Afgelopen jaren is de bewustwording hierover toegenomen. Onder meer bij verschillende organisaties, werkgevers, beleidsmakers, professionals en zorgverleners.

Daarom span ik me in om ook met partners buiten de gemeente samen op te trekken om Rotterdammers trajecten op maat gericht op hun leefwereld aan te bieden. Werken aan de verbetering van basisvaardigheden is een stadsbrede verantwoordelijkheid, waar we met zijn allen van profiteren. Vele Rotterdamse organisaties leveren al een actieve bijdrage. Ik wil hen hartelijk bedanken voor hun inspanningen. Daarnaast wil ik anderen uitnodigen om als partner zich te voegen aan een stadsbrede beweging voor het verbeteren van basisvaardigheden. Niet alleen als wethouder, maar ook als persoon draag ik taal een warm hart toe. Prachtig vind ik het bijvoorbeeld om kinderen voor te lezen. Zien hoe ze zich inleven in het verhaal en hoe 3

door taal een nieuwe wereld voor hen opengaat. Ik gun het iedereen om zo'n nieuwe wereld te ontdekken. Afgelopen jaar zijn ruim 9.000 Rotterdammers begonnen met hun cursus. Ik wens hun veel succes met hun traject en wil ik andere Rotterdammers uitnodigen om de stap te zetten hun basisvaardigheden te verbeteren een nieuwe wereld te ontdekken! Ik sluit graag af met de woorden van Derek Otte. “Taal is een tuin, waardoor we zélf kunnen bloeien. Met durven. Doorzetten. Letter voor letter. Niet je zetten verbergen, maar bergen verzetten.” Natasha Mohamed-Hoesein Wethouder Armoedebestrijding, Schuldhulpverlening en Taal

4

1. Inleiding Op 2 februari 2023 stelde de gemeenteraad het Beleidskader Basisvaardigheden 2023-2026 ‘Rotterdam vaardig verder’ (voortaan het Beleidskader Basisvaardigheden) vast. Tijdens deze vergadering zijn een aantal moties en toezeggingen aangenomen. Met deze voortgangsrapportage doe ik de volgende moties en toezeggingen af: • Motie 23bb000788 Rotterdammers lezen de les • Motie 23bb000793 Borg dat basisvaardig beleid ook digitaal inclusief is • Toezegging 23bb007157 Afronding taaltrajecten • Toezegging 23bb000931 Voortgangsrapportage beleidskader basisvaardigheden • Motie 23bb000792 Heel Rotterdam gericht taalvaardig De afdoening van de moties en toezeggingen vindt u in hoofdstuk 3 bij de resultaten van 2023. Met het Beleidskader Basisvaardigheden zet Rotterdam de trend tot vernieuwing door. Het verbreden van de focus van de Nederlandse taal naar rekenen en digitale vaardigheden is ook landelijk steeds meer de trend. Onze samenleving staat geen moment stil en vraagt steeds andere vaardigheden en capaciteiten. Goede basisvaardigheden zijn belangrijk om mee te kunnen doen in de samenleving. Taal, rekenen en digitale vaardigheden gebruik je in het dagelijks leven namelijk overal en zijn de basis om je zelfstandig te kunnen redden. De belangrijkste opbrengsten van het beleidskader uit de vorige collegeperiode ‘de Taalspiraal’ zijn nog steeds onderdeel van het beleid.

Daarnaast is het beleid verbreed: we leggen meer de nadruk op het aangaan van partnerschap met een toenemend aantal maatschappelijke organisaties. Wat betreft de trajecten basisvaardigheden houden we vast aan een kwalitatief goed aanbod dat qua niveau en inhoud voldoende gevarieerd is. We zetten het verbeteren van basisvaardigheden in om het leven van deelnemers op diverse gebieden te verbeteren. De economische situatie (energie, klimaat- en wooncrisis) heeft geleid tot het benoemen van een zelfstandig thema Taal en geld. Naast dit nieuwe thema bieden we ook trajecten aan speciaal voor analfabeten en voor NT1-ers1. De gemeente Rotterdam heeft samen met de arbeidsmarktregio Rijnmond trajecten basisvaardigheden ingekocht via aanbestedingen, Vier partijen hebben de opdracht gekregen om formele en themagerichte non-formele trajecten2 te realiseren. Daarnaast is eind maart 2023 de subsidieregeling gekoppeld aan het beleidskader gepubliceerd. Op basis van deze regeling kunnen kleinere, lokale organisaties subsidies aanvragen voor het uitvoeren van trajecten basisvaardigheden. Voor de Oekraïense ontheemden is een aparte aanbesteding afgerond. Dat resulteerde eind vorig jaar in een grote toestroom deelnemers aan deze taaltrajecten met componenten vanuit de inburgering.

Voor het aangaan van partnerschap met diverse organisaties zijn afgelopen jaar binnen de thema's de netwerken uitgebreid. Daarnaast zijn een aantal stedelijke en landelijke activiteiten georganiseerd gericht op het agenderen van basisvaardigheden, het verhogen van de bewustwording en het werven van nieuwe partners. De serie ‘Duidelijke taal’ met Loes Luca is hier een voorbeeld van. In de volgende hoofdstukken informeren we u meer in detail over de behaalde resultaten. NT1 staat voor Nederlands als eerste taal. NT2 staat voor Nederlands als tweede taal. Formele trajecten zijn gericht op het behalen van een diploma. Non-formele trajecten zijn niet diplomagericht. Het doel van deze trajecten is het verbeteren van de basisvaardigheden gericht op de thema’s werk, ontwikkeling, geld en gezondheid. 1

2

5

2. Opgave en doelgroepen In het beleidskader ‘Rotterdam vaardig verder’ is uitgebreid aandacht besteed aan het beschrijven van doelgroepen qua omvang en samenstelling. Ook zijn de maatschappelijke kosten en baten beschreven.

2.1. Diverse doelgroepen vragen om een gevarieerd aanbod Om recht te doen aan de diversiteit van de doelgroep bieden wij een doorlopende leerlijn aan. Met trajecten van verschillende niveaus kunnen deelnemers op hun eigen niveau beginnen om zich vervolgens verder te ontwikkelen. Naast de diversiteit in niveaus kunnen deelnemers inhoudelijk ook een keuze maken tussen vier thema’s afhankelijk van hun behoefte en motivatie. Hieronder vindt u de weergave van de doorlopende leerlijn.

2.2. Omvang doelgroep De cijfers uit het beleidskader zijn afkomstig van een onderzoek dat het CINOP in opdracht van de gemeente Rotterdam uitvoerde in 2016. Uit dit onderzoek bleek dat in Rotterdam 21 procent van de beroepsbevolking (16-65 jaar) laaggeletterd is. Voor dit onderzoek zijn cijfers gebruikt uit het PIAAC-onderzoek van 2012. Het PIAAC is een internationaal onderzoek naar geletterdheid, dat elke 10 jaar plaatsvindt. Door corona is het nieuwe onderzoek vertraagd en in 2023 uitgevoerd. De resultaten hiervan worden eind 2024 gepubliceerd. Alle gegevens over laaggeletterdheid, op landelijk, regionaal en lokaal niveau, zijn nadere statistische bewerkingen van het PIAAC-onderzoek. Voor recentere cijfers heeft de gemeente opdracht gegeven aan het CBS voor een nieuw onderzoek. In afwachting van de resultaten van het nieuwe PIAAC-onderzoek heeft het CBS in 2023 een tussenmeting uitgevoerd. Hierover is uw raad voor de zomer van vorig jaar geïnformeerd. De conclusie van het CBS is dat ten opzichte van 2016 het percentage laaggeletterden in Rotterdam op basis van de registerdata met – 1,3% is gedaald. Op basis van de resultaten van het nieuwe PIAAC-onderzoek gaat het CBS opnieuw onderzoek doen. Zodra deze resultaten beschikbaar zijn informeren wij uw raad hierover. 6

3. Realisatie doelstelling In de huidige collegeperiode is de kwalitatieve doelstelling om 25.000 gestarte trajecten basisvaardigheden te realiseren. Daarnaast moeten de trajecten inhoudelijk goed van kwaliteit zijn. Dit meten wij via een deelnemerstevredenheidsonderzoek. De doelstelling hierbij is dat minimaal 80% van de deelnemers het traject basisvaardigheden een positieve waardering geeft.

3.1. Realisatie kwantitatieve doelstelling Aantal gestarte trajecten streefwaarde Aantal gestarte trajecten realisatie Aantal afgeronde trajecten

2023

2024

2025

2026

6.350

6.350

6.150

6.150

9.105 3.716

Met de realisatie van 9.105 gestarte trajecten basisvaardigheden is de streefwaarde voor 2023 ruimschoots behaald. Daarmee ligt de realisatie van de 25.000 trajecten basisvaardigheden op koers. Met de motie 'Rotterdammers lezen de les’ is het college verzocht te garanderen dat het aantal gestarte taalcursussen binnen het nieuwe beleidskader minimaal op peil blijft ten opzichte van het aantal taalcursussen binnen het beleidskader De Taalspiraal 2019-2022. De huidige trajecten basisvaardigheden zijn veelomvattender dan alleen taaltrajecten. Naast taal zijn rekenen en digitale vaardigheden ook onderdeel van de trajecten. Dit maakt de vergelijking met de realisatie van de vorige collegeperiode niet geheel zuiver. Taal blijft echter de basis van alle trajecten basisvaardigheden. Binnen de non-formele trajecten kunnen mensen een voortraject digitale vaardigheden volgen, als dit nodig is voor het volgen van een cursus. In 2023 zijn 680 digitale voortrajecten aangeboden binnen de non-formele educatie. Dit is 15% van het totaal aantal trajecten. Op basis van deze gegevens concluderen wij dat er geen risico bestaat dat taal in onderdrukking komt door het opnemen van reken- en digitale vaardigheden in de trajecten. Aan het einde van de huidige collegeperiode informeren wij de raad over de totale realisatie.

We delen uw mening dat naast gestarte trajecten ook het monitoren van het aantal afgeronde trajecten van belang is. Daarom registreren we deze aantallen ook. De realisatie hiervan is opgenomen in bovenstaande tabel. In 2023 zijn 3.716 trajecten basisvaardigheden afgerond. Bij dit resultaat horen de volgende kanttekeningen: 1. Een vergelijking met de realisatie van het aantal afgeronde taaltrajecten in de vorige collegeperiode is niet zuiver, omdat de huidige trajecten breder van opzet zijn. Naast taal bevatten de trajecten basisvaardigheden ook rekenen en digitale vaardigheden. Ook biedt de gemeente in de huidige collegeperiode alfabetiseringstrajecten en NT-1 trajecten aan. Deze duren langer dan de andere trajecten basisvaardigheden. 2. 2023 was het startjaar voor de aanbieders voor het opzetten van nieuwe en bredere trajecten. Dit vergde tijd. Daarnaast kampte een aantal aanbieders met een docententekort. Binnen de volwasseneneducatie is het docententekort een landelijk probleem. Gemeenten hebben dit meermaals onder de aandacht van het Rijk gebracht. 7

3. Niet alle gestarte deelnemers hebben ook in 2023 hun traject basisvaardigheden afgerond. Op dit moment zitten nog 3.708 deelnemers in traject. Zij ronden in 2024 hun traject(en) af.

3.2. Realisatie kwalitatieve doelstelling Naast de kwantitatieve realisatie is ook de kwalitatieve doelstelling gehaald. Meer dan 88% van de deelnemers is (zeer) tevreden over het gevolgde traject. In opdracht van de gemeente voert onderzoeksbureau Mediad jaarlijks onderzoek uit naar de tevredenheid van de cursisten. Hieruit blijkt dat 88% van de deelnemers in 2023 (zeer) tevreden is over de cursus.3 Het gemiddelde rapportcijfer dat de deelnemers geven aan de gevolgde trajecten is een 8,1. Onderstaand overzicht biedt een vergelijking van de tevredenheid van deelnemers over voorgaande jaren. De jaren 2020 – 2022 vielen onder het beleidskader ‘de Taalspiraal’. Jaar

Tevredenheid

2020

87%

2021

88%

2022

87%

2023

88%

3.2.1. Rendement taaltrajecten De gemeente Rotterdam en de arbeidsmarktregio Rijnmond doen mee met de landelijke impactmeting van trajecten basisvaardigheden door Prof. Dr. Maurice de Greef.4 Dit onderzoek meet de invloed van trajecten basisvaardigheden op de verschillende leefgebieden. Uit het onderzoek blijkt dat de trajecten basisvaardigheden impact hebben. De analyse wijst uit dat ongeveer: • 63% van de deelnemers betere leesvaardigheden krijgt; • 71% van de deelnemers een betere taalbeheersing krijgt; • 45% tot 50% van de deelnemers een betere plek in de samenleving krijgt; • 10% tot 30% van de deelnemers een betere arbeidsmarktpositie krijgt. Ten opzichte van de resultaten van het landelijk onderzoek kunnen we spreken van een goed resultaat. Het aantal deelnemers dat hun taal verbetert en een betere plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt krijgt, is goed in vergelijking met andere trajecten uit het land.

Mediad. (2024). Tevredenheidsmeting Rotterdam Vaardig Verder 2023. Greef, Maurice de. (2024). Impact taaltrajecten voor inwoners van Rijnmond op verschillende levensdomeinen van 2023 - 2024. 3

4

8

Toename mate van sociale inclusie in Rijnmond in 2023 en 2024 Leercontext → Aantal deelnemers met toename sociale inclusie per variabele van sociale inclusie in% ↓

Trajecten Rijnmond 2023 en 2024

Landelijk onderzoek 2012

Sociale inclusie Nationale Taalvaardigheden Digitale Vaardigheden Assertiviteit Ontmoeten & ondernemen Natuur- en sportactiviteiten

71.4 46.0 50.8 47.6 49.2

Financiële vaardigheden

44.4

58.2 51.4 54.2 48.8 49.3 Niet gemeten tijdens landelijk onderzoek

Arbeidsmarktpositie Betaalde baan Vrijwilligerswerk Stage Op zoek naar baan Betaalde baan met begeleiding

14.3 25.4 11.1 30.2 15.9

19.5 21.4 7.3 19.8 14.3

3.3. Partnerschap Eind vorig jaar was de serie ‘Duidelijke Taal’ te zien op NPO2.5 In deze serie volgt Loes Luca een aantal ervaringsdeskundigen in hun dagelijks leven. Deze inkijk in hun leven maakte het voor een heel groot publiek zichtbaar hoe beperkte basisvaardigheden tot problemen leiden op het gebied van werk, financiën, gezondheid en ontwikkeling. De samenhang van beperkte basisvaardigheden met andere, dagelijkse problemen maakt dat het beleid zich richt op het samenwerken met netwerkpartners die zelf ook gebaat zijn bij het verbeteren van basisvaardigheden van Rotterdammers. Denk hierbij aan een arts die hierdoor het spreekuur efficiënter kan benutten. Of aan een werkomgeving waar betere basisvaardigheden van werknemers tot minder ongelukken leiden op de werkvloer. Afgelopen jaren hebben we met talloze organisaties samengewerkt. De manier van samenwerken kan velerlei vormen hebben. Van eenmalige samenwerkingsrelaties tot een meer structurele relatie en partnerschap. In deze collegeperiode richten we ons op het bestendigen en verduurzamen van de relaties met onze samenwerkingspartners. De samenwerking moet niet vastomlijnd zijn maar ruimte bieden voor de belangen en wensen van alle partners. Wij werken niet alleen samen met externe partners maar ook met collega’s op andere beleidsterreinen binnen de gemeente.

Door de verwevenheid van beperkte basisvaardigheden met armoede, schulden, werk, gezondheid en ontwikkeling heeft het thema basisvaardigheden raakvlakken met bijna alle portefeuilles van het college. Concrete voorbeelden van samenwerking zowel extern als intern vindt u bij de resultaten per thema.

De serie is ontwikkeld door omroep Human in opdracht van de gemeente Rotterdam en Stichting Lezen en Schrijven 5

9

3.4. Overige resultaten 3.4.1. NPRZ Taal maakt onderdeel uit van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ). 55%van het budget van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) wordt jaarlijks uitgegeven aan trajecten basisvaardigheden op de Zuidoever en 45% op de Noordoever. Deze budgetverdeling is gebaseerd op het percentage laaggeletterde inwoners van Rotterdam dat in de meeste gebieden in zuid hoger is dan in noord. In 2023 is in NPRZ-gebied 38,4% van de trajecten basisvaardigheden gestart en 43% is in dit gebied afgerond.

3.4.2. Training ‘Aanpak Laaggeletterdheid’ In 2023 is de training ‘Aanpak Laaggeletterdheid 10 keer gegeven. In totaal hebben 89 medewerkers van de gemeente Rotterdam deelgenomen. De training richt zich primair op eerstelijnsmedewerkers. Na afloop van de training hebben medewerkers: • Zicht op lesprogramma’s die in de stad worden aangeboden voor Rotterdammers die moeite hebben met basisvaardigheden; • Kennis van de verschillende taalniveaus; • Inzicht in de mate waarop moeite hebben met basisvaardigheden andere levenssferen (werk, geld, ontwikkeling en gezondheid) beïnvloedt; • Ideeën over de manier waarop je als professional kunt omgaan met Rotterdammers die moeite hebben met basisvaardigheden.

3.4.3. Taaltrajecten Oekraïners Het verloop van de oorlog in Oekraïne heeft ervoor gezorgd dat ook in 2023 Oekraïners in de gemeentelijke en particuliere opvang verbleven. Oekraïners hebben op basis van de richtlijn tijdelijke bescherming een tijdelijke verblijfstatus en zijn niet inburgeringsplichtig. Zij mogen op basis van deze richtlijn deelnemen aan de arbeidsmarkt in Nederland. In de beginfase ervoeren velen het niet beheersen van het Nederlands niet als belemmering. Daarna bleek het niet spreken van het Nederlands toch steeds meer een obstakel voor het vinden van (passend) werk. De behoefte aan taallessen groeide. En ook onderzoek benadrukte het belang van vroeg beginnen met de Nederlandse taal. 6 Vanuit het Rijk werd deze urgentie gevoeld en gemeenten ontvingen in 2023 een eenmalige financiële bijdrage bestemd voor taaltrajecten voor Oekraïners. Via een Europese aanbesteding ‘Taal en participatie Oekraïense ontheemden’ gericht op het verbeteren van de maatschappelijke en arbeidsmarktpositie van Oekraïners in Rotterdam konden zij hun taalniveau verbeteren. Per 1 januari 2024 zijn er 450 Oekraïense ontheemden ingestroomd in de taaltrajecten.

3.4.4. Duidelijke taal Het team Duidelijke Taal helpt medewerkers van de gemeente Rotterdam om in duidelijke taal te communiceren met Rotterdammers. Zo is er een workshop ‘Duidelijke Taal’ waarin medewerkers helder leren schrijven, is er de groep ‘Duidelijke taal’ op RIO (meer dan 3.000 leden) waar schrijfwijzers te vinden zijn met tips. En is er een Brievenbureau dat brieven beoordeelt en herschrijft in begrijpelijke taal, zodat de ontvanger de inhoud begrijpt. Ervaringsdeskundigen testen de gemeentelijke brieven en beoordelen deze op begrijpelijke taal.

Kennisplatform Inclusief Samenleven. (2022). De opvang van Oekraïense vluchtelingen in Rotterdam: Ervaringen en uitdagingen, via https://www.verwey-jonker.nl/publicatie/oekraiensevluchtelingen-rotterdam/ 6

10

3.4.5. Inzet ervaringsdeskundigen Ervaringsdeskundigen of taalambassadeurs zijn mensen die voorheen moeite hadden met lezen en schrijven, maar weer zijn gaan leren en de Nederlandse taal nu goed beheersen. Zij vertellen vanuit eigen ervaring hoe het is om moeite te hebben met lezen en schrijven. In 2023 is het team ervaringsdeskundigen versterkt met nieuwe leden. Het team werkt zowel voor Rotterdam als voor de arbeidsmarktregio Rijnmond. Het team is divers qua leeftijd en achtergrond en bestaat uit NT1’ers en NT2’ers (Nederlands als eerste of als tweede taal). Er zijn op dit moment 14 ervaringsdeskundigen actief. Steeds meer collega’s en organisaties in de stad weten de ervaringsdeskundigen te vinden. In 2023 hebben zij meer dan 150 activiteiten uitgevoerd. Denk daarbij aan: • Delen van ervaringen met bedrijven en organisaties. Hierdoor werden organisaties zich bewust dat veel Rotterdammers moeite hebben met lezen en schrijven. Veel organisaties ondernamen hierop actie door het aanpassen van hun communicatie om Rotterdammers toe te leiden naar het aanbod basisvaardigheden. • Testpanelactiviteiten waarbij de ervaringsdeskundigen interne en/of externe communicatie beoordeelden op toegankelijk en begrijpelijk taalgebruik. De ervaringsdeskundigen beoordeelden brieven en website van de gemeente Rotterdam.

Maar ook websites en apps van verschillende organisaties in de stad, zoals de website van Zorgzaam010 en een afsprakenapp van het Erasmus MC. • Meedenken over de aanpak basisvaardigheden in Rotterdam. Bijvoorbeeld bij de Bibliotheek door advies te geven over het benaderen van ouders met jonge kinderen die moeite hebben met basisvaardigheden. • Delen van hun verhaal in de media. Zo zijn een aantal ervaringsdeskundigen gevolgd in de serie Duidelijke Taal die eind 2023 is uitgezonden op NPO 2. (zie 3.3) En zijn ervaringsdeskundigen te gast geweest bij Op1 om hun ervaringen te delen, ook in relatie tot de landelijke verkiezingen in november.

3.4.6. EU-arbeidsmigranten Een deel van de Rotterdammers die deelneemt aan de trajecten basisvaardigheden zijn arbeidsmigranten uit de Europese Unie. Via de trajecten basisvaardigheden vergroten EUarbeidsmigranten hun zelfstandigheid en leren ze te functioneren in de Nederlandse economie en samenleving. Medewerkers van de Vraagwijzers, Huizen van de Wijk en de voorlichters EU-arbeidsmigranten verwijzen deze arbeidsmigranten door naar het taalaanbod. De taalaanbieders werven zelf ook actief. Zij waren aanwezig op een banenmarkt van het UWV voor niet-Nederlandssprekenden. In het najaar was er een wervingsactie onder Poolse en Bulgaarse Rotterdammers in Charlois specifiek voor weekendlessen. Het cursusaanbod basisvaardigheden is populair onder de EU-arbeidsmigranten. Uit het onderzoek van Mediad (zie punt 3.2) blijkt dat 13,9% van de deelnemers aan het aanbod basisvaardigheden uit Midden- en Oost-Europa komt. 13,6% van de deelnemers komt uit andere Europese landen.

3.4.7. Welzijn In de opdracht aan de welzijnspartijen is taal in het programma van eisen opgenomen. Welzijnsorganisaties hebben kennis van het beschikbare taalaanbod in het gebied en signaleren en leiden Rotterdammers met een taalvraag door naar een passend taalaanbod. Als er onvoldoende informeel taalaanbod7 in het gebied beschikbaar is, worden in overleg

Informeel aanbod is zeer laagdrempelig, dicht bij de mensen georganiseerd. Het aanbod is niet diplomagericht. Te denken valt hierbij aal bijvoorbeeld taalcafés of oefenen van het Nederlands tijdens andere activiteiten in een buurthuis. 7

11

met de gemeente aanvullende taalactiviteiten ontwikkeld en aangeboden. Ook worden er vrijwilligers als taaladviseur geworven en ingezet. Daarnaast organiseren de welzijnsorganisaties vier taalnetwerkbijeenkomsten per jaar voor alle partijen die taalactiviteiten en taalcursussen aanbieden in hun gebied. Tijdens de bijeenkomsten informeren zij elkaar over hun aanbod en maken afspraken over het doorverwijzen van deelnemers voor een doorlopende leerlijn. Na de start van de huidige welzijnsopdracht zijn in 2023 in alle gebieden taalnetwerken gevormd. Deze kwamen zowel digitaal als fysiek bij elkaar om informatie uit te wisselen en het aanbod op elkaar af te stemmen. In enkele gebieden zoals Feijenoord en IJsselmonde is een taalmarkt gehouden. Hier kregen bewoners informatie over taallessen en hoe ze zich kunnen inschrijven. De welzijnsaanbieders stellen de Huizen van de Wijk open voor taallessen. Het gaat om informele taallessen gegeven door vrijwilligers en conversatielessen, en om non-formele taaltrajecten gericht op een thema. Verder worden er activiteiten aangeboden waar Nederlands wordt gesproken zoals wandelgroepen, koken en naailessen. Naast het aanbod in de Huizen van de Wijk zijn er lokale vrijwilligersorganisaties die een informeel en soms nonformeel taalaanbod hebben.

3.4.8. Inburgering Ale aanbieders van inburgeringstrajecten die aangesloten zijn bij het convenant Inburgering zijn geïnformeerd over de vervolgmogelijkheden basisvaardigheden voor ex-inburgeraars. De vier taalaanbieders: Alsare, Albeda/Zadkine, NLtraining en Sagènn verzorgen inburgeringstrajecten en web-trajecten. Dit maakt doorstroom na inburgering eenvoudiger. De overige aanbieders van inburgeringstrajecten stellen via folders hun deelnemers op de hoogte over vervolgmogelijkheden.

3.4.9. Ouderen

Bij de vaststelling van het beleidskader Basisvaardigheden heeft de wethouder toegezegd in de voortgangsrapportage te rapporteren over de inzet op ouderen. Daarbij wordt ingegaan op de samenhang en integraliteit met andere modules. (23bb000931). Alle basisvaardigheidstrajecten die de gemeente Rotterdam aanbiedt, zijn toegankelijk voor alle volwassen Rotterdammers. Er is geen leeftijdsbeperking en ouderen kunnen deelnemen aan alle beschikbare trajecten die de gemeente aanbiedt. Uit het onderzoek van Mediad (zie punt 3.2) blijkt dat de gemiddelde leeftijd van de cursisten 40,3 jaar is. De jongste deelnemer is 18 jaar en de oudste is 76 jaar. De leeftijdsverdeling is als volgt: Leeftijd

Percentage

t/m 24

3,6%

25 t/m 34

28,3%

35 t/m 44

36,8%

45 t/m 54

21,6%

55 t/m 64

7,5%

65+

2,2%

Totaal

100%

De gemeente heeft het Goud van Oud programma voor ouderen met activiteiten gericht op digitale vaardigheden, zoals Senior en student en Digi-maatjes door de Unie van Vrijwilligers. Verder zijn er diverse activiteiten gericht op digitale vaardigheden voor ouderen bij bibliotheken en Huizen van de Wijk. 12

3.4.10. Digitale inclusie Op 2 februari 2023 heeft de gemeenteraad motie 23bb000793 aangenomen. Hierin is gevraagd om in de voortgangsrapportage te concretiseren hoe beleid rondom basisvaardigheden digitaal inclusief is gemaakt. De motie benoemt dat het beheersen van basisvaardigheden een belangrijke voorwaarde is voor Rotterdammers om mee te kunnen doen in de samenleving. Om die reden richten we ons in het nieuwe beleidskader niet alleen op taal maar ook op rekenen en digitale vaardigheden. In de thema’s Ontwikkeling, Gezondheid, Werk en Geld is er naast taal veel aandacht voor digitale vaardigheden. Verder zijn er in de stad ook gesubsidieerde cursussen en diplomagerichte trajecten waarin het verbeteren van digitale vaardigheden centraal staat. Enkele voorbeelden: • Tijdens Taal en Ontwikkeling krijgen ouders les in digitale vaardigheden en leren zij werken met de apps of digitale nieuwsbrieven die kinderopvangorganisaties en scholen gebruiken. • Bij Taal en Gezondheid is aandacht voor betere digitale vaardigheden in relatie tot gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan het opzoeken van digitale gezondheidsinformatie en het gebruik van zorg-apps. • Taal en Werk besteedt aandacht aan digitale vaardigheden bij het zoeken van vacatures en het opstellen van een cv.

• Binnen Taal en Geld is aandacht voor digitale vaardigheden in verband met de financiële administratie en aanvragen van diverse toeslagen en bijvoorbeeld energiesubsidies. Deelnemers die moeite hebben met digitale vaardigheden krijgen aan het begin van het traject basisvaardigheden een voortraject van drie weken digitale basislessen. Dit hebben ze nodig om bijvoorbeeld online les te kunnen volgen en online met de klas en de docent te kunnen communiceren. Verder is er in de stad een breed scala aan activiteiten gericht op het verbeteren van digitale vaardigheden. Dit aanbod wordt georganiseerd in bibliotheken en Huizen van de Wijk. Voorbeelden zijn de klik-en-tik-cursussen en digicafés. Het beleidskader Basisvaardigheden raakt aan andere beleidsvelden zoals het Programmaplan Digitale Inclusie. In de uitvoering van dit Programmaplan wordt waar mogelijk samengewerkt om het bereik onder Rotterdammers en de impact te vergroten.

13

4. Resultaten per thema 4.1. Taal en geld Ten opzichte van voorgaande jaren is het thema Taal en geld uitgebreid binnen het nieuwe beleidskader. Waar Taal en geld voorheen onderdeel uitmaakte van de andere thema's, is het binnen ‘Rotterdam vaardig verder’ een opzichzelfstaand thema. In 2023 zijn de eerste zelfstandige trajecten Taal en geld uitgevoerd.

4.1.1. Met wie doen we wat? Taalaanbieders Een gebrek aan basisvaardigheden kan leiden tot armoede en armoede kan leiden tot een gebrek aan basisvaardigheden. De trajecten Taal en geld staan in het teken van wonen, klimaat en energie. Hiermee sluiten we aan bij de beleidsterreinen Armoede en Schulden. Daarnaast blijft Taal en geld als module ook onderdeel van de andere drie thema's. Taal en geld binnen het thema Taal en ontwikkeling Er is aandacht voor de ouderbijdrage en andere leskosten, zoals schoolboeken. Ook is er aandacht voor zakgeld en mogelijke toeslagen. Taal en geld binnen het thema Taal en werk Allerlei onderwerpen komen aan bod waar geld een directie of indirecte rol in speelt. Zo leren deelnemers arbeidscontracten, cao's, loonstroken en werknemersbelastingen te begrijpen. Taal en geld binnen het thema Taal en gezondheid Hier wordt ingegaan op allerlei vragen met betrekking tot bijvoorbeeld de zorgverzekering. Hoe kies ik een goede zorgverzekering? Hoe is deze opgebouwd en wat kost deze verzekering eigenlijk? Verder is er binnen de module aandacht voor het declareren van zorgkosten en op welke zorg gerelateerde toeslagen deelnemers wel/geen recht hebben. Energiebank Een van de projecten in het kader van de Rijksuitkering energiearmoede 2023 van de gemeente Rotterdam is de inzet van collectieve energie-coaching.

De Energiebank biedt met vrijwilligers energie-coaching aan. Sinds 2023 is de Energiebank nauw betrokken bij de deelnemers aan een traject Taal & Geld. Zij sluiten aan bij lessen en nemen deelnemers mee in lastige begrippen met betrekking tot energie. Daarnaast coachen zij de deelnemers op mogelijkheden om te besparen. Tijdens de behandeling van het beleidskader ‘Rotterdam vaardig verder 2023-206’ is de motie motie 23bb000792 ‘Heel Rotterdam gericht taalvaardig’ aangenomen. De motie verzoek het college om: - De behoeftes voor de ingebruikname van de ‘taal- en geldmodule’ te identificeren op wijkniveau; - Hierin de samenwerking met lokale sleutelfiguren en organisaties op te zoeken, waaronder ervaringsdeskundigen en wijkteam - De resultaten hiervan te verwerken in de voortgangsrapportage van de ‘taal- en geldmodule’ en zo te zorgen voor een gerichte aanpak op wijkniveau waar dat de effectiviteit ten goede komt. Hieronder treft u de afdoening van de motie.

14

1. De behoeftes voor de ingebruikname van de ‘taal- en geldmodule’ te identificeren op wijkniveau Om de behoefte over het thema Taal en Geld (voorheen ‘taal- en geldmodule’) op wijkniveau te identificeren maken we gebruik van de volgende bronnen: • Wijkprofiel. In het Wijkprofiel ( 2022 | Wijkprofiel Rotterdam) wordt gebruik gemaakt de indicatoren van de Sociale Index onder andere op het gebied van Zelfredzaamheid, Participatie, Binding en Samenredzaamheid. Zo bevat het Wijkprofiel ook gegevens onder andere over bewoners met een laag huishoudinkomen en bewoners met schulddienstverlening. • Factsheets Laaggeletterdheid per gebied in Rotterdam (2016, CINOP Advies, Etil, Kohnstamm Instituut, Researchcentrum Onderwijs en Arbeidsmarkt). Met behulp van het PIAAC-onderzoek (Programme for the international Assessment of Adult Competencies), aanvullende Rotterdamse gegevens en 4 relevante factoren is in deze rapportages laaggeletterdheid per gebied in kaart gebracht. • Informatiekaart Wijken (OBI, 2017). In dit rapport heeft OBI op basis van objectieve en subjectieve gegevens een schatting gemaakt van de kans op laaggeletterdheid per wijk. De wijken zijn vervolgens op volgorde gerangschikt. • Informatie uit relevante netwerken. Deze netwerken beschrijven wij bij vraag 2. • Samenwerking met het beleidsveld Armoede, het programma NPRZ.

Naast de informatie die de gemeente verzamelt, verzamelen de taalaanbieders ook informatie naar de behoefte vanuit de doelgroep. Zij doen dit onder andere in de netwerken binnen de wijken waarin zij participeren en bij de cursisten die bij hen les volgen. Veel cursisten zien Taal & Geld als een ideaal vervolg na een cursus Taal & Werk. De taalaanbieders geven dan ook tijdens het eerste traject al voorlichting over Taal & Geld en identificeren zo de behoefte. Dit gebeurt wijkgericht, per gebied. Zo worden er nu cursussen Taal & Geld gegeven in Hoogvliet, Feijenoord-Bloemhof, IJsselmonde-Beverwaard, Rozenburg, Delfshaven, Crooswijk, Prins Alexander en het centrum. Allemaal gebaseerd op de behoeftes van de cursisten. Door deze aanpak zien we een toename in het aantal cursisten dat voor een cursus Taal & Geld kiest. De analyse van bovenstaande bronnen en informatie uit netwerken heeft geleid tot: • De vormgeving van het thema Taal en Geld zoals die opgenomen in het beleidskader ‘Rotterdam vaardig verder’ 2023 – 2026. • De aanscherping in invulling van het thema in de praktijk. • De afspraken met NPRZ, waarin de wijken zich bevinden met het grootste aantal laaggeletterden en mensen met inkomensproblemen. Wellicht ten overvloede.

In de uitvoering van het beleidskader wordt continu rekening gehouden met de actualiteiten en wensen van de cursisten en netwerkpartners, ook in de gebieden en wijken. 2. Hierin de samenwerking met lokale sleutelfiguren en organisaties op te zoeken, waaronder ervaringsdeskundigen en wijkteam Samenwerking met lokale sleutelfiguren en organisaties Belangrijke pijler van het beleidskader is de integrale en uitstrekkende aanpak. Problemen met basisvaardigheden zijn complex. Dat valt niet geïsoleerd op te lossen. Daarom is samenwerking met sleutelfiguren en organisaties is hierbij cruciaal. Vanwege de samenhang van basisvaardigheden met andere problematiek, zoals geld en financiën, maken we deels gebruik van de bestaande infrastructuur binnen het sociale domein in de gebieden en wijken. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van externe partijen om in de behoeftes, met betrekking 15

tot het thema Taal en geld te voorzien. Onze gecontracteerde taalaanbieders werken samen met partijen zoals Gers met Geld, woningcorporaties en diverse stichtingen. •

•

Taalnetwerken. Per gebied worden door de welzijnsorganisaties elk kwartaal taalnetwerken georganiseerd. In deze overleggen participeren een groot aantal organisaties die in het gebied en dus in de wijken een belangrijk rol spelen op het gebied van basisvaardigheden. Bij deze overleggen sluit ook de gemeente, alle taalaanbieders en sleutelfiguren aan. Tijdens taalnetwerkoverleggen wordt er informatie verstrekt over het taalaanbod in de stad en ook specifiek over de taal- en geldmodule. Hier kunnen de lokale organisaties en sleutelfiguren ook hun input geven met betrekking tot de behoeftes. Deze input wordt door de taalaanbieders vervolgens meegenomen in hun aanbod basisvaardigheden. De taalaanbieders bieden de lessen in de wijken aan. Tijdens het traject Taal & Geld zijn sleutelfiguren en lokale organisaties ook betrokken bij de lessen. Er worden gastlessen gegeven door de vertegenwoordigers van organisaties zoals de Klimaatroute, de Energiebank, Woonstad en Schone Stad. Zo wordt ingespeeld op de behoefte van cursisten om Taal & Geld op een brede manier te benaderen en hen ook mee te nemen in de grote ontwikkelingen van deze tijd op het gebied van financiële redzaamheid in het algemeen en woon-, klimaat- en energievraagstukken specifiek.

Samenwerking met ervaringsdeskundigen en wijkteams De gemeente Rotterdam heeft een overeenkomst met de Stichting Lezen & Schrijven voor de inzet van ervaringsdeskundigen. Deze ervaringsdeskundigen worden ingezet om brieven/formulieren te beoordelen op duidelijk taalgebruik en om de bewustwording te vergroten. Hierbij is er ook uitgebreide aandacht voor Taal & Geld. Zo hebben de ervaringsdeskundigen in het verleden onder andere geholpen bij de aanvraagformulieren voor de energieklussers. Door de samenwerking met de ervaringsdeskundigen en sleutelfiguren is er ook beter zicht op de behoeftes. De ervaringsdeskundigen opereren regionaal, stedelijk en per gebied/wijk indien gewenst. Samenwerking met wijkteams De wijkteams zijn bij uitstek de plek waar de samenhang van diverse problemen zichtbaar wordt. Leden van de wijkteams vervullen dus een belangrijke rol in het signaleren en doorverwijzen. De gemeente heeft een overeenkomst met de Stichting Lezen en Schrijven om de wijkteams te trainen in het herkennen en omgaan met laaggeletterdheid.

4.1.2. Vooruitblik In 2024 voert OBI een onderzoek uit naar het inzetten van trajecten basisvaardigheden als onderdeel van het traject oplossen en/of voorkomen van schulden. Dit onderzoek gebeurt in samenspraak met het beleidsterrein Armoede en Schulden. Aan het eind van het jaar volgt de rapportage. Verder staat 2024 in het teken van het uitbreiden van de contextgerichte samenwerking rondom Taal en geld. Het binden van partners aan trajecten basisvaardigheden, net zoals de Energiebank, is een belangrijke doelstelling.

16

4.2. Taal en gezondheid Goede taalvaardigheid is belangrijk voor de gezondheid van mensen. Het thema Taal en gezondheid richt zich op het bevorderen van kennis en vaardigheden van mensen met beperkte basisvaardigheden. Daarnaast richt het thema zich op het bevorderen van kennis over laaggeletterdheid bij zorgverleners, zorgorganisaties en zorgopleidingen. Verder zetten we in op de samenwerking met beleidsterreinen waar een relatie is tussen taal en gezondheid. Daar waar mogelijk sluiten we aan bij de uitvoering van de projecten uit het Preventieakkoord Gezond010 op het gebied van taal en laaggeletterdheid.

4.2.1. Met wie doen we wat? Taalaanbieders Er worden diverse gratis trajecten basisvaardigheden aangeboden in de stad waaronder de trajecten Taal en gezondheid. Het doel van deze trajecten is dat deelnemers een betere gezondheid ervaren, meer kennis hebben over gezondheidsrisico’s en kiezen voor een gezonde leefstijl. Verder is er aandacht voor het verbeteren van de communicatie tussen zorgverlener en patiënt. Het traject bevat algemene kennis over het Nederlandse zorgstelsel, zorgverzekeringen en toeslagen. En cursisten leren meer over veel voorkomende ziektes zoals diabetes of astma. Ook wordt samengewerkt met zorgverleners uit de praktijk voor gastlessen. Zo zijn bijvoorbeeld gastlessen georganiseerd met geneeskundestudenten, een diabetesverpleegkundige en een internist van het Erasmus MC. Zorgverleners De toolkit ‘Taal is een medicijn’ voor zorgverleners is nog steeds een belangrijk hulpmiddel. Deze toolkit bevat praktische materialen om in de zorgpraktijk te gebruiken. En tips wat een zorgverlener kan doen om patiënten met lage basisvaardigheden te helpen. Bijvoorbeeld door dit bespreekbaar te maken en patiënten door te verwijzen naar taalcursussen. De toolkit is gratis op te vragen en is digitaal beschikbaar op www.beterintaal.nu/werkt/gezondheid. In 2023 is de toolkit verspreid onder diverse huisartsenpraktijken en andere zorgverleners.

17

Stichting Voorlichters Gezondheid Zorgverleners konden ook in 2023 een training ‘Taal en gezondheid’ volgen die de Stichting Voorlichters Gezondheid geeft in opdracht van de gemeente Rotterdam. Na de training ontvangen de deelnemende zorgverleners de toolkit ‘Taal is een medicijn’ om meteen aan de slag te gaan. In 2023 zijn er 66 trainingen gegeven. Met de training zijn 1193 deelnemers bereikt. De geneeskundeopleiding van de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft de training opgenomen in het curriculum van onze toekomstige artsen. Landelijke aandacht Er is landelijk veel aandacht voor het Rotterdamse beleid gericht op basisvaardigheden en het thema taal en gezondheid. In dit kader geven wij regelmatig presentaties en workshops en delen we onze kennis en ervaringen. Ook worden wij regelmatig bevraagd door organisaties, studenten, onderzoeksbureaus etc. die meer willen weten over taal en laaggeletterdheid in relatie tot gezondheid en onze inzet in de stad.

4.2.2. Vooruitblik Ook in 2024 zijn de gratis taalcursussen voor laaggeletterde Rotterdammers over taal en gezondheid beschikbaar. De Stichting Voorlichters Gezondheid gaat in 2024 door met de trainingen Taal en gezondheid aan zorgverleners. De toolkit ‘Taal is een medicijn’ wordt verder verspreid onder huisartsenpraktijken en zorgverleners. Het komend jaar zal wordt verkend hoe de toolkit kan worden vernieuwd om zo nog beter aan te sluiten op de vraag van de zorgverleners. De samenwerking met gezondheidscentra en ziekenhuizen op het gebied van taal en laaggeletterdheid wordt verder ontwikkeld. Daar waar mogelijk sluiten wij aan op het lokaal gezondheidsakkoord Gezond 010 bij de uitvoering van de projecten waar een relatie is met laaggeletterdheid. Zo werken we al samen in de werkgroep hoe gezondheidsverschillen van Rotterdammers te verkleinen.

18

4.3. Taal en ontwikkeling 4.3.1. Met wie doen we wat? Taalaanbieders Ouders en opvoeders werken aan hun eigen basisvaardigheden en leren ook wat hun rol is bij de taalontwikkeling van hun kinderen. En hoe ze die beter kunnen stimuleren. Taalaanbieders werven geïnteresseerde ouders en opvoeders op plekken waar zij veel komen. De trajecten basisvaardigheden vinden dicht bij de ouders plaats, zoals op scholen. Deelnemers geven aan dat ze de nieuwsbrieven van school en de rapporten van hun kinderen nu beter kunnen begrijpen. Professionals Afgelopen jaar volgden professionals in de stad een training waarin zij mensen die moeite hebben met basisvaardigheden leerden herkennen en doorverwijzen naar passend taalaanbod. Zo hebben alle peuterconsulenten op de CJGs en de Boekstartcoaches gezamenlijk deze training gevolgd. Onderwijs Wethouder Natasha Mohamed-Hoesein heeft tijdens de Kinderboekenweek voorgelezen aan kinderen van de Internationale Schakelklas op de Talmaschool. Voorafgaand aan het voorlezen bracht ze een bezoek aan de les voor ouders op dezelfde school. De ouders uit de les konden daarna meeluisteren tijdens het voorlezen. Tijdens de pauze van het Stadsdictee voor Rotterdamse brugklassers in het Stadhuis konden ouders, deelnemers en hun leraren Nederlands meer leren over basisvaardigheden, het taalaanbod en de mogelijkheden om taalvrijwilliger te worden.

19

Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid In 2023 is de samenwerking met Bibliotheek Rotterdam geïntensiveerd in een landelijke pilot: de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Deze aanpak richt zich op het doorbreken van de cyclus van laaggeletterdheid. De gezinsaanpak zorgt ervoor dat organisaties goed samenwerken om ouders op een effectieve manier te bereiken. Zo dragen professionals in hun dagelijkse werk eraan bij dat ouders hun taalproblemen niet langer doorgeven aan hun kinderen. De gezinsaanpak ondersteunt ouders in het stimuleren van de taal- en geletterdheidsontwikkeling van hun (jonge) kinderen.

4.3.2. Vooruitblik In 2024 werken we verder aan een uitbreiding van ons netwerk en aan het zoeken van verbinding met beleidsvelden binnen de gemeente en met partners in de stad. In 2024 vindt de uitrol van de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid plaats via een startbijeenkomst in Crooswijk.

20

4.4. Taal en werk 4.4.1. Met wie doen we wat? Taalaanbieders Meer dan de helft van de mensen die moeite hebben met lezen en schrijven werkt. Veel deelnemers aan de non-formele en de formele trajecten basisvaardigheden in 2023 werken ook. Daarnaast zien we dat steeds meer werkzoekenden met een uitkering deelnemen aan deze trajecten. In 2023 is de samenwerking met Werk en Inkomen (W&I) geïntensiveerd. Zowel in financiële als in relationele zin. Er zijn aparte taaltrajecten ingekocht voor werkzoekenden die moeten voldoen aan de wet Taaleis. Werkcoaches melden de werkzoekenden aan voor de trajecten. Daarnaast zijn er ook spontane aanmeldingen bij de taalaanbieders van mensen met en zonder een uitkering. Taal en werk voorziet in een grote behoefte. 39% van de non-formele trajecten basisvaardigheden bestaat uit het thema taal en werk. Bij de formele trajecten basisvaardigheden heeft het merendeel van de deelnemers betaald werk. Zij volgen deze trajecten (vaak in de avonduren) om hun arbeidsmarktpositie te verbeteren. Bij een aantal bedrijven met personeel dat moeite heeft met basisvaardigheden, vonden in 2023 trajecten taal op de werkvloer plaats. (Neele-vat, Beroepentuin/Techniek Centrum Rijnmond, Smartplus re-integratie, Polyplastics, Goedegebuur, Verstegen spices and sauces, AH-online, Bouwpraktijk).

Gemeente Rotterdam 102 medewerkers van de gemeente Rotterdam onder andere van de afdelingen Schone Stad en Toezicht en Handhaving hebben deelgenomen aan trajecten 21e eeuwse-vaardigheden. In deze trajecten staan taal en digitale vaardigheden centraal. Stichting Lezen en Schrijven Stichting Lezen en Schrijven is een belangrijke partner van de gemeente Rotterdam. We hebben intensief contact met RET en Bakker Barendrecht met het doel om aandacht voor basisvaardigheden onderdeel te laten zijn van het opleidings- en HR-beleid. Daarnaast adviseert de Stichting taalaanbieders bij het realiseren van trajecten taal op de werkvloer en zijn zij actief lid van de Klankbordgroep Taal en Werk. Klankbordgroep Taal en Werk In 2022 is de klankbordgroep ontstaan. Deze bestaat uit een brede vertegenwoordiging van bedrijven, brancheorganisaties, kennisinstituten en intermediairs. In 2022 heeft de klankbordgroep meegewerkt aan een korte film met de titel ‘Werk veilig, praat over taal’. In 2023 heeft de klankbordgroep verder gewerkt aan een breed inzetbaar instrument, een chatbot, om werkgevers te helpen bij het opzetten van een taalvriendelijke werkvloer. Het is lang niet altijd duidelijk voor werkgevers wat zij kunnen doen om hun medewerkers te helpen.

Er is een woud aan oplossingen, subsidies en hulplijnen, maar de realiteit van werkgevers is dat er niet altijd de tijd of prioriteit is om dit allemaal uit te zoeken. De chatbot is een digitaal hulpmiddel in wording voor werkgevers.

4.4.2. Vooruitblik In de eerste helft van 2024 wordt een prototype van de chatbot gemaakt en getest bij toekomstige gebruikers (ca. 50 bedrijven). De experimentfase moet een antwoord geven op de volgende vragen: • Kan een dergelijk AI-model de juiste, concrete antwoorden geven op de situaties waar werkgevers direct mee geholpen zijn? • Gaat een werkgever met vragen over basisvaardigheden hiermee aan de slag? Welke medewerker/in welke functie binnen de organisaties gaat hiermee aan de slag? 21

• • •

Wat zijn de voor- en nadelen van een chatbot om werkgevers te helpen? Helpt dit werkgevers om concreet aan de slag te gaan met het verhogen van de basisvaardigheden? Zorgt de chatbot ervoor dat werkgevers sneller en betere antwoorden krijgen op hun vragen dan nu het geval is?

Een belangrijke voorwaarde is dat de chatbot AVG-proof is. Als het prototype levensvatbaar is, wordt het verder ontwikkeld tot een werkend eindproduct in de tweede helft van 2024.

22

5. Onderzoek Naast het tevredenheidsonderzoek, het onderzoek naar sociale inclusie en het CBSonderzoek vindt vanaf 2024 ook een landelijk onderzoek plaats.

5.1. Landelijke monitor Vanaf 2024 moeten alle gemeenten in Nederland meewerken aan een landelijke monitor zodat het ministerie van OCW inzicht krijgt in wie er bereikt wordt met de WEB-middelen. Als contactgemeente coördineert Rotterdam de opzet en uitvoering van de monitor voor de arbeidsmarktregio Rijnmond. We moeten de volgende gegevens leveren aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS): leeftijd, geslacht, NT1 of NT2, eerste vier cijfers van de postcode/woonplaats, soort educatie (taal, rekenen, digitale vaardigheden of een combinatie hiervan) en type educatie (formeel of non-formeel). In 2023 hebben experts van de gemeente Rotterdam hiervoor een nieuw systeem ingekocht en ontwikkeld, zodat de data op een goede en veilige manier aangeleverd kunnen worden (privacy- en informatiebeveiligingsproof). In 2024 vindt deze levering van gegevens voor de eerste keer plaats.

23

6. Communicatie De communicatie-inspanningen richten zich op: • Het agenderen van het thema basisvaardigheden. • Het creëren en verhogen van bewustwording rondom het thema. • Het activeren van partijen (professionals, de doelgroep en de omgeving van de doelgroep). • Het bevorderen van kennis en kunde van partijen (professionals, de doelgroepen en de omgeving van de doelgroep). Dit doen we door kleine en grote, zichtbare en minder zichtbare acties. De toolkit ‘Taal is een medicijn’ is hiervan een voorbeeld. En ook door deelname aan evenementen van andere organisaties, of door het zelf organiseren van evenementen. Hieronder ziet u een aantal voorbeelden.

6.1. Serie 'Duidelijke taal’ In deze serie zijn niet alleen de problemen waar de ervaringsdeskundigen tegenaan lopen belicht, maar ook de mogelijke opbrengsten van het verbeteren van basisvaardigheden. Als gevolg van de serie registreerde Stichting Lezen en Schrijven meer aandacht voor bestaande initiatieven van partijen die werken aan de aanpak van laaggeletterdheid. Ook hun website en sociale media trokken meer aandacht.

6.2. Landelijke impactbijeenkomst Naar aanleiding van de serie heeft de gemeente Rotterdam samen met Human en Stichting Lezen en Schrijven een landelijke impactbijeenkomst georganiseerd in Rotterdam. Samen met de deelnemers inventariseerden wethouders van andere steden en andere experts de aandachtspunten en leerpunten van de serie. De belangrijkste les: gebruik spreektaal, zorg dat de samenwerking tussen gemeenten en ministeries verbetert, geef meer aandacht en geld aan volwassenenonderwijs.

24

6.3. Netwerkbijeenkomst tijdens de Week van Lezen en Schrijven Als gemeente willen wij zoals u al eerder heeft gelezen, onze netwerkaanpak verder intensiveren en overgaan tot partnerschap. Daarin zetten verschillende organisaties hun kennis, ervaring, netwerken en middelen in voor een gezamenlijk doel: het blijvend verbeteren van basisvaardigheden van Rotterdammers zodat ze zelfredzamer worden. Dit was het thema van de netwerkbijeenkomst van maandag 11 september in de week van lezen en schrijven die wij samen met onze partners, Stichting Lezen en Schrijven en Bibliotheek Rotterdam, organiseerden. Via interactief theater maakten de aanwezigen kennis met de gevolgen van het niet herkennen en/of bespreekbaar maken van laaggeletterdheid bij werknemers. In zes verschillende workshops raakten de deelnemers geïnspireerd door voorbeelden van samenwerkingen: • Duik in de wereld van netwerken en partnerschap • Wereldcafé met ervaringsdeskundigen • Taalvaardiger door Gezinsaanpak laaggeletterdheid • De RET help medewerkers op weg • De Energiebank helpt met besparen en overzicht bewaren • Taal als medicijn

6.4. Taalfestival Noordplein Stichting Mano, Bibliotheek Rotterdam, Stichting Lezen en Schrijven, taalaanbieder Alsare, welzijnsorganisaties DOCK Kralingen/Crooswijk en SOL (Samen ondernemend leren) organiseerden in de Week van Lezen en Schrijven een Digi-Taalfestival op het Noordplein. Er was informatie voor Rotterdammers die moeite met basisvaardigheden hebben en ook voor Rotterdammers die meer over dit onderwerp wilden weten maar zelf geen problemen ervaren of misschien taalvrijwilliger willen worden. Voor kinderen waren er ook activiteiten. Het festival is druk bezocht en was een succes. Er is een draaiboek van gemaakt dat door andere organisaties gebruikt kan worden. Vanuit de taalnetwerkbijeenkomsten in de verschillende gebieden zijn organisaties enthousiast. De verwachting is dat dergelijke festivals in 2024 in meerdere gebieden georganiseerd gaan worden.

25

6.5. Beterintaal.nu In 2023 is besloten dat www.beterintaal.nu meegenomen wordt in de opschoningsactie van de gemeentelijke websites. Dit betekent dat www.beterintaal.nu geïntegreerd wordt in een nieuwe pagina op rotterdam.nl. Hiermee voldoet de nieuwe pagina aan de toegankelijkheidseisen en zijn alle toepassingen die op rotterdam.nl beschikbaar zijn er ook voor de nieuwe pagina. In 2024 ontwikkelen wij de pagina verder. Dit resulteert in een pagina voor Rotterdammers die op zoek zijn naar taalaanbod, en een pagina voor professionals en de omgeving van Rotterdammers die moeite hebben met basisvaardigheden. De afdoening van de moties 23bb000794 en 23bb000795 met betrekking tot de website heeft uw raad eerder ontvangen.