[24bb003634] Annotatie Jaarstukken 2023 commissie BOFV

Annotatie commissie Bestuur, Organisatie, Financiën en Veiligheid Van: Telefoon: E-mail: Ons kenmerk:

Léon van Koppen en Evert Peterse 06-10418033 l.vankoppen@griffie.rotterdam.nl 24bb00

Aan: Datum : Betreft : Vergadering:

Commissie BOFV 31 mei 2024 Jaarstukken 2023 5 juni 2024

Doel van de bespreking De jaarstukken 2023 staan ter advisering op de agenda. (Bij aanvang van de vergadering zal een van de COR-leden een korte toelichting geven op het COR-advies/rapport.) De jaarstukken zijn op 30 april 2024 gepubliceerd op de website , echter zijn er na deze datum nog wijzigingen doorgevoerd. Het voorlopige rapport van de accountant is gebaseerd op de gewijzigde data. Omdat de website gewijzigd kan worden zonder kennisgeving is in de COR vergadering van 14 mei 2024 met de wethouder financiën afgesproken (toezegging) dat er op 21-05-2024 een toelichting op deze wijzigingen komt (24bb003141). Met brief 24bb003522 heeft u op 28 mei een afdoeningsvoorstel ontvangen. Afwijkend proces behandeling jaarstukken 2023 Zoals aangegeven in brief 24bb002349 vindt de behandeling van de jaarstukken 2023 dit jaar in twee delen plaats. Deel 1: De commissiebehandelingen en het raadsdebat over de jaarstukken exclusief uitkomsten extern onderzoek. Deel 2: Het vaststellen van de jaarstukken (inclusief de goedkeurende verklaring van de accountant) door de raad. Dit kan echter pas plaatsvinden nadat de controle verklaring van de accountant ontvangen is. Dit zal naar verwachting aan het eind van het zomerreces zijn. In deel 1 kan alles wat in het boekhoudkundige jaar 2023 de revue is gepasseerd worden bevraagd en besproken.

Ook zal een besluit gevraagd worden over de onvermijdbare bestemmingswijziging. Voorgeschiedenis De begroting 2023 is besproken en vastgesteld in de raad van 8 en 10 november 2022. Er zijn wijzigingen vastgesteld bij de eerste herziening (4 en 6 juli 2023), en de tweede herziening (7 en 9 november 2023). In het voorlopig rekeningresultaat 2023 werd er reeds een beeld geschetst. Op 14 en 15 mei hield de COR openbare hoorzittingen c.q. verantwoordingsgesprekken met wethouders Zeegers, Versnel, Struijvenberg en Buijt. Te bespreken stukken - Aanbiedingsbrief jaarstukken 2023 (24bb002878 met bijlage 24bb002884 en 24bb002882) - Raadsvoorstel over vaststellen bestemmingsvoorstellen (24bb002883) - Jaarstukken 2023 Hierbij betrekken: - Tussentijdse rapportage van bevindingen 2023 PwC Accountants 24bb003109 - 24bb003093 Collegebrief met reactie op de tussentijdse rapportage van bevindingen 2023 van PwC

Blad: Datum:

2/5 30 mei 2024

- Beantwoording technische vragen jaarstukken 2023 (24bb003441) - 24bb003363 Tussentijdse rapportage Rekenkamer over collegetargets - 24bb003091 Collegebrief over eindrapport Financial Audit controlejaar 2023 - 24bb002096 Collegebrief over update GREAT - 24bb001315 Collegebrief over voorlopig jaarrekeningresultaat - Adviesrapport van de COR over de jaarrekening 2023 (24bb003342) - Collegebrief over proces gemeenschappelijke regelingen 2024 (24bb002726) - Collegebrief over aanpassingen jaarstukken 2023 (24bb003522) Aandachtspunten

Relevante openstaande toezeggingen 23bb008602

Taakmutaties decembercirculaire seperaat weergeven in jaarrekening

M.J.W. Struijvenberg (Wethouder)

23bb008601

Rechtszaken met financiële gevolgen

M.J.W. Struijvenberg (Wethouder)

23bb004608

Implementatie GREAT

23bb003910

Type 1 bestemmingen

M.J.W. Struijvenberg (Wethouder) M.J.W. Struijvenberg (Wethouder)

De wethouder zegt toe, naar aanleiding van vragen van het lid Bokhove, om bijstellingen als gevolg van taakmutaties bij de decembercirculaire separaat weer te geven in de jaarrekening. De wethouder zegt toe, naar aanleiding van vragen van het lid Roskam, om alsnog na te gaan in hoeverre er een breder risico is van rechtszaken met mogelijke financiële gevolgen voor de gemeente. De wethouder zegt toe een brief te sturen als het jaarrekeningproces vertraging oploopt door de implementatie van GREAT De wethouder zegt toe om voortaan type 1 bestemmingen te laten meetellen bij het jaarresultaat.

Adviezen COR aan BOFV De COR adviseert de commissie: • Bespreek met de wethouder de mogelijkheden voor vaker een hard closure voor het hele concern en stel samen een definitie hierover vast (wat is het en waar in de organisatie wordt het op welke manier uitgevoerd) • Bespreek met de wethouder of de tekorten op de grondexploitaties een bodem moeten krijgen.

Verhouding tussen de uitgaven en de opbrengsten Het regulier exploitatiesaldo 2023 is € 41 miljoen negatief (was begroot op € 0 bij tweede herziening), het structureel exploitatiesaldo -0,4% (was in begroting 2023 begroot op 0,0% en -4,1% na tweede herziening) Het resultaat 2023 bedraagt € 63 miljoen euro negatief ná voorgenomen bestemmingen. Zie voor het overzicht financiële kerngetallen op pagina 191 (van de website).

Planningsoptimisme en onderbestedingen Idealiter, maar vrij wel onmogelijk, sluit de begroting één op één aan op de realisatie. Grote verschillen zetten echter het financieel beheer onder druk.

Blad: Datum:

3/5 30 mei 2024

Meer politiek is het belangrijk dat wat we hebben afgesproken te gaan doen ook daadwerkelijk gebeurt. Een onderbesteding binnen een programma kan betekenen dat de uitvoering goedkoper is geworden of dat er minder is gerealiseerd. Een onderbesteding kan dus aanleiding zijn voor het stellen van vragen. Per programma kan op de tegel financiën worden geklikt voor: • de baten (opbrengsten); • lasten (kosten); • reserves, zie hier een overbesteding (+) of een onderbesteding (-) (op de besteding van vooraf begrote onttrekking vanuit een reserve met een specifiek doel c.q. bestemmingsreserve) De verklaring voor de verschillen onderaan deze pagina worden gevonden op de tegel voortgang binnen dit programma. Mocht de verklaring voor u niet voldoende zijn dan is er gelegenheid hier vragen over te stellen. Op pagina 227 kunt u door het openklikken van de baten en lasten zien waar de verschillen tussen de begroting, bijgestelde begroting (1e en 2e herziening) en realisatie zich voordoen op concernniveau. Op pagina 194 ziet u het verloop van de gevoteerde investeringen en in totaal € 161 miljoen minder investeringen dan geraamd.

Weerstandsvermogen gehalveerd Door in Jaarverslag-paragrafen op de tegel weerstandvermogen en risicobeheersing (pagina 202) te klikken komt u op de pagina die gaat over de financiële risico’s en de daarvoor benodigde buffer. Bij de waarde 1 is en een ingeschatte balans tussen de buffer en de financiële risico’s. Dit is ook een target uit het coalitieakkoord (pagina 14). Het weerstandsvermogen is ten opzichte van jaarrekening 2022 teruggelopen van 1,51 naar 0,63. Dit betekent dat volgens onze eigen normen en berekeningen en ( indien alle risico’s zich voordoen ) de Algemene Middelen niet toereikend zijn (63% toereikend). De meeste risico’s beschikken ook over een bestemmingsreserve, waar een deel van het risico in wordt afgedekt. Het COR-rapport gaat hier nader op in.

Geen rechtmatigheid In het deel Jaarrekening kunt u klikken op de tegel Rechtmatigheidsverantwoording (pagina 228). Hier is te lezen dat deze niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens; Er zijn te veel fouten en onduidelijkheden. De rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van een breder risicomanagementraamwerk en zegt ons iets over de kwaliteit van het management op de aspecten van de bedrijfsvoering.

Grondexploitaties Om inzicht te krijgen in het resultaat of de stand van zaken van de Rotterdamse grondexploitaties in de jaarrekening moet u een aantal pagina’s naast elkaar bekijken: 1: Jaarverslag – programma stedelijke ontwikkeling – financiën (pagina 138) (kopje 2, grondexploitaties). Zie hier vooral de cijfers en de toelichting daarop. 2: Jaarrekening-balans-voorzieningen (pagina 220) Verliesvoorziening Grondexploitaties (hier is te zien dat de verliesvoorziening van € 68.5 mln. is toegenomen tot € 101.5 mln.) 3: Jaarrekening-balans-Eigen Vermogen-Vermogensspecificaties reserves (pagina 214) Zie hier onder Stedelijke ontwikkeling een aantal reserves voor tekorten in grondexploitaties (op de “i “klikken voor informatie)

Blad: Datum:

4/5 30 mei 2024

4:

Jaarrekening- balans- Voorraden (pagina 209) dit is de waardering van de bouwgronden die in de grondexploitaties zitten (BIE) en de voorziening voor de BIE gronden (onderaan), beide inclusief een toelichting. (een desinvestering is per saldo een opbrengst en een investering een kostenpost) 5: Jaarverslag – paragrafen- grondbeleid (pagina 193); Resultaat grondexploitatieportefeuille. (Hier is het verdienvermogen en de ontwikkeling te lezen) Het verdienvermogen van de grondexploitatieportefeuille bedraagt ultimo 2023 € 130,6 mln. (ultimo 2022: € 130,9 mln.). Het verwachte eindresultaat op NCW van alle projecten (positieve en negatieve resultaten) bedraagt - € 54,1 mln. (ultimo 2022: € 7,9 mln.). Het verwachte eindresultaat op eindwaarde (EW) van alle projecten (positieve en negatieve resultaten) bedraagt - € 59,6 mln. (ultimo 2022: 15,7 mln.). De verliesvoorziening ultimo 2023 bedraagt € 200,8 mln. op contante waarde (ultimo 2022: € 123,1 mln.). Op eindwaarde bedraagt de verliesvoorziening € 233,4 mln. (ultimo 2022: € 142,1 mln.). Per saldo is de verliesvoorziening toegenomen met € 77,7 mln. Deze toename komt voor € 56,7 mln. ten laste van de algemene middelen en € 21,0 mln. wordt gedekt vanuit bestemmingsreserves en toegerekende rente.

Geconcludeerd kan worden dat met het jaarverslag van 2023 er een omslag heeft plaatsgevonden en in het totaal bezien de grondexploitatieportefeuille een kostenpost is geworden in plaats van een opbrengstenpost.

Voortgang Targets De voortgang van de vijftien collegetargets kunt u per programma onder de tegel per target teruglezen en in het overzicht op pagina 5. Hier verantwoordt het college zich over de tussendoelstellingen voor 2023, de zogenaamde mijlpalen. De rekenkamer is dieper in deze cijfers gedoken. Zij heeft gecontroleerd of de mijlpalen zijn gehaald en of de cijfers bruikbaar zijn. Het rapport van de rekenkamer wordt naar verwachting op donderdag 23 mei 2024 gepubliceerd. In de technische sessie op 29 mei 2024 vertelt de rekenkamer hier meer over. Voor BOFV zijn, naast meer algemeen de techniek rond de targets, de volgende targets relevant: 1. Veiligheid 14. tevredenheid concerndienstverlening 15. wijk aan zet

Organisatie-ontwikkelingen Onderdeel van de voorjaarsnota 2023 was een bezuiniging van in totaal € 150 mln. in deze collegeperiode (tot en met 2027). Op pag. 180 en 182 van het jaarverslag wordt globaal geschetst welke maatregelen op korte en langere termijn genomen gaan worden. Alvast: bij de bespreking van de voorjaarsnota kan de commissie dieper ingaan op die toekomstige maatregelen en de mogelijke knelpunten daarbij, zoals het terugdringen van de externe inhuur (streven 2023 was 5,7%, realisatie was netto 9,9%) en de vraag hoe de gemeente een aantrekkelijke werkgever blijft in de krappe arbeidsmarkt. En hoe wil de raad de komende jaren geïnformeerd worden over de voortgang van de organisatie-ontwikkelingen en welke wensen leven daarbij?

Dienstverlening In de jaarstukken wordt onder andere stilgestaan bij de target dienstverlening. In relatie daarmee: direct na de zomer bespreekt de commissie het jaarverslag van de ombudsman en betrekt daarbij de klachtenrapportage dienstverlening en de nog te ontvangen evaluatie menselijke maat.

Blad: Datum:

5/5 30 mei 2024

Great en de MIP Op verzoek van de commissie is de meest recente brief over het project Great toegevoegd als te betrekken stuk. De eerstvolgende rapportage over Great is onderdeel van de monitor ICT-projecten (MIP). Echter, de MIP heeft u nog niet ontvangen en wordt half juni verwacht.

Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR) Brief 24bb002726 is, op verzoek van de commissie, betrokken bij de bespreking van het jaarverslag. In het verlengde hiervan: binnenkort ontvangt de commissie de begroting 2025 van de VRR en de zienswijze van het college hierop. De VRR-begroting kunt u betrekken bij de bespreking van de voorjaarsnota. Overige relevante informatie - Collegebrief over jaarrapportage klachten 2023 (24bb003092) - Collegebrief over planning jaarrekeningproces 2023 (24bb2349) - Wijkprofiel 2024 - BOFV 28 maart 2024, voortgang wijk aan zet en jaarrapportage kleine kernenaanpak - Collegebrief over jaarverslagen ondermijning, haven en bestuurlijke handhaving 2023 (24bb003129) - Afdoening toezegging burgemeester over informeren raad over aanpak explosies (24bb002999) - BOFV 8 februari 2024, herziening interne regelgeving rechtmatigheidsverantwoording Verdere procedure Agendering in de raad is voorzien op 13 juni.