[24bb003122] Bijlage 2 behorende bij 24bb003129 - Jaarverslag Haven 2023

a ave

Rotterdam

V V \

?

A

\

- n

i i ^

Į«W

\|[ļį

Inleiding Rotterdam vormt als grootste haven van Europa

van hen is meerdere keren aangehouden. Het unieke

een belangrijk internationaal knooppunt en een van

aantal uithalers komt daarmee op 400. Daarnaast is een

de belangrijkste toegangspoorten van goederen

groter deel van de uithalers minderjarig in vergelijking

naar Europa. Daarnaast staat de haven bekend om

met voorgaande jaren.

zijn goede infrastructuur. De keerzijde hiervan is dat de haven ook aantrekkelijk is voor de invoer

Deze problematiek vraagt om een structurele en

en doorvoer van cocaïne. In 2023 onderschepte

integrale aanpak, met de publieke en private partners

de Douane 45.506 kilo cocaïne en droeg die over

in de haven. De gemeente werkt hierin nauw samen

aan het Hit and Run Cargo-team (HARC) voor

met de politie, het Openbaar Ministerie (OM), de

strafrechtelijk onderzoek.

Douane, FIOD, Belastingdienst, het Regionaal

Dit is net iets minder dan in 2022, toen 46.789 kilo werd onderschept. De trend van kleinere partijen

Informatie- en Expertisecentrum (RIEC), Havenbedrijf Rotterdam (HbR) en ondernemersvereniging Deltalinqs.

hield in 2023 aan in de Rotterdamse haven, al vond

Dit doen alle verschillende partijen binnen het

in juli de grootste drugsvangst tot nu toe plaats van ruim 8.000 kilo. In de haven van Antwerpen

samenwerkingsverband van de Uitvoeringagenda

was - anders dan in Rotterdam - afgelopen jaar

1. Internationaal offensief:

opnieuw een stijging te zien: 110.000 kilo is in beslag genomen, ten opzichte van 90.000 kilo in 2022.

Haven. De aanpak is vormgegeven via drie sporen: " De samenwerking met bron- en transitlanden versterken om drugs bij de bron tegen te houden. " De samenwerking met Europese havensteden

Ondanks de lichte daling in 2023 blijft het aantal kilo's

versterken om drugsmokkel tegen te gaan en de

dat wordt onderschept in de Rotterdamse haven van

concurrentiepositie te behouden.

enorme omvang. De problematiek is groot: de handel

2. Opwerpen van barrières. Het vergroten van de

in cocaïne gaat gepaard met ripdeals, liquidaties,

weerbaarheid en bewustwording onder kwetsbare

explosies en schietpartijen. Daarnaast ronselen

groepen en het optimaliseren van toezicht op

criminelen jongeren in kwetsbare wijken om drugs uit de containers te halen. In 2023 werden er 452 uithalers opgepakt, ten opzichte van zo'n 250 in 2022. Een aantal

Jaarverslag Haven 2023

haventerreinen. 3. Aanpakken van criminele netwerken en afpakken van crimineel vermogen door opsporing.

2

Ook in 2023 hebben de gemeente en haar partners zich

vrij voor de aanpak van drugssmokkel via mainports

weer onverminderd ingezet om drugscriminaliteit in de

en andere grote logistieke knooppunten in Nederland.

haven te voorkomen en aan te pakken. In dit jaarverslag

Hiervoor heeft de gemeente de afgelopen jaren stevig

leest u wat er het afgelopen jaar is gedaan en welke

gelobbyd. Mainport Rotterdam ontving in 2023 C13,5

resultaten daarmee zijn behaald.

miljoen vanuit deze gelden. In 2024 loopt dit op naar C16 miljoen en met ingang van 2025 ontvangt

Uitvoeringsagenda Haven

Rotterdam C16,5 miljoen per jaar. De structurele

In 2019 publiceerde de Erasmus Universiteit Rotterdam

middelen lopen in ieder geval tot 2026.

(EUR) het rapport 'Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van het fenomeen. Dit onderzoek

Met de structurele middelen worden lopende projecten

werd uitgevoerd in opdracht van de Driehoek Plus1. Na

geïntensiveerd, nieuwe projecten gestart én extra

publicatie van het EUR-onderzoek gaf de Driehoek Plus

mensen aangetrokken. Voldoende capaciteit en

de opdracht om de Uitvoeringsagenda Haven 'Offensief

de juiste expertise zijn cruciaal om de aanpak ook

tegen Drugscriminaliteit' (2020) op te stellen. Hierin

daadwerkelijk uit te kunnen voeren en de gewenste

zijn de aanbevelingen uit het EUR-rapport vertaald naar

resultaten te boeken. Hier hebben gemeente en

22 actiepunten. De Uitvoeringsagenda is een integraal

partners het afgelopen jaar veel tijd en middelen in

visiedocument dat onder andere is gebruikt in de lobby

geïnvesteerd. Het vinden van de juiste mensen vraagt

naar het Rijk voor structurele middelen voor de aanpak

echter tijd. De prognose is dat alle partners in 2024 op

in de haven.

volle sterkte zijn. Om de aangetrokken capaciteit ook te kunnen behouden, is het belangrijk dat de middelen

Om een begin te kunnen maken met het uitvoeren

voor de aanpak van drugscriminaliteit in de haven

van een aantal projecten uit de Uitvoeringsagenda

worden gecontinueerd. Daarnaast is de aanpak van

haven, kende het ministerie van Justitie en Veiligheid

drugscriminaliteit een strijd van de lange adem, die

(J&V) in 2021 en 2022 achtereenvolgens C 5 en C 5,1

vraagt om een structurele en duurzame inzet. Hiervoor

miljoen incidentele middelen toe. Vanaf 2023 maakt

vraagt de gemeente de komende periode opnieuw

het ministerie van J&V structureel financiële middelen

aandacht bij het Rijk.

1 De Driehoek Plus bestaat uit de burgemeester, het Openbaar Ministerie, de politie en de Douane.

Jaarverslag Haven 2023

3

ínhoud 1. Drugs tegenhouden bij de bron:

5

de internationale samenwerking versterkt 2. Opwerpen van barrières

8

2.1 Vergroten bewustwording en weerbaarheid

8

2.2 Integrale aanpak uithalers

12

2.2 Publiek-private samenwerking: beperken fysieke en digitale toegang tot de haven

12

3. Aan pakken en af pakken

15

3.1 Aanpak faciliterende bedrijven in de Waalhaven

15

4. Onderzoek

18

Tot slot

19

Jaarverslag Haven 2023

4

1. Drugs tegenhouden bij de bron: de internationale samenwerking versterkt Het belang om drugs tegen te houden bij de bron en

monitoren of de container tussentijds is geopend.

hierin samen te werken met private partijen en de

Behalve de gemeente zijn ook andere Rotterdamse

productie- en transitlanden, wordt inmiddels breed

partners zoals de Zeehavenpolitie en de Douane zeer

onderkend. Deze ontwikkeling is ingezet na het

actief betrokken bij de realisatie van de actiepunten

bezoek van de burgemeester aan Colombia in 2019

uit de intentieverklaring en de Mainportaanpak. De

en het gezamenlijke bezoek met burgemeester De

burgemeester gaat begin 2024 weer in gesprek met

Wever (Antwerpen) aan Colombia, Panama en Costa Rica in 2022. Naar aanleiding hiervan hebben de

de lokale rederijen over de voortgang.

burgemeesters meerdere aanbevelingen gedaan aan

2. ISPS-wetgeving (International Ship and Port

de minister-president en de Belgische premier. Het Rijk

facility Security Code)

heeft een aantal aanbevelingen overgenomen in de

Het Rijk nam de aanbeveling over om de

landelijke Mainportaanpak. Het jaar 2023 markeerde

mogelijkheden te onderzoeken om de (inter)

een aantal belangrijke ontwikkelingen:

nationale veiligheidseisen in de havens aan te scherpen. Dit is ook een actiepunt uit de

1. Voortgang actiepunten intentieverklaring

gezamenlijke intentieverklaring met de rederijen.

rederijen

Deze strengere eisen moeten de barrières voor

Op 17 februari 2023 is een intentieverklaring

drugssmokkel via terminals en rederijen verhogen.

getekend door vijf grote rederijen, de betrokken

Tegelijkertijd zorgt internationale wetgeving ervoor

ministers van België en Nederland en de

dat de concurrentiepositie van de Rotterdamse

burgemeesters van Antwerpen en Rotterdam om

haven behouden blijft. In 2023 is door België -

gezamenlijk de drugsaanpak te versterken. Het

gesteund door Nederland - een voorstel ingediend

ministerie van J&V is aan de slag gegaan met een

bij de International Maritime Organization in Londen

aantal actiepunten uit de intentieverklaring. In 2023

voor de verbreding van de ISPS-code; hiervoor

is vooruitgang geboekt: vanuit Rotterdam is het

wordt gelobbyd bij de World Shipping Council

belang bij het ministerie benadrukt van bijvoorbeeld

(Washington). Rotterdam werkt mee aan de lobby

het beschermen van data, een strikter HR-beleid,

door het ministerie van J&V bij de EU, om ook op

screening van personeel en het verkennen van de

Europees niveau de wetgeving op dit punt aan te

toepassingsmogelijkheden van zogenoemde slimme

passen (EU-verordening 725/2004).

zegels (smart seals) voor containers. Hiermee kan een container op afstand worden gevolgd en is te

Jaarverslag Haven 2023

5

3. Intensivering van het scannen van containers

daarmee Europa - binnenkomen. Maar die maatregelen

door de douane

zijn alleen effectief als andere Europese havens

Mede door het pleidooi van de burgemeesters

hetzelfde doen, ook om onderlinge concurrentie te

in 2022 om over te gaan op Ĵ.00% scannen van

voorkomen. Daarom is de samenwerking met andere

bepaalde typen containers, is het aantal gescande

Europese havensteden essentieel. Rotterdam en

containers in de Rotterdamse haven in 2023

Antwerpen werken intensief samen en organiseren elke

met 40% toegenomen. De Douane neemt meer

twee jaar een conferentie over het thema veiligheid

maatregelen om het smokkelen van drugs via

in de haven. In 2023 is de gemeente begonnen met

containers tegen te gaan. Het bedrijfsleven krijgt

de voorbereiding van de conferentie in 2024 die in

doorgaans 72 uur voor aankomst van een container

Rotterdam plaatsvindt. Daarnaast bekijkt gemeente

een aankondiging van een controle. De Douane

Rotterdam samen met Antwerpen hoe projecten gericht

wil dit verkorten naar 24 uur, om zo uithalers

op preventie ook internationaal ingevoerd kunnen

te belemmeren. Ook zullen de Douane en de

worden.

terminalbedrijven de te controleren containers beter beschermen en bewaken.

In 2023 heeft burgemeester Tschentscher van Hamburg een bezoek gebracht aan de Rotterdamse

Het tekenen van de verklaring is een eerste stap naar

haven. Op uitnodiging van burgemeester Aboutaleb

een gezamenlijke aanpak van drugscriminaliteit.

heeft Hamburg besloten aan te sluiten bij het

De opgenomen actiepunten worden nauwlettend

samenwerkingsverband Rotterdam - Antwerpen.

gemonitord. De burgemeester gaat begin 2024 in

Hamburg neemt, samen met Antwerpen, ook deel

gesprek met de lokale rederijen over de voortgang.

aan het werkbezoek in 2024 aan Colombia, Ecuador, Peru en Costa Rica. Daarnaast is er in 2023 een dag

Om de samenwerking met Latijns-Amerika verder te

georganiseerd voor de gemeente Helsingborg uit

versterken, zijn er ook in 2023 diverse internationale

Zweden. Medio 2024 wordt een werkbezoek aan

werkbezoeken georganiseerd. Zo zijn president Chavez

Le Havre gebracht om de mogelijkheden van verdere

van Costa Rica en een delegatie van medewerkers

samenwerking te bespreken.

van politie en justitie uit Peru en Ecuador op bezoek geweest in de Rotterdamse haven. Deze bezoeken

Om van elkaar te leren en kennis te delen op

hebben ideeën opgeleverd voor het werkbezoek aan

Europees niveau, is een evaluatieteam van de

Latijns-Amerika begin 2024.

Europese Commissie in 2023 begonnen met een Schengenevaluatie gericht op het identificeren van best

Samenwerking met havenwsteden in Europa

practices in de lidstaten over politiële samenwerking.

Rotterdam neemt verschillende maatregelen om te

Het rapport van het Schengencomité wordt begin 2024

voorkomen dat drugs de Rotterdamse haven - en

gepubliceerd.

Jaarverslag Haven 2023

6

Samenwerking met Hamburg In het voorjaar van 2023 bezocht burgemeester Peter

Rotterdam, Antwerpen en Hamburg willen de illegale

Tschentscher van Hamburg de Rotterdamse haven.

import van drugs via hun havens en de daarmee

Burgemeester Aboutaleb maakte van de gelegenheid

samenhangende georganiseerde misdaad effectiever

gebruik om zijn Duitse collega uit te nodigen voor het

bestrijden. Rotterdam en Antwerpen werken al nauw

gezamenlijke werkbezoek aan Latijns-Amerika begin

samen en Hamburg sluit aan als derde grootste

2024. In 2022 maakten Rotterdam en Antwerpen

haven van Europa. Rotterdam maakt zich sterk om

deze reis al gezamenlijk, nu sluit Hamburg daar dus

als havensteden samen te werken in de aanpak van

ook bij aan. De drie grootste havens van Europa,

georganiseerde drugscriminaliteit in de haven, om

concurrenten bovendien, verenigd in hun strijd tegen de

als één blok naar buiten te treden. Vooral ook om

drugscriminaliteit: dat stelde Aboutaleb voor.

verplaatsingseffecten te voorkomen en te zorgen voor

Burgemeester Tschentscher accepteerde de

zijn immers elkaars economische concurrenten.

een gelijk speelveld. De drie grootste havens van Europa uitnodiging. Hij verklaarde daarbij dat de haven van Hamburg steeds vaker geconfronteerd wordt met

Tijdens het werkbezoek is er veel aandacht voor de

drugssmokkel en het grensoverschrijdende karakter van

intensivering van de operationele samenwerking

deze criminaliteit. In 2023 betrof de totale drugsvangst

tussen de Duitse, Belgische en Nederlandse

in de Noord-Duitse haven zo'n 40.000 kilo. Ook werden

douane-, veiligheids- en havenautoriteiten. De drie

er in 2023 jeugdige uithalers uit Nederland in de haven

burgemeesters rapporteren over hun bevindingen in een

van Hamburg aangehouden. Tschentscher stelde dat

gezamenlijke brief aan respectievelijk de regeringen

de criminaliteit in Hamburg nog niet op het niveau van

van Nederland, België en Duitsland en aan de Europese

Rotterdam en Antwerpen zit. Hij wil juist voorkomen dat

Commissie. Daarbij is de lobby voor verbetering van de

dit gebeurt. 'Daarom reageren we vroeg en werken we

aanpak van georganiseerde drugscriminaliteit cruciaal,

samen met de autoriteiten in Rotterdam en Antwerpen.

op nationaal en internationaal niveau. De gezamenlijke

Alleen een vastberaden strijd tegen de internationaal

reis van Rotterdam, Antwerpen en Hamburg is daarmee

georganiseerde drugscriminaliteit kan ons redden van

het vertrekpunt voor verdere samenwerking, die in de

een ontwikkeling die zich in Nederland en België al

loop van 2024 verder vorm krijgt.

heeft voorgedaan.'

Jaarverslag Haven 2023

7

2. Opwerpen van barrières 2.1 Vergroten bewustwording en weerbaarheid

Tijdens de audities zijn gesprekken gevoerd met ruim

Om drugs via de Rotterdamse haven te smokkelen

kwamen, woonde een groot deel in wijken waarvan

800 jongeren. Hoewel de jongeren uit heel Nederland

hebben criminelen hulp nodig. Zij ronselen jongeren,

bekend is dat daar veel geronseld wordt. Deze

bijvoorbeeld om drugs uit containers te halen. Maar ook

gesprekken leverden niet alleen waardevolle informatie

haven- en overheidsprofessionals zijn voor criminelen

op voor het script, maar ook voor de preventieve aanpak

interessant. Zij kunnen toegang verlenen tot bepaalde

in brede zin. De inbreng van de jongeren helpt om nog

locaties of criminelen van specifieke informatie over

beter zicht te krijgen op de belevingswereld van de

ladingen voorzien. De gemeente zet samen met haar

doelgroep en de handelswijze van criminelen.

partners in op preventieve interventies en trajecten om de bewustwording en weerbaarheid onder belangrijke

Behalve het creëren van bewustwording is een

doelgroepen als jongeren en havenmedewerkers te

belangrijk doel van dit project om aan de hand van

vergroten en zo te voorkomen dat zij betrokken raken

talentontwikkeling de deelnemende jongeren te

bij drugscriminaliteit of hiervan slachtoffer worden.

stimuleren een eerlijke carrière te kiezen. Ruim 100 jongeren uit Rotterdam, Amsterdam en de rest van

Weerbaarheid jongeren

Nederland zijn ingezet voor het acteerwerk, het maken

In 2023 is met verschillende projecten stevig geïnvesteerd in het weerbaar maken van jongeren

van de filmmuziek, het schrijven van het script of als

tegen drugscriminaliteit. Daarbij ligt de nadruk op het

volgden verschillende workshops over hoe ze slim en

bieden van handelingsperspectief, talentontwikkeling en kiezen voor een eerlijke carrière.

zij aan hun talentontwikkeling, binnen en buiten de

lid van het productieteam van de film. De jongeren gericht aan hun toekomst kunnen werken. Zo werkten film- en muziekwereld. Zwijgrecht wordt in 2024

Op initiatief van de gemeenten Rotterdam en

onderdeel van een op maat gemaakt lesprogramma

Amsterdam is het project 'Zwijgrecht' tot stand

voor jongeren, ontwikkeld met onder anderen landelijke

gekomen. Centraal staat een film, gemaakt voor

expertorganisaties.

én door jongeren, met als thema de risico's die verbonden zijn aan drugscriminaliteit. Ruim honderd

Parallel aan Zwijgrecht is in 2023 een educatief

jongeren doen mee aan dit project. Verschillende

sportprogramma ontwikkeld en ingevoerd. Onder

partners, waaronder de Douane, de politie en diverse

begeleiding van professionele trainers met een

havenbedrijven, hebben aan de totstandkoming van de

expertise in jeugd en sport deden tot nu toe zo'n 1.500

film meegewerkt.

jongeren mee aan dit programma in de leeftijd van 10 tot 23 jaar. De trainingen vonden plaats bij onder

Jaarverslag Haven 2023

8

anderen voetbalclubs, vechtsportverenigingen en

Weerbaarheid haven- en overheidsprofessionals

diverse welzijnsorganisaties, om zo ook jongeren te

In 2023 zijn hebben 2.386 haven- en

bereiken die op school mogelijk minder vatbaar zijn

overheidsmedewerkers (publiek en privaat) een

voor dit verhaal. Tijdens tientallen sessies zoomden

bewustwordingstraining gevolg in een daarvoor

trainers in op het vergroten van de bewustwording over

speciaal ingerichte container. Nog steeds is er een grote

de gevolgen van een 'carrière' in de drugscriminaliteit en

vraag naar deze training, die inmiddels ook in andere

de eerlijke baankansen in de Rotterdamse haven.

mainports en aan bedrijven buiten Rotterdam wordt gegeven.

Ook voor de deelnemende verenigingen is het een leerzaam traject. Hun medewerkers leren tijdens de

Aanvullend op de containertraining is in 2023 een

sessies hoe zij kunnen omgaan met mogelijk verdachte

digitale toolkit ontwikkeld samen met verschillende

situaties, bijvoorbeeld ronselen rond het clubterrein.

havenbedrijven. Via een website worden werkboeken,

Door samen te sporten, kunnen de jongeren op een

filmpjes en lesmodules aangeboden. Bedrijven kunnen

positieve manier contact met elkaar maken. Daarnaast

hiermee zelf hun (nieuwe) personeel trainen, op een

leverden de trainingen interessante informatie op over

manier die past binnen de werkzaamheden van het

de motieven van jongeren om aan de slag te gaan als

bedrijf. Inmiddels maken 35 bedrijven gebruik van de

bijvoorbeeld uithaler en over de leeftijdsgroepen waarin

middelen op de website.

dit met name leeft. In 2024 wordt dit sportprogramma landelijk uitgerold en verder ontwikkeld, mede op basis van de input en feedback van jongeren, hun omgeving en hun trainers. Ook wordt onderzocht hoe sport- en spelprogramma's een meer structurele plek kunnen krijgen in de preventieve aanpak van (drugs)criminaliteit onder jongeren.

Jaarverslag Haven 2023

9

Jongeren op een ander spoor zetten Directie Veiligheid werkt samen met partners aan de

douane. Zonder deze organisaties, havenbedrijven en

bestrijding van drugscriminaliteit, in stad en haven.

bijvoorbeeld scholen zouden we dit project niet kunnen

Aanpakken is belangrijk, maar voorkomen zeker ook.

maken.' Met name de bijdragen van de jongeren zelf

Daarom werkt team Haven aan bewustwording, met

waren soms confronterend. 'Sommige jongeren wisten

name onder jongeren. Onderdeel hiervan is het project

precies te vertellen welke manieren van uithalen er zijn,

Zwijgrecht samen met de gemeente Amsterdam en een

hoe het proces werkt. Jongens van 15 die al tegen de

professionele productiemaatschappij. Een film voor

criminaliteit aanzitten, zelf benaderd worden of dat bij

én door jongeren over de harde gevolgen als je in de

vrienden of familie zien... Je komt op een hele andere

drugscriminaliteit stapt, voor jezelf en voor je naasten.

manier met elkaar in gesprek. Juist dat is mooi aan dit traject.'

Deelnemen aan dit project betekent investeren in je talenten, in een eerlijke en positieve toekomst. Ruim

Tijdens Zwijgrecht werken deelnemers aan hun

honderd jongeren zijn onderdeel van Zwijgrecht: ze

talenten en krijgen zij handvatten om de juiste keuzes

acteren, maken de soundtrack en helpen mee in de

te maken, onder andere aan de hand van workshops

productie. In totaal deden zo'n 800 jongeren auditie,

en de aanwezigheid van vertrouwenspersonen. Uit een

van wie ongeveer de helft in de Fruitvis (M4H). Yvette

eerste onafhankelijke evaluatie blijkt dat het project

de Rave, projectleider Awareness bij team Haven,

een positieve invloed heeft op het zelfbeeld én de

vertelt over dat proces. 'We hebben de oproep bewust

bewustwording van de jongeren.

uitgezet in wijken waar ook veel geronseld wordt door criminelen, zoals Delfshaven, Hoogvliet en Bloemhof.

Rotterdam en Amsterdam werken toe naar een grote

We zagen dat daar de aandacht voor het project ook het

première in het voorjaar van 2024. Voor het project is

grootst was, het sluit aan bij de belevingswereld.'

een landelijke website in de maak met daarop ook de

De film moet een realistisch beeld vormen van de

gemeente samen met onder meer het Trimbos-instituut

mogelijkheid om hulp te zoeken. Begin 2024 verkent de werkelijkheid. De Rave: 'Het verhaal moet herkenbaar

hoe Zwijgrecht op een verantwoorde manier kan

zijn, voor alle partijen. Daarvoor halen we input op bij

worden ingezet in een lesprogramma om een bredere

de jongeren, maar ook bij partners als de politie en de

doelgroep te bereiken. De Rave ziet nu al veel nationale

Jaarverslag Haven 2023

10

aandacht voor het project, maar de focus blijft liggen

In 2024 wordt de containertraining verder ontwikkeld

op de jongeren zelf. 'Elke jongere die we op een ander

voor zowel havenpersoneel als personeel bij

spoor zetten is er één.'

overheidsorganisaties. Daarbij wordt de training ook

Weerbaarheid haven- en overheidsprofessionals

op andere plekken in het land ingezet. De website

In 2023 zijn hebben 2.386 haven- en

www.rotterdamsehavenveiligehaven.nl is in 2023

overheidsmedewerkers (publiek en privaat) een

minstens 500 keer bezocht. Ruim 5.500 mensen

bewustwordingstraining gevolg in een daarvoor

ontvingen de maandelijkse nieuwsbrief van dit platform.

speciaal ingerichte container. Nog steeds is er een grote

Onderwijsinstituut Zadkine werkt daarnaast aan

vraag naar deze training, die inmiddels ook in andere

twee specifieke opleidingen voor havenbeveiligers en

mainports en aan bedrijven buiten Rotterdam wordt

havenhandhavers. Naar alle waarschijnlijkheid wordt de

gegeven.

eerste opleiding in het nieuwe schooljaar (2024-2025) opengesteld.

Aanvullend op de containertraining is in 2023 een digitale toolkit ontwikkeld samen met verschillende havenbedrijven. Via een website worden werkboeken, filmpjes en lesmodules aangeboden. Bedrijven kunnen hiermee zelf hun (nieuwe) personeel trainen, op een manier die past binnen de werkzaamheden van het bedrijf. Inmiddels maken 35 bedrijven gebruik van de middelen op de website.

Jaarverslag Haven 2023

11

2.2 Integrale aanpak uithalers

deze hoge geldsommen, krijgen bedrijven hiermee

Criminele organisaties ronselen kwetsbare jongeren

compensatie voor de financiële schade die zij hebben

om drugs uit containers in de haven te halen. Dit levert

geleden. In 2023 zijn twee zaken voor de rechter

bedrijven niet alleen economische schade op, maar kan

gebracht. Alle betrokken uithalers zijn veroordeeld

ook leiden tot gevaarlijke situaties op haventerreinen

tot het betalen van een schadevergoeding. Zij zijn

en tot drugsgerelateerde geweldsuitbarstingen in de

gezamenlijk verantwoordelijk voor het compenseren

wijken. In 2023 werden flink meer uithalers opgepakt

van de geleden schade, respectievelijk 10.000 en

dan het jaar ervoor: in totaal ging het om 452 uithalers

50.000 euro. Eén uithaler is tegen de uitspraak in

tegenover 250 in 2022. Daarom zetten de gemeente en

hoger beroep gegaan. Naar aanleiding van de resultaten

haar partners zich ook in 2024 weer onverminderd in

kijkt de gemeente samen met de partners of en hoe

om deze problematiek preventief en repressief aan te

deze pilot verder vorm kan krijgen.

pakken. Deze aanpak bouwt voor op de interventies en

Preventieve maatregelen

2.3 Publiek-private samenwerking: beperken fysieke en digitale toegang tot de haven

In 2023 is samen met de politie en NRPZ de pilot CoCo

Om drugs de haven van Rotterdam binnen te smokkelen

resultaten die behaald zijn in 2023.

(Cocaïne Collectors) ingevoerd. Het doel van deze pilot

maken criminelen gebruik van de goede logistieke

is om jongeren door een lesprogramma weerbaar te

infrastructuur en processen in de haven. Om dit

maken tegen ronselaars. Het lesprogramma maakt

misbruik te voorkomen worden barrières opgeworpen

gebruik van VR-brillen en rolmodellen. In maart 2023

in de gehele logistieke keten, bijvoorbeeld door de inzet

was de aftrap van het project, waarna de lessen officieel

van aanvullende screening, nieuwe, slimme technologie

zijn begonnen. Met de pilot zijn 180 jongeren bereikt

of andere innovatieve maatregelen.

Na evaluatie is besloten dat de pilot zijn meerwaarde

De sleutel tot de logistieke keten ligt bij het HbR en de

heeft bewezen. Daarom wordt het project in 2024 verder

private bedrijven in de haven, in nauwe samenwerking

uitgerold en ondergebracht bij stichting Jongerenwerk

met de gemeente en de andere publieke partners.

op Zuid (JOZ). Voor het breder uitvoeren van het project zijn 35 VR-brillen aangeschaft. Parallel aan de pilot

In 2023 is verder gewerkt aan het versterken van de

wordt verkend of het mogelijk is het effect van VR-

bestaande screening van iedereen die het haventerrein

brillen specifiek binnen deze interventie te onderzoeken.

betreedt, om zo te voorkomen dat mensen met verkeerde intenties of met een aan drugshandel

Ook is in 2023 een begin gemaakt met het toewijzen van

gerelateerd strafblad toegang kunnen krijgen tot het

een-op-een begeleiding aan (veroordeelde) uithalers.

haventerrein. Onderdelen hiervan zijn de ontwikkeling

Samen met de begeleider werkt de uithaler toe naar het

van een gezamenlijke integriteitsverklaring en een

op orde krijgen van verschillende leefgebieden en het

specifieke Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) voor de

vergroten van zelfvertrouwen en weerbaarheid. In 2023

haven, de zogenaamde Haven-VOG. Met deze VOG

zijn twee uithalers gekoppeld aan een begeleider die

wordt specifiek gekeken naar zaken die relevant zijn

de wereld van de criminaliteit kent en de jongere op een

voor drugssmokkel. De voorbereiding hiervan vond

ander spoor kan zetten. In het eerste kwartaal van 2024

plaats in 2023. Het streven is beide instrumenten in

levert het Onderzoekshuis2 de eerste resultaten op.

2024 in gebruik te nemen.

Aan de hand hiervan bekijkt de gemeente of en hoe dit traject verder vorm te geven. Ook verkent de gemeente

Daarnaast is het HbR samen met een van de terminals

in 2024 de mogelijkheden om te beginnen met een

in 2023 begonnen met een pilot screening. Het doel

persoonsgerichte aanpak (PGA). Die aanpak sluit aan bij

van de pilot is om functies in te delen in risicoprofielen

lopende trajecten vanuit Preventie met Gezag.

en personeel op hoog-risicofuncties zowel pre- als in-employment te screenen. Na verkenning van

Repressieve maatregelen

meerdere screeningspartijen, waaronder de Algemene

In 2023 zijn stappen gezet binnen de civielrechtelijke

Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en private

aanpak van uithalers. Daarbij worden de kosten voor het

partijen, gaat de voorkeur uit naar een private partij.

stilleggen van bedrijfsprocessen verhaald op uithalers. Naast het afschrikwekkende effect dat uitgaat van

2Het Onderzoekshuis is een onderzoeksbureau dat gemeenten en maatschappelijke organisaties ondersteunt in het maken van maatschappelijke impact.

Jaarverslag Haven 2023

12

Virtueel de realiteit van het ronselen zien Uithalers: het is een woord dat afgelopen jaar vaak

meer terug. 'Ik stond op een plein met vrienden. Een

de krantenkoppen haalde. Al begin 2023 begon de

man die in een dure auto zat vroeg mij of ik makkelijk

gemeente samen met de politie, Stichting Jongerenwerk

en snel geld wilde verdienen. Hij liet veel geld zien',

Op Zuid (JOZ), Bureau Sketch, NPRZ, Stichting

vertelt scholier Day. 'Plotseling werd ik op straat onder

Citysteward en een aantal scholen een preventief

druk gezet met een vuurwapen. Iemand die met een

project op dit thema: 'CoCo' (Cocaïne Collectors).

pistool voor je staat is niet niks. Het was heel realistisch.

Tijdens een proef op scholen in Charlois ervaarden

Hoewel ik al wist dat snel geld verdienen een slechte

jongeren met een VR-bril hoe het is om geronseld te

keuze is, kan ik me nu beter verplaatsen in slachtoffers

worden. Zo waarschuwt de gemeente jongeren voor de

die geronseld worden door criminelen.'

gevaren van de drugscriminaliteit en de valse belofte van 'snel geld verdienen'.

De VR-ervaring staat niet op zichzelf. Tijdens een drie uur durend lesprogramma is ruimte om ideeën en

Bij uithalers is de eerste associatie vaak de haven,

gevoelens te delen. Mooie gesprekken volgen, begeleid

maar het is minstens zozeer een probleem van de

door de jongerenwerkers van JOZ. 'Iedereen zet alles

stad. Het ronselen gebeurt namelijk vaak in kwetsbare

op alles om onze Rotterdamse jongeren te weerhouden

woonwijken, bij scholen en via sociale media. Lukt het

van een leven in de criminaliteit', vertelt Faye van der

uithalen een keer niet, dan heeft dat gevolgen: voor

Plas-de Haan, projectleider Uithalersproblematiek

de uithaler, zijn naasten en de hele omgeving. Daarom

bij de gemeente. 'Met een goede analyse na de proef

vindt de gemeente het zo belangrijk om dit probleem

kunnen we dit lesprogramma ook aanbieden op andere

aan te pakken én te voorkomen.

scholen.' In 2024 gebeurt dit ook daadwerkelijk: in samenwerking met JOZ krijgen veel meer scholen in

Jongeren met een VR-bril op hun hoofd lopen kriskras

stad en regio toegang tot CoCo.

door de aula van vakcollege De Hef. Een jongen steekt zijn handen in de lucht als hij (virtueel) wordt aangehouden. In de VR-ervaring kunnen jongeren verschillende keuzes maken. Als zij in contact komen met gevaarlijke ronselaars, kunnen ze eigenlijk niet

Jaarverslag Haven 2023

13

Aanvullend wordt onderzocht of er een risicoanalyse

oplossing ook in andere Nederlandse havens kan

uitgevoerd kan worden naar insiders-risks maatregelen

worden toegepast.

van de terminal. Dit zijn maatregelen om dreigingen van

Ook fysieke beveiliging van het haventerrein is van

binnenuit de organisatie te voorkomen, zoals corruptie.

groot belang om drugscriminelen te weren binnen de

Op basis hiervan kunnen eventuele kwetsbaarheden in

haven. Daarom werkt het HbR samen met de gemeente,

beveiligingsmaatregelen worden aangepakt. Ervaringen

de Douane en de politie aan de aanleg van een 'virtueel

opgedaan in de pilot worden breder gedeeld binnen de

hek'. Op strategische plekken zijn slimme camera's

haven.

geïnstalleerd die automatisch gevaren signaleren en specifieke zones in de haven bewaken. Door de slimme

Om criminaliteit in de Rotterdamse haven slimmer en

camera's is er een verbeterd toezicht, neemt de pakkans

effectiever aan te pakken, is het essentieel om te blijven

van drugscriminelen toe en wordt bewijsmateriaal

innoveren en te investeren in nieuwe technologieën.

verzameld. Het cameranetwerk is in 2023 uitgebreid

Daarom zet de gemeente samen met de publieke en de

naar 300 camera's en wordt in 2024 verder ontwikkeld

private partners in op de ontwikkeling van de nieuwste

en uitgebreid. Naast het beperken van de fysieke

technologische barrières in de haven. Denk aan

toegang tot het haventerrein, is het belangrijk dat de

biometrie, slimme beeld-, spraak- en datatechnologie of

haven ook digitaal weerbaar is tegen ondermijnende

het gebruik van Artificial Intelligence.

criminaliteit. Stichting FERM stimuleert samenwerking tussen bedrijven in de Rotterdamse haven om het

Een concrete ontwikkeling in dit kader is het in

bewustzijn bij bedrijven over cyberrisico's te verhogen.

gebruik nemen van de Vertrouwensketen3 voor

Zij organiseren onder anderen informatiebijeenkomsten,

het veilig en betrouwbaar vrijstellen en ophalen

geven trainingen en delen best practices.

van importcontainers op de terminals in de Rotterdamse haven. Door een extra autorisatielaag

Ten slotte is het om gericht barrières op te werpen

in het Port Community System (PCS) - het digitale

essentieel om kennis en informatie over nieuwe

samenwerkingsplatform van de Nederlandse havens

fenomenen en ontwikkelingen uit te wisselen met de

- geven partijen het recht voor het ophalen van een

private sector. Hiervoor zijn onder regie van het HbR

container veilig digitaal aan elkaar door. Alleen een

verschillende Information Sharing Centers (ISC's) en

via de Vertrouwensketen geautoriseerde vervoerder

Kennisplatforms ingericht. De kennisplatforms zijn

kan zijn komst vooraf melden bij de terminal en de

opgericht voor rederijen, empty depots, containers en

container daar ophalen. Daarmee stopt het gebruik van

bulk en roll-on-roll-off ferries (RoRo's). Er wordt verkend

fraudegevoelige pincodes.

of er behoefte is aan een kennisplatform voor de fruitsector en beveiligingsbedrijven.

In 2023 is begonnen met het invoeren van de Vertrouwensketen voor de containerdiensten vanuit Latijns-Amerika. Per 31 maart 2024 geven rederijen alle containerladingen uit dit gebied alleen nog vrij via de Vertrouwensketen, dus zonder de traditionele pincodes. De rest van het jaar wordt de Vertrouwensketen gefaseerd verder uitgerold voor containers uit de rest van de wereld. Daarnaast wordt onderzocht of deze

3De Vertrouwensketen is technisch mogelijk gemaakt door Portbase, dochter van de havenbedrijven van Rotterdam en Amsterdam. Portbase zorgt er als IT-bedrijf voor dat alle partijen in de haven met elkaar in verbinding staan.

Jaarverslag Haven 2023

14

3. Aanpakken en af pakken 3.1 Aanpak faciliterende bedrijven in de Waalhaven

gedaan, waaronder het ontbreken van kasboeken,

Het onderzoek van de Erasmus Universiteit (2019) heeft

openstaande belastingschulden en het niet betalen van

ook aangetoond dat de stadshaven Waal- en Eemhaven

loonheffing.

De Belastingdienst heeft verschillende constateringen

kwetsbaar is voor ondermijnende activiteiten. Dit heeft onder andere te maken met de aard van de bedrijven

Daarnaast hebben de ondermijningsboa's van

die gevestigd zijn in dit gebied en de kwetsbaarheden

Stadsbeheer in nauwe samenwerking met de

die (container)terminals en empty depots met zich

Zeehavenpolitie ook 11 reguliere controledagen

meebrengen. Om zoveel mogelijk te voorkomen dat

gehouden, waarbij 76 autobedrijven zijn bezocht in

bedrijven in de haven drugscriminaliteit (kunnen)

het kader van het Digitaal Opkopers Register (DOR) en

faciliteren, wordt blijvend geïnvesteerd in toezicht en

Digitaal Opkopers Loket (DOL). De controles hebben

handhaving in de Waal- en Eemhaven. De overheid is

1 mondelinge waarschuwing, 2 proces-verbalen en 1

met onder anderen integrale controles meer aanwezig

bestuurlijke rapportage opgeleverd.

in het gebied. Dit vergroot de pakkans van criminelen en heeft een afschrikwekkende werking. Hierbij werkt

Het aantal bedrijven in de Waalhaven is de afgelopen

de gemeente intensief samen met onder anderen de

4 jaar flink gestegen. Omdat dit gebied kwetsbaar

Zeehavenpolitie, de Belastingdienst, de FIOD en het

is voor drugscriminaliteit, is zicht op deze bedrijven

RIEC.

noodzakelijk om het gebied veilig te houden. Daarom is er in 2023 een eerste globale gebiedsscan uitgevoerd.

Een goed voorbeeld van deze samenwerking was

In het gebied bleken veel leegstaande en slecht

een grootschalige verkeerscontrole op donderdag 26

onderhouden panden te zijn. Ook blijkt de bedrijfsnaam

oktober 2023 aan de Waalhaven O.z. Daarbij zijn ruim

en benummering vaak niet te kloppen. In 2024 zetten

65 auto's en bestuurders gecontroleerd. De politie en

gemeente en HbR samen in op een passende aanpak

Belastingdienst hebben daarbij meerdere bekeuringen

om deze misstanden tegen te gaan.

uitgedeeld en voertuigen in beslag genomen. De Zeehavenpolitie en gemeente zijn inmiddels in gesprek

Ook is uit een analyse naar Meld Misdaad Anoniem

om in het voorjaar van 2024 weer een soortgelijke actie

(MMA) gebleken dat de meldingsbereidheid in het

te organiseren.

gebied laag is. Om ondernemers bewust te maken waar zij zaken kunnen melden, is eind 2023 begonnen met de

Tijdens 4 integrale controledagen zijn 20 bedrijven

voorbereidingen van de campagne 'Voelt het verdacht?

bezocht, waaronder een bedrijfsverzamelgebouw, 11 garagebedrijven en 5 textielrecyclingbedrijven. Op

2024 in het gebied te zien. Het doel van de campagne

basis van deze controles is op last van de burgemeester

is ondernemers bewust maken van signalen en hen

een officiële waarschuwing gegeven voor het

wijzen op hun verantwoordelijkheid om misstanden of

voorhanden hebben van lachgas.

verdachte situaties te melden.

Jaarverslag Haven 2023

Gewoon even melden!'. De campagne is vanaf begin

15

Onderzoeken en ingrijpen Integrale acties zijn een belangrijk onderdeel van de

TFOC, de politie-eenheid Rotterdam, de gemeente

gezamenlijke ondermijningsaanpak in de haven. Een

Rotterdam, het RIEC Rotterdam, de Nederlandse

goed voorbeeld is de actie op dinsdag 5 september

Arbeidsinspectie, de Douane, de Belastingdienst en de

2023, die volledig in het teken stond van ondermijning

Koninklijke Marechaussee (KMar), ze waren allemaal

in de transportbranche.

aanwezig. Dit om gezamenlijk drie soorten controles uit te voeren:

Nederland is het grootste distributieland ter wereld. Er rijden zo'n 150.000 vrachtwagens rond voor zo'n 20.000 tot 25.000 geregistreerde transportbedrijven. Deze branche wordt ook misbruikt voor het transport

" Bestuurlijke bedrijfsbezoeken: controles bij een aantal bedrijfspanden die vermoedelijk betrokken zijn bij de invoer van cocaïne.

van drugs. Om deze faciliterende rol tegen te gaan, is in

" Preventieve bedrijfsbezoeken door de KMar samen

2020 het programma Transport Facilitated Organized

met de gemeente, de Belastingdienst en TFOC:

Crime (TFOC) opgericht.

de organisaties informeerden ondernemers onder andere over de gevaren waar de transportbranche

Een belangrijk doel van de actie was het informeren

mee te maken krijgt en hoe zij daarmee om kunnen

en bewustmaken van bedrijven en chauffeurs over

gaan.

criminele activiteiten en inmenging door criminelen. Voorbeelden zijn het naar binnen smokkelen van

" Verkeerscontroles: rondom de controlelocatie werd al het vrachtverkeer en alle transportvoertuigen

uithalers en het illegaal vervoeren van containers via

onderworpen aan een verkeerscontrole. Er is

pincodefraude. Haven en transport zijn onlosmakelijk

gesproken met chauffeurs, transporteurs en

verbonden, ook als het om ondermijning gaat.

ontvangers. Het inzetten op bewustwording, verstoren van de criminele industrie en vergroten

Op het bezochte bedrijventerrein was vermoedelijk een

van de informatiepositie stonden hierbij centraal.

malafide transportbedrijf gevestigd. Dit bedrijf zou door

Tijdens de controles werden onder andere meerdere

pincodefraude containers uit de haven hebben gehaald,

voertuigen in beslag genomen.

waar behalve levensmiddelen ook cocaïne in werd vervoerd.

Jaarverslag Haven 2023

16

Een geslaagde actie dus, zowel preventief als repressief. De bedrijfsbezoeken leverden op het moment van de controle geen misstanden en/of strafbare feiten op, maar wel informatie voor de partners om hun onderzoek mee voort te zetten. Nog geen twee maanden later leidde een inbraakmelding op het bedrijventerrein tot de vondst van 700 kilo cocaïne in een eerder bezocht bedrijfspand. Meerdere verdachten werden aangehouden en de burgemeester sloot het pand voor drie maanden. Inmiddels is de huurovereenkomst ontbonden en is het bedrijf vertrokken. Aanvullend wordt gekeken of ook de NIWO-vergunning kan worden ingetrokken, zodat het bedrijf niet meer in de haven kan opereren.

Jaarverslag Haven 2023

17

4. Onderzoek Om effectiever te zijn in de aanpak van

De uitkomsten hiervan vormen het wetenschappelijk

drugsproblematiek in de haven heeft de gemeente

fundament voor de verdere ontwikkeling van de aanpak

afgelopen jaar Pels Rijcken opdracht gegeven om

van drugscriminaliteit in de haven. De gemeente is

diepgaand onderzoek te doen naar de bestuurlijke

onderdeel van het onderzoeksconsortium, samen met

mogelijkheden van de gemeente. Op basis van dit

de andere publieke en private partijen4 5 in de haven.

onderzoek bekijkt de gemeente waar er nog kansen

Het onderzoek heeft een looptijd van 5 jaar, maar

liggen binnen de bestuurlijke aanpak en waar zij het

bestaat uit meerdere deelonderzoeken waarbij

bestaande beleid kan aanscherpen. Pels Rijcken levert

de bevindingen steeds tussentijds worden

de resultaten van dit onderzoek naar verwachting op in

teruggekoppeld.

het voorjaar van 2024. Daarnaast begint in 2024 het grootschalige FORTPORT4 onderzoek, uitgevoerd door de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het onderzoek zal een diepgaand inzicht opleveren over hoe criminele organisaties opereren die zich bezighouden met cocaïnehandel in en rond de Rotterdamse haven, en hoe dit kan worden aangepakt.

4Focussing on the Right Things in the Port of Rotterdam (FORT-PORT) 5Van de partners binnen het samenwerkingsverband van de UA zijn naast de gemeente Rotterdam ook de politie, het OM, de Douane, de FIOD, het HbR en Deltalinqs aangesloten bij het consortium.

Jaarverslag Haven 2023

18

f_

O

ţï ī IftKį.JfSSj

ITIïïĩiĵMMi

Tot slot In opdracht van de Haventafel is onder leiding van

Een ander mooi voorbeeld is de Vertrouwensketen,

burgemeester Aboutaleb de afgelopen jaren door

die het vrijstellings- en afhaalproces van containers

alle partners veel inzet gepleegd in de aanpak van

veiliger maakt, zowel fysiek als digitaal. Het doel: in

drugscriminaliteit in de haven. Na eerdere incidentele

2024 gaan alle containers uit Latijns-Amerika via de

middelen ontving Rotterdam in 2023 structurele

Vertrouwensketen. Dat zijn belangrijke stappen voor de

gelden van het ministerie van J&V. Daarmee hebben

haven."

alle partners het fundament gelegd voor een integrale, meerjarige aanpak.

Tegelijkertijd is er sprake van een weerbarstige en complexe realiteit: het bleek lastig om geschikt

De samenwerking tussen publieke en private partijen in

personeel aan te trekken en te behouden en

de Rotterdamse haven is niet nieuw. Met de komst van

projecten binnen de gestelde termijnen af te

de Uitvoeringsagenda Haven in 2020 en de toekenning

ronden. Desalniettemin zijn alle betrokken partners

van structurele gelden is er wel een enorme boost

vastberaden de aanpak tot een succes te maken. "Er

gegeven aan de aanpak van drugscriminaliteit. Om de

is veel tijd geïnvesteerd in projecten die vertraging

verbinding tussen alle partners en projecten binnen de

opliepen", licht Van der Steenoven toe. "Waar nodig

Uitvoeringsagenda te bevorderen, is in gezamenlijkheid

scherpten we projectplannen en doelstellingen aan."

overkoepelend programmadirecteur Rien van

De programmadirecteur verwacht dat deze projecten in

der Steenoven aangesteld. Van der Steenhoven:

2024 alsnog mooie resultaten zullen oogsten. "Het stemt

"Mijn uitgangspunt is: tijdens de verbouwing is de

positief dat als de zaken minder lopen, de partners

winkel open. Er is de afgelopen jaren veel structuur

meedenken en er samen juist extra de schouders onder

aangebracht, waardoor de samenwerking privaat

zetten."

en publiek enorm is verstevigd. Tegelijkertijd stopt het werk nooit en lopen alle reguliere initiatieven en

De integrale aanpak wordt in 2024 nog verder versterkt.

projecten gewoon door."

Nieuwe projecten worden in de praktijk gebracht en lopende pilots worden geborgd of verder uitgerold.

Met de komst van de structurele middelen in 2023

Denk hierbij aan de invoering van de Haven VOG, of de

is de nodige capaciteit bij alle partners uitgebreid.

bredere inzet van lesprogramma's zoals Zwijgrecht en

Dit vertaalde zich al in mooie resultaten, zoals de

CoCo. Ook zal flink geïnvesteerd worden in technologie

geïntensiveerde internationale samenwerking en het

en innovatie. De gemeente en de partners blijven

opwerpen van nieuwe barrières. Van der Steenoven:

investeren in het netwerk. Hier in de haven, maar ook

"De partners zijn druk geweest met de inrichting van

internationaal: samen maken alle betrokken partijen

hun organisatie en de lopende projecten. De Douane

een nog sterker offensief tegen de drugscriminaliteit in

kon daardoor bijvoorbeeld afgelopen jaar meer

de haven van Rotterdam.

verdachte containers scannen.

Jaarverslag Haven 2023

19

Colofon Jaarverslag 2023 Haven Publicatie april 2024

Fotografie Hans van der Boer Maarten Duijvensteijn Sjors Ferreira Ribeiro Heijboer Irene Hoekstra Arnoud Verhey

Gemeente Rotterdam