[24bb002786] presentatie Energietransitie in het Haven Industrieel Complex

Technische sessie

Energietransitie in het Haven Industrieel Complex - Dorothy Winters

Inhoud • Opgave Haven Industriële Cluster, beleidscontext • • • •

Doelstellingen Routekaart CO2 reductie Cluster Energie Strategie Rotterdam – Moerdijk Relatie met Nationale Omgevingsvisie Exploitatie (NOVEX) Samenhang Klimaat Actieplan Rotterdam

Introductie sprekers

2

Opgave verduurzaming Industrie

Nationale omgevingsvisie (NOVEX ) • Ruimtelijke inpassing van deze transities • Rotterdamse Haven is een apart aandachtsgebied, Novex-gebied

Nationaal Programma Verduurzaming Industrie: de industrie en daarmee de rest van Nederland versneld verduurzamen Er liggen grote kansen voor de industrie om in Nederland schoon te produceren en de negatieve impact op de leefomgeving te verminderen.

Beleid

“Liever groen hier, dan grijs elders”

CO2 reductie • 2030 55% reductie CO2 - ten opzichte van 1990 • 2050 0% CO2 uitstoot Circulair • 2030 50% reductie van grondstoffen • 2050 een economie zonder afval

• •

Klimaatakkoord Parijs, Fit for 55, RePower EU Nederland Circulair, Programma Novex & Nationaal programma Verduurzaming Industrie

3

Nationaal Programma Verduurzaming Industrie • Nederland is ingedeeld in zes strategische Industrieclusters: Cluster Energie Strategie (CES) Rotterdam – Moerdijk • Doel is sterkere regie op het verduurzamen van de industrie door in afstemming met de hele keten de aansluiting tussen vraag en aanbod te versnellen • Gericht op uitvoering • Stuurgroep: het kabinet, medeoverheden, bedrijfsleven, netbeheerders en de clusterregisseurs zijn vertegenwoordigd. • Belangrijke onderdelen • • •

Maatwerkafspraken met de top 20 grootste industriële uitstoters Maatregelen rond versnellen vergunningen Cluster Energie Strategie

4

Cluster Energie Strategie Rotterdam-Moerdijk, de routekaart voor CO2 reductie • CES is de routekaart van industrie en havenbedrijfsleven om te komen tot 55% CO2 (equivalent) reductie in 2030 en 100% in 2050. • In de CES grote projecten en infrastructuur inclusief verwachte reductie: • Denk aan grote elektrolysers, waterstofpijpleidingen, elektrificeren, CCS • De optelling van CO2 reductie per project leidt tot de totale CO2 reductie •

De CES levert input voor de benodigde infrastructuur • Opname in de CES zorgt dat infrastructuur van nationaal belang belandt in de Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) • en daarmee op de Investeringsagenda’s van Tennet, Gasunie en Stedin

•

EZK vraagt iedere twee jaar een actualisatie van de onderliggende data en ontwikkelingen in de tijd September as. is de volgende update

•

5

Cluster Energie Strategie Rotterdam-Moerdijk, organisatie • Regionale benadering doorgetrokken bij EZK: Clusterregisseur AnneMarie Spierings • Overleg met Clusters en Rijksoverheid (minster en DG niveau) in Stuurgroep • Ondersteuning door Programmabureau Rotterdam-Moerdijk • Afstemming Gemeente via Clusteroverleg, Directie Overleg en Bestuurlijk overleg, agendalid Energy Board, Deltalinqs Climate Program, Versnellingshuis •

Micky Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat) heeft 5 clusterregisseurs benoemd . Zij sturen op de voortgang van projecten en het oplossen van knelpunten bijvoorbeeld tussen bedrijven, overheden en netbeheerders rondom investeringen in de energie-infrastructuur.

Daaraan gerelateerd de Actieagenda met Stedin, diverse lopende overleggen met havenbedrijf en strategische partners in de regio, lobby inzet op netcongestie, stikstof, inzet Vergunningenloods

6

Novex: Ruimtelijk ontwikkelperspectief voor 2030 en 2050 Centrale vraag:

‘’Hoe kunnen we de transitie van het Rotterdamse haven industrieel complex realiseren, in goede balans met de maatschappelijke opgaven vanuit de omgeving van de haven (met name op het gebied van leefomgeving en woningbouw)?’’ Hoe kwam dit tot stand • Door ontwerpend onderzoek stapeling van ruimtelijke opgaven in beeld brengen • Ruimtelijke keuzes in samenhang voorbereiden • Vraagstukken korte en lange termijn, knelpunten, kansrijke ontwikkelrichtingen en kiemen voor keuzes

7

Novex-gebied Rotterdamse haven “samenwerken aan de toekomst van het Rotterdamse havengebied”

Samen bijdragen aan realisatie meest duurzame haven- en industriecomplex ter wereld in 2050 • In samenhang en gezamenlijk ruimtelijke keuzes voorbereiden en “sturen op coherente transitie” • Vervolg in de Uitvoeringsagenda • Basis voor doorwerking in o (rijks) Nota Ruimte, rijksbeleid departementen (EZK, IenW, BZK) o Omgevingsvisie (Provincie Zuid Holland en Rotterdam), omgevingsplan, Havenvisie

Samen met de omgeving: o.a. regiogemeenten, Deltalinqs, bedrijven

8

Samenhang Stad-Haven •

In het Klimaat Actieplan Rotterdam (KAR) laten we zien welke inspanningen we als stad en gemeente doen om de doelstellingen voor CO2-reductie te halen

•

Voor de haven is de KAR verdeeld in drie onderdelen: 1. Verduurzamen productiesysteem 2. Verduurzamen energiesysteem 3. Verduurzamen transportsysteem

•

In het KAR naast acties ook Klimaataanjagers voor de haven: Anne-Marie Spierings Deltalinqs Climate Program

•

Havenvisie, CES, KAR, NOVEX en lopende programma’s voor de haven of overlap met haven sluiten op elkaar aan

Voorbeelden inzet op: • (Vracht)laadinfrastructuur, walstroom voor derden op logistieke terreinen • Schoon Energie Systeem voor basis-infrastructuur • Stimuleren innovaties voor grondstoffen-transitie • Europe’s Hydrogen Hub • Energiebesparing- onderzoeken • Human Capital Coalitie Energy Transition

9

Vragen?

Energietransitie in het havenindustrieel comlex

10

Climate Program Technische sessie commissie MHEK 16 april 2024

Mijn rollen • Programmadirecteur Economische Transitie bij Deltalinqs

• Uitvoering Deltalinqs Climate Program

• Klimaataanjager Haven en Industrie voor de gemeente Rotterdam

• Onafhankelijk clusterregisseur industriecluster Rotterdam-Moerdijk • oplossen knelpunten realisatie Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) 1

Inhoud • Netcongestie

• Ontwikkelingen en uitdagingen per thema • Energiebesparing • Transport en logistiek • Import waterstof(dragers) • Productie biobrandstoffen • Circulaire kunststoffen • Overview transitie(pijn)

1

Netcongestie

1

Omvang netcongestie • Congestie voor afname van elektriciteit, niet voor invoeding

• Wachtlijst Stedin d.d. 26 maart 2024 • Sommige bedrijven staan op wachtlijst TenneT (> 50 MW vermogen) • Beeld Rotterdamse haven is nauwelijks ‘handdoekje leggen’

1

Wat voor type aanvragen betreft het? • Wachtlijst is geheim

• Diverse partijen hebben zich ook bij Deltalinqs gemeld, bijvoorbeeld: • Elektrificatie bestaande productieprocessen → zekerheid nodig ivm nemen investeringsbesluiten voor geplande onderhoudsstops. Zo niet, dan schuiven projecten minstens 3 jaar door. • Nieuwvestigingen in recycling (niet kunststoffen), duurzame brandstoffen en/of waterstof(dragers)

• Nieuwvestiging in chemie • Uitbreidingen bestaande productie • Ontgassingsinstallatie zonder verbranding

• Netcongestie is grootste risico op vertraging energietransitie én slecht voor vestigingsklimaat 1

Elektriciteitsnet Rotterdamse haven

1

Andere oplossingen? • Chemie draait 24/7. Continuproces met continu elektriciteitsgebruik. Toepassing flexibel elektriciteitsgebruik vraagt (grote) aanpassing productieprocessen en is (zeer) beperkt mogelijk. • Vermogensvraag (continuvermogen) is vaak heel groot (1 MW tot > 50 MW). Vergelijk huishouden = 0,023 MW piekvermogen. • Opslag (nog) niet realistisch: speldenprikken. • Flexibel stroomgebruik is lastig, maar ook onbekend bij bedrijven

• Netbeheerders zijn onbekend met industriële processen • Relatief weinig opwek elektriciteit in de haven

→ stimuleer opwek in gebied met afnamecongestie • New Energy Taskforce (NET) probeert problemen op korte termijn op te lossen.

1

Belemmeringen versnellen netverzwaring • Proceduretijden: traditionele werkwijze van stappen achter elkaar, geen risico’s nemen

• Beschikbaarheid ruimte, gronden, materialen, personeel PROMO richt zich met alle betrokkenen op versnellen realisatie Gemeente kan helpen door: → één aanspreekpunt (persoon), prioriteit bij behandeling bestemmingsplannen, vergunningen, bezwaren, etc.. →Gezamenlijke projectteams: naadloze overdracht tussen instanties Overleg hierover loopt • Geld is geen probleem dankzij injectie eigen vermogen (door het Rijk) 20

Ontwikkelingen en uitdagingen per thema

2

Energiebesparing • No-regret • Niet de grote CO2-klapper in HIC • European Energy Directive EED gaat helpen • Kleine maatregelen zoals besparen op kantoren lijken onderbelicht (gedoe en levert relatief ‘niets’ op)

• MKB lijkt relatief achter te lopen (klein, gebrek aan kennis) → Positieve aandacht voor kleine maatregelen kan helpen

22

Transport en logistiek • Diverse initiatieven elektrificatie containerterminals en nu al veel elektrisch • Schepen en vrachtwagens verduurzamen met stapjes: • Veel duurder, klant betaalt dit niet • Uitdagingen tanken en laden → Maak dit ook onderdeel aanbestedingen gemeente • Deltalinqs onderzoekt stimuleren duurzaam aanbesteden werken door bedrijven

23

Warmte • Complex door creëren extra afhankelijkheden van anderen • Grote investeringen in infrastructuur • Bij herontwerp productieproces mogelijk minder warmte of eigen hergebruik van de hoogwaardige (= relatief hoge temperatuur) warmte

• Levering aan gebouwde omgeving reduceert CO2-uitstoot niet →Ondersteunen bij haalbaarheidsstudies →Bepleiten positieve prikkel levering aan gebouwde omgeving 24

Import waterstof(dragers) • Diverse initiatieven

• Veel ammoniak, maar ook Liquid Organic Hydrogen Carriers (LOHC’s) • Veel in studiefase, vaak nog geen zekerheid over businesscase. • Grote energieverliezen bij omzetting elektriciteit → waterstof → ammoniak → waterstof → elektriciteit • Onduidelijk wat markt wordt. Bijvoorbeeld gaat Duitsland ammoniak inzetten als brandstof kolencentrales?

• Veel zorgen bij overheden over ammoniakopslag en transport ammoniak over spoor • Snelheid realisatie Delta Rhine Corridor van groot belang voor Nederlandse en Duitse industrie (waterstof, CO2, gelijkstroom en mogelijk ook ammoniak) → Ondersteunen provincies bij hun lobby voor buisleiding voor ammoniak en voorkomen opvullen slots op spoor met nieuwe gevaarlijke stoffen 25

Productie biobrandstoffen • Nieuwe raffinaderijen én ombouw bestaande raffinaderijen • Sterk gedreven door bijmengverplichting • Vergunningverlening is soms uitdaging vanwege risico sporen (p)ZZS

26

Circulaire kunststoffen • Recycling kan deels mechanisch, chemische recycling nodig. Bijv. Pryme en Shell

• Recycling alleen is onvoldoende. Andere koolstofbronnen: biogeen en elektrochemisch • Circulaire kunststoffen veel duurder dan virgin (met name uit China) • Minimum-aandeel niet-fossiele polymeren/kunststoffen (Nationale Circulaire Plastic Norm aka “bijmengverplichting”) start in 2027 met naar verwachting 15% en loopt op tot 2530% in 2030. • Bijmengverplichting helpt mits aan kant eindklant. Anders subsidie nodig. • Snelle start met invoeren en percentage bijmengverplichting geleidelijk opbouwen, zodat productiecapaciteit mee kan groeien. →Plastics en kunststoffen gescheiden inzamelen →Circulair inkopen

27

Overview transitie(pijn)

2

Transitie in (Rotterdamse) industrie is complex • Final investment decision (FID) wordt door hoofdkantoor genomen → afweging HQ’s is investeren in Rotterdamse site of in site(s) elders op de wereld. • Maatregelen t.b.v. verduurzaming bij bestaande bedrijven vaak alleen mogelijk bij

onderhoudsstop (turn-around), meestal 1x per 3-6 jaar.

• Doorlooptijden van idee tot realisatie: 5-10 jaar. • Elektrificatie kan pas weer grootschalig tussen 2027-2029 → sommige bedrijven zullen vanwege rimte onderhoudstops pas na 2030 verduurzaming kunnen uitvoeren. • CO2-opslag nog niet mogelijk: Porthos en Aramis nog niet gereed • Inzet waterstof t.b.v. energievoorziening leidt tot probleem NOx-concentratie. Géén probleem voor natuur, wel probleem m.b.t. emissie-eisen. → pleidooi maatwerk t.b.v. NOx (lobby bij IenW) 2

Risico’s energietransitie • Lange RO- en vergunningprocedures door aanvragen van onvoldoende kwaliteit, gebrek aan capaciteit bij overheden, miscommunicatie en onbegrip over en weer. • Nieuwe economie vraagt meer ruimte voor zelfde output: • elektrolysers, aanlanding wind op zee, energie-opslag, kabels en buizen

• Inzameling, scheiding, verwerking, bewerking t.b.v. circulariteit • Spilfunctie Rotterdam in energievoorziening neemt toe: waar voorheen veel energie uit de gasvelden kwam moet dit nu voor een groot deel geïmporteerd worden, uiteraard naast Nederlandse groene stroom

30

En het zit even niet mee • Prijzen elektriciteitsnet veel hoger dan in ons omringende landen:

• kostprijs Nederlandse groene waterstof (nog) hoger t.o.v. import waterstofdragers • CO2-reductie via elektrificatie wordt minder aantrekkelijk, terwijl dit relatief gemakkelijk en betaalbaar was, energetisch de meest logische route voor verduurzaming is én nodig is om opwek wind van zee te absorberen. • Extra heffing CO2-uitstoot en belasting energie: • Niet te vermijden, want verduurzamingsroutes kunnen nog niet

• Stapelt op alle andere kosten • Buitenland kent veel overheidssteun (USA, China, maar ook in EU) • Onzekerheid over kabinetsformatie

31

Slimme prikkels kunnen helpen • Havenbedrijf: kortingen voor duurzaamheid • Gemeente: servicepunt zon, vergunningenloods • Gemeente deelnemer Versnellingshuis HIC

32

De weg voorwaarts • Sommige bedrijven sluiten, veel meer bedrijven dreigen productie te verlagen

• Zo lang er mondiale vraag is, zal productie zich verplaatsen naar elders • “Exporteren” CO2-uitstoot helpt niet tegen klimaatverandering →Generiek: Communicatie en strategie: beeld van de (toekomst van de) haven. Bedrijven willen welkom zijn, toekomst hebben. Dus niet alleen kijken naar CO2 als tijdopname, maar ook naar economische waarde, werkgelegenheid, toekomstwaarde. Belangrijk dat Rotterdam dat ook uitdraagt: ‘story telling’.

→Zoeken naar wat nu wel al kan →Wortel, stok en tamboerijn →Zie verder eerdere suggesties

Samen bouwen aan de nieuwe economie in Rotterdam 33

Ons team is altijd bereid om nadere toelichting te geven en/of werkbezoeken bij bedrijven te faciliteren

Climate Program https://www.deltalinqs.nl/deltalinqs-climate-program

Nico van Dooren

• De energie- en de grondstoffentransitie hangen nauw met elkaar samen. • Het doel van de energietransitie is minder opwarming van de aarde. • De grondstoffentransitie richt zich op een 100% circulaire economie in 2050, ten gunste van klimaat, biodiversiteit en de leefomgeving. • Zonder grondstoffentransitie komen de klimaatdoelen in de knel. We zullen radicaal efficiënter moeten omgaan met grondstoffen, materialen en producten. Hergebruik, reparatie en recycling van producten en materialen worden deel van het dagelijks leven. • Circulair grondstoffen- en materialengebruik vermindert ook de leveringsrisico’s uit geopolitiek instabiele landen, zoals China of Rusland. • Beleidsdoelen: 2030 55% CO2 reductie (klimaatwet) en 2050 klimaatneutraal. Circulaire economie richtinggevend doel: 2030 Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruik, in 2050 circulair.

36

|

16 april 2024

➢ De CO2-emissies in de haven zijn in 2023 met 2,2 Mton (10%) gedaald ten opzichte van 2022, en zijn 1/3 lager dan in 2016, het piekjaar van CO2-emissies in de haven. ➢ Deze daling werd vooral veroorzaakt door de 2 kolencentrales op de Maasvlakte, die in 2023 in totaal ruim 2 Mt (38%) minder CO2 uitstootten dan in 2022. De CO2-uitstoot van de 3 gascentrales in de haven nam met 0,1 Mt (6%) toe. Tezamen produceerden de 5 centrales 20% minder elektriciteit uit fossiele bronnen. In heel Nederland werd in 2023 12% minder elektriciteit uit fossiele bronnen geproduceerd, en vervangen door hernieuwbare energie uit wind (+ 35%) en zon (+24%). ➢ De productie bij de raffinaderijen bleef door de hoge vraag stabiel. De CO2-uitstoot nam met 0,1 Mton (1%) licht toe. ➢ De productie in de chemische industrie kende ondanks lagere gasprijzen in 2023 geen herstel. De CO2-uitstoot nam met 0,2 Mton (5%) verder af.

37

|

16 april 2024

• • • • •

Warmtelinq Porthos (CCS) Verzwaring E-net Aanlanding wind van zee Waterstofnet en Delta Rijn Corridor

• • • •

Elektrificatie IndustrieField Lab Elektrificatie Productie groene waterstof H-vision Import waterstof (ammoniak, LOHC)

• • • • • •

Productie biobrandstoffen Biomethanol Plastic recycling TES batterijrecycling WMC Starlings

• • • • • •

ZES RH2INE Hytrucks, H2 tankstation Walstroom Green Corridors Digitalisering logistiek

39

29 maart 2023

NETCONGESTIE IN NEDERLAND

40

|

16 april 2024

41

|

16 april 2024

42

|

16 april 2024

DELTA RHINE CORRIDOR

43

|

16 april 2024

MAKE IT HAPPEN • Offshore wind verbonden aan Rotterdam: 7.4 GW in 2030 • Productie van groene waterstof (200 MW electrolyse in uitvoering): 22.5 GW in 2030 • Bouw open access waterstof pijpleiding • CCS voor blauwe waterstofproductie • CCS voor decarboniseren raffinaderij gas • Grootschalige import van verschillende waterstofdragers: 90% import in 2050 en 10% lokaal geproduceerd • Eerste ammoniak import terminal verdrievoudigt capaciteit (2023)

44

|

16 april 2024

VOORWAARDEN VOOR WATERSTOF ONTWIKKELING

Snelle en betrouwbare vergunningverlening

Een robuust H2 certificatie systeem voor import

Stimuleren van vraag en prijsondersteuning voor het verschil met alternatieven

Financiering volloop risico

Maatschappelijke acceptatie nieuwe energiedragers

(incl. stikstof)

Ontwikkeling van publieke en private H2 infrastructuur

45

(veiligheid en leefomgeving)

STERKE RELATIE TUSSEN ENERGIE EN GRONDSTOFTRANSITIE

46

AMBITIE 2030: 8.2 MTON DUURZAME BRANDSTOF EN CHEMIEPRODUCTIE

2019

2030 Renewable fuel & chemical production

RESULTS €10 billion Private investments

26 Mton CO2-reduction

47

PLASTIC

Lower fuel consumption

49

Sustainable fuels

Hull cleaning

HESP

Hytrucks

Port call optimization

Shore power

ZES

Green Corridors

Bunkering & supply

RH2INE

Start aanleg waterstofnetwerk

Start bouw Holland Hydrogen 1

Start bouw uitbreiding Neste

Eerste bunkering groene methanol

50

|

16 april 2024

VOORWAARDEN

Stimulerend beleid en regelgeving voor transitie

51

Beschikbaarheid alternatieve grondstoffen

Technologische innovatie

Vergunningverlening

Incentives

(capaciteit en expertise)

(instrumentenmix)

52 52

16 april 2024

Technische sessie

Energietransitie in het Haven Industrieel Complex: rol Gemeente

Rollen van de gemeente • • • •

Partner in uitvoering Faciliteren & stimuleren Bevoegd gezag: Vergunnen, handhaven & lokale regelgeving Aandeelhouder Havenbedrijf

Daarnaast • Optrekken met publieke partners op EU, Nederlands, Provinciaal en Regionaal niveau • Optrekken publieke en publiek/private partners

De gezamenlijke ontwikkeling van M4H locatie voor startup, scale-up en eerste productievestiging van de maakindustrie voor transities

54

Voorbeelden Faciliteren & Stimuleren Volledige focus haven •

• • •

Programma HIC 2050 Walstroom, waterstofpropositie en maakindustrie, grondstoffentransitie, infrastructuur en energiebesparing NOVEX Rotterdamse haven met HbR, Provincie en Rijk Vergunningenloods Human Capital Coalitie Energie Transitie

Overlap en afstemming • • • •

Energiesysteem: basisinfrastructuur, kernenergie, aanlanding wind op zee, actieagenda Stedin Mobiliteit: zware laadinfrastructuur, walstroom voor vrachtvervoer Programma Wind & Zon: industrie wind op zee, circulariteit windturbines Versterking maritieme sector: innovatie

Aanleg walstroom zeecruise

Inzet fondsen op innovatie • • •

Duurzaamheidtransitiebudget Just Transition Fund EFR via Innovation Quarter

Pryme chemisch recyclen van plastics

Voorbeelden Vergunnen, regelgeving & handhaving • • • • • • • • • •

Generatorverbod schepen Invoeren Zero-emissie zones voor goederenvervoer Scherper Vergunnen Bevoegd gezag op onder ander geluid Handhaving gebruik walstroom Opdrachtgever voor DCMR (muv BZRO > Provincie) Omgevingsveiligheid (o.a. ammoniak) Bouwvergunning Specifieke activiteiten op veiligheid & ondermijning in de haven Lobby richting Rijk over netcongestie en stikstof

56

Invloed als aandeelhouder Instrument Statuten HbR Operationele havenovereenkomst Havenvisie lange termijn strategie HbR Vaststellen Corporate strategy 4 jarig bedrijfsplan HbR Aandeelhoudersvergadering Goedkeuren grote investeringen HbR Goedkeuren aangaan deelnemingen HbR Goedkeuren aangaan leningen HbR Benoemingen en beloningsbeleid HbR Publiek kader Havenbedrijf

Andere betrokken partijen HbR HbR HbR, gemeente rol aandeelhouder HbR, gemeente rol aandeelhouder Rijk/Ministerie Financiën

Door Raad vastgesteld 14-12-2021 57

Progress is fuelled by the undying belief that the future is bright @simonsinek

Dank voor uw aandacht

Energietransitie in het havenindustrieel comlex

.

59