[24bb002685] Bijlage 3 behorende bij 24bb002681 over Onderzoeksrapport ontbijtprogramma Rotterdam-West

SAMENVATTING

Het schoolontbijt heeft positieve effecten op kinderen, ouders en school & versterkt hun relatie Onderzoek naar de brede effecten van het schoolontbijt in Rotterdam-West

Fleur ter Ellen, Dorien Beeres en Joost Oude Groeniger Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg van het Erasmus MC Rotterdam

Een schoolontbijtprogramma om de gezondheid en leerprestaties te verbeteren In september 2019 deden de schooldirecteuren van RotterdamWest een melding dat veel kinderen naar school kwamen zonder ontbijt, soms wel meer dan 25 procent van de leerlingen. Vervolgens is Stichting Geloven in de Wijk in samenwerking met Gemeente Rotterdam een ontbijtprogramma gestart op basisscholen in Rotterdam-West. Het doel was de gezondheid en leerprestaties van kinderen verbeteren, ouders bij de organisatie van het ontbijt betrekken, en gesprekken over armoede stimuleren. Vrijwilligers (vaak ouders) en ouderconsulenten, voorzien deelnemende scholen van ontbijtproducten zoals volkoren boterhammen, beleg, en fruit. De scholen hanteren verschillende benaderingen, zoals gezamenlijk klassikaal ontbijten, selectieve groepen kinderen voor schooltijd uitnodigen, of boodschappentassen met ontbijt voor de hele week uitdelen aan ouders tijdens schooltijd. Het programma bereikte in juni 2023 17 scholen en verzorgde wekelijks zo'n 4.500 ontbijtjes.

2

17 Scholen

verzorgd per 4500 Ontbijtjes week in Rotterdam-West

MAART 2022

JUNI 2023

Wat zijn de brede effecten van het schoolontbijt? Uit wetenschappelijke literatuur is bekend dat het aanbieden van maaltijden op scholen kan bijdragen aan betere schoolprestaties en gezondheid van kinderen, maar dit wordt vaak pas op lange termijn zichtbaar. Daarnaast hebben veel gezinnen in Rotterdam-West te maken met allerlei uitdagingen in hun leven die van invloed zijn op schoolprestaties en gezondheid. Om duidelijke en blijvende verbeteringen te bereiken, zijn veel verschillende maatregelen nodig die samenwerken. Daar kan het ontbijtprogramma ook een bijdrage aan leveren. Om goed te begrijpen of en hoe dat gebeurt, is gedetailleerde informatie nodig over de positieve en negatieve effecten van het schoolontbijt. Om dit beter in beeld te krijgen, hebben wij voor dit rapport de brede effecten van het ontbijtprogramma op kinderen, ouders en schoolpersoneel onderzocht.

3

RESULTATEN

Het school ontbijtprogramma heeft op verschillende manieren een positief effect gehad op kinderen, ouders en schoolpersoneel Het lijkt een goed idee om het ontbijtprogramma op de lange termijn te blijven aanbieden, het liefst als onderdeel van een groter plan om ongelijkheid en armoede tegen te gaan.

De gesprekken met ouders en schoolpersoneel laten zien dat het school ontbijtprogramma op verschillende manieren een positief effect heeft gehad op kinderen, ouders en schoolpersoneel, zoals een afname van stressvolle omstandigheden.

Versterkt de onderlinge relaties Daarnaast blijkt ook dat het ontbijt de onderlinge relaties tussen deze betrokkenen heeft versterkt, wat ten goede komt aan de sfeer thuis en op school. Deze verbeteringen in sociale relaties en welbevinden kunnen uiteindelijk van invloed zijn op de schoolprestaties van kinderen op lange termijn.

Langdurig organiseren schoolontbijt Het lijkt een goed idee om het ontbijtprogramma op de lange termijn te blijven aanbieden, het liefst als onderdeel van een groter plan om ongelijkheid en armoede tegen te gaan. Het ontbijtprogramma kan zo samen met andere initiatieven positief bijdragen aan de sociale en emotionele ontwikkeling en de schoolprestaties van kinderen.

4

8 hoofdeffecten We vonden acht belangrijkste effecten van het ontbijtprogramma, die we kort beschrijven; voor meer details verwijzen we graag naar het volledige rapport.

5

HOOFDEFFECT 1

De band tussen ouders is verbeterd Op veel scholen was een vaste groep ouders die dagelijks de verantwoordelijkheid nam voor het klaarmaken van het ontbijt of de ontbijttassen op school. Dit creëerde een ontspannen sfeer en zorgde voor informele gesprekken tussen ouders over hun thuissituatie. Het ophalen van ontbijttassen door ouders op school versterkte het onderlinge contact tussen ouders, waarbij gesprekken over armoede werden gevoerd en tips en informatie werden gedeeld. Het toegenomen contact tussen ouders verminderde schaamte en stimuleerde open gesprekken over armoede.

6

7

HOOFDEFFECT 2

Ouders worden beter ondersteund door school Tijdens het uitdelen van ontbijttassen waren zowel schoolpersoneel als ouders aanwezig, wat hielp om problemen thuis te herkennen en ouders beter te ondersteunen. Het toegenomen contact leidde tot meer openheid bij ouders over verschillende problemen. Het leidde ook tot gevoelens van machteloosheid bij ouderconsulenten als ze ouders niet altijd konden helpen bij hun behoeftes of als zij hun hulpvragen niet als noodzakelijk ervaarden. Het ontbijt op school vergrootte het bewustzijn over armoede, zelfs bij niet-deelnemende ouders en kinderen. Dit leidde tot discussies over de rol van de school bij het verzorgen van ontbijt. Ouders waren positief over het schoolontbijt maar dachten ook dat het niet genoeg was zo armoede in Nederland op te lossen. Sommigen spraken over de grotere 'afhankelijkheid' van ouders van de school door het ontbijtprogramma.

8

9

HOOFDEFFECT 3

De band tussen ouders & school is verbeterd Het ophalen van ontbijttassen bevorderde informeel contact tussen ouders, schoolpersoneel en vrijwilligers. Ouders toonden dankbaarheid voor het schoolontbijt en ontwikkelden meer vertrouwen in de school. Ook werd door toegenomen contact tussen ouders en school de drempel lager om schoolpersoneel aan te spreken. Het schoolpersoneel zag dat ouders hierdoor meer betrokken raakten bij de school. Die betrokkenheid had niet alleen een positieve invloed op de relatie tussen ouders en school, maar ook op het welzijn en de prestaties van de kinderen.

10

11

HOOFDEFFECT 4

De sfeer thuis is verbeterd De ontbijttassen waren flexibel inzetbaar voor zowel ontbijt als andere gezinsmaaltijden, waarbij ouders zelf konden beslissen wat ze met de inhoud deden. Dit verminderde zorgen over voldoende eten thuis. Ouders waren blij dat ze 's ochtends hun kinderen een boterham konden geven, wat hun gevoel van een goede ouder zijn versterkte en stress verminderde. Deze verandering thuis had een gunstig effect op het welzijn van de kinderen. Maar de flexibiliteit van het gebruik van de ontbijttas thuis maakte het voor schoolpersoneel lastig om precies te weten wie thuis te eten kreeg. Sommige ouders merkten op dat als ze het ontbijt deelden met andere gezinsleden, de kinderen niet altijd de hele schoolweek met een volle maag naar school gingen. Daarnaast gaven ouders van kinderen die op school ontbeten aan de rustigere ochtenden zonder ruzies thuis te waarderen.

12

13

HOOFDEFFECT 5

Het belang van een ontbijt is zichtbaarder en normaler geworden Samen ontbijten op school heeft ervoor gezorgd dat leerlingen meer begrip tonen voor armoede in de klas. Hierdoor werd er minder gepest en durfden leerlingen makkelijker aan te geven dat ze honger hadden. Ouders en leraren zijn ook meer bewust geworden van armoede door het ontbijtprogramma, hoewel sommige ouders aarzelden om mee te doen uit schaamte.

"De sfeer in de klas is verbeterd"

14

15

HOOFDEFFECT 6

Kinderen hebben een positieve ervaring en hebben zin in het ontbijt Door het ontbijt op school leerden leerlingen nieuwe voedingsmiddelen waarderen, waarbij gezondere opties de plaats innamen van minder gezonde opties. Een schooldirecteur illustreerde dit met het voorbeeld dat kinderen niet meer naar de supermarkt renden voor croissants en chocoladebroodjes, omdat ze op school brood krijgen. Het schoolpersoneel merkte op dat leerlingen beter begrijpen waarom ontbijten belangrijk is om goed te presteren op school; het bewustzijn over gezonde voeding nam volgens het personeel toe. Ontbijt op school is normaler geworden en kinderen durfden nu zelfs te vragen om een boterham als ze die niet bij zich hadden. Hoewel de aanwezigheid van brood op school voor gezondere eetgewoonten kan zorgen, werd ook genoemd dat sommige kinderen mogelijk te veel eten en extra boterhammen pakten.

16

17

HOOFDEFFECT 7

Minder zorgen bij ouders en schoolpersoneel Ouderconsulenten zagen al lang dat sommige kinderen geen eten hadden en probeerden te helpen door extra brood mee te nemen om uit te delen. Met het gezamenlijke ontbijt kregen kinderen nu genoeg te eten, wat rust gaf bij ouders en schoolpersoneel. Ouders vertelden blij te zijn met het schoolontbijt, zelfs als hun kinderen het niet per se nodig hadden. Voorheen deelden sommige kinderen hun eten, wat schuldgevoelens veroorzaakte bij ouders van kinderen die zonder brood op school kwamen. Nu, met het gezamenlijke ontbijt, voelden ouders zich niet meer schuldig, omdat alle kinderen genoeg te eten hadden.

18

19

HOOFDEFFECT 8

Op school wordt de lestijd en het talent van kinderen beter benut Het ontbijt op school zorgde ervoor dat kinderen beter gedrag vertonen en vaker op tijd op school zijn. Leraren en directeuren merkten op dat vermoeidheid en lusteloosheid bij leerlingen zijn verminderd en het ontbijt zorgde voor meer alertheid. Ouders en schoolpersoneel betrokken bij het tassensysteem zagen vergelijkbare positieve effecten. Hoewel de vragenlijst geen verschil liet zien in de tijd die leraren besteedden aan de les en het omgaan met gedragsproblemen, werd in de gesprekken duidelijk dat er een betere sfeer in de klas was sinds het schoolontbijt.

20

21

INFOGRAPHIC

Het onderzoek in het kort

22

23

INFOGRAPHIC

Overzicht van de brede effecten van het schoolontbijt

24

25

INFOGRAPHIC

Verhalen uit het onderzoek

26

27