[24bb002397] Bijlage 1 behorende bij 24bb002395 over voortgang energie- en grondstoffentransitie voorjaar 2024 Deltalinqs Climate Programme

Climate Program Voortgang energie- en grondstoffentransitie Voorjaar 2024

Inhoud • Inleiding

• Wat gebeurt er concreet • Wat zit er in de planning • Ligt het HIC op koers? Trens en risico’s

2

Inleiding

3

Wat doet Deltalinqs tbv energie- en grondstoffentransitie? • Klimaataanjager • Deltalinqs Climate Program:

• Capaciteit voor Projectbureau Rotterdam Moerdijk → oplossen knelpunten bij realisatie Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) zoals energie-infrastructuur

4

Ambitie CO2-reductie Industriecluster Rotterdam-Moerdijk

• Inmiddels is er een Nationaal Programma Verduurzaming Industrie. Dit stuurt onder andere op sneller uitbreiden energie-infrastructuur, snellere vergunningverlening, maatwerkafspraken met bedrijven.

5

Type projecten in transitie HIC Binnen de poort:

Binnen de poort:

Buiten de poort:

Scope 1 & 2:

Scope 3:

• Elektriciteitsinfrastructuur

• Besparen

• Productie duurzame brandstoffen

• Energy hubs

• Elektrificeren

• Flexibel met stroom • Zonnepanelen

• Import waterstof(dragers) • Circulaire grondstoffen

• Waterstof buisleidingen

• CCS infrastructuur • Restwarmte benutten

• Walstroom • Productie en inkoop duurzame energie en grondstoffen (H2, groene stroom) • Duurzaam transport 6

Enkele noties vooraf over energie en CO2 • Productie groene elektriciteit fluctueert sterk met zon en win

• Elektriciteit is lastig op te slaan voor langere tijd • Omzetting van elektriciteit naar waterstof geeft energieverlies • Waterstof is lastig transporteren: grote volumes per energie-eenheid, hoge drukken, (zeer) lage termeparturen • Waterstof omzetten naar waterstofdragers (ammoniak, Liquid Organic Hydrogen Carriers (LOHC), etc.) geeft energieverlies

• CO2 komt niet alleen vrij bij energie-opwekking met fossiele brandstoffen, maar ook in diverse productieprocessen • CO2 afvangen, transporteren en opslaan vraagt ook energie

7

Transitie in (Rotterdamse) industrie is complex • Final investment decision (FID) wordt door hoofdkantoor genomen → afweging HQ’s is investeren in Rotterdamse site of in site(s) elders op de wereld. • Maatregelen t.b.v. verduurzaming bij bestaande bedrijven vaak alleen mogelijk bij onderhoudsstop (turn-around), meestal 1x per 3-6 jaar. • Doorlooptijden van idee tot realisatie: 5-10 jaar. • Restwarmte komt vaak niet op één plek vrij, maar op vele plekken en verschillende temperaturen. Restwarmte afvangen (uitkoppelen) is dus ingrijpend en relatief duur. • Energie is geen core business → zeer complexe energiebesparing wordt niet altijd opgepakt. Flexibel elektriciteitsgebruik wordt niet snel begrepen en geïnternaliseerd. • Chemie draait 24/7. Continuproces met continu elektriciteitsgebruik. Toepassing flexibel elektriciteitsgebruik vraagt (grote) aanpassing productieprocessen en is (zeer) beperkt mogelijk. • Vermogensvraag (continuvermogen) is vaak heel groot (1 MW tot > 50 MW). Vergelijk huishouden = 0,023 MW piekvermogen. Opslag (nog) niet realistisch.

8

Wat gebeurt er concreet? Disclaimer Het is onmogelijk om zelfs maar bij benadering alle projecten in beeld te brengen. Deltalinqs heeft >700 leden. Het gaat dus om heel veel bedrijven. Er is geen bestaande databron die een overzicht geeft. Veel bedrijven communiceren niet of terughoudend over hun projecten. Dit heeft te maken met bedrijfsgevoeligheid van plannen, bedrijfscultuur die soms gesloten is, maar soms ook simpelweg niet gericht op communicatie naar de omgeving en al helemaal geen ‘borstklopperij’ over iets wat geen core business is en geen omgevingseffecten heeft. Voor deze rapportage zijn in principe projecten geselecteerd die in de afgelopen twee jaar gerealiseerd zijn of significante stappen op weg naar realisatie hebben gezet.

9

Wat gebeurt er concreet? Scope 1 – energiebesparing industrie Onderzoeken naar grootschalige energiebesparing (mogelijk gemaakt door provincie Zuid-Holland): • 12 productielocaties

• 25-40% energiebesparing • Totaal 5.100 GWh/jaar geverifieerde energiebesparingsmogelijkheden • ShinEtsu heeft eerste maatregelen in uitvoering

10

Wat gebeurt er concreet? Scope 1 - logistiek • Ondervangen netcongestie met vliegwielen • Rhenus test innovatief vliegwiel QuinteQ

11

Wat gebeurt er concreet? Scope 1 & 3 - Productie groene en blauwe waterstof

12

Wat gebeurt er concreet? Scope 1 – Zonne-energie

13

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 – Zonne-energie • 90 MegatWattpiek (MWp) op daken op de Maasvlakte. Nog 60 MWp ruimte

• Maar ook daarbuiten. Zo maar twee voorbeelden:

14

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 • Air Products koopt groene energie

15

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 – Walstroom die er al is Met dank aan Havenbedrijf Rotterdam voor de foto’s

Stena Line Hoek van Holland

Heerema Rozenburg – Rotterdam Shore Power

Boskalis Waalhaven – Rotterdam Shore Power

Royal Roos Merwehaven

Rotterdam Shortsea Terminals – Waalhaven

DFDS Vlaardingen – Rotterdam Shore Power

16

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 • Verduurzaming binnenvaart: stage 5 motoren, zonnepanelen, etc. • Waterstofschepen: ombouw Maas, nieuwbouw Antonie

• Elektrische schepen • Diverse initiatieven waterstof tanken

17

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 • Stoomleiding REKO – Koole

18

Wat gebeurt er concreet? Scope 2 • Modal shift

19

Wat gebeurt er concreet? Scope 3 - productie biobrandstoffen

20

Wat gebeurt er concreet? Scope 3 • Circulaire plastics zoals Pryme • Maar helaas ook Umincorp failliet

21

Wat zit er in de planning?

222

Wat zit er in de planning? • Cluster Energie Strategie 3.0 (1 september definitief) Ten behoeve van de CES is bij >20 bedrijven onder geheimhouding gevraagd naar hun verduurzamingsplannen. De optelsom is nodig voor goede lange termijn planning van energie-infrastructuur. Het gaat ook inzicht opleveren over het totaal aan verduurzaming dat in de pijplijn zit. • Maatwerkafspraken NB: diverse bedrijven die ook buiten Rotterdam locatie(s) hebben

23

Wat zit er in de planning? Scope 1

• Kortingen Erfpacht en havengelden bij verduurzaming

24

Wat zit er in de planning? Scope 2 – Walstroom in de planning Met dank aan Havenbedrijf Rotterdam voor de foto’s

Walstroom Holland Amerikakade – Q4-24

Pilot Mobiele Walstroom – Steinweg Beatrix Q2-24

Lloydkade/Parkkade - 2025

Havenslepers 2025/2026

Continental Juice – 2026-2027

Rotterdam World Gateway – 2026-2028

25

Wat zit er in de planning? Scope 2 en 3 - diversen • Elektrolysers

• Idee om gezamenlijk groene stroom in te kopen • Initiatieven m.b.t. biobrandstoffen en/of e-fuels

26

Wat zit er in de planning? Scope 3 - import waterstof(dragers)

27

Wat zit er in de planning? Energiesysteem • Vele projecten ter versterking elektriciteitsnet • Start aanleg waterstof backbone • FID Porthos (CO2-opslag) • Ontwikkeling Aramis (CO2-opslag) • Delta Rhine Corridor (Rotterdam-Chemelot en Rotterdam-Duitsland voor H2, CO2, gelijkstroom en ammoniak) is helaas een half jaar vertraagd. Concept notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) komt pas na de zomer 2024.

• WarmtelinQ • Onderzoek naar uitwisseling warmte tussen bedrijven

28

Ligt het HIC op koers? Trends en risico’s

229

Ligt het HIC op koers? Dat is lastig om te zeggen, want de transitie verloopt niet lineair. Grote transitieprojecten in de industrie en raffinaderijen hebben lange voorbereidingstijden, kunnen alleen worden uitgevoerd bij een onderhoudsstop en zijn afhankelijk van infrastructuur, met name elektriciteitsnet en CO2opslag.

30

Trends - warmte • Restwarmte lijkt steeds meer door bedrijven zelf benut te gaan worden. Drijfveren:

• ETS-kosten vermijden • Bij levering aan omgeving blijft CO2-uitstoot bedrijf gelijk en dus ETS-kosten in stand

• Onder nieuwe WCW geen vergoeding bij levering aan gebouwde omgeving • Restwarmte die bedrijven niet zelf benutten zal steeds lagere temperaturen hebben. Immers, hoge temperaturen zijn meest interessant om zelf te hergebruiken.

• Tegelijkertijd komt er veel extra restwarmte beschikbaar bij elektrolyse

31

Risico’s energietransitie • Gebrek aan netcapaciteit: FID wordt niet genomen als niet zeker is dat gecontracteerd transportvermogen voldoende zal zijn bij in bedrijfname → gebrek aan netcapaciteit leidt tot uitstellen FID’s → door koppeling aan groot onderhoud kan een paar weken of maanden vertraging aan voorkant leiden tot 3-6 jaar vertraging in realisatie.

• Prijzen elektriciteitsnet veel hoger dan in ons omringende landen → kostprijs van Nederlandse groene waterstof (nog) hoger ten opzichte van import van waterstofdragers. → CO2-reductie via elektrificatie wordt minder aantrekkelijk, terwijl dit relatief gemakkelijk en betaalbaar was, energetisch de meest logische route voor verduurzaming is én nodig is om opwek wind van zee te absorberen. • Afstemming planningen wind op zee en elektrolysers: waterstof is vanaf 2027 alleen groen indien rechtstreeks gevoed vanuit groene stroom.

• Eerdere elektrificatie (elektrische boilers i.p.v. Warmte Kracht Koppeling) is weliswaar duurzaam, maar verergert op korte termijn de netcongestie. 32

Risico’s energietransitie • Lange RO- en vergunningprocedures door aanvragen van onvoldoende kwaliteit, gebrek aan capaciteit bij overheden, miscommunicatie en onbegrip over en weer. Advies: maak bij de meest cruciale projecten integrale projectteams met alle stakeholders. • Ruimte voor energiesysteem: elektrolysers, aanlanding wind op zee, energie-opslag, kabels en buizen • Ruimte voor import energie: waar voorheen veel energie uit de gasvelden kwam moet dit nu voor een groot deel geïmporteerd worden, uiteraard naast Nederlandse productie van groene stroom. • Veel onzekerheid energiedragers: waterstofeconomie komt traag van de grond, onduidelijkheid over vraag naar waterstof(dragers) in Duitsland, wetgeving nog volop in ontwikkelingen, prijzen hebben grote brandbreedtes → veel onzekerheid leidt tot uitstel nemen FID’s. Recent bijvoorbeeld Uniper, enkele maanden geleden HyCC in Groningen. • Stikstof, arbeidsmarkt, etc.

33

Risico’s duurzaam transport • Gebrek aan netcapaciteit: Elektrische vrachtwagens kunnen voorlopig niet geladen worden in grote delen haven én bij of op weg naar veel bestemmingen. • Elektrisch en waterstof is duurder: Verladers willen meerprijs meestal niet betalen. • Mogelijkheden en voordelen modal shift zijn te weinig bekend: Van vrachtwagen naar schip of trein vraagt meer handelingen, maar spaart uiteindelijk vaak geld uit in het transport én in het eigen personeel dat bezig is met plannen van de logistiek. • Scope 2 is niet in beeld: Bijv. bij overheden wordt in hun aanbestedingen scope 2 meestal niet meegewogen. Voorbeeld is transport van afvalinzameling (papier, PMD), waarbij meestal wel wordt gekeken naar de vuilniswagens zelf, maar niet naar de wijze waarop het vanuit de gemeentegrens bij de afvalverwerker komt (of naar de afstand waarop die afvalverwerker gelegen is).

De hoop is dat de CSRD in veel van bovenstaande punten verandering gaat brengen, omdat het grote bedrijven verplicht de CO2-uitstoot van scope 2 in beeld te brengen. Inzicht is de eerste stap op weg naar verandering.

34

Risico’s circulariteit • Circulaire grondstoffen worden vaak als afval gezien: bijv. restlading tankschepen die via ontgassingsinstallaties of tankcleaning herwonnen kan worden. • Onmogelijke garanties op afwezigheid (p)ZZS geëist: bijv. bij inname plantaardige oliën. Die zijn van nature (p)ZZS vrij, maar kans op enige besmetting vanuit vorige lading tankwagens is niet met 100% zekerheid uit te sluiten.

• Nauwelijks markt voor circulaire chemie: Afnemers zijn vaak niet bereid de meerprijs van groene basischemicaliën te betalen. • Wetgeving staat toepassing circulaire chemie in de weg: bijvoorbeeld kunststof verpakkingen die in contact komen met levensmiddelen moeten uit virgin grondstoffen zijn. Mechanisch en chemisch gerecycled kunststof is niet toegestaan. • Subsidies niet ingericht op nieuwe technologie: bijvoorbeeld pyrolyseroute valt niet onder MIA en VAMIL, terwijl grote stromen plastics niet mechanisch gerecycled kunnen worden. • Ruimte voor circulariteit: circulariteit vereist meer handelingen en meer ruimte dan werken met virgin (nieuw gedolven/gewonnen) grondstoffen

35

Ons team is altijd bereid om nadere toelichting te geven en/of werkbezoeken bij bedrijven te faciliteren Climate Program https://www.deltalinqs.nl/deltalinqs-climate-program