[24bb002075] Bijlage behorende bij 24bb002073 over Voortgangsrapportage herijkte Havenvisie
Tekst van het document
2024 EDITIE
Februari 2024
VOORTGANGSRAPPORTAGE HERIJKTE HAVENVISIE 2024 EDITIE Dit is de derde voortgangsrapportage over de in 2019 herijkte Havenvisie 2030. In deze verslaglegging wordt gerapporteerd over de voortgang en uitdagingen met betrekking tot het realiseren van de doelen uit de Havenvisie. Deze verslaglegging bouwt voort op jaarlijkse voortgangsrapportages sinds de opstelling van de Havenvisie in 2011. De Havenvisie 2030 is:
Rotterdam is Europa's grootste en belangrijkste haven- en industriecomplex (HIC) dat verbonden is met een sterk regionaal maritiem cluster dat internationaal vooraanstaand is. Het is een ijzersterke combinatie van een Global Hub en Europe's Industrial Cluster, koploper op het gebied van efficiëntie en duurzaamheid, versterkt door maritieme technologie en zakelijke maritieme dienstverlening. Het is daarmee een belangrijke pijler onder de welvaart van de regio, Nederland en Europa. Rotterdam is nauw verbonden met Noordwest-Europese industriële en logistieke knooppunten. Toonaangevende bedrijven investeren hier in de meest moderne faciliteiten. Nauwe samenwerking tussen bedrijven, overheden en kennisinstellingen leidt tot een hoogwaardige arbeidsmarkt, goede leefomgeving en uitmuntende bereikbaarheid.
INHOUD 01
Inleiding
u
02
Statusupdate kwantitatieve doelstellingen
6
03
Belangrijkste activiteiten en resultaten in 2022 en 2023
8
04
Belangrijkste uitdagingen om de doelen Havenvisie te behalen
13
05
Conclusie
21
06
Bijlagen: Uitwerking en toelichting per doelstelling
23
Opgesteld door
6.1
Toegevoegde waarde vergroten
6.2
Ontwikkeling havengerelateerde werkgelegenheid
6.3
Decarbonisatie van haven en industriecomplex en zeevaart
6.4
Publiek en private investeringen
6.5 6.6
Connectiviteit Veiligheid
6.7
Luchtkwaliteit
6.8
Positie Rotterdam in internationale ranking maritieme hoofdsteden
Port of Rotterdam
Rijksoverheid
Deltcrlinqs
Gemeente Rotterdam
Concept S realisatie Think Yellow
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
Deze voortgangsrapportage is een gezamenlijk
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
Voortgangsrapportage Havenvisie (editie 2024)
product van de Havenvisiepartners: Deltalinqs,
kent de volgende opzet. Het eerste deel van
Havenbedrijf Rotterdam, gemeente Rotterdam,
dit rapport toont de voortgang op de gestelde
provincie Zuid-Holland en het Rijk (ministeries van
kwantitatieve doelen. Hiervoor zijn de meest actuele
Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse
publieke bronnen gebruikt. Het tweede gedeelte
Zaken en Koninkrijksrelaties, en Infrastructuur
laat de belangrijkste activiteiten en resultaten in
en Waterstaat).
2022 en 2023 op de kwantitatieve doelen zien. Hierbij zijn die activiteiten en resultaten getoond,
In de Havenvisie 2030 zijn ambities en prioriteiten
die het meest effect hebben op het behalen van de
geformuleerd, die worden gemonitord via acht
doelen van de Havenvisie én tegelijkertijd zichtbaar zijn voor het algemene publiek of een beslissend
kwantitatieve doelstellingen. Periodiek wordt over de voortgang op deze doelstellingen tot het realiseren van de Havenvisie in de
moment van een project betekenen (zoals een
Voortgangsrapportage Havenvisie gerapporteerd.
Final Investment Decision (FID), start van de bouw
De rapportage vormt de basis voor de bespreking
of oplevering en implementatie van een project). Tenslotte wordt er ingegaan op alle uitdagingen
van relevante ontwikkelingen in en rond de haven
om de doelen uit de Havenvisie te realiseren. In
en voor het in kaart brengen van gezamenlijke
de bijlagen 6.1 t/m 6.8 zijn de ontwikkeling van de
aandachtspunten, prioriteiten en acties om de
resultaten van de kwantitatieve doelen over de
doelstellingen van de Havenvisie te realiseren.
afgelopen jaren opgenomen en is verdere uitleg over deze doelen te vinden.
5
STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
De in 2019 herijkte Havenvisie heeft ambities geformuleerd, die worden gemonitord met acht kwantitatieve doelstellingen. De meest actuele status van deze doelstellingen is als volgt:
î O)
■o c
1.
2.
3.
4.
Toegevoegde
Werkgelegenheid
Decarbonisatie
Publiek-private
waarde
5.
6.
7.
8.
Connectiviteit
Veiligheid
Luchtkwaliteit
Positie Rotterdam
investeringen
O
als maritieme hoofdstad
Nautical safety index:
3,6% in 2022*
193.417 banen*
-4,2% in 2022 (t.o.v. 2021)
C3,5 mrd in 2021
1® Europa 7® wereldwijd
o co
2022
Ruim onder
niet gehaald
de grenswaarden
2023
2® plaats (DNV) 6® plaats (Xinhua-Baltic)
norm behaald
In lijn met BBP is het doel.
Doel: 180.000 werkzame personen in de haven te hebben.
8
In 2030 geldt een emissiereductie van 55% CO2-emissies t.o.v. 1990**
Doel: C2 mrd/jaar tot 2024, C25-35 mrd tot 2030
Het doel is het behouden van de toppositie van Rotterdam in de Liner Shipping Connectivity Index.
’■5 c
CD t*
c O)
cd
:z .E
voorkomen van landincidenten
Elk jaar wil de haven voldoen aan de wettelijke normen met de ambitie om de luchtkwaliteit verder te verbeteren.
Rotterdam wil een hogere positie op internationale rankings.
In 2022 bleven we helaas onder de streefnorm en in 2023 zaten we er weer boven. Dat komt omdat we in 2023 geen ernsti ge incidenten hebben gehad die we in 2022 wel hadden.
o o
àÁ
Doel: geen majeure nautische incidenten en zoveel mogelijk
Ontwikkeling staat onder druk door onzekerheden vestigingsklimaat en we reldwijde ontwikkelingen
Invullen duizenden vacatures (juiste mensen met de juiste skills) verloopt moeizaam
Alleen als alle ontwikkelingen lopen
Door onzekerheden stellen bedrijven
als verwacht wordt CO2-reductiedoel
investeringsbeslissingen uit
Verstoringen in wereldwijde ketens
gehaald
o» o» c o o -O CD ”
CÛ ^
Maatregelen t.a.v. recreatievaart en passagiers vaart in het stadsgebied hebben meer aandacht nodig. Andere zorg betreft omgevingsveiligheid van nieuwe energiedragers, en nieuwe risico's voor de security (cyber, criminali teit en geopolitieke risico's voor de haven).
De ontwikkeling van deze resultaten over de afgelopen jaren en verdere uitleg is te vinden in de bijlagen. * Havenmonitor 2024 hanteert een nieuwe rekenmethodiek, die is doorgevoerd in de trendanalyses in de bijlages ** Dit doel is in deze Voortgangsrapportage aangepast van 490 zo naar 55%, in lijn met de aangescherpte Nederlandse en Europese klimaatdoelstellingen
7
Aanscherping normen op komst n.a.v. herziening Europese richtlijn luchtkwaliteit
Attractiviteit Rotterdam onder druk door veelheid aan grote opgaven en afhankelijkheden en uitda gingen om die te kunnen realiseren
BELANGRIJKSTE ACTIVITEITEN EN RESULTATEN. I IN 2022 EN 2023
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
2. Neste investeert in bioraffinaderij
5. Walstroom krijgt vorm
gezet om de doelstellingen van de Havenvisie
Neste heeft de definitieve investeringsbeslissing
Na de ingebruikname van de grootste walstroo-
te realiseren. Een groot deel van de behaalde resultaten is gericht op de energietransitie in de
genomen om ongeveer 1,9 miljard euro te inves
minstallatie van Europa voor de kraanschepen van
teren en een nieuwe bioraffinaderij bouwen op de
Heerema op het Calandkanaal in 2022, zijn de eerste
Er zijn, in 2022 en 2023, belangrijke stappen
haven waarbij, naast CO2-reductie, ook het doel
Maasvlakte, vlakbij de bestaande fabriek. Hierdoor
walstroominstallaties voor containerschepen bij RST
is om de haven op lange termijn van wezenlijk
verdubbelt de productie van biobrandstoffen door
en bij Boskalis voor hun eigen schepen aangesloten
belang voor de regionale en Nederlandse wel vaart te houden*. De belangrijkste resultaten op
Neste in Rotterdam.
in 2023. Met financiering van het Havenbedrijf en de
alle doelstellingen worden kort toegelicht in dit hoofdstuk.
3. Shell bouwt Europa's grootste groene waterstoffabriek, Eneco vraagt vergunning aan voor nog grotere fabriek
aan de Holland Amerikakade ten behoeve van de
1. Porthos mag doorgaan
Op de tweede Maasvlakte komt Europa's grootste
sing van walstroom leidt lokaal tot een verbetering
Op 16 augustus 2023 heeft de Raad van State geoor
groene waterstoffabriek (200 megawatt). Shell heeft
van de luchtkwaliteit en geluid- en CO2-reduc-
deeld dat de stikstofdepositie van Porthos, project
de definitieve investeringsbeslissing genomen in
tie. Het Ministerie I&W en Klimaatfonds hebben sa
gemeente Rotterdam, is daarnaast gestart met de bouw van de benodigde installaties voor walstroom cruiseschepen (oplevering medio 2024). De toepas
waarbij CO2 van bedrijven uit de Rotterdamse ha
2022 en de bouw is in volle gang. De fabriek krijgt
men EUR 180 mln. subsidie beschikbaar gesteld voor
ven wordt opgeslagen in lege gasvelden onder de
de naam Holland Hydrogen I en is naar verwachting
walstroom zeeschepen.
Noordzeebodem, geen significante effecten heeft
in 2025 operationeel. Daarnaast heeft Eneco, in no
op nabijgelegen natuurgebieden. Op 18 oktober
vember 2023, de aanvraag voor de vergunning van de bouw van een 800 megawatt groene waterstof
6. Lancering langste groene en digitale corridor ter wereld
fabriek ingediend. De ingebruikname daarvoor staat gepand voor 2029.
In augustus 2022 ondertekenden de Maritime and
2023 is de definitieve investeringsbeslissing voor de realisatie van Porthos genomen en in januari 2024 start de bouw (operationeel 2026). Porthos gaat ongeveer 2,5 Mton per jaar opslaan gedurende 15 jaar, tot een totaal van circa 37 Mton.
*Binnen de Voortgangsrapportage Energietransitie is over de voortgang van ruim 70 projecten gericht op de energietransitie gerapporteerd. Hierin worden deze projecten ook in meer detail toegelicht. In dit hoofdstuk is een selectie van al deze projecten opgenomen, gebaseerd op concrete voortgang, bijdrage aan de kwantitatieve doelstellingen van de Havenvisie en daarmee het belang voor de Rotterdamse haven.
Port Authority of Singapore en het Havenbedrijf Rotterdam een memorandum van overeenstem
4. Start aanleg landelijk waterstofnetwerk
ming voor de langste groene en digitale corridor ter
De bouw van het nationale waterstofnetwerk, dat
wereld. Voor beide partijen was dit een belangrijke
begint in de Rotterdamse haven, is op 27 oktober
mijlpaal. Het doel is om in 2027 de eerste duurzame
2023 officieel van start gegaan. Het netwerk, dat
scheepvaart en, in 2030, om 20-30% adoptie van
open is voor alle toeleveranciers en afnemers van
alternatieve brandstoffen op deze route te realiseren.
waterstof, zal uiteindelijk 1200 kilometer lang zijn en
Inmiddels zijn 23 ketenpartners aangesloten.
5 Nederlandse industriële clusters toegang bieden er ook een verbinding met Duitsland. Het eerste
7. Handelsplatform van Rotterdamse scaleup Distro-Energy gelanceerd
deel, ruim 30 kilometer, loopt van de Maasvlakte
In juni 2023 is het handelsplatform van Distro Energy,
naar Pernis.
een scale-up van Havenbedrijf Rotterdam, gelan
tot groene waterstof. Met de DeltaRineCorridor komt
9
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
ceerd. Distro Energy heeft een intelligent en volle dig geautomatiseerd handelsplatform ontwikkeld, waarmee bedrijven zelf opgewekte energie onderling
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
10. Belangrijke ontwikkelingen bij Rotterdamse containerterminals
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
test om, in de toekomst, een havenbreed netwerk van drones te hebben, bestuurd vanaf één cen trale plek en geschikt voor het toezicht, maar ook
lokaal kunnen verhandelen en het verbruik hiervan
Containerterminal Rotterdam World Gateway (RWG) heeft, in 2023, besloten tot de uitbreiding
voor incidentenbestrijding. Daarnaast is, in januari
kunnen optimaliseren. Dit kan mogelijk bijdragen
van de terminal in de Prinses Amaliahaven op de
2023, het Airspace Centre ingericht, dat het lage
aan reductie van de net-congestie.
Maasvlakte (45 ha, 920m. kademuur). De capa citeit van RWG wordt zo gefaseerd vergroot met
luchtruim boven Europoort en Maasvlakte gebied
8. Eerste zero-emission binnenvaartschip op waterstof
1,8 miljoen TEU (standaardmaat voor containers).
ned Traffic Management (UTM), voor zowel voor
De uitgebreide terminal zal volautomatisch en
bemande als onbemande vluchten.
De H2 Barge 1 is in mei 2023 in de vaart gebracht.
CO2-neutraal zijn. De terminal wordt voorbereid
Dit zero-emissie schip van Future Proof Shipping
op walstroom en krijgt een aansluiting op de CER.
(FPS) zal voor Nike tussen de Rotterdamse haven
De eerste fase zal, naar verwachting, eind 2025
12. Campagne gericht op werken in de Rotterdamse haven gestart
en de inlandterminal van BCTN in het Belgische
operationeel zijn.
In augustus 2023 is de nieuwe campagne voor het
Meerhout varen. FPS is partner van Condor H2, een
beheert, in een proefopstelling via een Unman
platform werkeninderotterdamsehaven.nl gestart.
project voor emissievrije binnenvaart en kustvaart
APM Terminals maakte in 2023 de uitbreiding van
Met als uitgangspunt 'iedereen kan werken in de
op waterstof.
zijn terminal op de Maasvlakte II bekend. Het pro
Rotterdamse haven' wordt de veelzijdigheid aan
ject beslaat een terrein van zo'n 47,5 hectare en
banen en werkgevers in de haven gepromoot en
9. Container Exchange Route (CER) officieel in gebruik
een diepzeekade van één kilometer. Hiermee wordt
wordt er gewerkt aan de aansluiting op de ar
ongeveer 2 miljoen TEU aan terminalcapaciteit
beidsmarkt. Bedrijven in de Rotterdamse haven
In november 2023 is de CER op de Maasvlakte
toegevoegd. Het nieuwe deel van de terminal gaat
willen, samen met de gemeente Rotterdam en
officieel in gebruik genomen. Hiermee worden
ook volledig automatisch opereren en wordt voor
het Havenbedrijf Rotterdam, met de campagne
diverse containerterminals, empty depots en de
de installatie van walstroom gereedgemaakt. Naar
meer mensen enthousiast maken over werken in
Rijksinspectie Terminal van de douane met el
verwachting wordt het nieuwe deel van de terminal
de haven.
kaar verbonden via een gesloten wegennetwerk.
in de tweede helft van 2026 in gebruik genomen.
duurzame manier worden vervoerd en de strijd te
11. Drones in de haven
13. Port of Opportunities werkt samen met internationaal talent
gen drugshandel en ondermijning wordt geholpen,
Het Havenbedrijf Rotterdam experimenteert al
In 2023 heeft Port of Opportunities meer dan 118
aangezien containers niet meer op de openbaar
enige tijd met een snelle drone voor lange af
statushouders duurzaam geplaatst bij bedrijven in
Containers kunnen zo op een veilige, efficiënte en
toegankelijke wegen vervoerd worden.
standen. Deze drone ondersteunt het uitvoeren
de Rotterdamse haven. Dit project richt zich op het
van inspecties en het houden van toezicht. Sinds
inzetten van internationaal talent. Daarbij wordt
september 2023 wordt deze drone bestuurd vanuit
gekeken naar zowel internationaal talent dat al
het HCC (Haven Coördinatie Centrum). Dit is een
10
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
in Nederland is (statushouders, arbeidsmigranten
16. Cameratoezicht nu dagelijkse praktijk
en studenten) als naar het gericht werven van
Het gebruik van camerabeelden speelt een be
gerichte trainingscontainer om de weerbaarheid
medewerkers in het buitenland.
langrijke rol in de haven en daarom is het came-
van werknemers in de haven tegen drugsronse-
ranetwerk in de haven verder uitgebreid in de
laars te vergroten. In 2023 is ook een trainingskit
14. Plan van aanpak ter versterking inclusieve haven
afgelopen jaren. Binnen het "Cameraplatform
ontwikkeld waarmee bedrijven intern trainingen
Haven Rotterdam", werken de douane, politie en
kunnen geven.
ningen vinden plaats in een speciaal hiervoor in
Het project Inclusieve Haven zet zich in voor het
het Havenbedrijf Rotterdam samen, wat is vast
^ Screening personeel: de pre-employment
realiseren van een inclusieve bedrijfscultuur in de
gelegd in het nieuwe convenant "Veilige haven
screening van personeel d.m.v. een VOG-
Rotterdamse haven zodat mensen willen werken
Rotterdam" (nov. 2023). M.b.v. financiering van het
Haven (Verklaring Omtrent het Gedrag), waar
en willen blijven werken in de haven en optimaal gebruik wordt gemaakt van de diverse talenten
ministerie van J&V zijn diverse projecten opgestart
in gericht wordt op druggerelateerde feiten,
voor het tegengaan van ondermijning, onder de
gaat in Q1 2024 live. Daarnaast wordt screening
op de arbeidsmarkt. In september en oktober 2023
naam Virtueel Hek. Momenteel zijn de projecten
van sleutelfuncties in de haven nu ook verkend.
zijn drie evenementen georganiseerd, in samen
Virtueel hek 1.0 en 2.0 afgerond, waarmee inno
werking met Maritime Delta en Deltalinqs, waarbij
vatieve middelen en intelligente software aan het
18. Nextlogic officieel van start
awareness getoetst werd en praktijkervaringen
cameratoezicht zijn toegevoegd zodat afwijkende
Het platform Nextlogic biedt een neutrale, integrale
over diversiteit en inclusie werden uitgewisseld.
patronen vroegtijdig worden herkend. Virtueel Hek
planning voor de containerbinnenvaart in Rotter
Eind november 2023 is het plan van aanpak ge
3.0 is eind 2023 van start gegaan en is gericht op
dam. Na een pilotperiode is Nextlogic, sinds 2023,
presenteerd aan bedrijven in Rotterdamse haven.
beveiliging van de Container Exchange Route
een reguliere dienstverlening. Het algoritme dat het
Het omvat een diversiteitsscan, ontwikkeld door
(gereed 2024).
integrale havenplan maakt wordt gestuurd door
organisatie aan de slag te gaan met het versterken
17. Bestrijding van ondermijnende criminaliteit
community en ongeveer 60% van het volume via
van de eigen (inclusieve) bedrijfscultuur.
^ Binnen het project 'Ken je Klant' werken het
de binnenvaart wordt inmiddels op deze manier
Havenbedrijf Rotterdam, de Zeehavenpolitie en
gepland. Data tonen aan dat de havenverblijftijd
TNO, voor bedrijven en diverse interventies om als
ruim 40.000 updates per dag vanuit de haven-
15. Samen optrekken met de passagiervervoerders maakt de haven veiliger
de gemeente Rotterdam samen om de integriteit
hierdoor, sinds 2021, met ruim 20% gedaald is. Als
van nieuwe en/of potentiële klanten beter te
een schip sneller de haven uit is, resulteert dit in een
Het vervoer van passagiers over water is een re
beoordelen en/of te monitoren.
betere benutting van assets in de gehele haven.
latief groot risico voor de nautische veiligheid
^ Portbase is begonnen met de implementatie
in Rotterdam (groot aantal bewegingen en de
van de Vertrouwensketen. Door deze nieuwe
mogelijke ernstige effecten). In 2023 zijn ronde
werkwijze, verdwijnt de pincode uit het logis
Binnen het Rotterdam Maritime Capital of Europe
tafel sessies georganiseerd met alle passagier-
tieke proces.
werken partijen samen om de regio Rotterdam
vervoerders om kennis en ervaringen te delen en daardoor te leren en te verbeteren.
19. Rotterdam Maritieme hoofdstad
^ In 2021 is de trainingstour van het Programma
internationaal op de kaart te zetten als het meest
Integere Haven officieel in gang gezet. De trai
complete, innovatieve en duurzame maritieme
11
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
de regio te stimuleren en bedrijvigheid aan te trek
21. Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven ondertekend
ken. Er zijn, in 2022 en 2023, 5 online campagnes
In december 2023 is door het Rijk (I&W, EZK, BZK,
geweest gericht op verduurzaming, innovatie en
LNV), provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam,
smart shipping. Deze campagnes zijn gelinkt aan
Havenbedrijf Rotterdam en DCMR, in het kader
23. Samenwerking overheid - regio ter verbetering leefomgevingskwaliteit
grote internationale beurzen, zoals SMM Hamburg en London Shipping Week, en zijn vooral gericht
van het NOVEX-gebied Rotterdamse haven, het
De samenwerking tussen overheid en bedrijfs
ruimtelijk ontwikkelperspectief voor de toekomst
leven heeft ook geresulteerd in resultaten zoals
op het aantrekken van internationale startups en
van de haven opgeleverd per 2030 en 2050 (met
een gebiedsgerichte aanpak ter verbetering van
scale-ups.
doorkijk naar 2100). Dit ontwikkelperspectief geeft
de bodem- en grondwaterkwaliteit in de haven,
richting aan strategische ruimtelijke besluiten van
het Regionale Afsprakenkader Geluid en Ruimte
cluster ter wereld. Het doel is om zakendoen met
informatiebeveiliging en privacymaatregelen om implementatie bij het maritiem MKB te vergroten.
20. Versnellen en versterken energietransitie
de betrokken partijen en wordt opgenomen in hun
lijke ontwikkeling, de aanpak van plastic korrels
eigen omgevingsbeleid. Er zijn ook 3 havenbrede en
in Rotterdam Clean Sweep, een klimaatadapta-
Om de samenwerking tussen de bedrijven, overheid
4 urgente korte termijn uitdagingen benoemd die
tiestrategie voor de haven en de twee gezamenlijke
en netbeheerders te versterken bij de verduurza
in het vervolgtraject (het opstellen van de uitvoe-
handreikingen gericht op vergunningverlening en het - proces onder de Omgevingswet.
ming van de industrie is er in oktober 2023 een
rings- en/of investeringsagenda) verder worden
clusterregisseur aangesteld, die ondersteund wordt
uitgewerkt. Deze opgaven worden in Hoofdstuk 4
door een programmabureau Rotterdam-Moerdijk
verder toegelicht.
(PROMO). PROMO brengt alle planningen, knelpun ten en risico's van de relevante projecten in beeld
22. Cybersecurity belangrijk in de haven
om gezamenlijk tot oplossingen te komen, naar
FERM is gericht op het vergroten van de digita
kansen te zoeken en, waar nodig, te escaleren.
le weerbaarheid van de Rotterdamse haven. In
Als specifieke oplossing voor de netcongestie in
2023 heeft FERM een cyberdreigingsbeeld voor
de haven is, vanuit het Landelijk Actieprogramma
de haven uitgebracht. Daarnaast is het Haven-
Netcongestie (LAN), de Energyboard Havenindus-
breed Cyber Incident Responseplan (IRP) geac
trieel Complex opgezet. Hierin werken partijen
tualiseerd en werd dit gebruikt voor het oefenen
samen om de huidige capaciteitsuitdaging zo
van de crisisorganisatie op het gebied van cyber
goed mogelijk het hoofd te bieden, knelpunten aan te pakken en de elektriciteitsinfrastructuur in
in regionaal (CyberNautics) en landelijk (Isodoor) verband. Daarnaast zet FERM actief in op be
het HIC toekomstbestendig te maken voor zowel
wustwording en het verspreiden van kennis door
2030 als tijdig anticiperen op de ontwikkelingen
het organiseren van trainingen, workshops en Port
richting 2050.
Cyber Cafés, zo is er, bijvoorbeeld, geïnformeerd over het CYRA (CYber RAting) framework voor
12
BELANGRIJKSTE UITDAGINGEN OM DE DOELEN HAVENVISIE TE BEHALEN In de Havenvisie 2030 zijn de drie prioriteiten voor de haven en de regio vastgesteld om de ambitie van de Havenvisie te bereiken. Dit zijn de economi sche transitie, de sociale transitie en de attractieve regio en deze zijn gekoppeld aan doelstellingen, die periodiek worden gemonitord. De statusupdate van deze kwantitatieve doelstellingen (zie hoofd stuk 2) toont dat veel van de destijds vastgestelde doelstellingen zijn gehaald of op koers liggen voor het behalen van de gestelde doelen in 2030. De belangrijkste activiteiten en resultaten in 2022 en 2023 (hoofdstuk 3) laten ook zien dat de haven er goed voor staat en dat er volop kansen zijn om succesvol te blijven. Tegelijkertijd is dit niet vanzelf sprekend en zijn er ook forse (deels nieuwe) uitda gingen, die soms ook impact hebben na 2030. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op deze uitdagingen.
14
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
ECONOMISCHE TRANSITIE Onder de economische transitie verstaan we de
Het is van belang dat er zekerheid wordt gebo
economie. Ook de capaciteit van het elektriciteit
impact van recente ontwikkelingen, zoals digitali
den én de vestigings- en ketenkosten acceptabel
snet is een beperkende factor: er is in de toekomst
sering, de energie- en grondstoffentransitie, maar
zijn voor de bedrijven om deze investeringen te
meer capaciteit nodig voor nieuwe activiteiten en
ook veranderende handelsstromen. Door de juiste condities te creëren voor een sterker vestigingskli
doen. Veel energietransitie infrastructuurprojecten
voor de elektrificatie van bestaande processen.
maat kunnen bedrijven overschakelen op duurzame
den op toekomstig gebruik. Daardoor kennen deze
Het betrouwbaar delen van data binnen de keten,
productiewijzen, of juist voor onze haven kiezen om
projecten een onzekerheid in zowel ruimtevraag als
volgens algemene standaarden, is een belangrijke
te investeren in plaats van elders. Zo kan zowel het
business case in de eerste jaren.
uitdaging in de digitale transformatie. Het is de
(buisleidingen) moeten daarnaast afgestemd wor
haven- en industriecomplex als de stad Rotterdam
basis voor de Global Hub die de duurzaamste en
en haar omgeving zich voortdurend ontwikkelen en
Ruimte is een grote uitdaging voor de (her)ont-
meest efficiënte keten wil kunnen aanbieden en
vernieuwen. De economische transitie is echter geen
wikkeling van de haven; er is slechts beperkte be schikbaarheid van fysieke (zowel bovengrond als
congestie wil oplossen of voorkomen. De inzet van
ondergrond) en (milieu)gebruiksruimte. Dit laatste
van data tussen verschillende ketenpartijen helpen
betreft niet alleen de geluid-, stikstof- en risico-
om brandstofgebruik te verminderen, modal shift
fentransitie hebben een lange doorlooptijd, door
ruimte, maar ook de waterkwaliteit is, in het licht
te verbeteren, de bestaande infrastructuur beter
onzekerheden als overheidsbeleid op lange termijn,
van Kaderrichtlijn water, bepalend voor de milieu-
te benutten, kosten te verlagen en de veiligheid te
implementatie van nieuwe wet- en regelgeving,
ruimte. Er is weinig vrij uitgeefbare ruimte en de
verhogen. Daarnaast hebben de wereldwijde ke
overheidsincentives, technologie, de verwachte en
meeste terreinen zijn langdurig uitgegeven. Het
tens grote verstoringen gezien in de afgelopen tijd,
structurele vraag naar duurzame energie en pro ducten, de beschikbaarheid, kwaliteit en prijs van
is daarom onmogelijk om voor alle activiteiten
die ook effect hebben op de Rotterdamse haven. Er
geschikte ruimte te vinden. Ook is de toekomstige
is daardoor behoefte aan een resilient (veerkrach
grondstoffen, etc. En dat in combinatie met enor
ruimtevraag bij veel ontwikkelingen nog onzeker,
tige) keten, die snel kan reageren bij veranderingen
me investeringen met een lange terugverdientijd.
denk aan activiteiten in het kader van de circulaire
door digitalisering.
vanzelfsprekendheid. De complexe projecten in de energie- en grondstof
15
slimme informatiesystemen, AI en de uitwisseling
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
SOCIALE TRANSITIE De transitie van de economie zal gepaard gaan met
terwijl juist de energie-en grondstoffentransitie meer
veranderingen in de werkgelegenheid. Andersom
personeel vergt (ook bij overheden). Daarnaast ver
is een economische transitie alleen haalbaar door
gen deze transities en de digitale transformatie van
inzet op human capital en een goede aansluiting
de haven andere vaardigheden, wat de mismatch
tussen onderwijs en arbeidsmarkt.
in de haven verder vergroot. Om deze uitdagingen te adresseren werken overheid, onderwijs en be
De arbeidsmarkt in het Rotterdamse haven- en
drijfsleven samen binnen het HCCE (Human Capital
industriecomplex staat onder druk. Er is meer vraag
Coalitie Energietransitie) aan het in lijn brengen van
dan aanbod en de mismatch tussen talent, oplei
het onderwijs en de vraag op de arbeidsmarkt en
ding en werk speelt ook een rol in het niet (tijdig)
de profilering van Rotterdam als de innovatieve ha
kunnen vervullen van vacatures. Er wordt een grote
ven waar werknemers, werkzoekenden, studenten
uitstroom van personeel in de haven verwacht, door
en scholieren graag (willen) werken.
o.a. de toenemende vergrijzing die waarschijnlijk groter is dan de instroom van nieuw personeel,
16
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
ATTRACTIEVE REGIO (1) De economische en sociale transities vragen om
synergie tussen het huidige gebruik van een gebied,
industrie juist niet alleen tot een forse CÜ2-reductie
een attractieve regio, waarin bedrijven willen in
de toekomstwaarde van een gebied en de wijze waarop een gebied ervaren wordt. De leefomge-
maar ook tot een stikstofreductie kan leiden.
vesteren en mensen graag willen wonen. Een der gelijke regio heeft voortdurend aandacht nodig,
vingskwaliteit van de regio wordt bepaald door
Ook de geluidruimte voor industrie is schaars en
vooral gezien de groeiende mondiale concurren
factoren als de aanwezige natuur en biodiversiteit,
goed beheer van deze geluidruimte is belangrijk.
tie en daarmee de toename van het belang van
geluidbelasting, veiligheid, lokale luchtkwaliteit en
Tegelijkertijd heeft de regio een grote woningbouw
regionale innovatiekracht, verstedelijking en de
opgave en vormen de aanwezige geluidbelasting
maatschappelijke wens naar een gezondere en
de bereikbaarheid van de haven en omgeving. Binnen al deze factoren zien we uitdagingen. Ook
groenere samenleving. Een attractieve regio trekt
het recente OVV rapport over industrie en omwo
tractiviteit van de regio bepalen. Stad en haven zijn,
investeringen aan van internationaal opererende
nenden bevestigt de benodigde aandacht voor
in de regio Rotterdam, sterk aan elkaar verbonden.
bedrijven. Dit geldt zowel voor investeringen in
een gezonde en veilige leefomgeving.
Voor de havenactiviteiten is personeel nodig dat in
modernisering en verbreding van de in de haven
en hinderbeleving belangrijke aspecten die de at
de omgeving kan wonen en/of de haven goed kan
gevestigde bedrijven als voor het aantrekken van
De impasse rondom stikstofemissies (en -depositie
bereiken. De realisatie van de transitie in de haven
investeringen in nieuwe, vooruitstrevende bedrijven
in beschermde natuur) is één van de uitdagingen
levert daarmee een spanning op tussen enerzijds
en talent. Een voor (buitenlandse) investeringen
van de Rotterdamse haven. De huidige onzekerheid
de woningbouwopgave (waarmee het tekort aan
attractieve regio legt daarmee ook de basis voor vernieuwing.
rond de beschikbaarheid van stikstofruimte en de
het juiste personeel verminderd kan worden) en
vergunningverlening vormt een forse uitdaging
anderzijds de ruimte voor de transitie van de haven.
voor de benodigde investeringen in de haven. Dit De attractieve regio hangt nauw samen met de
terwijl de industrie slechts voor een klein percentage
ruimtelijke en leefomgevingskwaliteit van de re
verantwoordelijk is voor de stikstofdepositie in de
gio. De ruimtelijke kwaliteit wordt bepaald door de
beschermde natuurgebieden en de transitie van de
17
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
ATTRACTIEVE REGIO (2) De risico's voor de omgeving worden begrensd
PGS12-richtlijn is daar een mooi voorbeeld van.
ook een belangrijk aspect. Veiligheid is een breed
door veiligheidscontouren, die niet overschreden
Tenslotte, heeft klimaatverandering gevolgen voor
begrip en is gericht op de scheepvaart, omwo
worden. Daarnaast wordt ook beoordeeld of er bij
de veiligheid wat betreft haveninfrastructuur en as
De zorg voor veiligheid in de Rotterdamse haven is
nenden, werknemers in de haven, bedrijven en
een calamiteit grote aantallen slachtoffers kunnen
sets in de haven. De volgende uitdagingen worden
(recreatieve) gebruikers van het havengebied, maar
vallen. De grondstof- en energietransitie brengt
aangepakt met diverse partners: zeespiegelstijging,
ook op ondermijnende criminaliteit, terrorisme en
ook nieuwe en (deels) onbekende ladingstromen
waterveiligheid in de haven en de bereikbaarheid
cybersecurity. Er wordt doorlopend geïnvesteerd in
met zich mee. Een deel van de nieuwe stoffen is
van de haven in hoogwatersituaties, zoutindringing
het weerbaarder en veiliger maken van de haven.
potentieel minder veilig dan wat er nu door de
(incl. beschikbaarheid zoetwater voor de industrie),
De nog steeds groeiende afhankelijkheid van di
haven getransporteerd en gebruikt wordt. Het Rijk
extreme regenval, lagere rivierstanden en extreme
gitale systemen zorgt ervoor dat de impact van cybercriminaliteit toeneemt. Door de vraag naar
werkt aan een visie op waterstof(dragers). Tege
wind. Een additionele uitdaging is het om de kwa
lijkertijd zijn op korte termijn al keuzes nodig in de
liteit van haveninfrastructuur en bereikbaarheid
drugs en de winstgevendheid hiervan voor crimi
haven, vanwege actuele initiatieven voor risicovolle
te behouden in de extreme weersituaties, terwijl
nelen en blijven preventieve en repressieve acties
energiedragers op korte afstand van het stedelijk
de veiligheid van de scheepvaart, omwonenden,
tegen ondermijnende criminaliteit noodzakelijk.
gebied. Binnen het NOVEX-gebied Rotterdamse
werknemers in de haven, bedrijven en (recreatie
haven worden deze vraagstukken opgepakt. In
ve) gebruikers van het havengebied tegelijkertijd
In de haven produceren en gebruiken fabrieken
een meer brede context is het goed om samen
geborgd is. Klimaatverandering kan ook de leef
gevaarlijke stoffen. Deze stoffen worden ook over
alert te blijven op ontbrekende wettelijke kaders
omgeving van (beschermde) dier- en plantsoorten
geslagen en vervoerd. Deze activiteiten brengen
rond transities en hierover goed te schakelen met
in de haven bedreigen, terwijl de focus in wet- en
mogelijke risico's voor de omgeving met zich mee.
de stelselverantwoordelijken. De aanpak ronde de
regelgeving juist ligt op het herstel hiervan.
18
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
DE UITDAGINGEN IN HET KORT
19
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
4. UITDAGINGEN
WE HEBBEN ELKAAR NODIG De forse (deels nieuwe) uitdagingen, die we zien
gepakt is het 'Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied
^ Synergie tussen haven en stad in relatie tot de
om de doelen van de Havenvisie 2030 te behalen,
Rotterdamse haven'. In dit Ontwikkelperspectief zijn
transitie van de haven. Hierbij wordt de relatie
worden deels beïnvloed door de partners van de Ha
3 havenbrede en 4 urgente korte termijn uitdagingen
tussen een gezond en aantrekkelijk woon- en
venvisie. Vaak zijn zelfs meerdere partners betrokken
geïdentificeerd, die randvoorwaardelijk zijn voor het
leefklimaat en de (milieu)ruimte voor de ha
bij hetzelfde onderwerp maar werken bijvoorbeeld
ven uitgewerkt en verkennen we hoe de be-
alleen aan een specifiek onderdeel van een keten
realiseren van de energie- en grondstoffentransitie en die verder worden uitgewerkt met de partners
of ontwikkeling met ieder andere tijdlijnen. Weten
van het NOVEX-gebied.
gistieke opgave gerelateerd aan (de transitie
reikbaarheidsopgaven in de regio en de lo van) de haven aangepakt kunnen worden.
op welke onderwerpen gezamenlijke betrokkenheid nodig is om zo projecten te realiseren en dan ook op
De 3 havenbrede vraagstukken zijn:
de juiste en tijdige manier daarop samen te werken, is van groot belang om deze uitdagingen zo goed
^ Omgaan met ruimtegebrek (waarbij wordt geke ken het oplossen van knelpunten in deze volgorde:
^ Grondstoffen- en energietransitie in relatie tot
mogelijk aan te kunnen pakken. Dit gebeurt nu al op
^ 1. herstructureren naar /uitplaatsen van bedrij
omgevingsveiligheid, waarbij o.a. op basis van
veel onderwerpen, maar nieuwe uitdagingen, zoals
vigheid om logische complexen te verstevigen en dynamiek op gang te brengen, 2. intensiveren
'joint fact finding' in kaart wordt gebracht op welke
bijvoorbeeld bij de energie- en grondstoffentransitie en de digitale transformatie, brengen ook nieuwe samenwerkingen en behoeftes aan samenwerking
van het ruimtegebruik, transformeren of krimp, en
En de 4 urgente vraagstukken zijn:
manier de ontwikkelingen rond ammoniak veilig in de Rotterdamse haven kunnen plaatsvinden ^ Gebiedsgerichte oplossing voor de stikstofpro-
met zich mee. Daarbij is het van belang dat een ge
3. onderzoek naar mogelijke uitbreidingsruimte zeewaarts (alleen als alle andere mogelijkhe
zamenlijke stip op de horizon is gezet, waarbij steeds
den tot inbreiden en benutten bestaande ruimte
^ Gezamenlijke visie op geluid, zodat zekerheid en
vaker ook verder gekeken wordt dan de 2030 horizon
zijn gebruikt). De partners in het NOVEX-gebied
duidelijkheid voor bedrijven en bewoners wordt
van de Havenvisie, en dat vraagt afstemming, niet
willen elk hun instrumenten inzetten voor een zo
geboden en ruimtelijke ontwikkelingen in de regio
alleen onderling maar ook met andere stakeholders.
coherent mogelijke transitie.
en de transitie van de haven optimaal kunnen
Het is duidelijk dat we elkaar nodig hebben om een
blematiek
succesvolle haven te blijven. Eén van de nieuwe
^ Omgevingsveiligheid in relatie tot de transitie van de haven waarbij o.a. de visie van het Rijk op het
^ Oplossing voor netcongestie in de haven, met
samenwerkingen waarin belangrijke uitdagingen
transport van waterstof(dragers) in Nederland
o.a. als inzet om sneller de benodigde fysieke
voor het behalen van de Havenvisie worden op
een belangrijke rol speelt
net-infrastructuur uit te breiden Z te verzwaren
20
worden gefaciliteerd en gestimuleerd.
CONCLUSIE
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
Juist Rotterdam biedt kansen om economische en maatschappelijke waarde te creëren!
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
Rotterdam heeft een innovatief cluster, met grote
De toekomstige positie van de Rotterdamse haven
kansen voor vernieuwing en vergroening van de
(en, met name, de toekomstbestendigheid van de
industrie. Door de unieke schaal van de haven,
industrie) brengt echter ook nieuwe uitdagingen
topbedrijven die in Rotterdam willen investeren
en vraagstukken met zich mee, die nog niet in de
en toonaangevende kennisinstellingen kunnen we
Havenvisie 2030 zijn geadresseerd, maar waarvoor
vooroplopen in de economische en maatschap
wel de samenwerking van de partners van de Ha
pelijke transities. Het Rijk onderkent deze positie
venvisie nodig is. Zoals bijvoorbeeld de vele open
van Rotterdam in de nieuwe Havennota en de
staande vacatures, de mismatch talent, opleiding
Nationale Omgevingsvisie.
en werk en de behoefte aan fysieke ruimte voor de transities. Een gedeelte hiervan wordt al meege
Deze Voortgangsrapportage toont dat veel
nomen in het vervolgtraject van het vastgestelde
van de vastgestelde doelstellingen van de Haven
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse
visie 2030 zijn gehaald (connectiviteit, veiligheid,
Haven (o.a. uitvoerings- en investeringsagenda).
luchtkwaliteit, positie maritieme hoofdstad) of op koers liggen voor het behalen van de doelen
De energie- en grondstoffentransitie, digitale
(toegevoegde waarde, werkgelegenheid, publieke
transformatie en geopolitieke ontwikkelingen beïn
en private investeringen). De decarbonisatie van
vloeden het vestigingsklimaat in de haven zoals wij
de haven laat vooruitgang zien, maar het is mo
dat nu kennen, tot ver na 2030. De horizon waar
gelijk dat, zonder extra aandacht voor realisatie,
naar gekeken moet worden, het doelbereik van de
de doelstelling niet bereikt zal worden. De vele
Havenvisie 2030 en nieuwe ontwikkelingen, zoals
concrete investeringen en innovaties bevestigen
het Ontwikkelperspectief, vragen om de komende
dat de haven er goed voor staat en dat er volop
periode te werken aan een samenhangende lange
kansen zijn om succesvol te blijven.
termijn visie en ambitie.
22
BIJLAGEN: UITWERKING EN TOELICHTING PER DOELSTELLING
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
6.1
Toegevoegde waarde vergroten
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
Sterke groei toegevoegde waarde; aandeel haven in economie neemt toe
27X hoger dan het voorgaande jaar en bedroeg 30,6
De groei van de toegevoegde waarde in de haven
miljard euro. Dit is de optelsom van direct in de haven
laat, in vergelijking met het bruto binnenlands pro
gerealiseerde waarde (22,1 mrd) en waarde als gevolg
duct, een grotere fluctuatie zien. In het corona-jaar
van inkoop door haven gerelateerde bedrijven elders
2020 kromp de toegevoegde waarde forser dan de
in de Nederlandse economie (8,5 mrd). Voorwaartse
Nederlandse economie. In de jaren daarop was de
effecten zoals distributiecentra en exporterend be
stijging veel sterker. Per saldo is het aandeel van de
drijfsleven zijn hierin niet meegewogen.
De in 2022 gerealiseerde toegevoegde waarde was
Rotterdamse haven in de Nederlandse eco nomie toegenomen tot 3^.
Toegevoegde waarde is de optelsom van de ver goeding voor arbeid, kapitaal en ondernemerschap, oftewel lonen, afschrijvingen en winst. Grotendeels
DOEL: IN LIJN MET ONTWIKKELING NEDERLANDSE BBP
komt dat overeen met de verkoop minus de inkoop van een bedrijf en geeft weer welke waarde een 35.000
bedrijf door zijn activiteiten toevoegt aan de eco-
3,6X
n omie. De stijging van de toeg evoegde waarde in
30.000
2022 komt voort uit meer werkgelegenheid en vooral de winstgevendheid van de industrie. Daarnaast
25.000
is de hog e inflatie een factor in de stijging van de 20.000
omzet, lonen en winsten van alle sectoren.
15.000
10.000
100 65
27
50
5000
6
2
2
-4
6
-37
4
0
0
2018
M M
2019
2020
2021
2022
Toegevoegde waarde (direct en indirect achterwaarts x mln euro)
2018
Als X van BBP
Bron: Havenmonitor 2024, Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics, die is gebaseerd op data uít 2022
24
2019
2020
M
Ontwikkeling TW (in X in vergelijking met voorjaar)
M
Ontwikkeling BBP NL (bron: CBS)
2021
2022
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
6.2
Ontwikkeling havengerelateerde wer kgelegenheid DOEL: WERKGELEGENHEID VOOR MEER DAN 180.000 PERSONEN, IN HET HAVEN EN INDUSTRIEGEBIED EN DE STEDELIJKE ECONOMIE.
Toenemende werkgelegenheid, vooral in transport en logistiek De havenwerkgelegenheid is de afgelopen jaren toegenomen, van 186 duizend arbeidsplaatsen in 2018 tot ruim 193 duizend in 2022. De verloren arbeidsplaatsen in het coronajaar 2020 zijn, in de twee jaar daarna, ruim teruggekomen. De haven blijft daarmee ruim boven de gewenste 180 duizend arbeidsplaatsen. Het aantal directe arbeidsplaatsen bedroeg 108
Werkgelegenheid in het haven- en industriegebied en de stedelijke economie
duizend, waarvan 57% in de logistieke functie van de haven en 43% in de industrie, handel en dienst verlening. De groei in de logistieke functies ^2^) was ook hoger dan in de industrie en handel t+1,9%). De groei in werkgelegenheid was het grootst in de sector 'dienstverlening t.b.v. vervoer', o.a. expedi teurs en bevrachters. Het aantal indirecte arbeidsplaatsen in Nederland bedroeg 85 duizend. Dit zijn banen bij bedrijven die aan de havenbedrijven toeleveren. De overige indirecte effecten, zoals het bredere nut voor de Nederlandse economie, zijn daar niet in meege nomen. Het CBS, dat breder heeft gekeken, gaat ervan uit dat in 2018 in totaal ruim 560 duizend
I
Directe en indirecte werkgelegenheid (incl. toeleveranciers)
U
Doel voor 2030 (180.000)
Bron: Havenmonitor 2024, Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics, die is gebaseerd op data uit 2022
banen verbonden waren met de haven.
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
6.3
Decarbonisatie van haven en industrie complex en zeevaart
De CO2-uitstoot van de kolencentrales nam met ćŵ toe ^0,3 Mton). Dit werd echter meer dan gecom
Schoorsteenemissies CO2 in de haven van Rotterdam Mton/jr
penseerd door een daling van 1ćŴ bij de gascentra les (-0,4 Mton). Bij elkaar wekten de kolen- en gas centrales minder elektriciteit op dan het jaar ervoor, omdat in Nederland steeds meer elektriciteit wordt geproduceerd met windturbines en zonnepanelen. De productie bij de raffinaderijen bleef door de hoge vraag naar diesel stabiel, waarbij de CO2-uitstoot licht afnam (0,1 Mton, -Ŵ Om de CO2-uitstoot in de haven in 2030 conform de
DOEL: 55^ CO, REDUCTIE IN 2030; CO, NEUTRAAL IN 2050 T.O.V. 1990
Europese en Nederlandse ambitie met 55% terug te
CO2-uitstoot Rotterdam daalde 4,2% in 2022
CO2-reductie van 13,2 Mton op jaarbasis plaatsvinden.
brengen ten opzichte van 1990 moet in de haven een
CO2 uitstoot per Scope 1 HIC - per categorie (Mton, januari 2024 - oktober 2023) CO2 afvang en kolencentrales 25
De CO2-emissies van de industrie en de elektrici
De ruim 70 projecten waar de industrie, het Havenbe
teitscentrales in de Rotterdamse haven zijn in 2022
drijf en partners nu aan werken in het havengebied
15
tellen op tot een reductie van 13,7 Mton per jaar in het
10
met 1 miljoen ton (4^) gedaald tot 22.6 Mton ten opzichte van 2021. De uitstoot is daarmee, na een
havengebied en 15,8 Mton per jaar buiten het haven
toename in 2021, weer terug op het niveau van 2020,
gebied. Bij elkaar kan de industrie met projecten die in
maar nog steeds hoger dan het basisjaar 1990 (20.6
voorbereiding en uitvoering zijn, in 2030 ruim 40% van
Mton). De daling werd vooral veroorzaakt door de
het Nederlandse CO2-reductiedoel realiseren. Dit is
productie chemie en industriële gassen (0,8 Mton
nog exclusief de import van waterstof als alternatief
minder). Vanwege de hoge aardgasprijzen schroef
voor fossiele energie. De activiteiten met de grootste
den zij hun productie terug. De hoge gasprijzen
effecten zijn vermeld in bijgevoegde grafiek over de
zorgden er ook voor dat de drie gascentrales in
prognose van de CO2 ontwikkeling, waarbij uitge
het havengebied minder draaiuren maakten, en de
gaan is van het Connected Deep Green scenario van
twee kolencentrales meer. De kolencentrales kregen,
het Havenbedrijf en toont dat de potentie van wa
van de regering, de ruimte door het opheffen van
terstof ervoor kan zorgen dat de 55% CO2 reductie
de 35% capaciteitsbeperking nadat de oorlog in Oekraïne uitbrak.
(restant 9.3 Mton Co2) behaald kan worden.
-5,8
20
5
0 2022
Afvang 002
Verbod Kolen Centrale
Extra Energie Productie
Elektrificatie
Efficiëntie
Potentie H2
2030
Aanname is dat de sluiting kolencentrales voor 50^ wordt opgevangen door extra activiteit gascentrales en 50^ door offshore wind. Initiatieven met variatie in impact Update data januari 2024 tov oktober 2023 n.a.v. ontwikkeling in projecten: CO2 afvang: +0J Mton door uitbreiding scope CO2 afvang projecten Potentie H2: - 1,8 Mton door bijstelling potentie CO2 reductie blauwe H2 en effect CO2 reductie H2 in gascentrales.
26
Bronnen: ec.europa.eu/clima/ets/ (ETS-bedrijven vanaf 2005), www.emissieregistratie.nl (Pre-ETS (c2005) + Niet-ETS bedrijven). Alleen bedrijven die geregistreerd zijn in het Europese of Nederlandse emissieregister worden meegenomen in de berekening van de CO uitstoot. Het gerapporteerde cijfer loopt een jaar achter, omdat het berekenen van de uitstootcijfers tijd kost. We rapporteren daarom de cijfers over 2022
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
6.4 Investeringen groeien in industrie en logistiek
Publiek en Private investeringen
De investeringen in de haven laten de afgelopen jaren een groei zien. De meest actuele investeringsdata zijn van 2021. De investeringen zijn hoger dan, ten tijde van het opstellen van de Havenvi sie, verwacht werd. De destijds gestelde doelen
DOEL: C2 MILJARD PER JAAR TOT 2025, C 25 - C 35 MILJARD TOT 2030
worden waarschijnlijk ruimschoots gehaald. Het investeringsniveau is van ongeveer 2 miljard
Publieke en private investeringen
euro per jaar naar 3,5 miljard euro gegroeid. Dit
35.0 3.5 3.5
31.6
is te danken aan investeringen van de industrie in
I
efficiëntie en energietransitie, en aan investeringen in de logistiek voor containers en vloeibare bulk. Over de rapportageperiode 2011-2021 zijn investeringen door het bedrijfsleven 9 maal zo groot geweest als de investeringen door de havenbeheerder.
2011
M M
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Publiek en Private investeringen per jaar (mrd EUR) Doel
2018
2019
2020
2021
Totaal
Doel 2030
Het totale investeringsbedrag over deze 10 jaar was 31,6 miljard euro, waarvan het bedrijfsleven
Publieke investeringen Havenbedrijf (xmln)
28,4 miljard investeerde.
Private investeringen (xmln)
Bron: Havenmonitor 2023, Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics & CBS, gebaseerd op CBS data
27
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
6.5
Connectiviteit
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
Herstel index door normalisatie vaarschema's in Rotterdam en Antwerpen
en het vergelijkbaar scorende België zijn de meest
In de herijkte Havenvisie 2030 staat de ambitie
aantrekkelijke Europese landen voor maritieme
om in 2030 Europa's best verbonden haven te zijn.
logistiek buiten Azië. In de PLSCI scoort Rotterdam
Index (PLSCI) is deze ambitie vervuld. Nederland
Met de vooraanstaande positie van Nederland
boven Antwerpen en Hamburg. Rotterdam is de
in de Liner Shipping Connectivity Index (LSCI) en
7e best verbonden haven van de wereld (achter
Rotterdam in de Port Liner Shipping Connectivity
Shanghai, Ningbo, Singapore, Busan, Qingdao, Klang) en de 1e van Europa. In 2023 is de index weer
DOEL: TOPPOSITIE LINER SHIPPING CONNECTIVITY INDEX
wat toegenomen in Rotterdam, in vergelijking tot de coronajaren 2020-2022. Dit komt doordat het vaarschema in 2023 weer genormaliseerd is en er Port Liner Shipping Connectivity Index
minder sprak is van congestie en overslaan van
100
havens. In Antwerpen zien we ook herstel, terwijl Hamburg nog achterblijft.
80
De LSCI is ontwikkeld door de United Nations Con 60
ference on Trade and Development (UNCTAD) en
40
shipping netwerk. De index omvat 5 elementen:
meet hoe goed een land geïntegreerd is in het liner het aantal schepen, hun containercapaciteit, de 20
maximale scheepsgrootte, het aantal services en het aantal bedrijven dat containerschepen inzet in
0 2011
M
2012
Rotterdam
2013
M
2014
2015
2016
Antwerpen (excl. Zeebrugge)
2017
M
2018
2019
2020
2021
2022
2023
de havens van een land. Naast het landen-niveau vergelijkt de Port Liner Shipping Connectivity Index
Hamburg
(PLSCI) van de UNCTAD de netwerkintegratie van 900 containerhavens in de hele wereld.
28
Bron: UNCTAD
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
6.6
Veiligheid DOEL: GEEN MAJEURE NAUTISCHE INCIDENTEN EN ZOVEEL MOGELIJK VOORKOMEN VAN LANDINCIDENTEN
1 zeer ernstig en 1 ernstig ongeval in 2022 Rotterdam is een veilige haven, zowel op het water als op het land. Dit is een basisvoorwaarde voor het functioneren van de Rotterdamse haven. Veiligheid heeft betrekking op de scheepvaart, maar ook omwonenden, werknemers in de haven, bedrijven en (recreatieve) gebruikers van het havengebied. Met de nautische veiligheid gaat het goed, aan de landkant zorgt ondermijnende criminaliteit voor zorgen. Jaarlijks bezoeken enkele tienduizenden zeeschepen en nog veel meer binnenvaartschepen de haven van Rotterdam. De (Rijks-)Havenmeester (DHMR) van Rotterdam is 24/7 verantwoordelijk voor een veilige, vlotte en duurzame afwikkeling van de scheepvaart in de haven. Door dit zo efficiënt en veilig mogelijk te doen, draagt DHMR bij aan het bevorderen van onze concurrentiepositie. Dit kan
Terugkijken op 2022 :
alleen door nauw samen te werken met loodsen, sleepdiensten, roeiers, terminals, rederijen en an
In 2022 kwam de NSI onder de norm van 7,0 uit
In 2023 kwam de NSI boven de norm van 7,0 uit op
op 6,39. Er vond 1 zeer ernstig ongeval plaats, het
7,51. Er vonden geen ernstige of zeer ernstig onge
dere partners in de haven. De veiligheid van het
kapseizen van een binnenvaartschip op de Nieuwe
vallen plaats. Wat landincidenten aangaat is met
scheepvaartverkeer rapporteren we aan de hand van de NautischeSafety Indicator) (NSI). Dit is een
Waterweg en 1 ernstige, een aanvaring van een
name ondermijnende criminaliteit op dit moment
watertaxi tegen een rondvaartboot waarbij mensen
regelmatig in het nieuws.
trend gestuurd rapportcijfer waarbij we de ernst
te water raakten.
van ongevallen meewegen.
29
Terugkijken op 2023
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
6.7
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
Luchtkwaliteit binnen wettelijke normen De luchtkwaliteit in haven en regio ligt binnen de wet
Luchtkwaliteit
telijke normen en de partners hebben de ambitie om deze verder te verbeteren. De doelstelling is gehaald.
DOEL: VOLDOEN AAN DE WETTELIJKE NORMEN MET DE AMBITIE OM DE LUCHTKWALITEIT VERDER TE VERBETEREN
DCMR Milieudienst Rijnmond rapporteert jaarlijks over de luchtkwaliteit in de directe woonomgeving van het haven- en industriecomplex. We gebruiken de jaargemiddelde stikstofconcentratie (NO2) als
Luchtkwaliteit
indicator om de luchtkwaliteit te beoordelen. Uit het rapport 'Lucht in cijfers 2022' (cijfers lopen één
40
jaar achter) van DCMR blijkt dat de jaargemid 35
delde concentratie in 2022 23,4 pg/mrô bedroeg, ten opzichte van 23,1 pg/mrô in 2021 en 22,9 pg/ m3 in 2020. Deze concentraties voldoen aan de geldende luchtkwaliteitsnormen. De trend is de afgelopen jaren sterk beïnvloed door de COVID-19-crisis, waardoor de afname sterker was dan de langjarige trend. Ondanks een toename in verkeersintensiteit in 2022, zijn de concentra ties vergelijkbaar met die in de jaren tijdens de coronacrisis.
M
Op dit moment herzien Europese autoriteiten de
Jaargemiddelde stikstofconcentratie (NO2)
— Wettelijke grenswaarde
richtlijn voor luchtkwaliteit. We verwachten dat ze de normen voor stikstofdioxide en fijnstof aanzien lijk zullen aanscherpen. De impact van de nieuwe
Bron: Lucht in cijfers 2022, DCMR
normen wordt in beeld gebracht wanneer deze bepaald zijn.
30
INHOUD
1. INLEIDING
2. STATUSUPDATE DOELSTELLINGEN
3. RESULTATEN
4. UITDAGINGEN
5. CONCLUSIE
6. BIJLAGE
6.8
Positie Rotterdam in internationale ranking maritieme hoofdsteden DOEL: STIJGING IN TOONAANGEVENDE RANKINGS ZOALS MENON OF XINHUA-BALTIC EXCHANGE
De doelstelling om te stijgen in de internationale
maar heeft wel hoge scores op alle onderdelen.
haven bepalen (transparantie overheden, digitale
rankings van maritieme hoofdsteden, wordt op
Singapore is op deze lijst al edities lang de nummer 1.
diensten vanuit de overheden, douanetarieven en
nieuw behaald. Rotterdam staat op de tweede
Logistics Performance Index). De huidige omvang,
plaats van de 2022-ranglijst 'Leading Maritime
In het Xinhua-Baltic International Shipping Centre
de pioniersrol in verduurzaming en, met name, de
Cities' die is samengesteld door DNV en Menon
Development Index Report (ISCDI) bezet Rotterdam
Economics. In deze publicatie zijn maritieme steden
al jaren de 6e plek, zo ook in 2023. Hamburg scoort
kwaliteit van het professionele maritieme service cluster resulteren in de hoge positie van Rotterdam
gebenchmarkt op vijf belangrijke pijlers: Financiën
lager en Antwerpen zit niet in de top 10. Deze ranking
in deze index.
S Recht, Maritieme Technologie, Havens S Logis
wordt opgebouwd uit specifieke haven kenmer
tiek en Aantrekkelijkheid S Concurrentievermo gen. Rotterdam stond twee jaar geleden nog op
ken (hoeveelheid lading, kadelengte, diepte, etc.), aantallen bedrijven in het professionele maritieme
de derde plaats en daarvoor op de vijfde plaats.
service cluster (agenten, verzekeraars, etc.) en al
De stijging dankt Rotterdam aan de onderde
gemene factoren, die de aantrekkelijkheid van een
PLAATS OP DE WERELDRANGLIJST XINHUA-BALTIC ROTTERDAM - 6 | HAMBURG - 7 | ANTWERPEN - ^0
Bron: Xinhua-Baltic ISCDI Report 2023
len 'port S logistics services' en 'attractiveness S competitiveness'. Bij de eerste scoort Rotterdam
Rank
Shipping
Maritime Maritime Finance S LAW technology
Port S logistics
Attractiveness S competitivness
Overall ranking
als in Rotterdam. In de aantrekkelijkheidsrang-
1
Athene
New York
Singapore
Shanghai
Singapore
Singapore
schikking is onder meer meegewogen in hoeverre
2
Singapore
London
Oslo
Rotterdam
London
Rotterdam
maatregelen en komt Rotterdam uit de bus als
3
Tokyo
Tokyo
Busan
Singapore
Copenhagen
Londen
havenstad met de soepelste overheidsregels ter
4
Shanghai
Oslo
Londen
Hong Kong
Rotterdam
Shanghai
5
Hamburg
Paris
Shanghai
Guangzou
Oslo
Tokyo
veel punten door de goede verkrijgbaarheid van LNG (liquified natural gas). Nergens is die zo hoog
havensteden hinder ondervinden van politieke
wereld en een goede publieke-private samen werking. Rotterdam scoort nergens het hoogst
31
Bron: Leading Maritime Cities, DNV 9 '