[24bb001262] Bijlage 3 behorende bij 24bb001259 over Trendanalyse overgewicht bij kinderen in Rotterdam 2006-2019

Overgewicht bij kinderen in Rotterdam 2006-2019

Onderzoek en Business Intelligence

Colofon Gemeente Rotterdam, afdeling Onderzoek en Business Intelligence (OBI) Datum: Auteur(s): Project:

5 juni 2020 Bianca Stam 4196

Vragen:

onderzoek@rotterdam.nl

2

Inhoudsopgave Inleiding

5

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar

6

2.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

8

2.2 Overgewicht in de gebieden

8

2.3 Overgewicht en herkomst

9

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2

10

3.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

12

3.2 Overgewicht in de gebieden

12

3.3 Lekker Fit! scholen vs niet-Lekker Fit! scholen

13

3.4 Overgewicht en herkomst

14

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7

15

4.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

17

4.2 Overgewicht in de gebieden

17

4.3 Lekker Fit! scholen vs niet-Lekker Fit! scholen

19

4.4 Overgewicht en herkomst

19

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs

20

5.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

21

5.2 Overgewicht in de gebieden

21

5.3 Overgewicht en herkomst

23

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 1 en 2 6.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8

24 25

26

7.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

27

7.2 Overgewicht in de onderbouw

27

7.3 Overgewicht in de bovenbouw

29

Samenvatting en discussie Bijlage A Definities

30 32

Inhoudsopgave Inleiding

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

1.1 [Subtitel]

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

1.2 Leeswijzer

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

1.3 Pellentesque commodo

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

1.4 [Subtitel]

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Hoofdstuk

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Grafieken en tabellen Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

4

Inleiding Sinds 2005 werkt het programma Lekker Fit! aan het te-

Opbouw van de rapportage

gengaan van overgewicht onder Rotterdamse kinderen en jongeren. Kinderen met overgewicht hebben grote kans om

In hoofdstuk 2 wordt de prevalentie en de trend van over-

als volwassenen ook een ongezond gewicht te hebben,

gewicht weergeven die berekend is op basis van de CJG

terwijl op jonge leeftijd het aanleren van een gezonde leef-

data. Het gaat hierbij om alle Rotterdamse kinderen van 2

stijl het meest kansrijk is. Het tegengaan van overgewicht

jaar, uit groep 2, uit groep 7 en uit de eerste klas van het

biedt kinderen de ruimte om hun talenten te ontwikkelen,

voortgezet onderwijs. In het derde hoofdstuk is de preva-

langer en gezonder te leven, een grotere bijdrage te leve-

lentie en de trend van overgewicht op Rotterdamse Lekker

ren aan de maatschappij en minder gebruik te maken van

Fit! basisscholen terug te vinden. Ten slotte volgt nog een

de zorg.

hoofdstuk met een beknopte samenvatting en discussie. In de bijlage staan de definities die gebruikt zijn voor dit rap-

Onderzoek in 20181 liet bij jonge Rotterdamse kinderen

port.

een daling zien van het percentage kinderen met overgewicht. De prevalentie overgewicht nam onder 2-jarigen en onder kinderen in groep 2 af. Het percentage kinderen met overgewicht uit groep 7 was stabiel. Op Lekker Fit! scholen bleef het percentage kinderen met overgewicht ook stabiel; alleen bij jongens in de onderbouw was sprake van een positieve trend. De bovengenoemde rapportage is gebaseerd op data tot 2017 uit het registratiesysteem van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en het registratiesysteem van de Lekker Fit! scholen (Fitmeter). Inmiddels is nieuwe data beschikbaar gekomen en is de vraag hoe de prevalentie overgewicht zich verder ontwikkeld heeft. Daarom is op verzoek van team Lekker Fit! van de afdeling Sport, Natuur en Recreatie de trendanalyse herhaald met aanvulling van de nieuwe data.

1

Trendanalyse overgewicht onder Rotterdamse kinderen 2006-2017. Onderzoek en Business Intelligence, gemeente Rotterdam, 2018.

Inleiding – Hoofdstuk 1

5

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar Voor peuters van 2 jaar zijn vanaf 2007 overgewichtdata van het CJG beschikbaar. In tabel 2.1 is zichtbaar van hoeveel peuters data beschikbaar was. In 2018 waren van

2015

5.465

2.731

2.734

2016

6.017

3.079

2.938

2017

6.090

3.124

2.966

2018

5.820

3.002

2.818

5.820 kinderen lengte en gewicht gegevens beschikbaar. Op 1 januari 2018 woonden er 7.245 2-jarigen in Rotterdam. Het bereik was hiermee 80%. Tabel 2.1: Aantal peuters van wie lengte en gewichtgegevens beschikbaar is vanuit het CJG per jaar

In figuur 2.2 is het percentage peuters met overgewicht Jaar

Aantal

Aantal

Aantal

2-jarigen

jongens

meisjes

van 2007 tot en met 2018 zichtbaar gemaakt. Er is sprake van een dalende trend: in 2018 was het percentage 2-jari-

2007

4.064

2.066

1.998

2008

2.014

1.021

993

2009

5.997

3.008

2.989

2010

6.444

3.308

3.136

2011

6.476

3.323

3.153

2012

6.650

3.390

3.260

2013

6.572

3.360

3.212

2014

6.719

3.509

3.210

gen met overgewicht lager dan in 2007. In tabel 2.3 is een schatting gemaakt van het absolute aantal peuters met overgewicht per jaar. Om deze schatting te maken is gebruik gemaakt van het aantal 2-jarigen dat woonachtig was in Rotterdam op 1 januari en omdat het een schatting betreft, zijn de aantallen afgerond op 10-tallen. In 2018 had 9,6% van de peuters overgewicht; 7,9% had matig overgewicht en 1,7% had obesitas. Dit houdt in dat er ongeveer 680 peuters in Rotterdam zijn met overgewicht; bij ongeveer 120 van hen is sprake van obesitas.

6

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar Hoofdstuk 2

totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

16 14 12 10 8 6 4 2 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Figuur 2.2: Percentage 2-jarigen met overgewicht, 2007-2018 Tabel 2.3: Percentage en geschat aantal 2-jarigen met overgewicht Jaar

Overgewicht (%)

Geschat aantal

Matig overgewicht (%)

Geschat aantal

Obesitas (%)

Geschat aantal

2007

12,9%

880

10,3%

700

2,6%

180

2008

14,2%

940

11,5%

760

2,7%

180

2009

12,5%

840

10,4%

700

2,1%

140

2010

13,1%

890

10,8%

740

2,2%

150

2011

10,6%

770

9,1%

660

1,5%

110

2012

10,0%

750

8,5%

640

1,5%

110

2013

9,6%

720

8,0%

600

1,6%

120

2014

10,4%

780

8,7%

660

1,7%

130

2015

11,3%

850

9,6%

720

1,7%

130

2016

10,2%

750

8,7%

640

1,5%

110

2017

10,6%

790

8,8%

660

1,8%

130

2018

9,6%

680

7,9%

560

1,7%

120

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar – Hoofdstuk 2

7

% totaal overgewicht, jongens

% totaal overgewicht, meisjes

% matig overgewicht, jongens

% matig overgewicht, meisjes

% obesitas, jongens

% obesitas, meisjes

16 14 12 10 8 6 4 2 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

Figuur 2.4 Percentage 2-jarige jongens en meisjes met overgewicht, 2007-2018

2.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

2.2 Overgewicht in de gebieden

In figuur 2.4 is te zien dat meisjes vaker overgewicht heb-

In tabel 2.5 is voor 2010-2018 het percentage peuters met

ben dan jongens. In 2018 had 11,6% van de 2-jarige meis-

overgewicht in de verschillende gebieden van Rotterdam te

jes overgewicht tegenover 7,8% van de 2-jarige jongens. In

zien. Voor Hoek van Holland is de data beschikbaar vanaf

2018 had 9,4% van de 2-jarige meisjes matig overgewicht

2011 en voor Rozenburg is data beschikbaar vanaf 2012.

tegenover 6,5% van de jongens. In 2018 was het percen-

In 2018 was er in het gebied Delfshaven vaker sprake van

tage 2-jarigen jongens met obesitas 1,3% en voor meisjes

overgewicht dan gemiddeld in Rotterdam. In het gebied

was dit 2,2%.

Prins Alexander was minder vaak sprake van overgewicht dan gemiddeld in Rotterdam.

Tabel 2.5 Percentage 2-jarigen met overgewicht in de verschillende gebieden van Rotterdam, 2010-2018 Gebied

2010

2011

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Rotterdam

13,1

10,6

10

9,6

10,4

11,3

10,2

10,6

9,6

Prins Alexander

9,1

5,5

6,3

6,7

7,1

6,5

6,6

7,5

7,3

Hillegersberg-Schiebroek

12,2

8,2

6,3

6,9

6,8

7,1

8

10,6

9,1

Noord

13,6

12,1

9

9,9

8,8

10,1

8,5

7,7

9,8

Hoogvliet

7,7

7,8

9,7

5

8,2

7,3

8,5

6,9

7,3

Overschie

17,1

11,6

8,7

7,3

6,9

8,6

8,6

10,4

9

IJsselmonde

11,1

11,7

11,5

9,9

9,6

13,2

8,7

10,8

8,6

6,3

7,8

9,2

12,2

10,2

9,1

6,9

Rozenburg

8

2012

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar Hoofdstuk 2

Gebied

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Delfshaven

14,2

11,6

9,8

10,2

9,7

11,5

11,2

12,7

12

Charlois

14

11,7

11,7

9,9

16

12,7

11,7

11,8

11,7

Feijenoord

17,2

12,1

13,1

13,1

13,5

12,7

12

12,8

12,1

Stadscentrum

12,5

11,1

12,1

13,1

16

14,2

14,8

13,4

10

9,9

9,1

*

7,7

*

15,3

*

5,7

Hoek van Holland Kralingen-Crooswijk

17,4

15,8

15,4

13,8

13,9

20,4

15,4

13,5

10,1

Pernis

9,8

12,2

*

*

*

*

*

*

*

* te kleine aantallen om betrouwbare percentages weer te geven.

herkomstgroep. In 2018 hebben kinderen met een Marok-

2.3 Overgewicht en herkomst

kaanse of een Turkse achtergrond vaker overgewicht dan kinderen met een Nederlandse achtergrond. Binnen de

Herkomstgegevens waren niet voor alle meetjaren be-

verschillende herkomstgroepen zijn geen significante

schikbaar. In figuur 2.6 is het percentage 2-jarigen in 2011,

trends waarneembaar.

2016, 2017 en 2018 met overgewicht uitgesplitst naar 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0

16,4 14,2 11,1

10,3

8,2

9,8

4,5

2011

2016

2017

2018

Figuur 2.6 Percentage overgewicht onder 2-jarigen kinderen in 2011, 2016, 2017 en 2018 uitgesplitst naar herkomst

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen van 2 jaar – Hoofdstuk 2

9

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 Vanaf het schooljaar 2008-2009 zijn van het CJG gege-

In tabel 3.3 is een schatting gemaakt van het absolute aan-

vens beschikbaar van Rotterdamse kinderen uit groep 2

tal kinderen uit groep 2 met overgewicht per jaar. Om deze

(5/6 jaar). In tabel 3.1 is te zien van hoeveel kinderen uit

schatting te maken is gebruik gemaakt van het aantal 5-ja-

groep 2 lengte en gewicht data beschikbaar was. In het

rigen dat woonachtig was in Rotterdam op 1 januari in het

schooljaar 2018-2019 zijn 4.426 kinderen gemeten en ge-

schooljaar en omdat het een schatting betreft, zijn de aan-

wogen. Op 1 januari 2019 woonden er 6.892 kinderen van

tallen afgerond op 10-tallen. In het schooljaar 2018-2019

5 jaar in Rotterdam. Ongeveer twee derde van de 5-jarige

zaten er ongeveer 960 kinderen in groep 2 met overge-

kinderen is in dit schooljaar gemeten en gewogen.

wicht; bij ongeveer 290 van hen is sprake van obesitas.

Tabel 3.1 Aantal kinderen uit groep 2 van wie lengte en gewichtgegevens beschikbaar is vanuit het CJG per schooljaar Jaar

Totaal

Jongens

Meisjes

2008-2009

4.223

2.124

2.099

2009-2010

7.498

3.806

3.692

2010-2011

5.517

2.768

2.749

2011-2012

5.118

2.602

2.516

2012-2013

5.580

2.826

2.754

2013-2014

5.608

2.831

2.777

2014-2015

4.533

2.300

2.233

2015-2016

4.751

2.417

2.334

2016-2017

3.829

1.989

1.840

2017-2018

5.668

2.864

2.804

2018-2019

4.426

2.197

2.229

In figuur 3.2 is te zien dat de prevalentie overgewicht in de afgelopen schooljaren is afgenomen, in het schooljaar 2008-2009 had 19,6% van de kinderen uit groep 2 nog overgewicht. In het schooljaar 2018-2019 had 14% van de Rotterdamse kinderen uit groep 2 overgewicht; 9,8% had matig overgewicht en 4,2% had obesitas.

10

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 Hoofdstuk 3

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

25 20 15 10 5 0

Figuur 3.2. Percentage kinderen uit groep 2 met overgewicht, schooljaren 2008-2009 t/m 2018-2019 Tabel 3.3 Percentage en geschat aantal 5/6-jarigen met overgewicht Schooljaar

Overgewicht (%)

Geschat aantal

Matig overgewicht (%)

Geschat aantal

Obesitas (%)

Geschat aantal

2008-2009

19,6%

1.250

14,0%

900

5,5%

350

2009-2010

20,3%

1.290

14,1%

900

6,2%

400

2010-2011

18,4%

1.200

13,0%

850

5,4%

350

2011-2012

17,4%

1.140

12,1%

790

5,3%

350

2012-2013

15,4%

1.010

11,1%

730

4,3%

280

2013-2014

14,2%

980

10,2%

710

4,0%

270

2014-2015

12,6%

890

9,0%

630

3,6%

250

2015-2016

11,9%

860

8,3%

600

3,6%

260

2016-2017

12,7%

920

9,3%

670

3,3%

240

2017-2018

13,7%

970

9,4%

670

4,3%

310

2018-2019

14,0%

960

9,8%

680

4,2%

290

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 – Hoofdstuk 3

11

3.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

3.2 Overgewicht in de gebieden

In figuur 3.4 is te zien dat meisjes uit groep 2 vaker overge-

In tabel 3.5 is voor de schooljaren 2009-2010 tot en met

wicht hebben dan jongens. Het verschil in overgewichtpre-

2018-2019 het percentage kinderen uit groep 2 met over-

valentie tussen jongens en meisjes lijkt vooral te verklaren

gewicht in de verschillende gebieden van Rotterdam te

door verschillen in de prevalentie van matig overgewicht. In

zien. Voor Rozenburg is data beschikbaar vanaf het

het schooljaar 2018-2019 had 11,8% van de meisjes matig

schooljaar 2011-2012. In het schooljaar 2018-2019 was er

overgewicht tegenover 7,8% van de jongens. Het percen-

in de gebieden Delfshaven, Feijenoord en Charlois statis-

tage kinderen uit groep 2 met obesitas was in het school-

tisch significant vaker sprake van overgewicht dan in Rot-

jaar 2018-2019 voor jongens en meisjes ongeveer gelijk,

terdam gemiddeld. In de gebieden Overschie, Hillegers-

namelijk 4,8% van de meisjes en 3,6% van de jongens. Zo-

berg-Schiebroek en Prins Alexander was statistisch signifi-

wel bij jongens als bij meisjes was de prevalentie overge-

cant minder vaak sprake van overgewicht dan in Rotter-

wicht in het schooljaar 2018-2019 lager dan in het school-

dam gemiddeld.

jaar 2008-2009.

% totaal overgewicht, jongens

% totaal overgewicht, meisjes

% matig overgewicht, jongens

% matig overgewicht, meisjes

% obesitas, jongens

% obesitas, meisjes

25 20 15 10 5 0

Figuur 3.4 Percentage jongens en meisjes uit groep 2 met overgewicht, schooljaren 2008-2009 t/m 2018-2019 Tabel 3.5 Percentage kinderen uit groep 2 met overgewicht in de verschillende gebieden vanaf schooljaar 2009-2010

Gebied

Rotterdam Overschie

2009-

2010-

2011-

2012-

2013-

2014-

2015-

2016-

2017-

2018-

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20,3

18,4

17,4

15,4

14,2

12,6

11,9

12,7

13,7

14

15,7

13,8

13,7

15,2

8,3

15,6

4,3

7,4

7,3

9,1

25,4

16,8

19,6

16,3

19,3

11,3

5,5

16,7

13,4

15,9

9,9

10,1

7,8

5,6

8,4

7,8

5,7

6,2

7,2

6,7

Stadscentrum Hillegersberg-

12

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 Hoofdstuk 3

Gebied

2009-

2010-

2011-

2012-

2013-

2014-

2015-

2016-

2017-

2018-

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Schiebroek Hoek van

13,4

20,3

11,8

20

10,5

7

8,2

16,9

5,1

*

14,9

12,2

14,2

10,7

9,4

8,4

8,3

8,8

9,8

10,6

20,7

19,6

23,3

19,6

13,4

13,9

10,1

13,4

13,5

12,6

18,7

18,9

17,6

18,2

15

12,3

11,4

14,2

13,6

15,1

14

17,7

14

14,9

11,5

11.9

16.2

*

Holland Prins Alexander Noord IJsselmonde Rozenburg Hoogvliet

17,2

24,4

14,8

15

16,8

10,3

11,8

11,8

15,1

15,8

17,7

22,6

19,2

13,5

16,1

12,1

14,6

13,6

13

15,1

27,7

21,8

21,7

17,6

17,8

15,7

16,4

19,4

19,8

21,6

25,7

20,4

19,3

16,5

16,9

18

16,5

14,9

16,1

17,1

26,6

23,1

23,1

21

16,4

14,2

18,6

14,5

16,9

17

19

*

22

*

15,1

*

*

*

*

*

KralingenCrooswijk Feijenoord Delfshaven Charlois Pernis

* te kleine aantallen om betrouwbare percentages weer te geven.

lijkt vergelijkbaar te zijn met het percentage kinderen met

3.3 Lekker Fit! scholen vs niet-Lekker Fit! scholen

overgewicht op Lekker Fit! scholen, zoals gemeten op deze Lekker Fit! scholen (19,5% van de kinderen in groep 1 en 2, zie hoofdstuk 3.1). De data die is gemeten op de

In het schooljaar 2015-2016 was het percentage kinderen

Lekker Fit! scholen door Lekker Fit! zelf zijn niet op te split-

in groep 2 met overgewicht hoger op Lekker Fit! scholen

sen naar groep 1 en groep 2 individueel, omdat de meeste

dan op niet-Lekker Fit scholen, namelijk 18% tegenover

kleuters in combinatieklassen zitten.

10,9%. Dit was ook de verwachting, omdat alleen scholen in buurten met een hoge prevalentie overgewicht zijn geselecteerd om Lekker Fit! school te worden. Het gaat hier om kinderen die gemeten zijn door het CJG. Dit percentage

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 – Hoofdstuk 3

13

onder bijna alle herkomstgroepen vaker voor. Alleen onder

3.4 Overgewicht en herkomst

kinderen met een Surinaamse achtergrond en onder kinderen met een overig westerse achtergrond komt overge-

Herkomstgegevens waren niet voor alle meetjaren beschikbaar. In figuur 3.6 is het percentage kinderen in groep 2 in de schooljaren 2010-2011 en 2015-2016 tot en met

wicht statistisch gezien evenveel voor in vergelijking met een Nederlandse achtergrond. In vergelijking met het schooljaar 2010-2011 is in het schooljaar 2018-2019 het

2018-2019 met overgewicht uitgesplitst naar herkomstgroep. In vergelijking met kinderen met een Nederlandse achtergrond komt overgewicht in het schooljaar 2018-2019

percentage kinderen met overgewicht met een Nederlandse herkomst afgenomen.

35 27,9

30 25

19,3

20 15

18,3 14,3

13,5

15,1

9,9

10 5 0

2010-2011

2015-2016

2016-2017

2017-2018

2018-2019

Figuur 3.6 Percentage overgewicht bij kinderen uit groep 2, schooljaren 2010-2011 en 2015-2016 t/m 2018-2019, naar herkomst

14

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 2 Hoofdstuk 3

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 Vanaf het schooljaar 2008-2009 (januari 2009) tot en met schooljaar 2011-2012 is data van kinderen uit groep 7 beschikbaar. Daarnaast is data van de schooljaren 2015-

2014-2015

-

-

-

2015-2016

4.165

2.071

2.094

2016-2017

3.372

1.693

1.679

2017-2018

4.523

2.249

2.274

2018-2019

2.694

1.302

1.392

2016 tot en met 2018-2019 beschikbaar. In de tussenliggende schooljaren heeft het CJG niet in groep 7 gemeten, maar in groep 6. In tabel 4.1 is te zien van hoeveel kinderen uit groep 7 lengte en gewicht data beschikbaar was. In het schooljaar 2018-2019 zijn 2.694 kinderen uit groep 7 gemeten en gewogen. Op 1 januari 2019 woonden 6.763 10-jarigen in Rotterdam. Ongeveer 40% van de 10-jarigen

* vanaf januari 2009

is in dit schooljaar gemeten en gewogen. Dit is duidelijk

In figuur 4.2 is te zien dat het percentage kinderen uit

minder dan in voorgaande jaren.

groep 7 in de jaren stabiel is gebleven. In het schooljaar

Tabel 4.1 Aantal kinderen uit groep 7 van wie lengte en gewicht gegevens beschikbaar is vanuit het CJG per schooljaar Jaar

Totaal

Jongens

2018-2019 had 29% van de kinderen uit groep 7 overgewicht; 21,9% had matig overgewicht en 7,2% had obesitas. In tabel 4.3 is een schatting gemaakt van het absolute aan-

Meisjes

tal kinderen uit groep 7 met overgewicht per jaar. Om deze 2008-2009*

2.190

1.087

1.103

2009-2010

7.599

3.772

3.827

2010-2011

5.138

2.619

2.519

schatting te maken is gebruik gemaakt van het aantal 10jarigen dat woonachtig was in Rotterdam op 1 januari in het schooljaar en omdat het een schatting betreft, zijn de aantallen afgerond op 10-tallen. In het schooljaar 20182019 zaten er in Rotterdam ongeveer 1.960 kinderen in

2011-2012

4.878

2.361

2.517

2012-2013

-

-

-

2013-2014

-

-

-

groep 7 met overgewicht; bij ongeveer 490 van hen is sprake van obesitas.

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 – Hoofdstuk 4

15

% toaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

35 30 25 20 15 10 5 0 2008- 2009- 2010- 20112009 2010 2011 2012

2015- 2016- 2017- 20182016 2017 2018 2019

Figuur 4.2 Percentage kinderen uit groep 7 met overgewicht, schooljaren 2008-2009 t/m 2011-2012 en 2015-2016 t/m 2018-2019 Tabel 4.3 Percentage en geschat aantal kinderen uit groep 7 (10/11-jarigen) met overgewicht

16

Schooljaar

Overgewicht (%)

Geschat aantal

Matig overgewicht (%)

Geschat aantal

Obesitas (%)

Geschat aantal

2008-2009

28,5%

1.760

21,4%

1.320

7,1%

440

2009-2010

27,6%

1.770

20,9%

1.330

6,8%

430

2010-2011

27,3%

1.780

21,0%

1.370

6,2%

410

2011-2012

27,3%

1.790

20,5%

1.340

6,9%

450

2012-2013

-

-

-

-

-

-

2013-2014

-

-

-

-

-

-

2014-2015

-

-

-

-

-

-

2015-2016

26,5%

1.670

20,2%

1.270

6,3%

400

2016-2017

26,8%

1.700

20,3%

1.290

6,5%

410

2017-2018

28,6%

1.840

20,8%

1.340

7,8%

500

2018-2019

29,0%

1.960

21,9%

1.480

7,2%

490

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 Hoofdstuk 4

4.2 Overgewicht in de gebieden

4.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

In tabel 4.5 is voor de schooljaren 2008-2009 tot en met

In tegenstelling tot kinderen van 2 jaar en kinderen uit groep 2 komt bij kinderen uit groep 7 overgewicht net zo vaak voor bij jongens als bij meisjes. In het schooljaar 2018-2019 had 29,2% van de jongens uit groep 7 overgewicht en 28,9% van de meisjes (zie ook figuur 4.4).

2011-2012 en de schooljaren 2015-201 tot en met 20182019 het percentage kinderen uit groep 7 met overgewicht in de verschillende gebieden van Rotterdam te zien. Voor Rozenburg is data beschikbaar van de schooljaren 20112012 en 2015-2016 en verder. Ten opzichte van het gemiddelde in Rotterdam komt in het laatste schooljaar in de gebieden Feijenoord, IJsselmonde en Charlois vaker overgewicht voor en in de gebieden Hillegersberg-Schiebroek, Hoek van Holland en Prins Alexander juist minder vaak.

% totaal overgewicht jongens

% totaal overgewicht meisjes

% matig overgewicht jongens

% matig overgewicht meisjes

%obesitas jongens

% obesitas meisjes

35 30 25 20 15 10 5 0 2008- 2009- 2010- 20112009 2010 2011 2012

2015- 2016- 2017- 20182016 2017 2018 2019

Figuur 4.4 Percentage jongens en meisjes uit groep 7 met overgewicht, schooljaren 2008-2009 t/m 2011-2012 en 2015-2016 t/m 2018-2019 Tabel 4.5 Percentage kinderen uit groep 7 met overgewicht in de verschillende gebieden, schooljaren 2008-2009 t/m 2011-2012 en 2015-2016 t/m 2018-2019

Gebied

Rotterdam Hillegersberg-Schiebroek Hoek van Holland

2008-

2009-

2010-

2011-

2015-

2016-

2017-

2018-

2009

2010

2011

2012

2016

2017

2018

2019

28,5

27,6

27,3

27,3

26,5

26,8

28,6

29

8,9

16,5

14,6

11,1

14,5

8,8

14,6

17

*

13

16,7

21,1

16

17,8

28,1

9,3

9,1

20,3

22,2

*

27,9

Rozenburg Prins Alexander

20,8

20,6

18,4

17,1

20,6

20,9

20

19,4

Hoogvliet

24,5

25,6

23,7

29,7

24,9

26,9

28,3

25,5

Overschie

28

28,6

30,9

28,4

25,9

14,9

28,4

25,8

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 – Hoofdstuk 4

17

Gebied

2008-

2009-

2010-

2011-

2015-

2016-

2017-

2018-

2009

2010

2011

2012

2016

2017

2018

2019

IJsselmonde

28,3

28,1

29,4

26,9

25,9

33,6

35,9

35,3

Noord

30,3

31,2

29,6

34,9

26,2

22,7

29,7

28,3

Stadscentrum

27,3

29,5

29,9

31,9

26,7

27,2

30,7

36,4

Delfshaven

28,7

32,8

34,7

31,7

29,4

29,2

30,5

30,2

Kralingen-Crooswijk

31,6

25,3

30,9

27,8

30,2

27,3

25,5

33,1

Charlois

27,2

35,2

32

34,4

31,6

37,6

35,4

37,6

Feijenoord

39,3

33,4

32,4

34,9

35,2

38,1

34,2

38,1

*

23,1

*

*

*

*

*

*

Pernis

* te kleine aantallen om betrouwbare percentages weer te geven

18

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 Hoofdstuk 4

4.3 Lekker Fit! scholen vs niet-Lekker Fit! scholen

op Lekker Fit! scholen, zoals gemeten op door Lekker Fit!

Op Lekker Fit! scholen was in het schooljaar 2018-2019

4.4 Overgewicht en herkomst

zelf (31,7% in schooljaar 2018-2019).

het percentage kinderen uit groep 7 met overgewicht hoger dan op niet-Lekker Fit! scholen, namelijk 32,2% tegenover 26,3%. Dit was ook de verwachting, omdat alleen scholen in buurten met een hoge prevalentie overgewicht zijn geselecteerd om Lekker Fit! school te worden. Het gaat hier om kinderen die gemeten zijn door het CJG. Dit percentage is vergelijkbaar met het percentage kinderen met overgewicht

Herkomstgegevens waren niet voor alle meetjaren beschikbaar. In figuur 4.6 is het percentage kinderen in groep 7 in de schooljaren 2010-2011 en 2015-2016 tot en met 2018-2019 met overgewicht uitgesplitst naar herkomstgroep. In vergelijking met kinderen met een Nederlandse achtergrond komt overgewicht onder alle herkomstgroepen vaker voor.

60 45,9

50

40,1

40

34,5

30,9

33,4

30,6

30 19,6 20 10 0

2010-2011

2015-2016

2016-2017

2017-2018

2018-2019

Figuur 4.6 Percentage overgewicht bij kinderen uit groep 7 in de schooljaren 2010-20111 en 2015-2016 t/m 2018-2019

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit groep 7 – Hoofdstuk 4

19

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs

Vanaf het schooljaar 2012-2013 zijn van het CJG gegevens beschikbaar van Rotterdamse kinderen uit de eerste klas van het voortgezet onderwijs (VO1, 12/13 jaar). In ta-

2016-2017

4.769

2.377

2.392

2017-2018

4.745

2.419

2.326

2018-2019

2.278

1.169

1.109

bel 5.1 is te zien van hoeveel kinderen uit VO1 lengte en gewicht data beschikbaar was. In het schooljaar 20182019 zijn 2.278 kinderen gemeten en gewogen. Op 1 januari 2019 woonden er 6.366 kinderen van 12 jaar in Rotterdam. Ruim een derde van de 12-jarige kinderen is in dit

In figuur 5.2 is te zien dat de prevalentie overgewicht in de afgelopen schooljaren ongeveer gelijk gebleven is. In het

schooljaar gemeten en gewogen.

schooljaar 2018-2019 had 23,7% van de Rotterdamse kinTabel 5.1 Aantal kinderen uit VO1 van wie lengte en gewicht gegevens beschikbaar is vanuit het CJG per schooljaar Jaar

Totaal

Jongens

Meisjes

2012-2013

5.297

2.759

2.538

2013-2014

4.421

2.155

2.266

2014-2015

4.891

2.478

2.413

2015-2016

4.733

2.427

2.306

deren uit VO1 overgewicht; 17.7% had matig overgewicht en 6% had obesitas. In tabel 5.3 is een schatting gemaakt van het absolute aantal kinderen uit VO1 met overgewicht per jaar. Om deze schatting te maken is gebruik gemaakt van het aantal 12jarigen dat woonachtig was in Rotterdam op 1 januari in het schooljaar en omdat het een schatting betreft, zijn de aantallen afgerond op 10-tallen. In het schooljaar 20182019 zaten er in Rotterdam ongeveer 1.510 kinderen in VO1 met overgewicht; bij ongeveer 380 van hen is sprake van obesitas.

20

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs - Hoofdstuk 5

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

30 25 20 15 10 5 0 20122013

20132014

20142015

20152016

20162017

20172018

20182019

Figuur 5.2 Percentage kinderen uit VO1 met overgewicht, schooljaren 2012-2013 t/m 2018-2019

Tabel 5.3 Percentage en geschat aantal 12/13-jarigen met overgewicht Schooljaar

Overgewicht (%)

Geschat aantal

Matig overgewicht (%)

Geschat aantal

Obesitas (%)

Geschat aantal

2012-2013

26,4%

1.700

19,8%

1.270

6,6%

420

2013-2014

24,9%

1.600

18,5%

1.190

6,4%

410

2014-2015

25,5%

1.630

19,4%

1.240

6,1%

390

2015-2016

23,3%

1.470

17,1%

1.080

6,2%

390

2016-2017

25,4%

1.600

18,9%

1.190

6,5%

410

2017-2018

24,7%

1.550

18,5%

1.160

6,2%

390

2018-2019

23,7%

1.510

17,7%

1.130

6,0%

380

overgewicht in de verschillende gebieden van Rotterdam te

5.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

zien. In het schooljaar 2018-2019 was er in de gebieden Noord, Feijenoord en Charlois statistisch significant vaker

In figuur 5.4 is te zien dat zowel bij jongens als bij meisjes

sprake van overgewicht dan in Rotterdam gemiddeld. In de

de prevalentie overgewicht gedurende de jaren ongeveer

gebieden Hillegersberg-Schiebroek en Prins Alexander

gelijk blijft. In het schooljaar 2018-2019 kwam overgewicht

was statistisch significant minder vaak sprake van overge-

net zo vaak voor bij jongens als bij meisjes.

wicht dan in Rotterdam gemiddeld.

5.2 Overgewicht in de gebieden In tabel 5.5 is voor de schooljaren 2012-2013 tot en met 2018-2019 het percentage kinderen uit VO1 met

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs – Hoofdstuk 5

21

% totaal overgewicht jongens

% totaal overgewicht meisjes

% matig overgewicht jongens

% matig overgewicht meisjes

% obesitas jongens

% obesitas meisjes

30 25 20 15 10 5 0 20122013

20132014

20142015

20152016

20162017

20172018

20182019

Figuur 5.4 Percentage jongens en meisjes uit VO1 met overgewicht, schoojaren 2012-2013 t/m 2018-2019 Tabel 5.5 Percentage kinderen uit VO1 met overgewicht in de verschillende gebieden vanaf schooljaar 2012-2013 Gebied

2012-2013

2013-2014

2014-2015

2015-2016

2016-2017

2017-2018

2018-2019

Rotterdam

26,4

24,9

25,5

23,3

25,4

24,7

23,7

Overschie

24,5

19,7

27,7

25,5

25,4

19,4

18,3

Stadscentrum

22,4

23,6

30,5

23,7

23,4

17,6

14,9

14

10

14

9

11,4

11,5

12,8

*

*

*

*

*

*

*

Prins Alexander

16,8

16,2

16,2

16,2

18,4

17,4

14,5

Noord

28,2

27,1

29,3

24,7

24,3

23,3

30,9

IJsselmonde

27,4

25,1

28,3

23,4

28,8

29,7

25,9

Rozenburg

18,9

20,4

22,3

19,9

17,2

19,1

15,9

Hoogvliet

26,9

29,3

22

23,5

25,8

25,5

24,3

31

29,9

28,9

26

27,1

27,6

24,6

Feijenoord

33,1

32,2

31,5

31,4

32,4

32,9

35,2

Delfshaven

32,1

28,2

29

31,2

32,2

27,8

25,2

Charlois

30,2

33,2

29,2

25

30,6

30,2

31,6

*

*

12,5

*

*

*

*

Hillegersberg-Schiebroek Hoek van Holland

Kralingen-Crooswijk

Pernis

* te kleine aantallen om betrouwbare percentages weer te geven.

22

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs - Hoofdstuk 5

achtergrond komt overgewicht in het schooljaar 2018-2019

5.3 Overgewicht en herkomst

onder bijna alle herkomstgroepen vaker voor. Alleen onder kinderen met een Surinaamse achtergrond en onder kin-

In figuur 5.6 is het percentage kinderen in VO1 in de

deren met een overig niet-westerse achtergrond komt

schooljaren 2012-2013 tot en met 2018-2019 te zien. In

overgewicht statistisch gezien evenveel voor in vergelijking

vergelijking met kinderen met een Nederlandse

met een Nederlandse achtergrond.

50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

46,2 34,1

30,2 25,3

16,4

18,1

2012-2013

2013-2014

2014-2015

2016-2017

2017-2018

2018-2019

20,8

2015-2016

Figuur 5.6 Percentage overgewicht bij kinderen uit VO1 in de schooljaren 2012-2013 t/m 2018-2019

Overgewicht onder Rotterdamse kinderen uit klas 1 van het voortgezet onderwijs – Hoofdstuk 5

23

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 1 en 2 Als onderdeel van Fittest wordt bij alle basisschoolleerlingen van Lekker Fit! scholen jaarlijks de lengte en het gewicht gemeten. Deze gegevens worden samen met informatie over de fitheid en de vooruitgang in motorische vaardigheden van de kinderen geregistreerd in een speciaal

Tabel 6.1 Beschikbare data per schooljaar, opgesplitst naar geslacht Schooljaar

Totaal

Jongens

Meisjes

2013-2014

967

512

455

2014-2015

1.900

996

904

2015-2016

2.640

1.367

1.273

scholen.

2016-2017

3.073

1.534

1.539

Zoals de gegevens van het CJG laten zien, komt overge-

2017-2018

3.425

1.718

1.707

2018-2019

3.455

1.771

1.684

totaal

15.460

7.898

7.562

voor Lekker Fit! ontwikkeld computerprogramma, de Fitmeter. Onderstaande analyses zijn met behulp van deze data uitgevoerd en de resultaten geven dus alleen inzicht in het voorkomen van overgewicht bij kinderen op Lekker Fit!

wicht al vaak op jonge leeftijd voor. Daarom is in het schooljaar 2012-2013 een pilot gestart op 8 basisscholen met Lekker Fit! Kleuters. Voor de analyses van kinderen uit groep 1 en 2 was data beschikbaar van de schooljaren 2013-2014 tot en met 2018-2019. Omdat er een gefaseerde invoer van Lekker Fit! Kleuters is, neemt het aantal kleuters van wie meetgegevens is per schooljaar toe. In tabel 6.1 is per schooljaar het aantal kinderen te zien van wie gegevens beschikbaar waren.

In figuur 6.2 is per schooljaar voor de schooljaren 20132014 tot en met 2018-2019 het percentage kinderen uit groep 1 en 2 met overgewicht te zien. Er wordt daarbij onderscheid gemaakt in matig overgewicht en obesitas. In het schooljaar 2018-2019 had 13,5% van de kinderen uit groep 1 en 2 matig overgewicht en 6% van de kinderen had obesitas. In vergelijking met voorgaande schooljaren blijft het percentage kinderen met matig of ernstig overgewicht stabiel

24

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 1 en 2 Hoofdstuk 6

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

25

20

15

10

5

0 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 2017-2018 2018-2019 Figuur 6.2 Percentage kinderen uit groep 1 en 2 van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2013-2014 t/m 2018-2019

(schooljaar 2018-20197). Zowel matig overgewicht als obe-

6.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

sitas komt vaker voor bij meisjes. Bij zowel jongens als meisjes blijft het percentage kinderen in groep 1 en 2 met

Meisjes hebben vaker overgewicht dan jongens, namelijk

overgewicht stabiel.

23,2% van de meisjes tegenover 16,0% van de jongens

% totaal overgewicht jongens

% totaal overgewicht, meisjes

% matig overgewicht jongens

% matig overgewicht meisjes

% obesitas jongens

% obesitas meisjes

25 20 15 10 5 0 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 2017-2018 2018-2019

Figuur 6.3 Percentage jongens en meisjes uit groep 1-2 van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2013-2014 t/m 2018-2019

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 1 en 2 – Hoofdstuk 6

25

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8 Voor de analyses van kinderen uit groep 3 tot en met 8 was data beschikbaar van de schooljaren 2006-2007 tot

en met 2018-2019. In tabel 7.1 is per schooljaar te zien van hoeveel kinderen gegevens beschikbaar waren.

Tabel 7.1 Beschikbare data per schooljaar, opgesplitst naar boven- en onderbouw en geslacht Schooljaar

Aantal kinderen

Onderbouw (groep 3-5)

Bovenbouw (groep 6-8)

Jongens

Meisjes

2006-2007

7.901

4.450

3.451

3.911

3.990

2007-2008

8.915

4.918

3.997

4.504

4.411

2008-2009

11.335

6.171

5.164

5.680

5.655

2009-2010

13.260

7.521

5.739

6.615

6.645

2010-2011

13.559

7.645

5.914

6.788

6.771

2011-2012

12.073

7.049

5.024

5.997

6.076

2012-2013

12.102

6.279

5.823

5.984

6.118

2013-2014

12.309

6.604

5.705

6.164

6.145

2014-2015

14.690

7.827

6.863

7.431

7.259

2015-2016

13.722

7.248

6.474

6.916

6.806

2016-2017

13.059

6.823

6.236

6.634

6.425

2017-2018

12.983

6.966

6.017

6.583

6.400

2018-2019

12.759

8.485

4.274

6.500

6.259

totaal

158.667

87.986

70.681

79.707

78.960

In figuur 7.2 is per schooljaar voor de schooljaren 2006-

overgewicht weer toe te nemen. In de laatste schooljaren

2007 tot en met 2018-2019 het percentage kinderen met

is het percentage kinderen met overgewicht weer vergelijk-

overgewicht te zien. Het percentage kinderen met overge-

baar met de eerste jaren van Lekker Fit! In het schooljaar

wicht is tot het schooljaar 2011-2012 stabiel. Het percen-

2018-2019 had een 27,5% van de kinderen overgewicht;

tage kinderen met overgewicht is in het schooljaar 2012-

19% van de kinderen had matig overgewicht en 8,5% van

2013 afgenomen ten opzichte van het voorgaande jaar van

de kinderen had ernstig overgewicht.

28,7% naar 26,3%. In de jaren daarna lijkt dit lagere percentage tot het schooljaar 2015-2016 te stabiliseren. Vanaf het schooljaar 2015-2016 lijkt het percentage kinderen met

26

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8 - Hoofdstuk 7

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

35 30 25 20 15 10 5 0

Figuur 7.2 Percentage kinderen uit groep 3-8 van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 t/m 2018-2019

2011-2012. In het schooljaar 2012-2013 is het percentage

7.1 Overgewicht bij jongens en meisjes

jongens met overgewicht significant lager dan in het schooljaar 2011-2012. Daarna is het percentage jongens

Meisjes hebben vaker overgewicht dan jongens, namelijk

met overgewicht weer stabiel. In de laatste schooljaren is

29,3% van de meisjes tegenover 25,6% van de jongens

het percentage jongens met overgewicht weer vergelijk-

(schooljaar 2018-2019). Bij jongens is net als bij de totale

baar met de beginjaren van Lekker Fit! Bij meisjes is het

groep het percentage overgewicht stabiel tot het schooljaar

percentage kinderen met overgewicht gelijk over de jaren.

% totaal overgewicht jongens

% totaal overgewicht meisjes

% matig overgewicht jongens

% matig overgewicht meisjes

% obesitas jongens

% obesitas meisjes

35 30 25 20 15 10 5 0

Figuur 7.3 Percentage jongens en meisjes uit groep 3-8 van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 /m 2018-2019

onderbouw overgewicht tegenover 30,8% van de kinderen

7.2 Overgewicht in de onderbouw

uit de bovenbouw. In de onderbouw is tot het schooljaar 2011-2012 het totale percentage kinderen met overgewicht

Kinderen uit de bovenbouw (groep 6-8) hebben vaker over-

stabiel. In het schooljaar 2012-2013 is het percentage kin-

gewicht dan kinderen uit de onderbouw (groep 3-5). In het

deren met overgewicht lager dan in het schooljaar 2011-

schooljaar 2018-2019 had 25,8% van de kinderen uit de

2012. Het percentage kinderen met overgewicht is in de

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8 – Hoofdstuk 7

27

laatste schooljaren weer vergelijkbaar met de beginjaren

overgewicht echter weer gelijk aan de beginjaren van Lek-

van Lekker Fit! (zie figuur 7.4).

ker Fit! Meisjes in de onderbouw hebben vaker overgewicht dan jongens in de onderbouw en bij hen bleef het

Bij jongens in de onderbouw is een korte periode een da-

percentage overgewicht gelijk over de jaren (zie figuur 7.5).

ling van het percentage overgewicht zichtbaar geweest. In

In het schooljaar 2018-2019 had 23,9% van de jongens en

de laatste schooljaren is het percentage jongens met

27,7% van de meisjes in de onderbouw overgewicht.

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

30 25 20 15 10 5 0

Figuur 7.4 Percentage kinderen uit de onderbouw van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 t/m 20182019

Jongens

Meisjes

35 30 25 20 15 10 5 0

Figuur 7.5 Percentage jongens en meisjes in de onderbouw van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 t/m 2018-2019

28

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8 - Hoofdstuk 7

In figuur 7.7 is te zien dat meisjes in de bovenbouw vaker

7.3 Overgewicht in de bovenbouw

overgewicht hebben dan jongens in de bovenbouw. In het In figuur 7.6 is het percentage kinderen in de bovenbouw van Lekker Fit! scholen met overgewicht te zien voor de schooljaren 2006-2007 tot en met 2018-2019. Het percen-

schooljaar 2018-2019 had 32,7% van de meisjes in de bovenbouw van Lekker Fit! scholen overgewicht en 29% van de jongens.

tage kinderen met overgewicht in de bovenbouw is gedurende de jaren stabiel. Figuur 7.6 Percentage kinderen in de bovenbouw van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 t/m 20182019

% totaal overgewicht

% matig overgewicht

% obesitas

35 30 25 20 15 10 5 0

Figuur 7.7 Percentage jongens en meisjes in de bovenbouw van Lekker Fit! scholen met overgewicht, schooljaren 2006-2007 t/m 2018-2019

Jongens

Meisjes

35 30 25 20 15 10 5 0

Overgewicht op Lekker Fit! scholen: groep 3-8 – Hoofdstuk 7

29

Samenvatting en discussie De gemeente Rotterdam zet zich, samen met publieke en

toegenomen tot het niveau van de eerste jaren van Lekker

private partners, in voor een gezond gewicht onder de Rot-

Fit! In het schooljaar 2018-2019 had 27,5% van de kin-

terdamse jeugd door middel van het programma Rotter-

deren uit groep 3 tot en met 8 van de Lekker Fit! scholen

dam Lekker Fit! Een essentieel onderdeel van de aanpak

overgewicht.

is, naast aandacht voor gezonde voeding, het verzorgen van meer en kwalitatief goed beweegonderwijs op 94 ba-

Wat betreft de prevalenties kinderen met overgewicht zijn

sisscholen. Ook Lekker Fit! kinderdagverblijven en peuters-

er verschillen naar achtergrondkenmerken. Wanneer naar

peelzalen besteden aandacht aan een actief leven en ge-

de gehele Rotterdamse populatie wordt gekeken, zien we

zond voedingspatroon. Met Lekker Fit! Gebied werken par-

bij jonge kinderen dat meisjes vaker overgewicht hebben

tijen aan een gezonde leefstijl in de verschillende gebie-

dan jongens. In groep 7 en VO1 is er geen verschil tussen

den.

jongens en meisjes. Op Lekker Fit! scholen hebben in alle leeftijdsgroepen meisjes vaker overgewicht dan jongens.

Bij jonge Rotterdamse kinderen is een daling zichtbaar van het percentage kinderen met overgewicht. De prevalentie overgewicht onder 2-jarigen nam af van 12,9% in 2007 tot 9.6% in 2018. De prevalentie overgewicht onder kinderen

Kinderen met een migratieachtergrond hebben vaker over-

in groep 2 daalde van 19,6% in het schooljaar 2008-2009 naar 14% in het schooljaar 2018-2019. In het schooljaar 2018-2019 had 29% van de kinderen uit groep 7 overgewicht. Dit percentage is niet veranderd ten opzichte van schooljaar 2008-2009. Ook het percentage kinderen met overgewicht in VO1 is stabiel; bij 24,7% was in het schooljaar 2018-2019 sprake van overgewicht.

deren in Rotterdam met overgewicht hoger. Uit onderzoek

Op Lekker Fit! scholen is het percentage kinderen met overgewicht hoger dan op niet Lekker Fit! scholen. Dit is echter verklaarbaar door de selectie van Lekker Fit! scholen. Het aantal kleuters met overgewicht op Lekker Fit! scholen is stabiel; bij één op de vijf is sprake van overgewicht. Meisjes hebben in deze groepen vaker overgewicht dan jongens.

gewicht dan kinderen met een Nederlandse achtergrond. In vergelijking met landelijke cijfers is het percentage kinvan het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2019 12% van de Nederlandse kinderen van 4- tot 12-jarigen matig of ernstig overgewicht had. Ernstig overgewicht kwam voor bij 2% van de kinderen in deze leeftijdsgroep. Jongens van 4 tot 12 jaar hebben vaker overgewicht dan meisjes (12,5% vs. 11,6%)2. Landelijk is er tussen 1990 en 2018 er geen stijgende of dalende trend te zien van het percentage kinderen en jeugdigen (4 tot 18 jaar) met overgewicht. Dit geldt ook voor de prevalentie obesitas3. Hierbij moet echter wel de opmerking worden gemaakt dat het CBS gebruik maakt van zelf gerapporteerde gegevens over lengte en gewicht. Omdat mensen vaak de lengte overschatten en het gewicht onderschatten kan dit de prevalentie verlagen4,5. Andere studies tonen aan dat zelf

In groep 3-8 van Lekker Fit! scholen werd in de periode 2012-2013 tot 2014-2015 een afname gezien in het percentage kinderen. Daarna is dit percentage echter weer

2

Gezondheidsenquête CBS 2019 https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/trends#node-trend-overgewicht-kinderen 4 Jansen W, van de Looij-Jansen PM, Ferreira I, de Wilde EJ, Brug J. Differences in measured and self-reported height and weight in Dutch adolescents. Ann Nutr Metab. 2006;50(4):339-46. Epub 2006 Jun 28. 3

5

S Gorber C, Tremblay M, Moher D, Gorber B. A comparison of direct vs. self-report measures for assessing height, weight and body mass index: a systematic review. Obes Rev. 2007;8(4):307-26.

30

Samenvatting en discussie - Hoofdstuk 8

gerapporteerde metingen bij met name kinderen met overgewicht niet betrouwbaar zijn6,7. In vergelijking met de andere grote steden in Nederland komt in Rotterdam vaker overgewicht voor. Bij Amsterdamse 5- en 10-jarigen zien we een daling van het percentage overgewicht met 3% in de periode 2012-2015. In 2015 had 8,0% van de 2-jarigen, 12,8% van de 5-jarigen en 20,9% van de 10-jarigen overgewicht8. In Utrecht blijft het percentage kinderen met overgewicht sinds 2013 ongeveer gelijk; 9% van de 2-jarigen, 9% van de 5/6-jarigen en 14% van de 10/11-jarigen heeft overgewicht9. In Den Haag heeft bijna 20% van de kinderen tussen de 2 en 15 jaar overgewicht. Dit percentage is gelijk gebleven in de periode 2007-201510. Bij jonge Rotterdamse kinderen de prevalentie overgewicht afneemt. Deze ontwikkeling is niet zichtbaar op Rotterdamse Lekker Fit! scholen. De prevalentie overgewicht is in Rotterdam hoog, zowel absoluut als in vergelijking met landelijke cijfers en met de andere grote steden in Nederland. Het is daarom belangrijk om voortdurende beleidsaandacht te blijven besteden aan dit probleem.

6

Shannon B, Smiciklas-Wright H, Wang MQ. Inaccuracies in self-reported weights and heights of a sample of sixth-grade children. J Am Diet Assoc. 1991;91:675–678. 7 Lee K, Valeria B, Kochman C, Lenders CM. Self-assessment of height, weight, and sexual maturation: validity in overweight children and adolescents. J Adolesc Health. 2006;39:346–352. 8 Staat van gezond gewicht en leefstijl van Amsterdamse kinderen. Outcome monitor Amsterdamse aanpak gezond gewicht 2017. Ilona Steenkamer, Sanne Franssen, Hilde Stegeman, Gusta Wachter. GGD Amsterdam. Amsterdam, februari 2017. 9 https://www.volksgezondheidsmonitor.nl/lichaamsgewicht-utrecht/page80. 10 Factsheet Investeren in een gezonde leefstijl voor ieder kind in Den Haag. GGD Haaglanden. Den Haag, 2017.

Samenvatting en discussie – Hoofdstuk 8

31

Bijlage A Definities Herkomst

Lekker Fit! school

Iemand heeft een migratieachtergrond als minstens één

Als een basisschool Lekker Fit! is, dan wordt er op die

ouder in het buitenland is geboren. Er wordt onderscheid

school extra aandacht besteed aan een gezonde en ac-

gemaakt tussen mensen met een westerse en een niet-

tieve leefstijl van alle leerlingen. Dit wordt gerealiseerd

westerse achtergrond. Tot de westerse herkomstlanden

doordat alle groepen een 3e (extra) beweegmoment onder

worden gerekend alle landen in Europa (maar zonder Tur-

schooltijd in de week aangeboden krijgen. Daarnaast kun-

kije), Noord-Amerika, Oceanië, Japan en Indonesië (met

nen alle leerlingen van groep 3 t/m 8 na schooltijd vrijblij-

inbegrip van het voormalig Nederlands-Indië). De niet-wes-

vend deelnemen aan extra beweegaanbod. Voor de groe-

terse herkomstlanden zijn Turkije en alle landen in Afrika,

pen 1 en 2 is er een speciaal Lekker Fit! kleuterprogramma

Latijns-Amerika en Azië (m.u.v. Japan en Indonesië). De

opgesteld waar spelenderwijs ‘bewegen’ en ‘groente en

reden om dit onderscheid aan te brengen, is de verschil-

fruit’ blijvend aan bod komen. Naast een extra beweegaan-

lende sociaaleconomische en culturele positie van wes-

bod wordt op een Lekker Fit! basisschool water drinken ge-

terse en niet-westerse allochtonen. Als een groep in soci-

stimuleerd, eten alle leerlingen alleen groente en fruit tij-

aaleconomisch of cultureel opzicht sterk op de Neder-

dens de ochtendpauze en wordt er Lekker Fit! getrakteerd.

landse bevolking lijkt, wordt deze groep tot de westerse al-

Alleen scholen in buurten met een hoge prevalentie over-

lochtonen gerekend. De personen met Indonesië als her-

gewicht zijn geselecteerd om LF! school te worden.

komstland vormen een bijzondere groep. Ze worden gerekend tot de westerse allochtonen. Veel van de personen uit

Overgewicht

Indonesië of voormalig Nederlands-Indië zijn van Nederlandse afkomst. Bij de niet-westerse migratieachtergrond

Het gewicht van iemand (in kilogram) gedeeld door het

wordt onderscheid gemaakt naar de volgende herkomst-

kwadraat van zijn lengte (in meters) geeft de body mass in-

landen: Turkije, Marokko, Suriname, de Nederlandse Antil-

dex in kg/m2. Voor het meten van overgewicht bij kinderen

len / Aruba.

gelden leeftijdsspecifiieke grenswaarden van de BMI. Deze grenswaarden zijn lager dan bij volwassenen en zijn behalve leeftijdsspecifiek ook apart voor jongens en voor

KIDOS

meisjes vastgesteld12. Overgewicht kan worden uitgesplitst Kidos is het elektronisch kinddossier van het Centrum voor

in matig overgewicht en obesitas / ernstig overgewicht.

Jeugd en Gezin Rijnmond (CJG) waarin gegevens worden

Wanneer in dit rapport over overgewicht wordt gesproken,

vastgelegd van de preventieve gezondheidsonderzoeken

wordt dus de samenvoeging van matig overgewicht en

(PGO) die worden uitgevoerd bij alle 2-jarigen en alle leer-

obesitas / ernstig overgewicht bedoeld.

lingen van groep 2 en groep 711 van de basisschool en bij kinderen uit de eerste klas van het voortgezet onderwijs.

11

In de schooljaren 2012-2013 tot en met 2014-2015 werd door het CJG in plaats van in groep 7 in groep 6 data verzameld.

12 Cole, T.J., M.C. Bellizzi, K.M. Flegal, and W.H. Dietz, Establish-

ing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey. Bmj, 2000. 320(7244):p. 1240-3.

32

Bijlage A Definities - Hoofdstuk 0

Kennis voor een sterk Rotterdams beleid Onderzoek en Business Intelligence is een afdeling binnen de gemeente Rotterdam. De afdeling verzamelt informatie en doet onderzoek voor het maken en uitvoeren van beleid door de gemeente Rotterdam. Het onderzoek gaat over onderwerpen als gezondheid, zorg, onderwijs, re-integratie, demografie, ruimtelijke ordening en veiligheid. Soms is de gemeentelijke organisatie het onderwerp, vaker gaat het over de stad en haar bewoners. Het doel is steeds om met deze verzamelde kennis het beleid en de bedrijfsvoering van de gemeente te verbeteren. Auteurs

Bianca Stam (1978) is epidemioloog. Zij werkt sinds 2007 als onderzoeker bij de gemeente Rotterdam. Daar doet zij vooral onderzoek naar gezondheid en gedrag. Rotterdam.nl

Bijlage A Definities – Hoofdstuk 0

33