[23bb008500] Bijlage behorende bij 23bb008499 over rapportage terugblik en geleerde lessen veer Maassluis-Rozenburg

Dit vergt ook meer tijd en aandacht voor het contractmanagement.

Bedrijfseconomische aspecten ^

^

^

^

^

Bij het implementeren van eventuele oplossingen is het uitgangspunt van de provincie dat zij als aanbestedende dienst de van toepassing zijnde aanbestedingsen staatsteunregels respecteert. Het uitgangspunt is dat een concessiehouder het exploitatierisico van de veerdienst draagt en ook verantwoordelijk is voor onderhoud en reparatie van de veren. De juridische en financiële afspraken in een contract dat Europees is aanbesteed dienen te worden nageleefd en mogen niet wezenlijk worden gewijzigd in strijd met het Aanbestedingrecht, omdat anders sprake is van een ''nieuwe'' opdracht, die met in achtneming van het Aanbestedingsrecht dient te worden aanbesteed. Een nieuwe aanbesteding biedt andere marktpartijen de kans om tegen gelijke voorwaarden mee te dingen naar de opdracht. Bij grote verschillen tussen de biedingen voor een veercontract is het raadzaam om een bedrijfseconomische analyse uit te laten voeren door een economisch adviesbureau, zoals dit bij de aanbiedingen van Connexxion Water en SBS in 2007 is gebeurd. Ook is het raadzaam om - indien mogelijk - de mogelijke grotere risico's af te dekken door een garantstelling te vragen.

Zowel bij een aanbesteding, als bij een contractovername, dient er een dekkende garantstelling gevraagd te worden wanneer er risico's door de provincie worden gesignaleerd, dat kan ook het geval zijn in de situatie van een conglomeraat van bedrijven. Bij nieuwe aanbestedingen moeten we in het bestek selectiecriteria opnemen ten aanzien van bedrijfseconomische draagkracht (de solvabiliteit van de veerexploitant), zodat er minder kwetsbaarheid is voor tegenslagen. Bij nieuwe

28

provincie ZuicMHolland

^

^

aanbestedingen leggen wij de focus meer op de kwaliteit en de zekerheid van de dienstverlening en minder op de voordeligste inschrijving. De analyse van een financieel economisch adviesbureau levert een belangrijke onderbouwing voor de keuzes in het bestek ten aanzien van de bandbreedte van de gevraagd exploitatiebijdrage. In het bestek dienen we een realistische bandbreedte voor de exploitatiebijdrage op te nemen, die toegespitst is op de veerdienst en volgt uit het advies van het economisch adviesbureau. De te verwachten onderhouds- en reparatiekosten leveren op basis van een gedegen technisch onderzoek daarbij belangrijke informatie voor het bepalen van de realistisch te verwachten kosten. Op deze wijze kan er worden aanbesteed op basis van een goede onderbouwing van de bandbreedte voor de gevraagde exploitatiebijdrage in het bestek, die ruimte biedt voor tegenvallers gedurende de exploitatieperiode, waardoor de continuïteit gedurende de exploitatieperiode meer verzekerd wordt.

12.2 Ten aanzien van de exploitatie van de veerdienst

Rolneming provincie ^ ^

^

^

^

^

Het maatschappelijk belang van de veerdienst moet prevaleren. De provincie zoekt als dat nodig is, hiervoor de juridische en financiële ruimte op. De provincie heeft voor een goede invulling van het contractbeheer inzicht nodig in de bedrijfseconomische situatie van de exploitant, zeker ook wanneer er sprake is van een complexe organisatiestructuur met verschillende B.V.'s, die betrokken zijn bij de exploitatie van de veerdienst. De provincie heeft erop gestuurd om er met de vervoerder uit te komen, om de veerverbinding in stand te houden voor de reizigers. Dat is niet gelukt. Er kwamen te weinig garanties van de vervoerder. De financiële situatie van de veerdienst was te kwetsbaar geworden om de veerdienst in stand te houden. Daarvan zijn de reizigers en het veerpersoneel de dupe geworden. De financiële situatie van AquaSwets B.V. had achteraf gezien eerder tot de conclusie kunnen leiden, dat een voortgang met AquaSwets B.V. niet meer mogelijk was. Wanneer duidelijk wordt dat een exploitant zijn verplichtingen niet (geheel) kan nakomen, dient de provincie tijdig de oorzaken goed te (laten) analyseren en op basis daarvan proactief bij te sturen of in te grijpen. De provincie heeft actief bijgestuurd op het verplaatsen van het ponton voor het fiets-voet veer. Toen AquaSwets B.V. hierin onvoldoende regie nam, heeft de provincie ingegrepen en de regie naar zich toegetrokken.

In toekomstige situaties zal de provincie waar nodig weer tijdig ingrijpen wanneer de vervoerder onvoldoende de regie neemt. Het voorschrift uit de Subsidieregeling mobiliteit Zuid-Holland blijft gehandhaafd om voor het veerproject dat leidt tot een gerenoveerde (of nieuwe veerpont) een onderzoeksrapport te laten opleveren door een door de Inspectie Leefomgeving en Transport erkende deskundige, waaruit blijkt dat het voorgestelde project

29

provincie ZuicMHolland

^

economisch-, technisch- en financieel verantwoord is. Dat geeft de provincie ook in de toekomst meer zekerheid dat investeringen voor de renovatie, verduurzaming en vernieuwing van veerponten verantwoord zijn. Ook de subsidieverplichting om voor een veerproject dat leidt tot een gerenoveerde veerpont tot zekerheid van de terugbetaling van de lening en betaling van eventueel verschuldigde rente een recht van hypotheek, een pandrecht of een bankgarantie van ten minste 50% van de lening aan de provincie te laten verschaffen, blijft gehandhaafd. Op basis hiervan is in 2018 het eerste hypotheekrecht op veerpont Blankenburg verschaft, waardoor de provincie gerechtigd is om het hypotheekrecht (een zekerheidsrecht op een registergoed) uit te winnen als de lening niet terug wordt betaald.

Nieuwe veerpont en contract beheer ^

^

^

^

Door de inzet van het team Business Case Analyse en het financieel-economisch adviesbureau voor de beoordeling van de aanvraag voor een subsidie in de vorm van een lening voor de aanschaf van de nieuwe veerpont, hebben AquaSwets Veren B.V. en de provincie een goed inzicht gekregen in de grote financiële risico's die gepaard gaan met de lening. In het vervolg zal het team Business Case Analyse standaard samen met de financieel adviseur de businesscase, de solvabiliteit en de kredietwaardigheid van de aanvrager beoordelen. Daarnaast wordt standaard de financiële positie van de aanvrager beoordeeld door een financieel-economisch adviesbureau aan de hand van een benchmark met vergelijkbare (veer)bedrijven, waarbij ook een financiële risicoanalyse wordt uitgevoerd. Bij zorgen over de kredietwaardigheid zal er wederom een extern diepgaand financieel-economisch onderzoek uitgevoerd worden naar de aanvraag waarbij de risico's van het aangaan van de lening voor de veerexploitant in beeld worden gebracht. Dat heeft in deze casus goed gewerkt. Het diepgaand financieel-economisch onderzoek zal standaard uitgevoerd worden bij marktconforme leningen.

Toen de bestelling van een nieuwe veerpont in 2021/ 2022 niet van de grond kwam, heeft de provincie lang gewacht op de 6alternatieve voorstellen, totdat er steeds grotere technische problemen ontstonden met de veerponten en de dienstverlening uiteindelijk helemaal uit is gevallen. De ruimte om te handelen was echter beperkt, omdat deze alternatieven ook flinke investeringen vergden, waarvoor de businesscase niet sluitend was. De alternatieven voor de nieuwe veerpont waren bovendien in strijd met het addendum op de exploitatieovereenkomst, omdat in het addendum een nieuwe veerpont is voorgeschreven, die uiterlijk 31 december 2022 in dienst komt. Zonder een nieuwe veerpont is echter de opzet van de exploitatie erg kwetsbaar en minder toekomst vast. Zo ontstaat een complex dilemma. De provincie dient zich in een dergelijke situatie snel rekenschap te geven wat de reële en haalbare opties zijn en daar snel naar te handelen. Hierbij is een beëindiging of inkorting van het veercontract (al dan niet) met wederzijds

6 onderbouwing van

30

provincie ZuicMHolland

^

^

goedvinden ook een te overwegen scenario, waarbij de vervoerder de veerdienst blijft exploiteren, totdat er een nieuwe vervoerder is gevonden. Om een vergelijkbare situatie in de toekomst te voorkomen zal in het vervolg ook bij een contractovername de nieuwe vervoerder verplicht worden voor vastlegging van de afspraken in een addendum toe te lichten op welke wijze hij bij het aanvragen van de beoogde lening zal voldoen aan de in artikel 2.75 van de Subsidieregeling mobiliteit Zuid-Holland gestelde subsidievereisten. De markt van veerexploitanten is relatief beperkt. Hierin opereren zowel kapitaalkrachtige als minder kapitaalkrachtige partijen al dan niet in consortia vorm. Een nieuwe veerpont kan voor sommige partijen een zware kapitaalintensieve eis zijn. Het is het overwegen waard om de bouw van een nieuwe veerpont (als een nieuwe veerpont bestuurlijk gewenst is) apart aan te besteden als hier grote investeringen voor plaats moeten vinden, met daarnaast eventueel een beheer- en onderhoudscontract. De exploitatie van de veerdienst wordt in dit scenario dan separaat aanbesteed.

Extra investeringen in het onderhoud en contractbeheer ^

^

Hoewel de eenmalige subsidie van C 1,1 miljoen voor de verbetering van de betrouwbaarheid van de veerponten is ingezet voor de activiteit waar subsidie voor is verleend, kan een volgende keer hier nog meer op worden gestuurd. Dit kan door het uitvoeren van onderhoudsadvies - zoals het advies van de expert in 2019 - in de subsidieverleningsbeschikking als subsidieverplichting op te nemen en de uitvoering daarvan te monitoren. Indien er in de toekomst een situatie ontstaat waarbij er extra wordt geïnvesteerd in het onderhoud van de veerponten door middel van subsidieverlening, moeten hierover subsidieverplichtingen op worden genomen in de subsidieverleningsbeschikking. Daarbij kan gedacht worden aan het voorschrijven van het verplicht uitvoeren van een onderhoudsadvies van een door de provincie ingeschakelde expert (een door de Inspectie Leefomgeving en Transport erkende deskundige). De provincie kan bij extra financiële inzet met een jaarlijks technisch onderzoek door een erkende deskundige het onderhoud van de veerponten monitoren.

31

provincie ZuicMHolland

Bijlage

Eindnoten

1 Lid GS brief-gedeputeerde De-Bondt-Veer-Maassluis-Rozenburg, 18 januari 2012. " Lid GS brief-gedeputeerde De-Bondt-Veer-Maassluis-Rozenburg, 18 januari 2012. iii Lid GS brief gedeputeerde De Bondt Rapportage Veerdienst Maassluis - Rozenburg, 9 november 2012 iv Lid GS brief gedeputeerde De Bondt Uitval spitsdienst veer Maassluis-Rozenburg, 9 mei 2012 v Programma van Eisen Veerdienst Maassluis Rozenburg (onderdeel van het Bestek aanbesteding 2017 Opdracht Veerdienst Maassluis-Rozenburg van de provincie Zuid-Holland, 13 januari 2017). v' Bestek aanbesteding 2017 Opdracht Veerdienst Maassluis - Rozenburg van de provincie ZuidHolland, 13 januari 2017. vii Telefonisch onderhoud met de heer Ottevanger op 25 september 2023. viii GS voorstel Aangaan addendum op de overeenkomst exploitatie veer Maassluis- Rozenburg, 9 maart 2021. ix GS brief Overname exploitant veerdienst Maassluis-Rozenburg Ottevanger OV Exploitatie B.V. , 16 juli 2019.

x Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Reflectie op de brieven met betrekking tot het veer Maassluis­ Rozenburg xi Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Reflectie op de brieven met betrekking tot het veer Maassluis­ Rozenburg, 4 juli 2023 xii Beantwoording Statenvragen 3877 van de SP Aanhoudende grote problemen veer Maassluis­ Rozenburg en Calandbrug, 13 september 2022 xm Beantwoording Statenvragen 3758 van de SP Uitval veer Maassluis-Rozenburg, 8 juni 2021 xiv Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Gebeurtenissen veer Maassluis-Rozenburg, 15 juni 2023 xv Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Gebeurtenissen veer Maassluis-Rozenburg, 15 juni 2023 xvi Beantwoording Statenvragen 3963 van de PVV Duidelijkheid inzake chaotische taferelen veerpont Rozenburg, 20 juni 2023 xvii Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Reflectie op de brieven met betrekking tot het veer Maassluis­ Rozenburg, 4 juli 2023 xvm Statenbesluit Tijdelijke exploitatieovereenkomst veer Maassluis-Rozenburg, 5 juli 2023 xix Lid GS brief gedeputeerde Baljeu Gebeurtenissen veer Maassluis-Rozenburg, 15 juni 2023 xx Beantwoording Statenvragen 3963 van de PVV Duidelijkheid inzake chaotische taferelen veerpont Rozenburg, 20 juni 2023

32