[23bb008314] Bijlage 3 behorende bij 23bb008311 over Nota van Beantwoording Koers op Zuid 2040 (november 20203)

Bouw meer sport- en De gemeente beschrijft in het Huisvestingsplan (IHP Sport recreatievoorzieningen waar jongeren hun energie kwijt 2020-2030) het belang van kwalitatief hoogwaardige, kunnen, hun talenten kunnen ontwikkelen en sociale banden duurzame, goed toegankelijke en voldoende kunnen opbouwen. Een gezonde geest in een gezond lichaam sportvoorzieningen in de stad. Onderzocht wordt of de draagt bij aan het algemene welzijn. bestaande voorzieningen intensiever gebruikt kunnen worden. Er komt extra capaciteit bij zoals in Huis op Zuid/ sportcentrum Feijenoord, Olympia, de Dubbelstraat in Bloemhof, sporthal Wielewaal en vele gymzalen die na de

21

11.8 (7) Mentorprogramma's: Zet programma's op waarbij ervaren Rotterdammers uit Zuid jongeren begeleiden. Deze mentors kunnen helpen bij school, het zoeken naar een baan, of simpelweg fungeren als een luisterend oor. 11.9 (8) Toegankelijke gezondheidszorg. Garandeer dat jongeren toegang hebben tot zowel fysieke als mentale gezondheidszorg. Richt specifieke jongerencentra op waar ze terecht kunnen met hun vragen of zorgen.

11.10 (9) Creëer meer groene en veilige openbare ruimtes waar jongeren kunnen samenkomen, ontspannen en evenementen kunnen organiseren. Hierdoor kunnen ze zich meer verbonden voelen met hun buurt.

schooluren voor de wijk en jongeren beschikbaar en te huur zijn etc. Naast de (nieuwe) stadsparken en recreatiegebieden, kunnen jongeren terecht in andere gemeentelijke voorzieningen, zoals jongerenhubs (als ontmoetingsplekken) of een schoolsportvereniging in de school: SSV. Zie antwoord hierboven t.a.v. mentorprogramma's op Zuid

Het college wil jongeren meer ruimte geven door in te zetten op Jongerenhubs als ontmoetingsplekken voor jongeren, en 33 Jongerenhubs in de wijken realiseren. Om dit te bereiken, heeft het college in de voorjaarsnota 2023 hiervoor extra geld vrijgemaakt en opdracht gegeven extra jongerenhubs te realiseren, naast de 22 Jongerenhubs die al in de Welzijnsopdracht staan. Op basis van de ervaringen van het programma ‘Rotterdam. Sterker door’ hebben gemeente, welzijnsinstellingen en jongeren een programma van eisen voor de jongerenhubs opgesteld. Dit programma van eisen vormt de leidraad voor de vormgeving en inrichting van de jongerenhubs. Bij de vraag wat een jongerenhub is en moet kunnen, worden diverse jongeren betrokken. Zoals aangegeven in Koers op Zuid, zijn parken en pleinen belangrijke ontmoetingsplekken voor alle inwoners van Zuid en de inrichting en programmering moet hieraan bijdragen, waarbij afhankelijk van de context de ene keer wat meer accent op sport en spel gelegd kan worden en de andere keer meer op rust en ruimte. Met name binnen de stadsprojecten en een ontwikkeling als de Cultuur&Campus is specifieke ruimte voor jongeren voorzien.

22

11.11 (10) Ondersteun initiatieven die de rijke culturele diversiteit van Zuid vieren en bied jongeren platforms om hun verhalen en talenten te delen, of het nu gaat om kunst, muziek, dans, of theater.

11.12 Wij geloven dat door te investeren in deze punten, "Koers op Zuid 2040" een toekomst kan realiseren waarin jongeren zich gewaardeerd, ondersteund en gemotiveerd voelen om bij te dragen aan hun gemeenschap. [...] We kijken uit naar een constructieve dialoog en samenwerking om de toekomst van Zuid vorm te geven. 12.1 In algemene zin onderschrijven wij de speerpunten en toekomstbeelden. We constateren wel dat het plan in dit stadium nog ‘hoogover’ is: de speerpunten zijn benoemd, maar de uitwerking hiervan moet nog volgen. Dat betekent ook dat we de consequenties van de keuzes/ speerpunten nog missen. Wij blijven daarom de uitwerking van de plannen met interesse volgen 12.2 Zoals eerder met de gemeente uitgewisseld, is voor een MBOinstelling als Zadkine een aantal randvoorwaarden van belang voor vestiging [...]. Wij ondersteunen daarom de ambities met betrekking tot bereikbaarheid/OV, zoals de nieuwe stadsbrug tussen Kralingen/ Feijenoord/ IJsselmonde, inclusief een snelle tramverbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein, en een nieuwe hoogwaardige busverbinding Zuidplein, Cultuur&Campus, Erasmus MC en Rotterdam Centraal, via de Maastunnel. Wij missen hierin wel een betere verbinding met de RDM Campus voor de verdere doorontwikkeling van de techniek opleidingen op Zuid.

We bieden graag ruimte aan deze initiatieven, bijvoorbeeld via Jongerenhubs of zoals de bollen bij het Mallegatspark voor urban culture te bestemmen. Dit hebben wij ook benoemd op pag. 51 "Meer aantrekkelijke, kwalitatieve ontmoetingsplekken ook specifiek voor de jeugd; initiatieven daartoe actief ondersteunen". De ondersteuning op het gebied van talentontwikkeling en jongerenplatforms voor cultuurprogrammering is meer van toepassing op het Cultuurbeleid en niet op de omgevingsvisie/ ruimtelijke visie Koers op Zuid. We verwijzen graag naar het nieuwe Cultuurbeleid 2025-2028 ‘Van onschatbare waarde’ en de 'Visie Cultuur op Zuid'. Wij zijn altijd bereid om het gesprek aan te gaan met partners in de wijken/ Als het gaat over specifieke inzet in wijken, dan zijn daarvoor de betreffende beleidsadviseurs in de gebieden het eerste contact.

We zien de reactie als ondersteuning van de Koers en maken deze graag samen met u concreter bij de uitwerking ervan.

We zijn verheugd te lezen dat u de ambities omtrent de ovbereikbaarheid ondersteunt. Een betere verbinding naar RDM heeft onze aandacht. We zien deze campus ook als mogelijk startpunt van de HOV-buslijnenstructuur door de zuidelijke tuinsteden. Daarnaast komt er een vervolg op de sessie bereikbaarheid over water bij het vervoerdersoverleg RDM op 20 november, hier is TCR bij betrokken.

23

12.3 Ook zijn we enthousiast over de ontwikkeling van een innovatiecluster Cultuur&Campus. Het past uitstekend bij onze ambitie dat onze partners uit de arbeidsmarktregio Rotterdam de student van Zadkine zien als medewerker van de toekomst. We streven ernaar dat onze student zich gedurende zijn studieloopbaan voortdurend verbonden voelt met de arbeidsmarkt. Wel vragen wij ons af of de gekozen locatie voldoende aansluit op de arbeidsmarktregio. 12.4 Daarnaast zien we kansen in de sterke profilering en een aantrekkelijk vestigingsklimaat, zoals u voorstelt. Het mengen van werk en onderwijs met voorzieningen, plekken voor ontmoeting en een aantrekkelijke omgeving waarin per werklocatie een afweging over het juiste programma, de juiste mix en het kansrijkste profiel wordt gemaakt vinden wij een goede richting. 12.5 De opgave die de gemeente zich heeft gesteld m.b.t. kwaliteit en betaalbaarheid wonen, onderstrepen wij. Wel zien we hierin niet specifiek studentenhuisvesting genoemd: een plek waar onze studenten leren, werken, wonen en recreëren. 12.6 Zadkine denkt graag mee over het vervolg en wil in de toekomst graag betrokken zijn op de ontwikkeling van Koers op Zuid. Tot slot vinden wij het belangrijk om binnen bovenstaande randvoorwaarden die voor het Mbo van belang zijn voor vestiging, een ruimtelijke strategie op te stellen voor de vestiging van Mbo-instellingen op Zuid.

Op die manier kan versnippering worden tegengegaan, en een goede match met het economisch profiel en aansluitend bij de transitieopgaven worden gemaakt. 13.1 Deze reactie valt in drie delen uiteen. Allereerst is het onze zienswijze op de Koers op Zuid 2040. Daarbij zijn drie delen te onderscheiden. Het eerste is onze zienswijze op de plannen van Koers op Zuid 2040, het tweede betreffen in het bijzonder de vermelde funderingsproblemen en ten derde betreft een integrale herhaling van onze zienswijze op de Oostflank. Deze zal als bijlage aan dit advies toegevoegd worden. Dit laatste omdat u het correct en logisch heeft geacht om de inspraaktermijn op dit plan te doen eindigen voordat uw reactie op de zienswijze op de plannen rondom de Oostflank, waarvan dit deels een uitwerking is, door u bekend is.

Wij onderkennen het belang van een goede koppeling van Cultuur&Campus met de arbeidsmarktregio. De initiatiefnemers zien dat juist deze plek zich kan ontwikkelen tot een belangrijk knooppunt tussen Noord en Zuid en het aanwezige creatieve klimaat. Een goede aansluiting op de arbeidsmarkt is een belangrijke doelstelling en de onderwijstellingen hopen bij te dragen aan oplossingen van maatschappelijke problemen door creativiteit daarvoor in te zetten. Wij zien deze reactie als ondersteuning van de Koers op dit punt.

Dit college heeft concreet een studentenhuisvesting target Aanpassing op pag. 19 van 400 woningen per jaar. Daarnaast zijn studenten specifiek als aandachtgroep in een van de pijlers woonbeleid benoemd. We zetten in op studentenhuisvesting in campusontwikkelingen en rond ov haltes/stations. We zijn verheugd te lezen dat u de gemeente actief ondersteunt in het maken van een ruimtelijke strategie voor de vestiging van Mbo-instellingen op Zuid. Uiteraard geven wij graag vervolg aan de inmiddels lopende gesprekken

De reactietermijn van Koers op Zuid 2040 is gestart op het moment dat de termijn voor indiening van zienswijzen van Oostflank is afgerond. De context van Koers op Zuid 2040 is t.a.v. Zuid breder en abstracter, maar beide plannen zijn op elkaar afgestemd. We begrijpen dat u graag de beantwoording op uw zienswijze Oostflank eerst had willen vernemen, voordat uw een reactie op Koers op Zuid zou geven.

24

13.2 Op blz. 7 wordt gerefereerd aan ‘groene singels’ in Bloemhof. Bloemhof kent één singel.

Dit is inderdaad een redactionele fout en zullen dit aanpassen.

13.3 Bij de opgave ‘Kwaliteit en betaalbaarheid wonen’ wordt gerefereerd aan de slechte staat van een te groot deel van de woningen. Wij zijn blij met uw opmerkingen over regulering en handhaving. Dat ondersteunen wij en dat hebben wij ook in ons wijkakkoord gevraagd. Er passen wel twee kanttekeningen bij. Er zal ook gewerkt moeten worden aan de kwaliteit van de handhaving én niet alleen bij particuliere verhuurders zoals de tekst letterlijk genomen niet stelt maar wel suggereert. Wij komen genoeg situaties bij corporatiewoningen tegen die niet door de beugel kunnen. De Gemeente behoort een duidelijke scheiding te maken tussen haar rol als toezichthouder op naleving van de regels en haar rol als gesprekspartner van de woningbouwverenigingen voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Het is vreemd dat als Bouw- en Woningtoezicht corporatiewoningen controleert er minder gebreken geconstateerd worden dan de woningbouwvereniging vooraf toegegeven heeft.

De gemeente heeft bevoegdheden om toezicht te houden en te handhaven op bouwwerken. Bewoners/huurders kunnen klachten of meldingen indienen bij Bouw- en Woningtoezicht. Ook constateringen van inspecteurs kunnen aanleiding zijn om deze bevoegdheden in te zetten. Het is onmogelijk om alle gebreken - ook wel strijdigheden op het gebied van omgevingsrecht - in de stad op te pakken. De gemeente maakt een prioritering in het werk op basis van een risicoschatting. Situaties die een bedreiging vormen voor de veiligheid en gezondheid krijgen de hoogste prioriteit. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen vormen van eigendom. Als een constatering wordt gedaan van een hoog risico, wordt ingegrepen, ook bij corporatiewoningen.

Pag. 7. aanpassen; redactioneel

We verwachten van corporaties dat zij tijdig actie ondernemen om ernstige klachten te voorkomen. Gemeente en woningcorporaties maken prestatieafspraken over verbetering, verduurzaming en aardgasvrij maken. De focus vanuit de gemeente ligt daarom meer op ondersteuning van de particuliere huurders. Maar dat betekent niet dat corporaties nooit te maken krijgen met gemeentelijk toezicht. 13.5 Wij zien veel doelstellingen die men wil bereiken, maar minder Het belang van betrokkenheid van bewoners is benadrukt hoe men dat wil realiseren. Daarbij zal wel een dialoog met de in het Hoofdstuk Samen Stadmaken, op pagina 59. wijk en buurt nodig zijn. Weinig mensen zullen tegen een "Uitgangspunt is directe betrokkenheid bij het begin, opmerking zijn die stelt dat goede parkeervoorzieningen nodig ruimte voor het open gesprek en structureel contact". Met zijn. Maar de vraag of dit betekent dat bij wijze van spreken een dit uitgangspunt zal de concrete belangenafweging op Hendrik Ydoplein, nu een belangrijke speelplek in de buurt, wijkniveau middels gesprekken met de wijkraad en daaraan ten prooi zou moeten vallen is een andere. Dat zal met bewoners plaatsvinden. Bijvoorbeeld in het geval van een de buurt plein bij de inrichtingsplannen voor de wijk. Hier voorziet besproken en afgewogen moeten worden.

Dit document heeft Koers op Zuid inderdaad niet in, dit vergt maatwerk per geen visie op het gesprek met de bewoners. Ook de online wijk. De online enquête over thema's uit Koers op Zuid had vragenlijst helpt bewoners niet bij het maken van een niet als doel een afweging op wijk of buurt niveau te belangenafweging. maken.

25

13.6 Op de kaart bij ‘Een verbonden, groen en gezond Zuid’ wordt middels de bijgevoegde kaart op blz. 33 duidelijk dat het kruispunt Groene HilledijkBree-Strevelsweg op de nominatie staat om heringericht te worden richting stadsplein met meer verblijfskwaliteit. Dat hangt ongetwijfeld samen met de geprojecteerde HOV-verbinding en het doortrekken van lijn 25 over de Groene Hilledijk zoals u dat volgens de besluitvorming van plan bent. Onduidelijk is wanneer dat volgens u gaat spelen. 13.7 Sowieso zijn wij niet overtuigd dat de in deze kaart geschetste voornemens de bereikbaarheid van onze wijk garanderen binnen de door u zelf gestelde norm van alles bereikbaar binnen 15 minuten. Waar wij voor vrezen is dat de vergroting van het OV- aanbod onvoldoende zal zijn (het wordt ook niet gekwantificeerd), het aantal uitvalswegen beperkt en een aantal verkeerstrekkende ontwikkelingen daarlangs gepland worden zullen leiden tot onvoldoende mogelijkheden de wijk te bereiken. Wij hebben daar in ons advies over de Oostflank ook al opmerkingen gemaakt.

13.8 Wij zitten naarstig te wachten wanneer u met ons in gesprek wilt over de toegezegde realisatie van de 30-km zone op de Lange Hilleweg.

Het klopt dat de uitwerking daarvan nadrukkelijk samenhangt met de komst van de hov-lijn Zuidplein Kralingse Zoom en de tracékeuze voor tramlijn 25. Realisatie van de stadsbrug zal meer in de periode 20302035 gaan plaatsvinden, en daarmee dus ook een koppeling t.a.v. realisatie met mogelijke wijzigingen bij het Sandelingplein. Voor tramlijn 25 is daarbij nog geen definitieve keuze gemaakt of doortrekking via de Groene Hilledijk gaat plaatsvinden, of dat de tram via de Bree zal blijven rijden. Dit wordt nader onderzocht (raakvlakstudie). De essentie achter de 15 minuten is dat alle belangrijke stedelijke voorzieningen (zoals winkels, sport, scholen, etc.) binnen 15 minuten te bereiken zijn met het openbaar vervoer, de fiets en te voet. Door nieuwe ontwikkelingen vooral te clusteren op locaties waar het aanbod aan openbaar vervoer hoogwaardig is en er optimaal wordt ingezet op actieve mobiliteit (fietsen en lopen), kan met minder grote impact op het bestaande verkeersstelsel de stad verder groeien. Dit is een geleidelijk proces: de stad mag niet onbereikbaar zijn voor inwoners die afhankelijk zijn van de auto voor werk of vanwege gezondheid. Door de auto te laten rijden op de juiste plaats in het netwerk, wordt beter gegarandeerd dat verdere toename plaatsvindt op wegen, die nog ruimte hebben in capaciteit (beter benutten).

Vanuit het programma veilige en gezonde straten worden momenteel stadsbreed gesprekken gevoerd over structurele invoering van 30 km/u voor een 1e fase in 2025, bijvoorbeeld met de RET en hulpdiensten die ook belangen hebben op veel wegen t.a.v. ingestelde snelheidslimiet. De Lange Hilleweg staat daarbij op de lijst van straten die in aanmerking kunnen komen voor 30km/u, maar de haalbaarheid daarvan moet nog worden onderzocht. In het najaar van 2023 zullen de wijkraden betrokken worden. In het voorjaar van '24 zal het uitvoeringsplan van alle 30km straten voor de eerste fase naar de gemeenteraad gaan.

26

13.9 Koers op Zuid 2040 mist de weergave van de ingezette ontwikkelingen rondom de Boulevard-Zuid. De vraag is overigens of daar momenteel een breed gedragen overeenstemming is.

13.10 Verduurzaming is iets waar onze Wijk best veel vragen over zijn, hetgeen wij ook aan hebben gegeven in het proces naar het wijkakkoord toe waarbij wij gevraagd hebben voor actieve voorlichting aan de bewoners. Dit sluit aan op uw doelstelling op dit gebied.

Gemeente heeft zich gecommitteerd om als partner in de Aanpassing Alliantie Hand in Hand, 10 jaar lang extra inzet te plegen op toevoeging Boulevard de Boulevard Zuid. En dit is nogmaals bevestigd in het Zuid op pag. 40 en 43 uitvoeringsplan NPRZ 2023-2027. De Alliantie Hand in Hand is een samenwerking tussen de BIZ-ondernemers, de BIZ-eigenaren, de Wijkraad en de gemeente Rotterdam. De integrale aanpak blijft zich onverminderd inzetten op de pijlers Economie, Veilig en Fysiek, met een jaarlijkse herijking. De gekozen ontwikkelrichting met de Boulevard Zuid als Vitaal Kerngebied blijft daarin overeind en is terug te vinden op kaart op pagina 41. Gemeente werkt stadsbreed aan het informeren en voorlichten van bewoners over mogelijke maatregelen, niet specifiek per wijk. Woningcorporaties hebben hierin ook een eigen taak t.o.v. hun huurders. Specifiek voor bewoners in Bloemhof is de mogelijkheid om energieklussers aan te vragen voor energiebesparende maatregelen in huis. Ondersteuning van de vve's gaat via VVE-010. Tot slot heeft in 2023 de energiekeet van OpzoomerMee in opdracht van de gemeente in Bloemhof gestaan voor besparingsinformatie aan bewoners. Bloemhof is een van de gebieden in Rotterdam waarin de complexe problematiek van bodemverzakking speelt. Daarbij geldt Bloemhof in de aanpak niet als proeftuin, maar wel een wijk met urgentie.

In Koers op Zuid wordt het woord "proeftuin" niet genoemd. De gemeente, eigenaren en bewoners gaan nu met elkaar in gesprek over de problematiek en de aanpak. We hopen dat de recent ingang gezette gesprekken vertrouwen geeft en nodigen u uiteraard uit om alle mogelijke verbeteringen op het vlak van informatie en communicatie met de contactpersonen van de gemeente te bespreken.

13.11 Het feit dat Bloemhof als proeftuin voor de aanpak verzakte gebieden geldt, is mede door het gebrek aan kennis en inzicht in bewonersprocessen bij NPRZ en Stadsontwikkeling niet een geruststellende boodschap. Het functioneren van Stadsontwikkeling het afgelopen jaar rondom onze wijk vergroot onze ongerustheid, zeker daar dat veelal afgedaan wordt met opmerkingen die concluderen die zich laten samenvatten met de conclusie dat Stadsontwikkeling nu eenmaal een veelkoppig monster is. We willen ook benadrukken dat het gesprek met bewoners belast zal zijn met veel wantrouwen jegens instituties en dat wij regelmatig in de wijk aangesproken worden op de communicatie in de wijk door overheid en woningbouwverenigingen {...] 13.12 Behalve het voorgaande punt verwachten wij dat Deze zorg heeft bij de gemeente de aandacht. MO is actief communicatie over de verzakking zal leiden tot een grote extra betrokken bij de gebiedsaanpak. vraag op het gebied van Maatschappelijke Ondersteuning. Het is de vraag of de aanwezige capaciteit voldoende zal blijken.

27

13.13 De Gemeente lijkt nog niet een hele duidelijke rolopvatting over haar rol in dit proces te hebben, behalve dat zij de neiging heeft de pandeigenaren als probleemeigenaar te zien. Wij willen enkele punten in herinnering brengen die erop wijzen dat de Gemeente toch een aantal redenen heeft om een duidelijk toezicht te houden op de ontwikkelingen [..] Hieruit volgt dat de Gemeente niet kan volstaan met een rol op de achtergrond als men in een stadsdeel samen met de Woningbouwverenigingen ontwikkelingen in gang wil zetten. [..] Vooralsnog ontbreekt hiertoe, ook inzake de funderingsproblematiek in Bloemhof, een visie van de Gemeente zelf. 13.14 Zoals wij in ons advies over de Oostflank reeds geformuleerd hebben moeten bewoners ook in de gelegenheid gesteld worden de achtergronden en consequenties van de funderingsproblematiek collectief met onafhankelijke deskundige ondersteuning te bevragen. Wij hebben in ons advies betreffende de Oostflank ook aangegeven dat bewoners in het participatieproces onafhankelijk ondersteund moeten worden en dat de regie van het proces in onafhankelijke handen zou moeten zijn. 13.15 Wij denken dat in de communicatie over de funderingsproblematiek ook een duidelijk beeld van het vervolgtraject moet komen, alsook een aantal uitgangspunten betreffende de positie en toekomst van bewoners, zoals terugkeerrecht en dergelijke.

In de raadsbrief van 10 oktober is dit verduidelijkt. De gemeente informeert, trekt hierin samen op met de woningbouwcorporaties, biedt ondersteuning, en is zelf aan zet als het gaat om de aanpak van de buitenruimte zoals bij het vervangen van het riool. U kunt van ons in Bloemhof een actieve betrokkenheid verwachten.

We omarmen de wens om bewonersparticipatie onafhankelijk te ondersteunen, in lijn met de Uitgangspuntenovereenkomst stedelijk sociaal statuut Rotterdam. De gemeente gaat graag het gesprek hierover met de Wijkraad aan.

Gemeente en corporaties hebben gekozen voor een open proces en nog niet gekozen voor een plan, dit moet zeer zorgvuldig in overleg met eigenaren en bewoners worden opgesteld. Dit traject zal gaandeweg duidelijk worden. Op het moment dat er sprake is van herstructurering is een recht op terugkeer uitgangspunt. 13.16 Men wil een ontwikkelstrategie voor maatschappelijke Dank voor de opmerkingen, we zullen dit meenemen in de voorzieningen. Daarbij passen enkele opmerkingen. Voor strategie voor maatschappelijke voorzieningen in de wijk. sommige voorzieningen, zoals sporthallen, wordt gekeken naar Gemeente zet in op gedeeld gebruik. Bij de sporthallen en de afstand die mensen hebben tot een dergelijke voorziening, gymzalen kan tegen maatschappelijk tarief gehuurd zonder acht te slaan op het aantal mensen dat dan rondom een worden van het Sportbedrijf Rotterdam (op momenten dat dergelijke voorziening wonen. Dat zet bewoners van deze niet gebruikt worden door de scholen). Voor Bloemhof dichtbevolkte wijken zoals Bloemhof en de omringende wijken, is gedeeld gebruik ook de ambitie, bijvoorbeeld bij de op achterstand. Daarnaast heeft het kijken naar voorzieningen Dubbelstraat, met een dubbele gymzaal. Er zijn dan op ook last van een verkokerd denken binnen de gemeente. In loopafstand twee dubbele gymzalen aanwezig.

Bij de andere Gemeenten is men veel verder in het denken over gymzaal naast de Sleutel is ook de mogelijkheid voor gedeeld gebruik van sporthallen door verenigingen en scholen sporten in de buitenruimte. Daar worden binnen-en en het combineren van binnen- en buitensportmogelijkheden. buitensportmogelijkheden gecombineerd.

28

14.1 Rotterdam-Zuid is een mozaïek van verschillende oude arbeidersbuurten met hun eigen identiteit. Tuindorpen en stedelijke arbeidersbuurten gebouwd om havenarbeiders te huisvesten die in Rotterdam kwamen wonen en werken. Dat sociale karakter van Zuid is ook het DNA van Zuid. .... . Juist het heel eigen karakter van deze buurten zou voorop moeten staan bij de doorontwikkeling. Het behoud van het sociale karakter vormt de basis voor eigenaarschap en trots van haar bewoners. Naar onze mening moet iedere ontwikkeling, groot of klein, getoetst worden en verbinding houden met wat er nodig is op het schaalniveau van de buurt. Deze analyse en erkenning missen wij in het huidige koersdocument.

We zien deze opmerking als bevestiging van de Koers en het motto: veranderen en toch jezelf blijven. In hoofdstuk het DNA van Zuid wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed (zie onder meer p. 14) In de hoofdkeuze Thuis op Zuid in je wijk is de kaart van het DNA de onderlegger. In het hoofdstuk Samen Stadmaken staat als uitgangspunt dat Zuid een parelketting is van vele verschillende wijken dat om maatwerk vraagt (p. 59). De indiener is van mening dat iedere ontwikkeling getoetst moet worden aan het sociale karakter wordt onderschreven in Koers op Zuid. We zien het als een verantwoordelijkheid van de gemeente (als toetser) en ook voor woningbouwcorporaties en ontwikkelaars bij het maken van plannen. 14.2 Wat ons betreft is de buurt altijd het uitgangspunt. De huidige We zien ook deze opmerking als ondersteuning voor wat bewoners en gebruikers met hun wensen en noden. Met deze met de Koers wordt beoogd, nl de samenhang tussen Rotterdammers moeten we samenwerken aan een aanpak voor nieuwe ontwikkelingen en bestaande wijken, en dat het het verbeteren van woningen en buurten en het bijbouwen van belang van de bestaande buurten en bewoners bij nieuwe nieuwe huizen. Dat betekent dat er doorstroom mogelijk moet ontwikkelingen goed wordt meegenomen. De centrale zijn naar woningen in het middensegment op buurtniveau, opgave in hoofdkeuze 3 voor Zuid is " nieuwe maar ook sociaal.

Dat kan alleen als we de voorzieningen die ontwikkelingen dragen bij aan karakteristieke en daarbij horen ook meenemen. [...] Daardoor zorgen we ervoor vertrouwde woonbuurten met hart voor sociale cohesie en dat er geen gouden randen om onze wijken ontstaan, maar dat belang van huidige bewoners" (p. 31). In de uitwerking bij de bestaande buurtkernen en het wonen daar in het geheel wijkplannen en gebiedsontwikkelingen zal hier nog meer beter wordt. Dat mensen elkaar kunnen ontmoeten en de aandacht voor moeten komen (zie hoofdstuk Samen openbare voorzieningen beter worden. Dit attentiepunt geldt Stadmaken). met name voor de buurten die tussen de grote ontwikkelingen in liggen. Denk aan Feijenoord, Bloemhof en Hillesluis. 14.3 Bij dat verbeteren hoort ook kwaliteit. Als we vinden dat de De woorden Sober en Doelmatig worden niet gebruikt in ongelijkheid tussen delen in onze stad te groot is dan moeten Koers op Zuid. We erkennen het belang van kwaliteit. In de we ook ongelijk durven te investeren. Dat betekent dat de nieuwe Woonvisie is dit ook nadrukkelijk benoemd. De kwaliteit van de woningen en voorzieningen die we bouwen of extra investeringskracht die hiervoor nodig is een onderhouden op Zuid van hoog niveau moeten zijn. Dat de gezamenlijke verantwoordelijkheid en behoeft structurele plekken die we met en voor de buurt creëren ook plekken zijn aandacht.

Middels het Uitvoeringsplan NPRZ sturen we waar mensen graag willen komen. Kijk daarom goed naar hierop. woorden als ‘Sober en doelmatig’, want sommige plekken hebben juist meer nodig dan alleen iets praktisch. Er is echt meer nodig dan dat dus benoem dat ook concreet.

29

14.4 Veel ontwikkelingen worden nu opgehangen aan de komst van de nieuwe oeververbinding, maar de verbindingen tussen buurten moet ook beter. Ga door met het indikken van straten met winkelvoorzieningen, zodat er vitale buurtkernen ontstaan. Maar zorg dat de buurten en buurtkernen goed met elkaar verbonden zijn met openbaar vervoer en de fiets.

De aanpak van Vitale Kerngebieden richt zich niet alleen op indikken van straten met winkelvoorzieningen, maar ook op de verblijfskwaliteit. Mobiliteit is daar een integraal onderdeel van. Rondom Vitale kerngebieden krijgen voetganger, de fietser en het openbaar vervoer meer positie. Uiteraard blijven bereikbaarheid en parkeren belangrijk voor ondernemers. Daarnaast is in Koers op Zuid sterk ingezet op "van barrière naar verbinder" dat wil zeggen verbindingen verbeteren voor fiets- en voetgangers tussen de verschillende wijken van Zuid, die nu door grote infrastructuur van elkaar gescheiden zijn. 14.5 Woningen en buurten moeten toekomstbestendig zijn. Dat We zien deze opmerking als bevestiging van de Koers op betekent veel groen om hitte op te vangen in de zomer en regen het thema toekomstbestendige buurten en woningen. Daar in de herfst en winter. Daarnaast zorgt dit ook voor een hoort de ambitie voor het aardgas vrijmaken van woningen prettigere buurt. Daarnaast wordt doorgegaan met het isoleren bij. De gemeente herijkt komende maanden de van woningen, maar staan er ook hoge ambities gepland voor tranisitievisie, en gaat daarvoor met het aardgasvrij maken. Dat is mooi, maar het vraagt wel om woningbouwcorporaties in gesprek, zoals toegezegd in de inspanning hierop te leveren. Denk daarbij aan concept-prestatieafspraken. voorfinanciering van het warmtenet door de gemeente.

Als het gaat om Bloemhof, ligt de prioriteit bij het Daarnaast is het doel om de rest van Pendrecht en de Kop van doorlopen van een zorgvuldig proces met de bewoners bij Feijenoord aardgasvrij te maken en daar komt Bloemhof nu op de combinatie aanpak van de woningen en de korte termijn (2026-2030) bij. Als dat de ware ambitie is, dan buitenruimte. Het tijdspad dat daarvoor nodig is wat ons moet daar ook ambtelijke kracht op georganiseerd worden. betreft leidend. 14.6 In de paragraaf over sociale samenhang en leefbaarheid Het College heeft in haar aanbiedingsbrief van het missen wij de rol van de dienst Maatschappelijke Uitvoeringsplan NPRZ 2023-2027 aangegeven dat we bij Ondersteuning van de gemeente. Bij een goede (fysieke) buurt fysieke ingrepen in een gebied meer aandacht hebben voor met goede voorzieningen hoort ook goede zorg. Zorg er dus de sociale kant van deze ingrepen. En dat ook bewoners en voor dat wanneer het gaat om dit soort voorzieningen dat deze wijkraden daar een belangrijke rol in hebben. Dit staat ook dienst ook vanaf het begin af aan betrokken is. Bij zo in Koers op Zuid benoemd. Bij de te maken investeringen in maatschappelijke voorzieningen zou in de ontwikkelstrategie voor maatschappelijke voorzieningen, zwakste delen van de stad op het hoogste kwaliteitsniveau als onderdeel van wijkplannen is de dienst moeten worden ingezet.

Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) nadrukkelijk vanaf het begin betrokken. Dit staat niet expliciet vermeld, want behoort tot "de gemeente". In de Koers staat onder paragraaf sociale Samenhang en Leefbaarheid op p. 50 benoemd dat het wat betreft voorzieningen gaat om onder meer ontmoetingsplekken, basisscholen, gymzalen en eerstelijns zorgvoorzieningen.

30

15.1 [...] Veel van onze inbreng zien we terug in deze Koers en daar willen we u voor danken! Met het NPRZ werken we sinds 2012 aan meer kansen voor mensen van Zuid, door een focus op betere schoolresultaten voor kinderen, meer mensen aan het werk en een betere woningvoorraad. De Koers op Zuid sluit aan bij deze aanpak en voegt ambities toe op andere fysieke terreinen. Het is goed te zien dat de ambities van NPRZ en Koers op Zuid naast elkaar kunnen bestaan en elkaar aanvullen. Er resteren nog enkele punten die wij niet of onvoldoende zien terugkomen in het ontwerp. We verzoeken u om deze punten in de Koers op te nemen: 15.2 De Koers beschrijft op p.40 de mogelijkheden om via innovatie en een toekomstbestendige economie de kansen van mensen op Zuid te vergroten. De convergentie-agenda van de drie universiteiten wordt hier vervolgens benoemd, en ook dat deze kan leiden tot 'Convergence Schools en Academies, ook op Zuid'. Wij onderschrijven deze kansen en zouden de ambitie willen uitspreken voor de vestiging van deze universiteiten op Zuid. Dit nog los van de activiteiten van de Erasmus Universiteit in het kader van Cultuur&Campus. Rotterdam-Zuid heeft meer nodig dan alleen de basis. Willen we een extra stap vooruitzetten dan is economische structuurversterking van groot belang.

De koppeling met de uitdagingen van de Haven op het gebied van duurzaamheid, werkgelegenheid en innovatie is zeer kansrijk. De vestiging van een universiteit dicht bij de Haven is, wanneer die mogelijkheid zich voor doet, een kans die we met beide handen moeten aangrijpen. 15.3 Op p.46, bij de inzet voor een gevarieerde woningvoorraad, wordt het middensegment en sociaal toevoegen naast elkaar gezet, alsof aan allebei er even grote behoefte is. In het tweede punt worden wel luxere en grotere woningen genoemd maar mist de notie dat deze vooral voor zuiderlingen bedoeld is. Ook mist in die toevoeging dat door het toevoegen van middensegment de doorstroom op gang gebracht kan worden, waardoor ruimte zal ontstaan in sociale segment. Zie onder andere het Springco/Rebel rapport over de toekomstige woonbehoefte op Zuid waarin met name behoefte aan gezinswoningen ook grondgebonden wordt verwacht.

We danken de indiener voor deze reactie. De gemeente is dankbaar voor de bijdragen van het programmabureau NPRZ aan Koers op Zuid.

Gemeente hecht een groot belang aan de Convergentie agenda en ziet ook de voornemens van de TU Delft om in Rotterdam te vestigen van grote waarde, ook voor Zuid. Zowel voor de economie als de kwaliteit bereikbaarheid van onderwijs en de arbeidsmarktvraagstukken. De koppeling met de transitie opgaven van Stad en Haven zijn daarbij evident. We werken aan de verbinding van de noord en zuidoever met HOV (stadsbrug, Maastunnel). Zodat de onderwijs- en kenniscentra voor iedereen nabij zijn. In de komende periode voeren we spreken met universiteiten als EUR en TU-D over hun toekomstplannen en wegen bij de locatiekeuze daarin de belangen voor Zuid zeer zeker mee. De Koers op Zuid kan voor wat betreft de locatiekeuze hier niet op vooruit lopen. Het toevoegen van middensegment om zorg te dragen voor doorstroming onderschrijven wij. Daarbij willen we o.a. aanbod voor senioren realiseren. Voor kwalitatieve invulling hiervan maken we gebruik van aanvullend Springco-onderzoek naar de woonbehoeften van senioren. Ook zetten wij in op verdere differentiatie van de bestaande voorraad, met voor gezinnen geschikte woningen. We zullen de tekst voor wat betreft doorstroming in Koers op Zuid (Hoofdkeuze 3) hierop aanpassen

Aanpassen pag. 46 toevoegen belang middensegment en doorstroming

31

15.4 Wij vroegen ons af wat wordt verstaan onder 'Maatregelen in de bestaande woningvoorraad, nieuwe woningen en transformatie van vastgoed' (p.46, middenkolom). Waar zien deze maatregelen en instrumenten op? Ook op sloop, samenvoegen en vergroten van bestaande woningvoorraad, zoals ook is afgesproken in NPRZ-verband als onderdeel van onze aanpak. Wij zouden geen instrument willen uitsluiten en dat ook willen uitspreken in de Koers. [..] 15.5 Hoewel het logisch is dat Koers op Zuid focust op Zuid, vinden wij het ook belangrijk om bij het onderwerp Wonen in te gaan op de gevolgen voor de rest van de stad. Als ervoor Zuid de keuze wordt gemaakt om vooral te bouwen voor 'sociale stijgers' en middenklasse, dan heeft dat gevolgen voor mogelijkheden in de rest van de stad en regio, de zogeheten contramal. Het een gaat immers niet zonder het ander. Wij verzoeken u dit op te nemen in de Koers voor Zuid.

15.6 Zoals u zelf ook stelt, is de Koers op Zuid 2040 niet een einddocument, maar een start. Voornemens moeten de komende jaren in actie worden omgezet. Als NPRZ en als lid van de Manifestgroep bieden wij u aan om de voornemens voortvarend samen met u op te pakken en hierover gaan we graag het gesprek met u aan 16.1 Voor onze instelling zijn met name ‘Verbonden, groen en gezond Zuid’ samen met ‘Zuid maakt werk van de toekomst’ perfect te koppelen bij de thema’s waar wij zelf gekozen hebben. Wel mag de student expliciet genoemd worden. Studenten kunnen initiatieven ondersteunen van bewoners of nog verder samen ondernemen. Een student in combinatie met een buurtbewoner of andere instelling op Zuid. Juist deze groep kan vanuit de diverse perspectieven onderzoek doen i.s.m. ons lectoraat Publiek Vertrouwen en Veiligheid. Bijvoorbeeld naar de veiligheidsbeleving rondom Hart van Zuid.

We onderkennen dat verschillende instrumenten inzetbaar zijn. Niks wordt uitgesloten en in de nieuwe woonvisie wordt dit ook concreet gemaakt. Sloop is ook niet uitgesloten maar vergt wel zorgvuldigheid. In onze nieuwe Woonvisie noemen we de concrete maatregelen op het vlak van nieuwbouw en de bestaande voorraad. We zullen het instrument sloop ook in de Koers opnemen.

Aanpassen pag. 46 bij toekomstbestendige woningvoorraad

In de nieuwe Woonvisie, benoemen we het principe van “wijken voor iedereen" en hebben we aandacht voor alle groepen en prijssegmenten en, dat waar weinig betaalbaar is woningen in het betaalbare segment worden toegevoegd. Het woonbeleid wordt verder vertaald naar een praktische aanpak per wijk (maatwerk). Waar nodig werken we aan een gebiedsgerichte uitwerking van de Woonvisie, als onderdeel van integrale plannen voor wijken. Binnen het NPRZ zijn dat bijvoorbeeld de handelingsperspectieven per wijk, waar we de doelen voor doelgroepen en prijssegmenten vertalen naar de nieuwbouwprogrammering in gebieden. Bovenstaand is dus onderdeel van de nieuwe gemeentelijke Woonvisie (waaronder gebiedsgerichte vertaling van gemeentelijke doelstellingen nog volgt) en niet specifiek van Koers op Zuid. De partners van NPRZ zijn betrokken bij de uitvoering van Koers op Zuid, in combinatie met het Uitvoeringsplan NPRZ 2023-2027. Zo maken we samen Handelingsperspectieven per wijk en we bespreken graag en op regelmatige basis de prioriteiten m.b.t. onder andere wonen, buitenruimte, (bereikbaarheid van) onderwijs, werk, cultuur en veiligheid. Voor wat betreft de Manifestgroep; zie reactie daar. Het hoger onderwijs (Hogeschool Rotterdam en Inholland) zijn lid van de Onderwijstafel NPRZ. U kunt de concrete inzet van jullie studenten inbrengen in dit gremium.

32

16.2 Sociaal Ondernemerschap is ook een belangrijk onderdeel wat niet mag ontbreken. Rotterdam Zuid telt momenteel een groeiend aantal sociaal ondernemingen. Voor bestaanszekerheid en indirect dus een gezonder Zuid mag ook dat onderwerp een wat prominentere plek krijgen. Alle keuzen en focusgebied zijn belangrijk voor de toekomst van Rotterdam Zuid. Door daar samen met de studenten of jongeren vorm aan te geven zorgen we voor een future proof Rotterdam Zuid. Wij staan daar, als oudste hoger onderwijsinstelling van Zuid, vierkant achter en zijn zeker bereid om daar een rol in te spelen. 16.3 Het ontwerp hebben wij met plezier gelezen. De zaken die wij tijdens de werksessies afgelopen jaar hebben aangegeven en besproken zijn naar ons idee goed en helder opgenomen in een mooi document, waarvoor dank 18.1 De status van het document is niet helemaal duidelijk, wat voor functie heeft dit straks? Het is een kader voor gebiedsplannen, en kan onderdeel van de omgevingsvisie Rotterdam worden, maar niet per se?

18.2 Onze eerdere input nalopend: o OV verbindingen Rotterdam-randgemeenten: Zien we terug. o Fiets verbindingen Rotterdam-randgemeenten: De lange lijnen zien we niet zo duidelijk terug op kaart. o Zuidelijk Randpark en Hordijk West: Lezen we nu als actiepunt, om een ‘raamwerk’ op te stellen met elkaar. Prima. o Netwerken voor groen, blauw en recreatie: Zien we terug. o Milieubelasting op infrastructuur: Aanvullend op onze eerdere opmerking, geen verdere verzwaring van milieubelasting door infrastructuur maar ook niet door industrie / bedrijvigheid. Daar vinden we elkaar ook. 19.1 Als het gaat om het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie herkennen wij de grote lijnen die we in verschillende trajecten en projecten met elkaar bespreken zoals die van de nieuwe stadsbrug, stadionpark en Hart van Zuid.

Dank voor uw inzet hierin. We onderkennen het belang van sociaal ondernemingen en betrokkenheid van jongeren hierbij. Het hoger onderwijs (Hogeschool Rotterdam en Inholland) is lid van de Onderwijstafel NPRZ. U kunt de concrete inzet van uw studenten inbrengen in dit gremium.

We zien deze opmerking als ondersteuning van de gevoerde omgevingsdialoog en danken de indiener hiervoor Koers op Zuid is een uitwerking van de Omgevingsvisie Aanpassing pagina 8; (2021) en vormt gemeentelijk beleid, en dient als kader verduidelijking voor gebiedsontwikkelingen en wijkaanpak op Zuid. Het is daarbij als beleidsdocument bindend voor de gemeente (zie p. 8). De gemeente zal Koers op Zuid meewegen bij het stellen van prioriteiten, tempo en toekennen van middelen per begrotingscyclus. De lange lijnen t.a.v. fietsverbindingen staan op de kaart als fijnmazig netwerk en worden aangeduid met een witte stippellijn. Ook worden er een aantal te verbeteren en ontbrekende schakels benoemd in het fijnmazig netwerk (in rood aangeduid).

We zien deze opmerking als bevestiging van de Koers op hoofdlijnen.

33

19.2 Allereerst ga ik in op punt negen van het Elftal van Zuid: Tuinsteden versterken door nieuwe ontwikkel-as rond HOV. Wij ondersteunen de plannen om bestaande OV-infrastructuur beter te benutten en aantrekkelijker te maken van bewoners en reizigers. Als het echter gaat om een deels nieuwe HOV-buslijn vragen wij ons af of deze aantrekkelijk en ruimtelijk dragend genoeg kan zijn om veel woningen en functies toe te voegen. Dat is één van de vragen om mee te nemen in het onderzoek dat u aankondigt. Wij kunnen op dit moment niet overzien in hoeverre zo’n nieuwe HOV-buslijn meerwaarde heeft voor reizigers, welke effecten het heeft voor andere modaliteiten en past binnen de financiële mogelijkheden van de MRDH. Deze elementen dienen ook deel uit te maken van onderzoek. 19.3 Daarnaast reageer ik op punt elf van het Elftal van Zuid: Metrostation Charloisse Poort. Wij zouden de huidige P+R Slinge niet opgeven bij een mogelijk nieuwe metrohalte Charloisse Poort. Mogelijk kunnen beide P+R’s een functie hebben. Dit vraagt op termijn nader onderzoek.

19.4 Wij ondersteunen uw visie op ‘werk van de toekomst’.... Wij zijn verheugd te zien dat er door de gemeente Rotterdam een afweging per werklocatie wordt gemaakt over wat het juiste programma (“juiste mix”) en meest kansrijke profiel. In sommige gevallen is woningbouw niet wenselijk en in sommige gevallen draagt functiemenging bij aan het vestigingsklimaat van de werklocatie. Dit sluit ook aan op het beleidsprincipe van de Strategie Bedrijventerreinen MRDH 2023-203: ‘ieder bedrijf op de juiste plek’. 19.5 Wel merken wij op dat in de tekst is opgenomen dat de bedrijventerreinen behouden blijven en de kwaliteit ervan wordt verbeterd, terwijl op de bijbehorende kaart enkele lichtpaarse bedrijventerreinen weergegeven worden die getransformeerd worden tot een gemixt woon-werkgebied. De praktijk zal uitwijzen op welke wijze MKB-productiebedrijven kunnen blijven functioneren als er andere gebruikers, zoals bewoners, in het gebied komen. Dit is een vraag die bij meer MRDH-gemeenten speelt en waar wij graag over mee willen denken.

De Koers benoemd de mogelijkheden voor een kwaliteitsimpuls van de Tuinsteden door verdichting, met name nabij al bestaande OV-knooppunten Slinge, Lombardijen en Keizerswaard. Daarnaast kan een optimale situering van bushaltes in combinatie met verdichting op de gehele corridor de gehele oost-west as verder versterken. We gaan graag het gesprek met u aan op welke wijze deze hov-verbinding kan worden uitgewerkt, en aantakt op het netwerk. We zien deze niet zozeer als één OV-lijn, maar als een as waar de doorstroming en frequentie van OV kan worden verbeterd (door aantakking verschillende buslijnen). De inzet van de P+R's is om vooral ook (bezoekers)autoverkeer buiten de wijken te houden. P+R Slinge zorgt momenteel ook voor veel verkeer door bijv. Pendrecht en Zuidwijk heen. Mogelijk dat Slinge een P+R kan behouden, maar het liefst zien wij hier een kwaliteitsimpuls door verdichting (zie hiervoor). Dit punt vraagt inderdaad om nader vervolgonderzoek. Voor metrostation Charloisse Poort is het beeld wel dat dit pas op langere termijn aan bod zal komen (2040). Deze reactie in lijn met de Koers op Zuid. We zien deze opmerking als ondersteuning van ons beleid t.a.v. het behoud van werk voor Zuid

Dit is in lijn met de Koers, Het aantal m2 bedrijfsruimte blijft behouden (conform beleid). Inzet is dat wonen in de nabijheid van werklocaties met name voor bewoners van Zuid (veelal MBO geschoold en veel Zzp’ers in bouw en zorg) kansen biedt. Uiteraard moet op maat worden onderzocht welk type bedrijven zich verhouden tot wonen. We danken u voor het aanbod om mee te willen denken over dit thema.

34

19.6 Ook willen wij via deze brief de gelegenheid aangrijpen om te wijzen op het feit dat regionale afstemming nodig is bij nieuwe transformatieplannen binnen de gemeente. Dit volgt uit de provinciale omgevingsverordening en is van toepassing bij de wijziging van de bestemming bedrijventerrein bij meer dan één hectare. Wij verzorgen graag deze afstemming indien van toepassing. 19.7 In de strategische agenda MRDH 2023-230 is aangegeven dat de MRDH de individuele gemeenten ondersteunt om de kwaliteit van werklocaties te verbeteren en doen bij dezen ook de handreiking aan de gemeente Rotterdam. Cofinanciering vanuit de regio kan voor de gemeente een hulpmiddel zijn om de kwaliteit van de bedrijventerreinen te stimuleren.

We danken u voor dit aanbod en indien van toepassing treden we graag met u in gesprek

20.1 In deze reactie stippen wij de belangrijkste onderwerpen aan die spelen voor Vreewijk en geven wij aan welke vragen wij nog hebben. Om te beginnen is het goed om te horen dat u uitgaat van maatwerk en het DNA van de wijken op Zuid respecteert. Wat betreft het DNA van Vreewijk, is een groot deel van de wijk een tuindorp, met beschermd stadsgezicht en veel monumentale panden. Kunt u toezeggen dat u de historische identiteit van de wijk ook op de lange termijn zult beschermen? Concreet betekent dit dat mensen in Vreewijk kunnen blijven wonen in een groene omgeving, in betaalbare, goede woningen met behoud van de karakteristieke elementen. 20.2 Daarnaast is het goed om te zien dat u de bereikbaarheid van de wijken op Zuid belangrijk vindt. Wat betreft de bereikbaarheid vinden wij uw plannen echter niet ambitieus genoeg. Om onze wijk (en de omliggende wijken) op de lange termijn goed bereikbaar te houden, moet er fors geïnvesteerd worden in een toename van tram- en buslijnen. Ook moeten de tram- en bushaltes in de wijk verbeterd worden, zodat ze goed toegankelijk blijven voor ouderen en mindervaliden. In de huidige plannen lijkt de HOV-busverbinding de belangrijkste toevoeging te zijn voor de komende 20 jaar, naast een paar kleine aanpassingen in het tramstelsel. Wij verzoeken het College dwingend om de bereikbaarheid met het OV substantiëler te verbeteren.

De huidige plannen zijn te mager voor de lange termijn, waardoor de scheve verhouding tussen het aantal OV-verbindingen noord- en zuid van de Maas in stand wordt gehouden.

In Vreewijk is onlangs een jarenlang verbeterprogramma afgerond. Daarin is in gezamenlijkheid gewerkt door Havensteder, gemeente en bewoners. Maar nog steeds rest er binnen het door het rijk beschermd stadsgezicht en daarbuiten een opgave om dit tuindorp toekomst besteding te maken. Gaat dan bijvoorbeeld ook om maatregelen op het terrein van energie, klimaat etc. Behoud van karakter is daarbij het vertrekpunt en het beschermd stadsgezicht tuindorp Vreewijk en de monumenten daarin hebben een beschermde status.

We danken u voor dit aanbod en zullen van de gelegenheid graag gebruik maken om met u hierover in gesprek te gaan

Met de komst van het HOV Zuidplein - Kralingse Zoom wordt het aantal mogelijke ov-verbindingen op Zuid aanzienlijk versterkt, met name voor de noordflank van Vreewijk. Daarnaast is de ambitie van de MRDH om de bestaande tramlijnen 2 en 25 frequenter te laten rijden. Ook de komst van treinstation Stadionpark biedt in de toekomst meer mogelijkheden voor de ov-reiziger in aanhaking op het treinnetwerk met opschaling van 4 naar 6 citysprinters op de korte termijn, en een mogelijk groeimodel op de langere termijn tot maximaal 12 sprinters per uur. De Groenezoom blijft daarnaast een belangrijke busroute door de wijk Vreewijk.

35

20.3 Met de huidige plannen in ons achterhoofd, blijft de auto voor heel veel Vreewijkers belangrijk. Wij verzoeken u daarom om te kijken naar mogelijkheden voor meer ondergrondse parkeerplekken voor Vreewijkers. Met name als nieuwe woningen worden gebouwd, zijn er kansen voor ondergronds parkeren. De kwaliteit van het wegennet blijft ook een aandachtspunt. Veel straten in Vreewijk zijn verzakt en kapot gereden, dit vraagt om langdurig onderhoud. Blijf hierin investeren. 20.4 Als de gemeente de komende jaren aan de slag gaat met de werkzaamheden, adviseren wij de gemeente om heel goed te letten op de specifieke uitdagingen die Vreewijk als tuindorp met zich meebrengen. Zorg dat duidelijkheid is waar de historische erfgrenzen liggen, en dat deze bij de werkzaamheden gerespecteerd worden. [..] Voor bewoners is het belangrijk om te weten waarom bepaalde keuzes (niet) worden gemaakt. Juist in een wijk als Vreewijk, is het cruciaal om multidisciplinair te werken en bij alle werkzaamheden te kijken of er direct andere projecten aan gekoppeld kunnen worden [..] 20.5 Een onderwerp dat niet expliciet aan bod komt, is het schoonhouden van de wijk. Zwerfafval is en blijft een groot probleem in Vreewijk, net als het ophalen van afval.

Het is belangrijk dat de ruimte zo wordt ingericht, dat alle bewoners ruimte hebben voor een eigen mobiele container en dat de containers niet dagenlang in de publieke ruimte staan. Ook hier is een duidelijk onderscheid tussen de publieke- en de private ruimte van belang 20.6 U benoemt op meerdere plekken dat er voldoende ‘betaalbare woningen’ moeten worden bijgebouwd. Ook deze ambitie onderschrijven wij. Tegelijkertijd leert de ervaring dat de definitie van ‘betaalbaarheid’ nogal kan variëren, afhankelijk van de belangen die op het spel staan. Daarom willen wij u vragen om te specificeren wat u bedoelt met ‘betaalbare woningen’ in Vreewijk. Ook horen wij graag wat uw specifieke streefcijfer is voor het aantal sociale huurwoningen in onze wijk

Bij nieuwbouw wordt gekeken wat dit betekent voor de parkeerdruk in de wijk, en of een parkeeropgave centraal dan wel gebouwd opgelost kan worden. Dit vergt complexe afwegingen in relatie tot ruimte en financiële mogelijkheden. Het onderwerp beheer en onderhoud is onderdeel van de afspraken in de wijkakkoorden.

Gemeente is zich bewust van de specifieke uitdagingen die Vreewijk met zich meebrengt en zal in het vervolg op het eerdere verbeterprogramma met alle partijen daaraan werken. Bij het opstellen van inrichtingsplannen (voor de buitenruimte) wordt uitvoerig onderzoek gedaan naar o.a. flora en fauna, bomen en boomwortels. Ook wordt ingezet op maatregelen om bestaande bomen te behouden en mogelijk groen toe te voegen, om het groene karakter van Vreewijk in stad te kunnen houden. Dit vergt maatwerk. Via inloopavonden, de Vreewijker, mijnrotterdam.nl worden bewoners op de hoogte gehouden van de werkzaamheden. Het schoonhouden van de wijk is belangrijk voor de leefomgeving van bewoners. Het Wijkakkoord en het jaaractieplan is het juiste middel om hier met gemeente afspraken over te maken, niet Koers op Zuid. In sommige stadswijken is er helaas weinig ruimte in de private tuinen, en ook de publieke ruimte is in sommige straten beperkt. Bij herinrichting zal dit onderwerp aandacht moeten krijgen "Betaalbaar" betreft sociaal en middensegment conform de (nieuwe) definities die het rijk hanteert. Een wijk is naar onze mening gebaat bij een mix van inkomens- en leeftijdsgroepen. Het stadsbreed woonbeleid, vastgelegd in de nieuwe Woonvisie, krijgt nog een gebiedsgerichte uitwerking. Die uitwerking is nadrukkelijk breder dan alleen de prijs en het eigendom van woningen.

Het gaat bijvoorbeeld ook over langer thuis kunnen wonen, en kansen voor jongeren en sociale stijgers op de woningmarkt. En specifiek over het "DNA" van de wijk, waarbij het tuindorp karakter van Vreewijk uiteraard wordt gekoesterd.

36

20.7 Het laatste onderwerp dat wij willen aanstippen is ‘Thuis in Vreewijk’. U benadrukt dat u wilt investeren in plekken voor de jeugd. Tegelijkertijd wordt deze ambitie nauwelijks concreet. Vreewijk heeft dringende behoefte aan structurele en duurzame investeringen in speeltuinwerk, jongerenwerk en voorzieningen voor kinderen en jongeren. Er is mogelijkheid die investeringen te doen, via de NPRZ-middelen. Dit betekent echter wel dat NPRZ zich niet meer uitsluitend richt op het onderwijs (via leertijduitbreiding) en schoolgebouwen, maar ook investeert in het brede pedagogische veld. Wij verzoeken u met klem om de kaders voor de NPRZ-middelen zo op te stellen, dat er geïnvesteerd kan worden in het brede pedagogische veld. 20.8 Wij vragen u om ons advies over te nemen. Graag ontvangen wij uw reactie binnen 6 weken. Ook worden wij graag op de hoogte gehouden van verdere besluitvorming. 21.1 We delen uw observaties over Zuid als dynamisch, divers, veerkrachtig en trots gebied. We zijn blij dat Cultuur&Campus Doklaan een prominente plek in de omgevingsvisie heeft gekregen [..] 21.2 Aan de Putselaan ontwikkelen en testen we ideeën, mogelijkheden en concepten die bij gaan dragen aan een succesvolle Cultuur&Campus Doklaan.

Dit kan van betekenis zijn voor het proces dat voortkomt uit de omgevingsvisie Koers op Zuid, onder andere door kennis te nemen van onze ervaringen, en onze positie in de Afrikaanderwijk, Bloemhof, Hillesluis en de Tarwewijk. Hoewel ‘Koers op Zuid’ vooral gaat over de infrastructurele opgaven voor ‘Zuid’, benadrukken we het belang van programmeren [..] 21.3 U geeft in Koers op Zuid prioriteit aan het verbeteren van de woningvoorraad en de buitenruimte in Bloemhof, als onderdeel van de strategie tegen verzakte gebieden. Daarnaast noemt u maatregelen die te maken hebben met klimaatsverandering [..]. Ook is er aandacht voor het vergroenen van de buurten. Dit alles zal impact hebben op de bewoners van Bloemhof. Cultuur&Campus Putselaan - gevestigd in Bloemhof - kan een rol spelen in dit proces, onder andere door ruimte aan te bieden voor bijeenkomsten, door de onderwijsinstellingen te laten bijdragen aan kennisontwikkeling, studenten te betrekken in het proces, en bewoners te ondersteunen in het agenderen van

Koers op Zuid betreft een overall ruimtelijke strategie voor Meer nadruk op heel Zuid behelst en niet inzoomt op wijkniveau of op alle sociale infrastructuur plannen en ambities van het sociale domein. We zullen de voor jeugd op pag. 50 aandacht voor meer fysieke plekken voor de jeugd wel verder aanscherpen. Wij zien echter geen mogelijkheid om met inzet van NPRZ-middelen, investeringen te doen op het gebied van speeltuinwerk, jongerenwerk en voorzieningen van kinderen. De afspraken zijn inmiddels vastgelegd in het NPRZ uitvoeringsplan2023-2027. In het kader van de opgaven wijkakkoord Thuis in Vreewijk gaat de gemeente graag in gesprek met de wijkraad, bewoners en wijkpartijen over de mogelijkheden voor versterken van het pedagogisch veld en de betekenis van plekken en fysieke voorzieningen daarbij. De gemeente zal de wijkraad per mail op de hoogte brengen over de besluitvorming en de wijze waarop met de reactie wordt omgegaan. We danken de indiener voor deze reactie en zijn verheugd met de eerste stappen die nu gezet zijn met Cultuur & Campus op de Putselaan We onderstrepen het belang van de vernieuwende programmering die in Cultuur&Campus tot stand moet komen. Daarbij zullen de ervaringen die worden opgedaan aan de Putselaan benut worden.

De Koers op Zuid is inderdaad een ruimtelijke visie maar de maatschappelijke en culturele invulling is zeker van belang, en niet alleen bij C&C. Waarbij ook rekening wordt gehouden met de behoeften en het DNA van de omliggende wijken, Dit is benoemd in het slothoofdstuk Samen Stadmaken (p 59). We danken de indiener voor het aanbod. Inmiddels hebben wij vernomen dat het team Bloemhof met u contact hierover heeft.

37

zaken die voor hun van belang zijn. Graag gaan we hierover met u in gesprek. [..] 22.1 De gemeente Rotterdam presenteert hiermee een mooie en ambitieuze visie voor dit deel van de gemeente. Deze ambities hebben uiteraard ook consequenties voor het elektriciteits- en gasnet van Stedin [... ] In deze reactie willen wij graag uw uitgangspunt onderstrepen: ‘Voor besluiten over nieuwe ontwikkelingen moeten we weten welke ruimte voor infrastructuur in de toekomst nodig is. Zodat de juiste afweging gemaakt wordt tussen ontwikkelingen nu en gewenste ontwikkelingen in de verdere toekomst’. Gelet op de diverse thema’s vergt dit naar onze mening een integrale afweging voor de fysiek ruimte en de daarvoor te maken keuzes voor nu en de verdere toekomst [....] 22.2 Daarom vragen wij u bij de uitwerking naar afstemming en voor de noodzaak om zo vroeg mogelijk betrokken te worden in de verdere planvorming ten aanzien van de investeringen in de netten om toekomstbestendig te zijn. [...] . We verzoeken u om steeds meer de integrale samenwerking op te zoeken om bepaalde doelen gezamenlijk te realiseren. Zoals bij u bekend dienen bestaande (transport)stations te worden uitgebreid en /of nieuwe stations te worden gerealiseerd om aan het capaciteitsvraagstuk te kunnen voldoen. Er dient daarom voldoende ruimte te worden gereserveerd voor de bovengrondse en ondergrondse assets [..]

22.3 Voor de nieuwe en andere geschetste ontwikkelingen in Koers op Zuid 2040 en de snelheid van energietransitie op Zuid, achten wij het noodzakelijk dat Stedin het huidige Masterplan herziet. Mocht deze herziening inderdaad leiden tot (meer input en) een verdere toename van de energievraag in het gebied dan -wat het huidige masterplan voorziet- kan dit betekenen dat we naast de geplande nieuwbouw in Rijnhaven ook meerdere transformatorstations in het gebied moeten realiseren. Daarnaast blijkt dat het momenteel moeizaam verloopt om geschikte ruimte te vinden voor een nieuw station in Rijnhaven.

De gemeente Rotterdam sluit zich volledig aan bij de oproep van Stedin om intensiever samen te werken bij gebiedsontwikkelingen. Wij onderschrijven het belang van tijdige en kwalitatieve informatie-uitwisseling over-enweer. Hierin worden ook al goede stappen gezet. De punten waarop we samenwerken worden later dit jaar vastgelegd in een strategische actieagenda die samen met Stedin wordt opgesteld.

Het is de gemeente Rotterdam duidelijk dat Pagina 37 gebiedsontwikkeling vraagt om capaciteitsuitbreiding op het elektriciteitsnet. Wij voegen hier graag aan toe dat dit hand-in-hand gaat met het beter benutten van de reeds beschikbare capaciteit. Zo zorgen wij ervoor dat de publieke laadpalen geschikt zijn voor netbewust laden en zetten we in de warmtetransitie zo veel mogelijk in op het voorkomen van onnodige elektrificatie van de warmtevraag. We gaan graag met Stedin in gesprek over zowel het uitbreiden van de capaciteit, als het beter benutten van bestaande capaciteit van zowel de netten van Stedin als ook Tennet. Daaruit volgt een programmeringsopgave, die we samen graag invullen, zodat tijdig schaarse ruimte in boven- en ondergrond kan worden gereserveerd. Wij delen de zorg en het gevoel van urgentie rond de Aanpassing pag. 37 realisatie van een nieuw station in de Rijnhaven. We gaan graag het vervolggesprek aan, waarbij we graag samen met Stedin de ruimtelijke en technische opties doorlopen. En ook over de vraag of er een tweede station op enig moment bij moet komen. Wij achten het zeker van belang dat er een goede informatie-uitwisseling over-en-weer plaatsvindt. Het vinden van een locatie in dit dichtbebouwde gebied is een grote opgave. Wij verwachten dat beide partijen zich hierin zo flexibel mogelijk zullen opstellen.

38

22.4 Voor ons is het van belang dat wij als netbeheerder vroegtijdig inzicht krijgen waar welke concrete ontwikkelingen wanneer gaan plaatsvinden -gelet de energietransitie waar we middenin zitten- zodat wij tijdig de juiste en efficiënte beslissingen kunnen nemen ten behoeve van de netinvesteringen en daarmee de benodigde capaciteit om o.a. uw ambitie mogelijk te maken dan wel te versnellen. Wij vragen u daarnaast ook om aandacht te blijven houden op de onder- en bovengrondse infrastructuur en de ruimtelijke uitvoerbaarheid bij diverse plannen, waarbij de maatschappelijk kosten laag én beheersbaar blijven. Slim samenwerken is essentieel en wij vragen we u om het belang van Stedin niet uit het oog te verliezen [..] 23.1 Het document Koers op Zuid 2040 geeft een mooi beeld van de actuele ambities die leven onder de betrokkenen bij de ontwikkeling van Rotterdam Zuid. Er is veel opgehaald in de vele dialoogrondes die zijn gehouden, waaraan ook de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) in verschillende samenstellingen actief heeft deelgenomen. Het is een mooi vormgegeven document geworden, met waardevolle analyses. Er worden drie duidelijke keuzes in gemaakt. Deze abstract geformuleerde keuzes bieden aanknopingspunten voor verdere uitwerking en concretisering.