[23bb008314] Bijlage 3 behorende bij 23bb008311 over Nota van Beantwoording Koers op Zuid 2040 (november 20203)

Nota van Beantwoording Koers op Zuid 2040 November 2023

1

1. Inleiding De Rotterdamse Omgevingsvisie – Veranderstad (2021) kondigt drie gebiedsuitwerkingen aan. Een daarvan is een nieuw ruimtelijk toekomstperspectief voor Zuid. Een van de aangekondigde gebiedsuitwerkingen in de Omgevingsvisie is een nieuw ruimtelijk toekomstperspectief voor Zuid. Deze is het afgelopen jaar uitgewerkt in Koers op Zuid 2040, en vormt na vaststelling het kader voor verdere toekomstige ruimtelijke plannen en projecten op Zuid, voor de periode tot 2040 (conform het nieuwe Besluitvormingsmodel Ruimtelijke Plannen Rotterdam). De concept - ‘Koers op Zuid” is door het College van B&W op 20 juni vrijgegeven voor consultatie. Het betreft geen formele zienswijze-procedure in het kader van de WRO, omdat Koers op Zuid 2040 niet leidt tot wijzigingen van de Omgevingsvisie (i.t.t. Oostflank). De gemeenteraad is hiervan per brief [M2302-6649 23bo005881] op de hoogte gesteld. Voorliggende Nota van Beantwoording geeft een overzicht van de binnengekomen reacties en geeft antwoord op de door de indieners aangedragen inhoudelijke of procesmatige opmerkingen of vragen. Daarbij wordt ook aangegeven welke aanpassingen op basis van de reacties gewenst of noodzakelijk zijn. De Nota van Beantwoording wordt door het College van B&W betrokken bij de vaststelling van de definitieve Koers op Zuid 2040.

1.1 Nota van Beantwoording In de periode van 1 juli 2023 tot 10 september 2023 is de concept - Koers op Zuid 2040 ter consultatie voorgelegd aan de belanghebbenden, in het bijzonder de wijkraden van Zuid en een breed scala een professionele partners die ook bij de omgevingsdialoog in de ontwerpfase waren betrokken. Via social media zijn ook bewoners van Zuid uitgenodigd om te reageren. Op de ontwerp Koers op Zuid zijn totaal 27 reacties binnengekomen. De volgende belanghebbenden en belangstellenden gaven hun reacties en adviezen: Nr. #

Bedrijf /instantie

1 2 3 4 5 6 7 8 9

SKAR Brede Raad 010 en 010 Toegankelijk. Gezamenlijke reactie van 2 organisaties Stebru RET Manifestgroep Havenbedrijf Rotterdam N.V. Wijkraad Tarwewijk HEF Wonen Partners Hart van Zuid (Ahoy/Theater Zuidplein/Winkelcentrum Zuidplein/ Sportbedrijf Rotterdam) 2

10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Provincie Zuid Holland IkBenWij Zadkine Wijkraad Bloemhof Woonstad NPRZ-Programmabureau Inholland Is vervallen BAR-organisatie MRDH Wijkraad Vreewijk Consortium Cultuur&Campus Putselaan Stedin EUR Wijkraad Feijenoord Wijkraad Lombardijen Wijkraad Groot en Oud IJsselmonde Wijkraad Beverwaard Maasstad Ziekenhuis

1.2 Manier van behandelen reacties Iedere reactie heeft een registratienummer gekregen op volgorde van binnenkomst. In deze nota verwijzen we naar deze registratienummers Er zijn geen individuele reacties binnen gekomen van burgers. De reacties en adviezen zijn in deze nota opgeknipt en soms ingekort, om zo helder mogelijk te focussen op aandachtpunten, vragen, opmerkingen etc. De volledige reacties zijn op te vragen bij Team Koers op Zuid 2040. We geven een antwoord op de verschillende vragen en suggesties uit de reacties en adviezen per indiener. We hebben daarbij geprobeerd zo volledig mogelijk te antwoorden. We geven aan wat we met een ingebracht punt doen. In het geval van een aanpassing in de Koers op Zuid is dit vermeld in de laatste kolom.

1.3 Bijlagen bij concept - Koers op Zuid 3

Bij de concept-Koers op Zuid 2040 werden twee bijlagen toegevoegd; -

Omgevingsdialoog Koers op Zuid 2040 (verslag april 2023) Concept Toelichting doorwerking ROER op Koers op Zuid 2040 (juni 2023)

Geen van de indieners heeft gereageerd op de inhoud van deze bijlagen. Wel waren diverse indieners gecharmeerd van de gevoerde Omgevingsdialoog, en de wijze waarop zij betrokken werden in deze dialoog over Koers op Zuid 2040. De DCMR brengt aan het College van B&W een separaat advies uit over de concept-Koers op Zuid 2040 en de Concept Toelichting doorwerking ROER. Ook dit advies zal bij de verdere besluitvorming in het College worden betrokken.

4

Reacties & adviezen en beantwoording Zie de tabel voor nummer per indiener. Nr. # Reactie belanghebbende 1.1 Allereerst proficiat met een mooi en ambitieus stuk, dat de ambitie om de stad via Zuid nog een stuk mooier en authentieker te maken goed weergeeft. Ik denk dat de hoofdlijnen goed en herkenbaar zijn, en dat het stuk een zorgvuldigheid ademt die Zuid hard nodig heeft.

Antwoord

Aanpassing Koers op Zuid (Voorstel)

Wij zien deze reactie als ondersteuning van de Koers en danken de indiener voor deze opmerkingen.

1.2 Verder kan het werken om voor ook bepaalde beroepen die niet in staat zijn op de vrije sector te kopen of te huren (kunstenaars, cultureel ondernemers) het woonbeleid in te richten. Bv door van hen doelgroepen te maken, en daarvoor ook weer fijnmazig verspreid - woningen te reserveren.

Via de Rotterdamwet is dit nu mogelijk in Charlois. Maar er is een groot tekort aan woningen voor verschillende doelgroepen en prijssegmenten. Zoals in de Koers aangegeven, blijft betaalbaarheid van woningen een zeer belangrijk punt. In de nieuwe Woonvisie gaat de aandacht uit naar de kwetsbare en bepaalde cruciale maatschappelijke beroepsgroepen. Voor uw benoemde doelgroep zullen de reguliere paden bewandeld moeten worden. Rotterdam stimuleert ook collectieve woonvormen, die voor kunstenaars en culturele ondernemers interessant kunnen zijn 1.3 Verder merk ik dat mijn aanvankelijke enthousiasme voor Gemeente en betrokken partijen onderschrijven het belang Cultuur&Campus is afgenomen, omdat het aandeel cultuur los dat Cultuur&Campus een breed programma krijgt, en niet van onderwijs er niet noemenswaardig in lijkt voor te komen. Ik alleen onderwijs betreft. Dit staat ook in de Koers als ben benieuwd of daar nog wat meer kan ontstaan. [...] ambitie (Elftal van Zuid). Het concept Play is daarvoor nog steeds het uitgangspunt. We benutten de ontwikkeling Cultuur&Campus Putselaan via de New European Bauhaus subsidie (opening 2025) waar cultuur in de breedste zin ontwikkeld wordt en als voorbeeld kan dienen voor Cultuur&Campus aan de Doklaan.

1.4 In zijn algemeenheid denk ik dat cultuur als ontwikkelmotor We onderschrijven dit belang en zullen uw suggestie sterker zou kunnen worden ingebracht. Op Zuid is een 'cultuur als ontwikkelmotor' scherper benoemen in Koers bijzondere en eigen ontwikkeling gaande van kunst en cultuur, op Zuid. De inbreng van Cultuur op Zuid is tweeledig: waarbij culturele achtergronden elkaar vinden in nieuwe cultuur met een maatschappelijk en economische waarde. vormen van kunst en cultuur. Ze brengen interesses van De gemeentelijke afdeling Cultuur is een gesprekspartner jongeren bij elkaar op een manier die we niet kennen in het aan tafel in gebiedsontwikkelingen op Zuid. Daarbij wordt ‘formele’ cultuuraanbod, en soms ook sectoren verbindt die ‘we’ gekeken naar zowel tijdelijke invulling als kansen voor de niet gewend zijn. Sport, het sociale domein en lange termijn. Hierbij wordt gekeken naar partijen die ondernemerschap zijn daar voorbeelden van. Een

Aanpassen pag. 43 bij sturen op de juiste mix: cultuur is daarbij een goede ontwikkelmotor toevoegen

5

infrastructuur die daar ruimte voor geeft zou op de thema’s goede groei en werk onverwacht veel kunnen opleveren.

kunnen activeren (ontwikkelmotor) en verbinding met de wijk (maatschappelijk).

1.5 Daarbij valt te denken aan een fijnmazige structuur van werkplekken, in verschillende vormen van betaalbaarheid. Maar ook van presentatieplekken; kleine onafhankelijke vlakkevloertheaters kent Rotterdam eigenlijk niet, en dat zou voor allerlei vormen van cultuur heel goed kunnen werken. Ook kan gedacht worden aan broedplaatsachtige plekken waar kunstenaar-ondernemers die succesvol zijn als aanjager voor hun peers kunnen werken, wat past bij de cultuur van zelf leren en elkaar verder helpen die ik daar zie ontstaan.

De gelaagdheid van de culturele infrastructuur die ruimte biedt voor groei en nieuwe vormen zijn opgenomen in het Ruimtelijk Kader Cultuur in het Cultuurbeleid. Dit ruimtelijk kader is in ontwikkeling. Koers op Zuid biedt een raamwerk waarbinnen deze culturele infrastructuur inhoudelijk vorm krijgt: presentatieplekken, vlakke vloer theaters, werkplekken voor creatieve en jonge makers. Hierbij wordt gekeken naar mogelijkheden bij gebiedsontwikkelingen (ontwikkelclusters/ knooppunten) op Zuid en in de wijken (leegstand/ winkelpanden). Daarnaast heeft het College op 26 september het Broedplaatsenbeleid/uitvoeringsnota Ateliers en Broedplaatsen 2030 vastgesteld (Deze nota wordt in het najaar in de raad behandeld). 2.1 Veel bewoners ‘op Zuid’ bevinden zich in een kwetsbare positie We zijn verheugd te lezen dat u het bewustzijn m.b.t. uw en hebben niet de (financiële) mogelijkheden om hun situatie advies terugleest in Koers op Zuid. U heeft op 18 maart zelf te verbeteren. Extra belangrijk dus dat de woonomgeving 2022 al een uitgebreide reactie van het college ontvangen een bijdrage levert aan de gezondheid, de mogelijkheid om te op uw advies "Ruimte voor een uitdagende verbetering". participeren, de persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid.

Verder hebben we in het NPRZ-uitvoeringsplan 2023-2027 In dat verband verwijzen we graag naar ons advies Ruimte ook afspraken gemaakt in het kader van de (Integrale) voor een uitdagende verbetering over de keten Zorg, welzijn en ondersteuning en preventie in de wijken voor Zuid. Het wonen uit september 2021. Goed om het bewustzijn hierover plan hiervoor moet nog worden uitgewerkt maar wat we terug te lezen in de Koers. We hopen dat daarmee ook de willen is laagdrempelig én dicht op de burgers het aanbod middelen beschikbaar komen om hier daadwerkelijk aan te van informatie, hulp en ondersteuning organiseren. Een werken. deel van de middelen die voor NPRZ hiervoor beschikbaar komt zullen we hier op gaan inzetten. 2.2 In Koers op Zuid 2040 beschrijft u de vraagstukken voor de We danken de indiener voor de reactie toekomst van Rotterdam Zuid. De ambities en randvoorwaarden voor nieuwe gebiedsontwikkeling, projecten en wijkverbeteringen worden benoemd. [...] Wij waarderen het dat u op deze wijze de Rotterdammers betrekt bij de plannen voor Zuid.

6

2.3 Bij het creëren van groenruimtes en verblijfsplekken noemt u de toegankelijkheid. Wij benadrukken dat dit zeer belangrijk is voor minder mobiele Rotterdammers met een fysieke beperking of chronische ziekte en senioren. Nog te vaak komen zij in de buitenruimte obstakels tegen die hen belemmeren in hun mobiliteit. [..] Zorg voor voldoende algemene gehandicaptenparkeerplaatsen, daar waar u inzet op het beter gebruikmaken van bestaande parkeercapaciteit. Zorg ook voor de toegankelijkheid van de aansluiting van het OV op de buitenruimte. Het OV is vooral voor Rotterdammers met een beperking van belang, het is voor hen soms de enige manier om zelfstandig te reizen [...] 2.4 Voor mensen met een slechte positie op de arbeidsmarkt zijn nieuwe bedrijven en werkgevers een kans om samen te zoeken naar geschikt werk. Met ondersteuning van de gemeente ligt hier de mogelijkheid om voor meer mensen een kans op eigen inkomen te bieden. Zet hierbij niet alleen in op de leerpraktijkcentra en het sociaal ontwikkelbedrijf, maar ook op de mensen die nog geen plek op de reguliere arbeidsmarkt hebben gevonden

Goed om te vernemen dat de indiener tijdig wordt betrokken bij plannen in de buitenruimte. Het toegankelijkheidsbeleid voor minder mobiel bewoners zetten wij bij de uitwerking van de plannen voort & hoort de standaard te zijn bij elk project in de buitenruimte. De gemeente is zich bewust van de complexe bereikbaarheid van met ov-stations voor deze doelgroepen, en andere barrières zoals kruispunten en de dijk. Bij herinrichting zal dit specifiek de aandacht krijgen. Ook het plaatsen van voldoende rustpunten in de openbare ruimte heeft onze continue aandacht.

Eind september 2023 heeft de Rotterdamse gemeenteraad ‘Werk is geweldig! het beleidskader Participatie 2023-2026 vastgesteld. In de actielijn ‘De ontwikkeling van mensen bevorderen’ en de actielijn ‘Zorgen voor meer passend werk’ wordt uiteengezet hoe de gemeentelijke inzet voor deze mensen eruitziet. Koers op Zuid is een ruimtelijk toekomstperspectief en kan niet de hele arbeidsmarktaanpak omvatten. Maar in de Koers wordt het brede belang van voorzieningen de leerpraktijkcentra en het sociaal ontwikkelbedrijf als een van de faciliteiten onderstreept. Voor de ontwikkeling van Rotterdam-Zuid als geheel, en juist voor de inwoners die hulp nodig hebben om hun mogelijkheden op de arbeidsmarkt te kunnen verzilveren. 2.5 [...] Wij herkennen de behoefte aan meer woningen voor We beschouwen deze reactie als ondersteuning van deze Geen aanpassing mensen met lage inkomens en de gevolgen van slecht Koers op dit punt. Als gemeente werken we aan een geïsoleerde woningen. In ons advies Code Rood (juni 2023), integrale aanpak. Er zijn energieklussers actief in de stad, over het armoedebeleid van de gemeente Rotterdam, geven wij collectieve energiecoaching en extra subsidie voor vve’s aan dat hierdoor de Rotterdammers in een (financieel) met een lagere WOZ-waarde. kwetsbare positie het meeste last hebben van de klimaatcrisis.

Dit wordt komende jaren verder uitgebreid om nog meer te Door de slecht geïsoleerde woning hebben zij niet alleen in de betekenen voor deze groep Rotterdammers. Verder winter meer last van kou, tocht, vocht en schimmel maar ook in dringen we door middel van prestatieafspraken met de zomer meer last van de hitte die hun huis eerder woningcorporaties aan op het versneld verduurzamen van binnendringt en daar blijft hangen. Dit heeft direct gevolgen woningen van mensen in armoede. Daarnaast hebben voor de gezondheid maar ook voor de financiële positie omdat Woningcorporaties budget gekregen vanuit de voor hen de energierekening meer gestegen is en zij vaak niet Rijksmiddelen voor de aanpak van energiearmoede om in de positie verkeren om zelf energiebesparende maatregelen versneld te verduurzamen. te treffen.

7

2.6 Ook noemt u de behoefte aan levensloopbestendige woningen in verband met de vergrijzing. Niet alleen voor senioren maar ook voor mensen met een beperking of chronische ziekte is het van belang dat een woning goed toegankelijk en aanpasbaar is. Deze mensen vind je in alle leeftijdscategorieën en levensfasen. Sommige studeren, anderen hebben een gezin. Zet daarom bij nieuwbouw in op universal design, en dring er bij de woningcorporaties op aan dat zij hun woningen op basis van een (aanpasbaar) universal design bouwen. Leg dit vast in de prestatieafspraken van de gemeente met de woningbouwcorporaties.

We onderkennen dat in bepaalde wijken een tekort is/ dreigt aan woningen die geschikt zijn om langer thuis te wonen en of zorg te ontvangen. In het woonbeleid is vergrijzing benoemd als belangrijke opgave. We zetten in op concrete maatregelen zoals woonzorgconcepten en thuisplusflats. Het verzoek voor universal design is daarbij niet als uitgangspunt gebruikt, we werken met sterren toegankelijkheid en vragen meer sterren voor woningen t.b.v. ouderen en minder validen. Generiek meer sterren vragen, betekent stapeling van bovenwettelijke eisen, vandaar dat de hoeveel "sterren" die gewenst zijn, per bouwproject of locatie kunnen verschillen. 3.1 In onze reactie zouden we het graag tot de Maashaven willen In de Koers wordt prioriteit gegeven aan het verbinden van beperken [ ..] Daarin hebben we geconcludeerd dat het gebied de Maashaven met achterliggende wijken. De Maashaven niet uitnodigt om te verblijven. De gebouwen zijn oversteekbaarheid van de genoemde kruispunten (van naar binnen gekeerd, de auto is zeer dominant en de gebieden barrière naar verbinder) is inderdaad een grote opgave. Rijnhaven en Hart van Zuid zijn meer zichtbaar. Ook is dit gebied gebaat met het toevoegen van Het kruispunt Putselaan-Brielselaan/Dordtselaan-Maashaven programma, daar waar mogelijk gezien de bedrijven die er Oostzijde is de verbinding tussen de Tarwewijk, de Maashaven, nog zitten.

De ontwikkeling van het Nelson Mandelapark, de Afrikaanderwijk en Feyenoord. Een groot verkeersplein de zone langs de Brielselaan waaronder de Maassilo en de waar op 2 niveaus mensen passeren met de fiets, auto of het Cultuur&Campus aan de Doklaanzijde vormen de eerste openbaar vervoer. Het slechten van een dergelijk kruispunt aanzetten daartoe. In gesprekken destijds met SO is vraagt om een groot gebaar. In uw visie lijkt de richting voor aangegeven dat het plan niet meteen passend is, ten kostte Maashaven slechts een ontwikkeling langs het water en een gaat van de openbare ruimte. Bovendien wil de gemeente opwaardering naar een stadsplein en mogelijke overkluizingen. eerst een breder zicht ontwikkelen op de toekomst van de Dit gebied zou gebaat zijn bij het toevoegen van programma Maashaven en zijn omgeving. [...} 3.2 Volledigheidshalve hebben we de, met de gemeente gedeelde, We danken u voor het indienen van de visie. In gesprekken visie nogmaals toegevoegd en een visie van Knooppunt destijds met SO is aangegeven dat het plan niet meteen Moerwijk waarin soortgelijke vraagstukken zijn behandeld. passend is, ten kostte gaat van de openbare ruimte. Bovendien is het beleid van de gemeente t.a.v. unsolicited proposals' n.a.v. het Didam Arrest aangepast. De gemeente wenst eerst een breder zicht ontwikkelen op de toekomst van de Maashaven en zijn omgeving.

4.1 We hebben gezamenlijk geconcludeerd dat er voor het OV We beschouwen deze reactie als ondersteuning van deze diverse uitwerkingsopgaven zijn, soms ook gekoppeld aan Koers op dit punt en danken de indiener voor deze reactie andere lopende ontwikkelingen. We blijven daarover graag in overleg. We vinden de aandacht voor sterke OV-verbindingen, meer P+R (Paasweide), verdichting rond knopen en meer ruimte voor andere functies dan de auto positief.

8

4.2 Bij de OV-ambities missen we PTT (versnellingsambitie; gemiddeld minstens 10%) en OV+. Dit beperkt zich niet tot het beschrijven van de huidige situatie; voor deze ambities moet veel gebeuren wat ook impact heeft op de omgeving. Dit past o.i. dus wel degelijk op de kaart met nieuwe/te vernieuwen verbindingen. 4.3

4.4

4.5

4.6

We zijn het met indiener eens dat het versnellen van de Ja. pag. 42 bestaande tramlijnen 2, 23 en 25 belangrijk is voor de aantrekkelijkheid en exploitatie van het openbaar vervoer, en dat dit op Zuid op alle tramtrajecten gewenst is. We zien daarnaast ook dat op een enkele locatie het versnellen van de tram ook haaks kan staan op andere belangen en stedelijke ambities, zoals bij de Groene Hilledijk. Dit vraagt om maatwerk per traject en per locatie. T.a.v. Tuinstedenlijn: het versterken van oost-westverbindingen Wij onderschrijven de indiener dat het Zuidplein het door betere infrastructuur op de Slinge, Spinozaweg en belangrijkste OV-knooppunt is en zal blijven op Zuid. Het Groeninx van Zoelenlaan onderschrijven we, maar o.i. moeten versterken van de oost-westverbindingen door de de verbindingen vanuit Pendrecht en Zuidwijk wel naar Tuinsteden moet vooral infrastructureel en op aanbod aan Zuidplein blijven lopen. Het vervoerpotentieel van deze knoop frequentie gezien worden. In een vervolgstudie t.a.v. de èn bestemming is veel groter dan dat van doorgaande oostverdere ontwikkelingspotentie van de zuidelijke tuinsteden westverbindingen. Toevoegen van programma betekent niet willen wij graag met de RET verder in gesprek hoe en waar dat oriëntatie op Zuidplein ineens verdwijnt. O.i.

past deze verdere optimalisaties in het ov-aanbod mogelijk zijn, structuur ook goed bij het uitgangspunt ‘jezelf blijven’: welke hand in hand kunnen gaan met stedelijke verdichting Zuidplein blijft het centrum van Zuid. en de opgave in de buitenruimte Voor een HOV-as door de kop van Feijenoord moet nagedacht Wij delen het inzicht van de indiener in een koppeling van worden over een lijnvoering. Op dit moment lijkt ons een lijnen 32 en 66 als kansrijke mogelijkheid, waarbij in de koppeling van lijnen 32 en 66 kansrijker dan een route via Kop van Feijenoord onderzocht kan worden hoe de nieuwe, Mariniersweg en Hofplein. Ruimte voor HOV op de Westblaak grote ontwikkelingslocaties directer door de buslijnen vraagt dan aandacht, evenals de routekeuze door Feijenoord ontsloten worden. Dit vraagt om nadere studie, zo ook de (nu niet beslissen, maar wel een verkenning starten) en route via de Lange Hilleweg. (tenminste) behoud van de doorstroming en kwaliteit van de route via de Lange Hilleweg.

We vinden het jammer dat het idee van een treinstation Een nieuwe voetgangersverbinding over de Entrepot (noordelijker gelegen station Zuid) is afgevallen en Persoonshaven en een algehele upgrade van looproutes vragen om wel te studeren op verbetering van de vanuit noordoostelijke richting zien wij als een belangrijke bereikbaarheid van station Zuid vanuit de noordkant van de impuls om station Zuid meer waarde te geven voor de wijk, bv. met een tapis roulant. wijken Feijenoord en Entrepot. Verder is de zuidelijke entree van het station niet toegankelijk en geschikt voor het bedienen van de vele duizenden woningen die hier de komende jaren verrijzen. Hierover is nadere dialoog met ProRail voor noodzakelijk. De ambitie voor 12x/u HOV Maastunnel vraagt o.i. om een De ambitie staat benoemd, maar of dit daadwerkelijk uitspraak (vanuit perspectief Zuid) hoe dit i.h.k.v. haalbaar is zal nog moeten blijken uit vervolgonderzoek tunnelveiligheid gerealiseerd kan worden. naar tunnelveiligheidsaspecten van de Maastunnel. Op dit moment is vooral de invoering voor de korte termijn in 2024 wat prioriteit heeft. Onderzocht kan worden of deze hov-lijn mogelijk doorgetrokken kan worden op Zuid vanaf Zuidplein (bijv. richting Ridderkerk).

9

4.7 Het vrijvallen van ruimte die voorheen voor de auto was kan positief voor het OV zijn, maar soms ook een bedreiging. ‘Van kruispunten naar stadspleinen’ kan daar een voorbeeld van zijn; dit kan de ruimte en doorstroming voor OV belemmeren. Hetzelfde geldt voor parkeren: hier wordt nu groen en water genoemd, maar vergeet ook OV-infrastructuur niet. Het vasthouden aan parkeernormen/faciliteren van parkeerdruk werkt nu vaak belemmerend voor het realiseren van vrije OVinfrastructuur. 4.8 Voor 30 km/u geldt dat dit de concurrentiepositie van het OV kan versterken, maar dan moet wel de gelegenheid aangegrepen worden om gelijktijdig de versnellingsambitie voor het OV te realiseren. Bijvoorbeeld door meer OVinfrastructuur met snelheidsdifferentiatie. Zie het position paper OV en 30 km/u van gemeente, MRDH en RET.

Wij delen het zorgpunt van de indiener. Vergelijkbaar met het Hofplein op noord, dient bij het toekomstig omvormen van de grotere kruispunten op Zuid nadrukkelijk doorstroming van het openbaar vervoer beschouwd en meegenomen worden binnen afwegingen in projecten. Bij enkele kruispunten rijdt ook geen of beperkt busverkeer: nadere keuzes in routering of vrijliggende OVinfrastructuur kan ook verder bijdragen aan gezamenlijke ambities. Wij zijn ons bewust van de relaties tussen 30km en het OV. Bij stapsgewijze verdere invoering van 30 km/u zal maatwerk noodzakelijk zijn om de positie van het openbaar vervoer op peil te houden. Dit kan per wijk, weg of straat verschillend zijn. Binnen 30km/u zones hoeft niet per se de maximumsnelheid maatgevend te zijn: ook de mate van vormgeving en hinder door andere weggebruikers speelt daarin een rol, en de betrouwbaarheid van de dienstregelingen. 4.9 De keerzijde van verdichting op knooppunten is het gevecht om Wij zijn het eens met indiener dat de OV-knooppuntfunctie de schaarse ruimte. Ontwikkelingen rond o.a. Rotterdam centraal dient te staan bij verdichting van grotere Centraal en Zuidplein hebben ons lessen geleerd die we graag knooppunten, en dat hier niet bezuinigd op moet worden meegeven: stel de OV-knoopfunctie voorop, bezuinig niet op op de positie van de voetganger. Bijv.

bij de wachtcomfort en zorg voor ruime, vlotte en veilige looproutes doorontwikkeling van Zuidplein en de realisatie van het tussen OV-modaliteiten en de omgeving. nieuwe busstation hebben reizigerscomfort, overstaprelaties reistijden zeker de aandacht gehad. (Het is ook bijvoorbeeld ook daarom dat uitstaphaltes bus bijvoorbeeld nog steeds op +1 zitten) Ook bij de nog komende verdichting met woningbouw is het van belang elkaar hierop aan te spreken. 4.10 Afsluitend zouden wij als advies willen meegeven om de Wij nemen dit advies mee bij vervolguitwerking bij het uitwerkingsopgaven voor het OV in een overzicht te benoemen programmeren van de opgaven naar en per opgave aan te geven hoe het uitwerkingsproces in gang uitvoeringsprogramma's of overzichten per wijk kan worden gezet. 5.1 Mooi en ambitieus stuk. We zijn verheugd dat er erkenning is We danken de indiener voor de reactie. We zien de voor ons werken en Manifest voor Zuid. De opgaven voor Manifestgroep als een belangrijke klankbord- en wonen, leefbaarheid en mobiliteit worden goed benoemd. We signaleringsgroep waar de gemeente de komende jaren willen de volgende zaken echter stevig onder de aandacht het gesprek mee wil voortzetten. Ook zijn we verheugd dat brengen: de Manifestgroep zelf initiatieven neemt, onder andere op het gebied van jeugd en jongeren.

Ja pag. 34

10

5.2 We missen de integraliteit van de aanpak. Een voorbeeld; goed dat Cultuur & Campus zo uitgebreid wordt benoemd, maar wat is nodig aan mobiliteit, infrastructuur/ruimte, woningbouw en sociaal programma om dit te realiseren

5.3 Hoe wordt aangekeken tegen werkgelegenheid en de rol van het MKB?

5.4 Bij gezondheid missen we de voorzieningen, de innovatie hierbij en de samenhang. Bijvoorbeeld; welke specifieke expertise is nodig op Zuid en wat kunnen zorginstellingen en onderwijs inde aanpak betekenen?

5.5 We missen de sociale infrastructuur en wat hierbij hoort (kinderopvang, naschoolse activiteiten, jongerenwerk etc.). Suggestie voeg; dit toe.

Wij onderstrepen het belang van Cultuur&Campus voor de sociaal-economische ontwikkeling van Zuid. Ook zal het de motor zijn voor gebiedsontwikkeling aan de Maashaven. We beschouwen uw reactie als zorg voor de uitwerking, hoe werken we de ambities verder uit. In de Koers staan voor de Cultuur&Campus op pag. 64 de randvoorwaarden geschetst voor de integrale ontwikkeling van Cultuur&Campus. De thema's die u in uw reactie noemt maken onderdeel uit van de kritische succesfactoren die we daarin benoemd hebben. We pakken deze opgave aan als een integrale gebiedsontwikkeling en niet als een individueel bouwproject. We verwijzen hierbij graag naar hoofdkeuze 2 Zuid maakt werk van de toekomst. Hier staat de economische structuurversterking centraal en de ambitie om meer werkgelegenheid in Zuid te creëren. Daarbij wordt onder andere ingezet op de vitale kern(winkel)gebieden, het ontwikkelen van plinten in de stadsstraten, behoud en versterken van de werklocaties en het ontwikkelen van gemixt programma in gebiedsontwikkelingen. Mkb speelt in deze gebieden een centrale rol. De gemeente heeft middelen gereserveerd in het Actieprogramma Mkb 010 en via een subsidieregeling voor (winkel)gebieden - Vitale Kerngebieden. Ten aanzien van voorzieningen zullen we zorg toevoegen Aanpassing pag. 28 bij de ambitie gezond op pag. 28.

Echter, niet alles heeft direct een ruimtelijke component, die we terug kunnen laten komen in dit ruimtelijk toekomstperspectief. We zijn ons als gemeente bewust van de samenhang en stimuleren de innovatie, bijvoorbeeld door deel te nemen aan het onderzoek Spring en in de doorwerking van het NPRZprogramma, om van daaruit gerichtere samenwerking en expertise met elkaar in op te bouwen. Wij hebben dit op hoofdlijnen samengevat bij hoofdkeuze 3 Aanscherping pag. 50 onderdeel sociale samenhang en leefbaarheid. We kunnen dit, mede op basis van uw reactie, verder versterken. Echter, we leggen in de Koers vooral de relatie met het ruimtelijk domein (plekken, voorzieningen) en niet met jongerenwerk en naschoolse activiteiten an sich.

11

5.6 Kennis en onderwijs; Er is sec aandacht voor Cultuur&Campus en TU/EUR/Erasmus MC. Het laatste en de komst van de TU is natuurlijk geweldig, maar de ontwikkeling van primair onderwijs, voortgezet onderwijs, Mbo, en Hbo is minstens zo belangrijk voor Zuid. Suggestie; maak een integrale en ambitieuze paragraaf hiervoor en kijk onder andere naar NPRZ!

5.7 Er wordt nauwelijks aandacht besteed aan de mogelijkheden van Dijkpark(en). Suggestie; ga nog eens goed en onderbouwd het gesprek hierover aan met ons! "

6.1 Het Havenbedrijf is door de gemeente betrokken bij de totstandkoming van de Koers op Zuid. [..] Dit hebben we zeer gewaardeerd. [..] Het Havenbedrijf ziet een positieve Koers voor Zuid: versterken wat er al is en toch jezelf blijven. [...] Voor het Havenbedrijf is de relatie tussen de Waalhaven en Zuid van groot belang en wij willen graag de sociaaleconomische relatie met Zuid versterken [...] Het Havenbedrijf herkent de uniciteit van Zuid, zoals dat mooi beschreven staat in hoofdstuk 2 van de Koers op Zuid, ‘het DNA van Zuid’. [..] Het Havenbedrijf herkent en erkent de in hoofdstuk 3 geschetste opgaven voor Zuid, die vervolgens uitgewerkt worden tot de 3 keuzes voor Zuid (hoofdstuk 5).

We zijn het eens dat alle ontwikkelingen in het brede Aanpassing, onderwijsveld van belang zijn voor Zuid. Een breed aanbod aanvulling op pag. 40 is daarbij van belang. In de Koers is vooral aandacht gegeven aan wat er nog NIET is en dat de aandacht gegeven. Maar gemeente zet volop in op alle terreinen van onderwijs. Als partner van het NPRZ staat dat goed omschreven in het nieuwe Uitvoeringsplan NPRZ. De gemeente voert daarnaast onder andere gesprekken met het Mbo en Hbo voor een gezamenlijke ruimtelijke strategie op hun onderwijslocaties. Deze samenwerking is belangrijk om de gewenste maatschappelijke impact te genereren. We zullen de paragraaf over onderwijs uitbreiden op jullie advies. Gemeente en Manifestgroep hebben herhaaldelijk inzichten gedeeld over Dijkpark(en). In Koers op Zuid 2040 wordt prioriteit gegeven aan de oversteekbaarheid van de dijken (van Barrière naar verbinder). Dit is van groot belang gezien de drie grote parken (Stadsprojecten) die in de havenbekkens Rijn- en Maashaven en in de rivier gerealiseerd gaan worden. Het ontwikkelen van de dijk tot een langgerekt park voor Zuid als geheel is niet aan de orde. De gemeente heeft voor de inpassing van de dijk andere uitgangspunten gekozen, zoals ParkstadRoseknoop. Op sommige delen is de ruimte schaars en hebben infrastructuur en waterveiligheid ook een belangrijke plaats/positie.

We willen graag met u het gesprek voortzetten rondom een concrete ontwikkeling zoals rond Cultuur&Campus-Maashaven. Een gebied waar in de komende jaren nog veel keuzes gemaakt moeten worden. We zien de reactie als ondersteuning van de Koers en danken de indiener voor de opmerkingen

12

6.2 Het Havenbedrijf snapt de wens van de gemeente en ziet de kansen die een verplaatsing (goederenemplacement bij het Stadionpark) biedt voor de herontwikkeling van dit gebied. Op dit moment zijn we samen met de gemeente en ProRail met elkaar in gesprek over de ruimtelijke en financiële consequenties. Het is de verwachting dat uitplaatsing naar Maasvlakte of Kijfhoek ruimtelijk gezien mogelijk is. Over de financiële consequenties van deze uitplaatsing van het emplacement, waarbij het spoorgoederenproduct niet verslechtert, zijn op dit moment nog geen conclusies mogelijk. 6.3 Pagina 38: “Een gezonde leefomgeving heeft schone lucht. De aansluitingen voor walstroom voor grote schepen worden uitgebreid. [...] ”. Het Havenbedrijf onderschrijft deze passage, die in lijn is met onze visie op de Waalhaven, ‘Waalhaven 2040 - Haven in de Stad’ en ook de gezamenlijke walstroomstrategie van het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam, op basis waarvan nu in de Waalhaven ook al walstroomprojecten worden uitgevoerd. 6.4 "Op pagina 43 schrijft de gemeente: “Industriële bedrijvigheid: ruimte behouden aan de randen van Zuid, zoals Oostdijk. Dit vraagt om goede afstemming met (tijdelijke) woningbouw in de omgeving. In de Waalhaven en Sluisjesdijk kunnen mogelijk stadslogistiek en circulaire maakindustrie toegevoegd worden aan de mix.

[...} In deze periode zijn hier geen woningen voorzien"" Het Havenbedrijf leest hierin de herbevestiging dat woningbouw op deze locatie (in ieder geval tot 2040) niet voorzien is [..] [..] . Het Havenbedrijf pleit er dan ook voor om op pagina 64 aan de zin, “De Sluisjesdijk en Waalhaven-Oost kunnen worden herontwikkeld voor MKB om zo meer betekenis te krijgen voor de werkgelegenheid”, het begrip ‘haven-gerelateerd’ in te voegen. Dus: “(…) worden herontwikkeld voor havengerelateerd MKB (…)”. Niet-havengerelateerde MKB kan juist goed op de bedrijventerreinen in de omgeving van de haven gevestigd worden.

Het verminderen van het aantal goederensporen bij Stadionpark heeft een hoge prioriteit. We zijn blij met de samenwerking van HbR op dit punt en zetten de gesprekken en onderzoeken over haalbaarheid en uitvoering graag voort.

We zijn onderschrijven het belang van de walstroomstrategie en waarderen de inspanningen van het HbR bij de realisatie daarvan.

Het Havenbedrijf is via hoofderfpacht gerechtigd Sluisjesdijk te ontwikkelen, in afstemming met de nabijgelegen stad. Havengerelateerde functies die zich daartoe verhouden zijn daartoe altijd mogelijk, zeker als zij substantieel veel werkgelegenheid bieden. Echter, zoals op p. 43 van de Koers is aangegeven, kunnen ook andere bedrijven een goede aanvulling zijn. Zeker in geval van kavels die incourant zijn voor havenbedrijven. Bijvoorbeeld maak- of circulaire bedrijven, zoals ook Waalhaven Zuid., RDM en M4H te vinden zijn, en die van belang zijn in de transitie naar een circulaire economie. We sluiten dergelijke (MKB) bedrijven, die niet per se havengerelateerd zijn, niet graag uit en zullen de Koers op dit punt niet wijzigen. De gemeente gaat graag met u in overleg over hoe de toekomstige economische en ruimtelijke ontwikkelingen Sluisjesdijk en Waalhaven verder worden vormgeven. Zoals in de Omgevingsvisie al is aangegeven, en in deze Koers is bevestigd, is de Sluisjesdijk op de lange termijn zoekgebied voor verstedelijking.

13

6.5 [..] Dit metrostation (red; Charloisse Poort) is voor de Waalhaven een van de belangrijkste pijlers voor de versterking van de sociaaleconomische relatie tussen Zuid en de haven. Op korte termijn is er juist in het woon-werkverkeer van en naar de Waalhaven en de daar gelegen onderwijsinstellingen veel winst te behalen om mensen uit de auto te krijgen en in het OV. Maar de bussen zitten nu overvol, waardoor die geen echt alternatief voor de auto zijn.

6.6 Tot slot herkent het Havenbedrijf zich heel goed in de titel van het laatste hoofdstuk van de Koers op Zuid, ‘Samen Stad Maken’. [...] De Waalhaven is een uniek deel van de haven, de ‘werkplaats van de haven’ en biedt ongeveer 23.000 arbeidsplaatsen, waarvan circa 16.000 in de Waalhaven-Oost en -Zuid. Mensen uit Zuid die hier werken kunnen daar op de fiets heen. Dit is uniek en moeten we koesteren. [..] De Koers op Zuid en onze visie Waalhaven 2040- Haven in de Stad zijn wat het Havenbedrijf betreft een goede basis om samen met het College verder te werken aan de ontwikkeling van Zuid 2040. 7.1 In het wijkakkoord van de Tarwewijk zijn belangrijke doelstellingen gezond, goed en betaalbaar wonen in een veilige, groene en schone omgeving en de kans om zich te kunnen ontwikkelen in een positieve sociale cohesie. Wij wensen dat bewoners zelfredzamer kunnen zijn en kinderen gelijke kansen hebben in hun schoolcarrière, zich prettig voelen en in een veilige omgeving kunnen wonen en spelen. Tot slot staat armoede de ontwikkeling van kinderen in de weg. In het toekomstperspectief Koers op Zuid 2040 worden deze thema’s benoemd en staan wij als wijkraad positief achter de doelstellingen en de genoemde acties. Kijkend naar het bovenstaande hebben de volgende thema's uit Koers op Zuid voor ons prioriteit.

7.2 Werken in de techniek, zorg of in de haven, het MKB of juist als zzp'er: op alle fronten wordt ingezet om de werkgelegenheid te bevorderen. Ook wij zien graag meer mensen met een goed betaalde baan en die zich kunnen ontplooien en kansen weten te pakken.

We onderstrepen het belang van Charloisse Poort voor de Waalhaven maar we de indiener erop wijzen dat gezien de investeringen die nodig zijn voor de OV schaalsprong op Zuid, we Charloisse Poort niet op korte termijn zullen kunnen realiseren. Wel zullen we de reservering moeten borgen, in die zin dat er geen ontwikkelingen plaats vinden die een station en een verdichtend programma in de toekomst frustreren. We gaan graag met de vervoerders en u in gesprek hoe we ondertussen in de komende periode de OV-busvoorzieningen kunnen versterken in relatie met het hoogwaardiger maken van het OV op de tuinstedenlijn. We gaan graag in op de uitnodiging van het Havenbedrijf om hierin samen op te trekken en de gesignaleerde kansen van de Waalhaven voor Zuid, zoals versterken economisch profiel, werkgelegenheid en bereikbaarheid OV en langzaam verkeer concreter te maken

We zien deze reactie als ondersteuning van de Koers en danken de indiener voor de opmerkingen

We zien deze reactie als ondersteuning van de Koers, maar verwijzen tevens naar het Uitvoeringsplan NPRZ (Pijlers onderwijs en werk)

14

7.3 Het is goed dat er in het toekomstperspectief zoveel aandacht uitgaat naar Onderwijs en de waarde ervan voor inwoners van Zuid. De Cultuur & Campus is daarin voor ons het meest aansprekende voorbeeld en wij dichten dit initiatief dan ook veel kansen toe voor de wijken. De toegang tot onderwijs (en werk) in andere gebieden vanuit Tarwewijk en omliggende wijken verdient extra aandacht. Wij zien graag meer werk gemaakt worden van een permanente (fiets)verbinding in de Maashaven tussen Katendrecht en het gebied Charlois. [...]

Goed dat u het belang van Cultuur&Campus herkent. We zien deze reactie als ondersteuning van de Koers op het realiseren van de ontbrekende schakel vanuit de Tarwewijk naar Katendrecht. We erkennen dat er betere fietsverbindingen o.a. nodig zijn om de scholen goed te bereiken. Het momentum van realisatie van een nieuwe verbinding over de Maashaven hangt samen met de mogelijkheden voor verdere ontwikkeling van de Maashaven zelf. Het toekomstige stadspark is daar een eerste stap in. De havengebonden ligplaatsen in de Maashaven hebben echter ook een belang voor de nautische bedrijvigheid, dit zal in samenhang beschouwd moeten worden. 7.4 Met de komst van het Nelson Mandelapark krijgt de We zijn verheugd te lezen dat uw wijk de komst van het groenopgave voor Zuid een kwaliteitsimpuls. [...] Niet alleen Nelson Mandelapark toejuicht. In de Koers onderschrijven zien wij graag de rode loper vanuit de wijk naar het nieuwe wij het belang van een goede verbinding met de wijk. We stadspark gaan, ook mag wat ons betreft de visie op groen veel zullen bij de uitwerking ook onderzoeken of dit de wijk in meer doorgetrokken worden de wijk in naar pleinen, straten en kan worden doorgetrokken. Het slechten van de speeltuinen als exponent van dit prachtige park.

barrièrewerking van de Brielselaan en de dijk tussen de Tarwewijk en de Maashaven is een goed voorbeeld met wat in deze Koers bedoeld wordt met 'van barrière naar verbinder'. De uitvoering van Campus Tarwewijk en het project Tarwekracht geven een grote kwaliteitsimpuls aan de, door toevoegen van groen en aantrekkelijkere gebruiksmogelijkheden. Daarnaast zal in de toekomstige onderhoudsplannen voor de Tarwewijk de visie op groen een belangrijk onderdeel zijn. 7.5 In Tarwewijk zijn het grootste gedeelte van de huizen Een terechte zorg van de wijkraad, we onderschrijven het onvoldoende voorbereid op een duurzame toekomst. Maar belang. De gemeente heeft een faciliterende rol in deze liefst 70% heeft het energielabel C of lager. Voor alle mensen, versnellingsopgave, zoals ook benoemd op p. 62 (Het Elftal maar vooral ook kinderen, is het zeer belangrijk om fijn, veilig van Zuid). We geven samen met het Rijk vorm aan een en gezond te wonen. Er staat nog enkele nieuwbouw op het rijkssubsidie voor het isoleren van koopwoningen onder de programma in de wijk de komende jaren, toch zien we graag hypotheekgarantie. Daarnaast is er een subsidie voor vve’'s een intensivering van oplossingen om woningen (huur of koop) voor woningen onder de 3 ton uit de te isoleren met extra hulp van Rotterdam. Dit scheelt niet alleen energiearmoedegelden.

Tot slot stelt de gemeente een in de portemonnee, maar is ook een stuk gezonder voor energieloket in, om eigenaarbewoners van advies te inwoners van de wijk. kunnen voorzien. Er zijn energieklussers actief in de stad en collectieve energiecoaching. We dringen door middel van prestatieafspraken met woningcorporaties aan op het versneld verduurzamen van woningen. Hiervoor zijn ook Rijksmiddelen beschikbaar gesteld.

15

7.6 Wij staan volledig achter de visie op langzaam verkeer en ruimte voor voetgangers en fietsers in alle plekken van de Zuid en daarmee de wijk. Verder is de Brielselaan voor ons een barrière die beslecht moet worden, maak voor ons de oversteek toegankelijker voor voetgangers en fietsers naar Balkon op de Maas en het nieuwe Nelson Mandelapark. Maar ook toekomstig (fiets)verkeer naar Cultuur & Campus en vice versa naar metrostation Maashaven kan extra aandacht gebruiken om de verkeerssituatie voor alle deelnemers veiliger te maken. 7.7 Tot slot vraagt de wijkraad of het mogelijk is ook een tijdspad te schetsen van het voorgenomen toekomstperspectief. Graag zien wij een meer gedetailleerde uitwerking binnen de periode van 17 jaar die nu beschreven is in de omgevingsvisie.

8.1 Op de valreep nog een reactie vanuit ons. Met belangstellingen hebben het ontwerp Koers op Zuid gelezen. Het is een mooi ambitieus toekomstperspectief geworden. Met gelukkig aandacht voor (gevarieerde) programmering, kwetsbare doelgroepen en ruimtelijke reserveringen voor toekomstige voorzieningen. Voor nu hebben we geen inhoudelijke op- en aanmerkingen, maar denken graag mee en dragen graag bij aan de realisatie van de ambities! 9.1 In Koers op Zuid 2040 zien wij allereerst mooie ambitieuze plannen terug, en ook de verbetering van de OV-verbindingen zien wij als een belangrijke ontwikkeling. In het plan staat dat Hart van Zuid als centrum op de andere oever wordt gezien. De partners van Hart van Zuid willen samen met de gemeente verder werken aan het tot stand laten komen van het tweede Stadscentrum van Rotterdam, door dit concreet te maken in de vorm van gezamenlijke investeringen in innovaties, verduurzaming en te experimenteren als living lab.

Uw reactie ondersteunt de keuze in de Koers om de oversteekrelaties te verbeteren en van barrières naar verbinders te gaan. De plekken die u noemt zijn daarbij hele logische bestemmingen aan het water, die beter bereikbaar en veiliger zouden moeten zijn, en hebben daarbij onze aandacht.

In hoofdstuk Hoe verder; Samen Stadmaken is een eerste idee geschetst van de volgtijdelijkheid van ontwikkelingen. We begrijpen dat dit voor de wijkraad onvoldoende inzicht biedt in de uitvoeringstermijnen in en rondom de wijk. Een gedetailleerde uitwerking hiervan kunnen wij echter nu niet geven. Uitvoering is afhankelijk van beschikbare middelen, capaciteit bij gemeente en bij gebiedspartners en marktpartijen. In de begrotingscyclus van gemeente worden keuzes gemaakt c.q. prioriteiten gesteld; welke projecten op stedelijk niveau krijgen voorrang? We zien deze reactie als ondersteuning van de Koers en danken de indiener voor de opmerkingen

Hoofdstuk 7, p. 66 aanpassen fasering en relatie begrotingscyclus

We zien de reactie als ondersteuning van de Koers en danken de indiener voor de opmerkingen.

16

9.2 Het valt ons tegelijkertijd op dat er veel plannen zijn en roepen op om in tijd te prioriteren en de verschillende gebiedsontwikkelingen ook goed in verhouding tot elkaar te zien. Wij doen het verzoek om allereerst gebieden waarin al fors is geïnvesteerd verder af te ronden. Graag zien wij ook een uitwerking van wat er nodig is om deze samenwerking goed te realiseren. Misschien niet in dit visiestuk, maar hopelijk wel in (integrale) uitwerkingsplannen. Hart van Zuid vraagt de gemeente vast te houden aan de eerder vastgestelde uitgangspunten en ambities van Hart van Zuid [..] We zien onze rol als Hart van Zuid partners als een continu proces voor verbetering en zijn in die zin nog lang niet klaar [...} 9.3 Gebaseerd op bovenstaande introductie, doen wij vanuit de partners Hart van Zuid een aantal aanbevelingen, die wij graag een stap verder zouden willen brengen binnen de visie Koers op Zuid. Algemeen: Geef met Koers op Zuid meer richting aan de te realiseren doelen “investeren in vitale wijken en bewoners”. Kleur de richtingen verder in met Koers op Zuid. Benadruk meer de kansen van sport en cultuur, benoem global active city als instrument om te verbinden, gebruik het openbaar gebied om te ontmoeten en een aantrekkelijk, gezond en sportief leefklimaat te ontwikkelen, healthy place making [...]

Wij onderkennen dat er binnen Zuid een veelheid opgaven spelen en dat ambities van de Koers omvattend zijn. T.a.v. het elftal aanjagers die in de Koers benoemd zijn om hier richting aan te geven: Dit zijn soms nieuwe accenten in de ontwikkeling van Zuid , maar een aantal richt zich zeker ook op het doorzetten van lopende gebiedsontwikkelingen. Zoals Hart van Zuid (Zuidplein en Motorstraatgebied) door te ontwikkelen als centrum van Zuid. In de komende periode zet de gemeente dan ook onverminderd de gesprekken en (complementaire samenwerking met u en andere gebiedspartners voort over navolgende punten;

Hart van Zuid is in de Stadsvisie 2007 voor het eerst aangeduid als VIP-gebied met een aanjaagfunctie voor heel Zuid. In Koers op Zuid blijft Hart van Zuid blijft VIP! Met de ambitie om Hart van Zuid door te ontwikkelen als stedelijk centrum. Dit vergt een lange adem, stap voor stap. We zijn trots op de resultaten die vanuit de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid zijn neergezet in samenwerking met het consortium. We bevestigen dat Hart van Zuid nog niet af is en de komende jaren nog diverse ontwikkelingen in het verschiet liggen. Het tempo hiervan is afhankelijk van diverse factoren. We zien kansen om het programma-aanbod te verrijken, nog meer mensen te verleiden tot een bezoek aan dit gebied. 9.4 Infra: Omschrijf verder/concreter hoe Hart van Zuid verbonden De OV-bereikbaarheid in oost-west richtingen gaat verder Aanpassing pag. 38 gaat worden met de omgeving, hoe de verbinding tussen versterkt worden, o.a. door de nieuwe hov-verbinding Alexander en dit gebied de stad versterkt (en maak dit tussen Zuidplein en Kralingse Zoom. Maar ook door meetbaar). Gebruik bestaande infra in de stad voor de mogelijke koppelingen met routes via de Zuidelijke mobiliteitsuitdagingen van het uitgangsgebied en Ahoy. tuinstedenlijn.

Door een netwerk van hoogwaardige ovParkeren op Meijersplein en met de metro naar Ahoy maakt dat lijnen te koppelen aan P+R locaties aan de randen van de de stad minder wordt belast bijvoorbeeld. Wat is de kracht voor stad, kan bezoekersparkeren beter georganiseerd worden, het gebied als een extra OV lijn het gebied via de nieuwe ook voor piekgebruik bij evenementen. Daarmee kan het oeververbinding ontsluit richting Alexander? gebied iets minder afhankelijk worden van automobiliteit en autoparkeerplaatsen. Hiermee creëren we een betere balans in verkeer dat de stad inrijdt. Momenteel worden met name P+R Slinge en Meijersplein benut met de metro. Nieuwe hoogwaardige ov-verbindingen kunnen ook P+R Kralingse Zoom, Beverwaard & de parkeergarage bij Maasstad Zorgboulevard een functie geven voor Hart van Zuid of op langere termijn nieuwe P+R's aan de zuidzijde van Rotterdam interessant maken als parkeeroplossing voor Hart van Zuid

17

9.5 Economie: Het midden- en kleinbedrijf in Hart van Zuid, waaronder het winkelcentrum, kan versterkt worden. Door de continue stroom van mensen die het gebied dagelijks in komen, zal het stimuleren van een langere verblijfsduur (bv met een breed aanbod van horeca) maken dat de werkgelegenheid ook toeneemt. Faciliteer hierin en stuur hierop samen met de bedrijven en het onderwijs uit het gebied. Hoe organiseren we de leukste banen in de Zuidelijke randstad? Concretiseer dit een stap verder.

Hart van Zuid moet gezien worden als het centrum van Zuid en het is een van de belangrijkste kernwinkelgebieden van Rotterdam. Dit staat in de Koers, maar ook in de Detailhandelsnota en de daarbij behorende gebiedskoersen. Hart van Zuid is een economisch hart waar vele voorzieningen en branches gevestigd zijn en dat in de toekomst nog verder kan groeien. De aanpak Vitale Kerngebieden (collegeprogramma) biedt ter versterking van het winkelgebied een tijdelijke subsidieregeling. Daarnaast is er de subsidieregeling voor winkelgebieden en bedrijventerreinen. Om van deze subsidie gebruik te kunnen maken moet er sprake zijn van samenwerking zijn tussen ondernemers, bij voorkeur in de vorm van een ondernemersvereniging of een BIZ. Tevens biedt het MKB actieprogramma ondernemers (verbeterde) dienstverlening vanuit de gemeente en is er het Werkgevers Servicepunt Rijnmond (WSPR) de helpende hand, met een gebiedsgericht aanbod voor werkgevers in het Zuidpleingebied. 9.6 Gebiedspromotie/marketing: Hart van Zuid beoogt een Veel bezoekers die een tijdje niet op het Zuidplein zijn aansprekende jaarrond vrijetijds- en cultuurbestemming te geweest, geven aan hoe goed Zuidplein is verbeterd. De worden. Zowel ’s avonds als overdag.

Een extra goede herstructurering/ nieuwbouw, nieuwe horeca en de publiekstrekker in de vorm van bijvoorbeeld een museum, zou buitenruimte zijn de eerste stappen van een gestage welkom zijn. Cultuur, beleving en ervaring [...] Dit alles met Hart omslag in de uitstraling. Gebiedsbranding is bij uitstek een van Zuid als living lab. Een ecosysteem dat ontmoetingen onderwerp waarbij ondernemers, eigenaren, bewoners en faciliteert op individueel en groepsniveau met een gemeente als samenwerkingspartner gezamenlijk op zoek maatschappelijke waarde en/of een economische waarde. Op gaan naar welke identiteit c.q. merkwaarden ze willen lokaal, nationaal en internationaal niveau [..] uitstralen. De hiervoor genoemde regelingen bevatten de bouwstenen voor een gecoördineerde aanpak. Een extra publiekstrekker juicht de gemeente toe, zodra er een haalbaar en realistisch initiatief zich aandient. De initiatieven voor een museum zijn in de afgelopen jaren helaas niet gelukt. 10.1 [...] . De ontwerp Koers op Zuid 2040 brengt, als uitwerking van We zien deze reactie als ondersteuning van de Koers en uw omgevingsvisie ‘De Veranderstad’, op goede wijze danken de indiener voor de opmerkingen samenhang in de verschillende gebiedsontwikkelingen en schept een kader voor toekomstige ontwikkelingen. U heeft in de visie oog voor duurzaamheid en het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving.

Op hoofdlijnen kunnen wij instemmen met deze visie. Complimenten ook voor de uitgebreide omgevingsdialoog waarmee Koers op Zuid 2040 mede tot stand is gekomen.

18

10.2 [...]. Het is positief dat er bij hoofdkeuze 3 (Thuis op Zuid in je wijk) o.a. de inzet is gericht op gevarieerd, betaalbaar en passend wonen, versnelling van verduurzaming van de woningvoorraad en aanpak van de kwaliteit van woningen. Aandachtspunt daarbij is dat het nog niet duidelijk is waar de invulling van het woningbouwprogramma concreet naar toe gaat. In dit kader benadrukken wij dat we verwachten dat het woningbouwprogramma bijdraagt aan het verwezenlijken van de Regionale Realisatieagenda die begin 2023 is getekend. Waarin wordt toegegroeid naar 2/3 betaalbare woningen in deze regio vanaf 2025, waarvan de helft door woningcorporaties. 10.3 In uw Koers op Zuid 2040 staat letterlijk dat ‘de ruimte op bedrijventerreinen wordt behouden’. In de visie worden een aantal aanpassingen voorgesteld voor nieuwe vormen van werken op de bedrijventerreinen (bijvoorbeeld transitie naar leerwerkplekken) [...] We zien toch een vermindering van de ruimte voor bedrijven die juist in de toekomst nodig zijn op het gebied van (circulaire) maakindustrie. Het provinciaal beleid is gericht op het behoud van voldoende ruimte voor bedrijven, we blijven hierover graag met u in gesprek, mede in relatie tot de regionale bedrijventerreinenvisie Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH).

10.4 Er wordt ingezet op concentratie van winkels in kern(winkel)gebieden zoals Slinge, Zuidplein, Stadionpark, Lombardijen wat we als provincie toejuichen. Echter moet worden opgepast dat door de stedelijke ontwikkelingen in de Rijnhaven en op Katendrecht niet teveel detailhandelsmeters worden toegevoegd die concurrerend zijn op de bestaande winkelconcentraties in centrum en andere winkelgebieden op Zuid. U spreekt van de binnenstad op twee oevers. Dat geldt niet voor het kernwinkelgebied in het centrum. Dat is het gebied in en rondom de Koopgoot/Lijnbaan {...}

Koers op Zuid is niet het document waarin op dit detailniveau uitspraken worden gedaan. Programmering naar prijssegment gebeurt in bouwprojecten, binnen de context van wijkopgaven. Het aandeel betaalbare woningen kan van project tot project en van fase tot fase variëren. De stedelijke optelling van afzonderlijke projecten werkt wel nadrukkelijk toe naar 2/3e betaalbaar.

Gemeente volgt Provinciaal beleid en heeft een collegetarget benoemd voor het consolideren van m2 bedrijfsruimte. Onderlinge afstemming van gemeentelijk beleid en provinciaal beleid is van belang. De gemeente Rotterdam zet in op voldoende ruimte voor bedrijven middels het recent door het College vastgestelde Actieplan Bedrijfsruimte en monitort de voorraadontwikkeling in het kader van de collegetarget. Het gaat echter niet enkel om de kwantiteit, maar ook om verbeteren van de kwaliteit. Hier zetten we met diverse stakeholders op in (bv. corporaties in de wijk, ondernemersverenigingen op bedrijventerreinen en het Havenbedrijf). We blijven hierover uiteraard graag in gesprek met de provincie Is in lijn met de Koers. Gemeentelijk beleid volgt Provinciaal beleid. Binnenstadsgebieden op twee oevers zijn complementair aan elkaar en houden verband met de groei van de stad en de vernieuwing van de retailsector. Het kernwinkelgebied in het centrum/binnenstad blijft het belangrijkste winkelconcentratiegebied. Het verblijfsgebied rondom Rijnhaven zal een ander karakter krijgen, waarbij de winkelfunctie ondergeschikt zal zijn.

19

11.1 Namens de jongerenorganisatie IKBENWIJ willen we graag enkele kritieke kanttekeningen en aanbevelingen delen met betrekking tot het beleidsdocument "Koers op Zuid 2040". We geloven sterk in de potentie van onze jongeren en hun rol in de toekomst van Zuid. Echter, hun visie en behoeften lijken momenteel onvoldoende te zijn geadresseerd in het huidige beleid. Het beleid legt weinig nadruk op de specifieke wensen en behoeften van jongeren in Zuid. Deze dynamische en vitale groep verdient een stem die duidelijk gehoord wordt in onze langetermijnvisie.

11.2 (1) Ondersteunen in Leiderschap; We willen jongeren de vaardigheden en kansen bieden om de nieuwe leiders van morgen te worden. Dit houdt in dat we investeren in leiderschapsprogramma's. Dit houdt in dat we investeren in leiderschapsprogramma's, mentorships en andere initiatieven die hen helpen hun potentieel te bereiken. Investeer in opleidingsprogramma's die aansluiten op de toekomstige arbeidsmarkt. Stimuleer samenwerkingen tussen lokale bedrijven en scholen om stageplekken en werkervaringsplekken te creëren die jongeren klaarstomen op de arbeidsmarkt [...}

11.3 (2) Wonen: Onze visie is een Zuid waar jongeren graag blijven en trots op zijn. De missie moet zijn om van Zuid een plek te maken waar iedereen graag woont en, voor degenen die er al wonen, een plek waar ze willen blijven.

Wij onderkennen het belang van kansen voor jongeren van Zuid en de aandacht die deze doelgroep in den brede nodig heeft. We delen de zorg ook omtrent deze doelgroep. Echter, daarvoor worden diverse beleids- en actieprogramma's ontwikkeld. We verwijzen hierbij onder andere naar NPRZ. Koers op Zuid 2040 is een ruimtelijk toekomstperspectief. Het jeugd- en jongerenbeleid an sich op het gebied van onderwijs, arbeidsmarkt, welzijn en culturele diversiteit is geen onderwerp van Koers op Zuid. Maar wel waar het aan fysieke) voorzieningen raakt (plekken, wonen, sport/ recreatie of onderwijslocaties). Daarnaast wijzen we erop dat in de nieuwe wijkakkoorden veel aandacht voor jongeren is opgenomen (zie verdere toelichting). In de Pijler School van het Uitvoeringsplan NPRZ 20232027 wordt uiteengezet hoe de partners van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid investeert in de ontwikkeling van jongeren. Zoals het voortzetten van het programma Mentoren op Zuid, ondergebracht bij het Expertise Centrum Maatschappelijke Innovatie. Momenteel helpen 1.400 studenten van MBO en HBO ruim 1.400 leerlingen van meer dan 50 basis- en middelbare scholen op Zuid. Onder de noemer ‘Kiezen voor Vakmanschap’ worden jongeren van Zuid, om hun kansen op een passende baan en een duurzame arbeidscarrière te vergroten, begeleid bij het kiezen voor opleidingen in sectoren met voldoende perspectief op werk.

De beschikbaarheid van de AanDeBak-garantie (ADB-garantie) speelt daarin een belangrijke rol. De gemeente Rotterdam werkt ook met de Rotterdamse Douwers, dit is een vrijwilligersorganisatie van ervaren Rotterdammers, die als mentor jongeren helpen. Wij delen uw visie. Deze missie van trots zijn op Zuid, staat ook in de ambities van de Koers. Dat geldt zeker voor jongeren. Daar zijn investeringen voor nodig in het fysieke domein (en zijn benoemd in de Koers, maar ook zoals de indiener aangeeft in het sociaal maatschappelijk domein

20

11.4 (3) Benutting van leegstaande panden. Er zijn meerdere leegstaande panden in Zuid die potentieel hebben om omgevormd te worden tot creatieve en productieve ruimtes voor jonge makers. Deze ruimtes kunnen dienen als broedplaatsen waar jongeren kunnen ontdekken, leren en handarbeid wordt gestimuleerd. Het zou een prachtige manier zijn om jong talent te koesteren en tegelijkertijd de leefbaarheid van Zuid te verbeteren.

Dit is onderdeel van het Broedplaatsenbeleid/ uitvoeringsnota Ateliers en Broedplaatsen 2030 dat recent door het college is vastgesteld . Deze nota wordt in het najaar in de raad behandeld. Er zal dan snel een pilot starten. In de uitvoeringsnota bouwen we voort op de drie eerdere hoofddoelstellingen (ruimte voor talent, betaalbaarheid en betekenis voor de stad) Het aantal werkplekken voor creatieven wordt opnieuw uitgebreid, naar 100.000 m2 in 2030; er wordt ingezet op spreiding (op basis van het Ruimtelijk Kader Cultuur); op betekenis voor de buurt en er wordt o.a. een Atelieroverleg ingevoerd. 11.5 (4) Jongerenparticipatie in wijkcommissies. De huidige Dit advies sluit aan bij de wensen van het college om structuur en aanpak van 'de wijk aan zet' wijkcommissies jongeren de mogelijkheid te bieden mee te doen. maken het uitdagend voor jongeren om actief te participeren. Momenteel geeft het college uitvoering aan de moties Jongeren worden geconfronteerd met de taak om zelf stemmen “Jeugdige participant omarmt (22bb4929) en Betrek te verzamelen en voelen zich vaak geïntimideerd of jongeren meer bij beleid (22bb4557)”. In samenwerking overschaduwd door ervaren commissieleden. Dit kan met de kinderombudsman wordt gewerkt aan een ontmoedigend zijn en resulteert vaak in een lagere beleidskader jeugdparticipatie. Met dit kader zet het jongerenparticipatie.

Wij bevelen aan jongeren beter te college in op het betrekken van jeugdigen bij toekomstige ondersteunen en begeleiden gedurende hun deelname aan beleidsontwikkelingen van de gemeente Rotterdam. deze commissies. [..] Tevens zet het college in op jongerenparticipatie op wijkniveau door middel van de jongerenhubs in de wijken, waarbij ook jongeren gestimuleerd en betrokken worden om mee te doen bij het realiseren daarvan. De jongerenhubs zijn ook een plek waar in participatie over onderwerpen in en rond de wijk beter onder de aandacht kunnen worden gebracht. (zie verdere toelichting Jongerenhubs hierna). 11.6 (5) Educatie en werkgelegenheid. Investeer in De gemeente onderschrijft het belang hiervan. Echter, opleidingsprogramma's die aansluiten op de toekomstige Koers op Zuid is een ruimtelijk toekomstperspectief dat arbeidsmarkt. Stimuleer samenwerkingen tussen lokale niet het hele arbeidsmarktbeleid omschrijft. We verwijzen bedrijven en scholen om stageplekken en hierbij graag naar de pijlers Werk en Onderwijs van het werkervaringsplekken te creëren die jongeren klaarstomen Nationaal Programma Rotterdam Zuid, en het voor de arbeidsmarkt. Uitvoeringsplan 2023-2027; o.a. "Kiezen voor Vakmanschap" en de "Aan de Bak" garanties. 11.7 (6) Duurzame vrijetijdsvoorzieningen.