[23bb008313] Bijlage 1 behorende bij 23bb008311 over Koers op Zuid 2040 (december 2023)

Koers op Zuid 2040 Veranderen en toch jezelf blijven

Uitwerking Omgevingsvisie Rotterdam - DEFINITIEF | december 2023

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

2

Voorwoord Rotterdam: stad vol energie. Nergens anders dan op Zuid zie je die energie in al zijn kracht. Rotterdam-Zuid is altijd in ontwikkeling, altijd in beweging, altijd aan het vernieuwen. Van Charlois, Feijenoord tot IJsselmonde en alle wijken die daarin liggen. Veel bewoners zijn trots op hun Zuid, het is hun thuis. Zuid is voor hen gewoon een vanzelfsprekendheid. Als je van Zuid komt, kun je de hele wereld aan. Rotterdam-Zuid is in amper anderhalve eeuw flink veranderd: van idyllische polder naar rauw havengebied en uitgegroeid tot een compleet stadsdeel met een uniek karakter. Een mozaïek van verschillende wijken, oud en nieuw aan elkaar gevlochten. Waar culturen, mensen en diversiteit samenkomen. Waar natuur, groen en water steeds meer ruimte krijgen. Zuid dankt zijn identiteit aan het lef van vernieuwers; van de oude havenbaronnen en vooruitstrevende stedenbouwkundigen. Tot de ondernemers, bewoners, creatievelingen en jongeren van nu. Die anders denken, anders doen, anders durven. Die hun schouders eronder zetten, iets nieuws bedenken en de stad beter maken. Dat verlangen om te veranderen is hier altijd al geweest, zit verankerd in het DNA van Zuid. Ook afgelopen jaren is er veel bereikt, maar we hebben ook nog veel te doen.

Het is tijd voor de volgende stap, hoe gaan we de komende twintig jaar verder? Zuid groeit namelijk door, toch voelen bewoners dat die groei niet altijd voor hen is.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

We zijn veel in gesprek gegaan met elkaar. Over dromen, verlangens en ambities voor Zuid. Over waar mensen gelukkig van worden. Wat ze trots maakt. Wat we willen voor onze jeugd en wat jongeren zelf vinden. Over fijn, comfortabel en veilig wonen, in je eigen wijk kunnen blijven. Je thuis en welkom voelen, en elkaar kennen. Over betere huizen. Meer groen in de buurt, om te ontmoeten, te sporten en te ontspannen. Over goede banen en scholen. En hoe je daar komt, op je fiets of met ov. Over betaalbaar en gezond leven, prettig ouder worden. En we hebben het gehad over hoe we moeten veranderen om dat te bereiken. Wat we willen is goede groei, voor iedereen. Goede groei is gezond, groen, duurzaam en sociaal, waar iedereen op Zuid de vruchten van plukt. Groei waarmee Zuid een nog betere versie van zichzelf kan worden. In deze uitwerking van de Omgevingsvisie laten we de samenhang zien tussen alle ontwikkelingen, geven we richting én bieden we ruimte aan de Rotterdammer. Deze Koers is de uitnodiging en handreiking voor iedereen die woont op Zuid of werkt aan de ontwikkeling van Zuid. We laten zien waar we samen met de stad de energie op willen richten tot 2040. Want dat gaan we met elkaar doen: groeien om het mooie van Zuid te behouden én te versterken. Veranderen en toch jezelf blijven.

Namens het college van B&W Chantal Zeegers Wethouder Klimaat, Bouwen en Wonen

DEFINITIEF | december 2023

3

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

4

Inhoudsopgave Voorwoord 1. Waarom Koers op Zuid 2040? 2. Het DNA van Zuid 3. De opgaven

en betaalbaarheid wonen · Kwaliteit Bouwen voor · Veerkrachtige,iedereen economie · Reisopties voorinclusieve iedereen · Klimaatbestendige stad · Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving ·

4. Zuid in 2040 5. Hoofdkeuzes voor Zuid 1. Een verbonden, groen en gezond Zuid 2. Zuid maakt werk van de toekomst 3. Thuis op Zuid in je wijk

6. In gesprek over Koers op Zuid 7. Hoe verder: samen stadmaken en werkwijze · Waarden Van ambitie · Het Elftal voornaarZuidimpact · Fasering ·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

5

1. Waarom Koers op Zuid 2040? Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

6

1. Waarom Koers op Zuid 2040? Veranderstad Rotterdam Zuid is de hele wereld in één. Met het dorpsgevoel rondom de Oude kerk in Charlois en de wolkenkrabbers aan de kades van de golvende Maas. De groene singels in Vreewijk en grazende Schotse hooglanders op het Eiland van Brienenoord. Waar je barbecuet in het Zuiderpark en een visje snaait op de Afrikaandermarkt. Waar je het gejuich van het legioen hoort als Feyenoord speelt in de Kuip. Een film pakt in de grootste bioscoop van Rotterdam, danst in een oude graansilo of een avondje cultureel doet in een van de theaters. Zuid is thuis voor velen, van jong tot oud. Van jonge freerunners bij het Mallegat tot ouderen vol verhalen hoe het werken in de haven was. Veel op Zuid is al goed, maar veel kan ook beter. Móét beter. Om ervoor te zorgen dat Zuid dynamisch, veerkrachtig en trots blijft. Voor iedereen die er nu en in de toekomst woont. En dat is complex, dat vraagt om verandering.

Omgevingsvisie Rotterdam Goede groei 5 hoofdkeuzes

Gebieden A-Z

Binnenstad

Zuid

Koers op Zuid 2040

Input

Uitwerking Omgevingsvisie

De Omgevingsvisie ‘De Veranderstad’ wijst Zuid aan als één van de drie gebieden waar een specifieke uitwerking voor gemaakt moet worden. Daarin staat het begrip ‘goede groei’ centraal. De dynamiek op Zuid is enorm en de opgaven zijn complex. Met ‘goede groei’ willen we op Zuid de kwaliteit van leven en ondernemen verbeteren en meer kansen­ gelijkheid te creëren.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Stedelijke prioritering

Kader

Uitvoeringsplan Nationaal Programma Rotterdam Zuid 2023 - 2027

Gebiedsontwikkelingen Wijkplannen Actieprogramma’s

DEFINITIEF | december 2023

7

‘Goede groei’ houdt verder voor ons in dat de stad zich duurzaam ontwikkelt, weerbaar is tegen klimaatverandering en voorbereid is op de banen van morgen. Om alle ambities te realiseren is een samenhangend, ruimtelijk perspectief voor de langere termijn nodig: een perspectief dat de energie op de juiste doelen richt. Dit document is een nieuw ruimtelijk toekomst­ perspectief voor Zuid; Koers op Zuid 2040. Het is geen blauwdruk of eindbeeld, maar geeft wel richting. Het is het kader voor nieuwe ontwikkelingen en bindend voor de gemeente. De doelen zullen geleidelijk aan worden bereikt, in samenwerking met verschillende partners. We richten ons op 2040, maar de realisatie en het tempo waarin de ambities en doelen uit deze Koers kunnen worden bereikt, zijn onder andere afhankelijk van de beschikbare middelen en te maken keuzes binnen de gemeentelijke begroting.

Op Zuid is nog veel te doen Rotterdam werkt al lang aan een sterke ‘stad op twee oevers’. Dat heeft onder andere geleid tot de ontwikkeling van de Erasmusbrug en Kop van Zuid, Parkstad, de Wielewaal, Katendrecht en Hart van Zuid. En ook in bestaande wijken gebeurt veel, woningbouwcorporaties investeren al vele jaren flink in hun bezit. Zuid wordt voor veel groepen mensen steeds aantrekkelijker om te wonen en te verblijven. Zuid wordt ook aantrekkelijker als werkstad, voor diverse typen ondernemers en bedrijven. Bewoners worden steeds actiever en werken samen aan

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

krachtige buurten. De recente keuze voor de stadsbrug gaat nog meer betekenen voor beide stadsdelen.

Als je een tijdje weg bent en weer

De belangrijkste uitdaging voor de komende periode is dat de inwoners van Zuid meer gaan profiteren van al deze ontwikkelingen. De vraagstukken op Zuid zijn nog complex en groot. Dat blijkt onder andere uit onderzoeken en data: de levensverwachting is gemiddeld lager, er is meer werkloosheid en er leven meer mensen onder de armoedegrens dan in andere grote steden. Gemiddeld genomen hebben kinderen die op Zuid zijn geboren minder kans op het bereiken van goed onderwijs. Niet iedereen kan de auto, fiets of het ov pakken.

iets afgebroken, maar er is ook altijd

Er zijn nog te veel woningen in slechte staat. Sommige buurten zijn stenig, onveilig of er zijn te weinig voor­ zieningen. De ongelijkheid groeit en als we niet oppassen, neemt die steeds sneller toe. Deze complexe problematiek was ruim 10 jaar geleden de aanleiding om het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) te starten. Met grote gezamenlijke inspanning werken verschillende partijen hierbij aan een nieuw perspectief voor Zuid. Dat vraagt om continuïteit, veel energie en vooral een lange adem. De afgelopen periode zijn er goede resultaten behaald in de aanpak van sociaal-maatschappelijke opgaven op Zuid, bijvoorbeeld op het vlak van scholing en wonen. En daar gaan we mee door. De successen en innerlijke kracht van Zuid en haar bewoners komen steeds meer naar boven. Zuid rolt een nieuwe fase in.

terugkomt in Rotterdam is altijd weer wat nieuws bij gekomen. Dat is toch wel charme van deze stad. Een beetje verwondering moet blijven bestaan.

Veranderen en toch jezelf blijven Als we de opgaven willen aanpakken, moeten we investeren. Dat is essentieel. In ruimte, infrastructuur en gebouwen. We moeten de woningvoorraad meer divers maken en verduurzamen. Zorgen voor betere bereikbaarheid van het ov. Meer groen en aantrekkelijke verblijfsruimtes, gezonde fiets- en wandelroutes. Innovatieve leer- en werklocaties ontwikkelen en verbinding maken met de haven. Koers op Zuid 2040 zet in op Zuid als een aantrekkelijker en veelzijdige stad, voor iedereen. Met karakteristieke wijken die goed zijn verbonden met elkaar en de rest van de stad.

DEFINITIEF | december 2023

8

Waar je fijn, comfortabel en veilig kunt wonen, werken, leren en verblijven. Die nieuwe bewoners en onder­nemers aantrekt. Een stad die bovenal huidige bewoners en ondernemers koestert, betrekt en een nieuw perspectief biedt. We gaan uit van de kracht en kwaliteiten van Zuid. Dát is de ambitie. Rotterdam én Zuid, beiden omarmen ze verandering. Het zit in de haarvaten van Zuid, dat bij uitstek is ontstaan door constante vernieuwing, ondernemerschap en experiment. Ook deze verandering kan Zuid aan. ‘Veranderen en toch jezelf blijven.’

Samen stadmaken We zijn voor deze Koers niet bij nul begonnen. We hebben inzichten vanuit het NPRZ, van onze gebiedspartners en recente onderzoeken gebruikt. Ook uitkomsten van gesprekken met bewoners en ondernemers in al lopende gebiedsontwikkelingen en wijkaanpakken zijn benut.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Daarnaast hebben we verschillende activiteiten georganiseerd met partners en Rotterdammers van Zuid. We hebben besproken welke belangen en dilemma’s er zijn en een gezamenlijk beeld van de ambities voor Zuid gemaakt. Vervolgens is gekeken welke keuzes er nodig zijn en welke samenwerkingen we moeten smeden om aan een sterker Zuid te werken. Samen maken we de stad, samen werken we aan het Zuid van morgen!

DEFINITIEF | december 2023

9

2. Het DNA van Zuid Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

10

2. Het DNA van Zuid

2.

Als je weet wie je bent, waar je vandaan komt en waar je staat, kun je beter bepalen wie je in de toekomst wilt zijn. In dit hoofdstuk nemen we je mee in het DNA van Zuid. Ruimtelijke, sociale en economische ontwikkelingen zijn stevig met elkaar verstrengeld. Het gaat om de stenen maar vooral wat daartussen gebeurt, om de betekenis ervan voor haar bewoners en bezoekers.

Drie karakteristieke eigenschappen

Het multiculturele karakter van

Op Zuid was er vaak de ruimte om het anders te doen. Zuid is de stad van het serieuze experiment. Denk aan havenondernemers die zich inzetten voor hun werknemers en Rotterdamse bevolking en tuindorpen ontwikkelden. Met Vreewijk als een van eerste en grootste tuindorpen van Nederland, een groen dorp in de stad. Zuid wordt vaak over een kam geschoren, maar Zuid kent juist veel verschillende werelden en sociale netwerken. Het stedelijke weefsel van Rotterdam en zeker Zuid kent geen homogene hoofdstructuur, maar een veelheid aan stedelijke fragmenten, die sinds het begin van de 20ste eeuw vaak zijn ontstaan vanuit vernieuwingsbewegingen.

vroeger was de kracht van de wijk.

Ondernemerschap zit in het DNA van Zuid. De gemeente en sociaal betrokken ondernemers bouwden samen de nieuwe stad. Beiden namen zij hun verantwoordelijkheid en werkten aan een aangename leef­ omgeving. Dit leverde een innovatieve aanpak op voor de ontwikkeling van de haven en infrastructuur. Maar ook vooruitstrevende sociale woningbouw. Het lef en de betrokkenheid van het Rotterdamse zakenleven zijn bepalend geweest voor de ontwikkeling van Zuid. Net zoals het organiserend vermogen van bewoners na 1945. Bewoners van de oude stadswijken voelden zich na de grote verhuisstroom naar de tuin­steden in de steek gelaten en organiseerden zich op eigen init­­iatief in sterke sociale verenigingen.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Verschillende culturen die met elkaar omgingen en dingen tegen elkaar durfden te zeggen.

Telkens weer in haar geschiedenis bleek Zuid een open stad waar nieuwe groepen inwoners hun thuis vonden. De gemeente en corporaties waren in meer of mindere mate betrokken bij dit proces, van woninginspecties tot het realiseren van buurthuizen. Wat toen zo was, geldt nu nog steeds: soms gaat het samenleven goed, soms schuurt het en soms verdringt de een de ander. Voorheen kende Zuid vooral een instroom van havenarbeiders, nu is Zuid steeds aantrekkelijker voor bredere groepen. Zuid heeft ook een sterke jongeren­ cultuur. Zuid verandert zo steeds meer van ‘stad van aankomst’ in een plek om bewust te blijven. Dit leidt tot nieuwe vraagstukken. Hoe kan Zuid veranderen en toch zichzelf blijven? Waar bewoners zich thuis blijven voelen en nieuwe bewoners zich welkom voelen?

DEFINITIEF | december 2023

11

Verschillende fases in de ontwikkeling van Zuid 1872

Bedrijven aan de zuidoever van de Maas

1910

Experiment van stedenbouw en volkshuisvesting

De geschiedenis van Rotterdam-Zuid is onlosmakelijk verbonden met die van de havens. Met de aanleg van havens vanaf begin 19e eeuw ontstond ook de verstedelijking. Een eeuw lang waren de havens de motor van de ontwikkeling op Zuid. De nieuwe haveneconomie trok grote groepen arbeiders, maar ook avontuurlijke pioniers en ondernemers die betrokken raakten bij de ontwikkeling van de stad en het leven van de bewoners.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

1921

> 1945

Pioniersgebied streekplanning

De wijkgedachte van de naoorlogse tuinwijken

In het eerste alomvattende plan voor de Linker Maasoever uit 1921 – meer dan honderd jaar geleden – werd Zuid bedacht als een op zichzelf staande stad. Met verschillende wijken en het Zuidplein als eigen centrum, verbonden via lommerrijke singels, brede boulevards en grote parken. Het was één van de vele uitbreidingsplannen. Ze volgden elkaar in rap tempo op en werden voortdurend bijgesteld.

Na de oorlog werd de haven als eerst hersteld. In die naoorlogse periode groeide de bevolking flink: de overheid trok vanaf de jaren 60 gastarbeiders aan uit Zuid Europa om zwaar en fysiek werk te doen. In de haven was veel werk. Daarna volgden migranten uit Marokko, Turkije en Suriname. Ze vestigden zich blijvend in de stad waarna ook hun familie volgde. Er was dus dringend behoefte aan woningen om zowel de huidige Rotterdammers als nieuwe bewoners een goede woning te geven. Deze werden gebouwd in de nieuwe tuinsteden, conform de ‘wijkgedachte’. Een sociaal maatschappelijk ideaal, met de wijk als centraal ordenend element en waarin elke wijk haar eigen voorzieningen had.

DEFINITIEF | december 2023

12

1974

1985

2000

Stadsvernieuwing

Nieuw elan voor Zuid

Zuid in de 21e eeuw

Dit had ook gevolgen voor de vooroorlogse wijken: veel bewoners trokken naar de nieuwe ‘moderne’ woonwereld. Vanwege de groei van de stad boden ook de oude wijken plek aan steeds meer bewoners, waaronder veel gastarbeiders. Dit leidde tot een grote volkshuisvestingsopgave (er woonden te veel mensen bijelkaar in slechte, ongezonde woningen), en later tot de stadsvernieuwing in de jaren 70 en 80.

Het Masterplan Kop van Zuid uit 1987 is een belangrijk kantelpunt in de stedelijke ontwikkeling. Het stadsdeel Zuid breidt zich vanaf dan niet steeds meer uit naar buiten, maar richt zich op de transformatie van het voormalig haven- en industriegebied Kop van Zuid. Zo ontstond de aanloop naar een binnenstad op twee oevers. De havenactiviteit trok weg naar het westen. Hierdoor ontstonden kansen voor stedelijke vernieuwing en nieuwe woonwijken, maar er zijn daardoor ook banen verdwenen. Dit had en heeft grote sociaal-economische impact voor Zuid.

De afgelopen decennia is met de ontwikkeling van de Kop van Zuid en Katendrecht ingezet op het centrum op twee oevers. Een hoogstedelijke mix met werk­ gebouwen en veel nieuwe woningen. Het behouden van gezinnen in de stad was een belangrijk speerpunt bij nieuwe ontwikkelingen. Het Hart van Zuid heeft een sterkere rol gekregen als centrum van Zuid met nieuwe moderne grootstedelijke voorzieningen. Een zwembad, theater en bibliotheek. Tot stand gekomen door een innovatieve publiek private samenwerking. Sinds 2011 wordt met het NPRZ ingezet op het verbeteren van scholing, werk, cultuur, veiligheid en wonen. Een vernieuwende samenwerking tussen betrokken partijen waarin het perspectief van de bewoner centraal is gezet.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

13

Verder bouwen vanuit het DNA van Zuid

Zoveel diversiteit is nergens te

Zuid is haast een stad op zich, met ruim 200.000 inwoners, een eigen centrum en stedelijke voorzieningen. De kracht van Zuid nu is de grootstedelijke energie, een divers straatleven en een unieke diversiteit aan culturen met sterke multiculturele netwerken en tradities. Veel mensen, van alle leeftijden, voelen zich sterk verbonden met Zuid en voelen zich er thuis.

vinden. De wereld op je stoep.

Door de gelaagde ontwikkeling kent Zuid een mozaïek van woonomgevingen. Een wereld van vele woonsferen, van de Kop van Zuid tot Vreewijk, van het Patrimoniumshof tot Zuidwijk. Met typerende monumentale publieke gebouwen zoals scholen, die een opvallende en bepalende plek in de wijk hebben. De herwaardering van dit soort markante gebouwen en stadsstraten, kunnen de wijken weer een sociale en economische impuls geven. De nieuwe ontwikkelingen moeten wel in lijn zijn met het DNA. Het is essentieel om hierbij bewoners te betrekken. Zij kunnen de identiteit van hun wijk het best beschrijven. Zoals nu ook gebeurt in het kader van Wijk aan Zet, dit levert inzicht op wat bewoners waardevolle plekken vinden, die versterkt worden of die een nieuwe betekenis kunnen krijgen. Bijvoorbeeld een bijzondere winkel waarbij de ondernemer ondersteund wordt bij het vinden van aansluiting bij nieuwe groepen klanten. Zodat de winkel de waarde behoudt maar ook mee kan veranderen in de tijd: ‘veranderen en toch jezelf blijven’.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

In deze koers bouwen we ook verder op de ruimtelijke structuurdragers van Zuid. Zoals de bijzondere landschappen van rivier, haven en de parken, het monumentaal erfgoed en de karakteristieke bebouwing in de buurten. De verbindingen naar deze landschappen en plekken worden versterkt, zodat iedereen kan profiteren van het moois dat op Zuid te vinden is. De historische dijklinten kunnen bijdragen aan een aantrekkelijk fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer. Rotterdam-­ Zuid vormt met de noordoever steeds meer één stad, door betere verbindingen en voorzieningen, en andere typen werk- en woonmilieus. Door de verplaatsing van de haven uit de stad, is er op Zuid veel werk verloren gegaan. We moeten voor Zuid een nieuwe en robuuste economie opbouwen, met een breed palet van ambachten en diensten, een mix van grote en kleine bedrijven. Zodat huidige en nieuwe ondernemers zich betrokken voelen bij Zuid en zich inzetten voor de ontwikkeling van de stad en samen­werkingen met andere partijen – zoals onderwijs­ instellingen – aan willen gaan. Net als de sociaal betrokken havenbaronnen van vroeger.

DEFINITIEF | december 2023

14

Cultuurhistorie en DNA van de wijken op Zuid Legenda Zuid is een mozaïek van verschillende wijken met diverse kwaliteiten. Rijk aan historische structuren, beschermde stadsgezichten, monumenten, beeldbepalende architectuur en experimentele woningbouw. Historische linten Beschermd stadsgezicht

Monumenten Archeologisch monument Erfgoedlijn: brandgrens

Hoogstedelijk karakter (centrumgebied) Stadswijken (niet-planmatige uitbreidingen) Stadswijken (planmatige uitbreidingen) Tuindorpen Tuinsteden (stempel en strokenbouw) Woongebieden na 1970 Het landschap is een van de structuurdragers van Zuid; het kenmerkende rivierlandschap inclusief de dijk, de parken, en het regionale landschap. Dijk Bedrijventerrein Havengebied

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

15

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

16

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

17

3. De opgaven Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

18

3. De opgaven Kwaliteit en betaalbaarheid wonen Rotterdam (en ook Zuid) groeit, het aantal Rotterdammers blijft toenemen. Demografische ontwikkelingen, zoals de vergrijzing en migratie, zorgen voor een stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens en voor een groeiende behoefte aan woningen. Ondanks dat woningen op Zuid wel betaalbaarder zijn dan elders in Rotterdam, blijft ook op Zuid de betaalbaarheid van woningen van belang. De gemiddelde inwoner op Zuid zoekt echter vaker een woning aan de onderkant van het middensegment of in het sociale segment. Ook staat, met name op Zuid, de kwaliteit van de woningen lang niet altijd meer in relatie tot de (huur)prijs. Kleine particuliere beleggers vonden afgelopen jaren op Zuid veelal voor hen aantrekkelijk vastgoed. Ze hebben de ruimte gekregen om de prijzen onverminderd op te stuwen. Daardoor nam het betaalbare aanbod voor woningzoekenden af.

Een te groot deel van de woningen verkeert in slechte staat. In combinatie met de druk op de woningmarkt, is dit een voedingsbodem voor misstanden. Woningen van slechte kwaliteit worden vaak te duur verhuurd. Er is meer toezicht nodig op regulering en handhaving van bewoning en de kwaliteit van de particuliere voorraad. Vaak is er grootschalig onderhoud, renovatie en verduurzaming van de panden nodig, vooral in buurten met veel particuliere verhuur. Maar ook in de oudere stadswijken en de oudere voorraad van corporaties zijn er problemen. Woningen zijn vaak niet (voldoende) geïsoleerd, in een technisch slechte staat en vochtig, wat een ongezond binnenklimaat oplevert. Ook moet de woningvoorraad als geheel verbeteren, onder andere door een veelzijdiger aanbod voor verschillende doelgroepen. Deze opgave verschilt per wijk.

is. De grote diversiteit van Rotterdam is een sterke eigenschap, maar de onderlinge verbanden en samenhang moeten worden versterkt. Bij nieuwe gebieds­ ontwikkelingen moet er meer aandacht zijn voor deze verbanden. Zo krijgen we een gelijkwaardige, inclusieve stad waarin iedereen kan blijven meedoen. Zuid heeft circa 200.000 inwoners, maar de voorzieningen blijven achter op het groeiend aantal bewoners, zeker ten opzichte van de Noordoever. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het verbeteren van de voorzie­ ningen, in aantal, kwaliteit en functie. Het gaat dan over goede verblijfsplekken en voorzieningen op het terrein van onderwijs, welzijn en zorg, horeca, cultuur, sport en recreatie. Als deze voorzieningen goed zijn afgestemd op de lokale behoefte, versterken ze de sociale netwerken. Vooral voor jongeren en jeugd blijven de voorzieningen voor sport, cultuur en ontspanning sterk achter.

Bouwen voor iedereen Mensen die graag op Zuid willen blijven, maar een andere woning willen (of nodig hebben), vinden niet makkelijk een woning die bij hun behoefte past. Dat blijkt uit onderzoek van onder meer Sprinco. Gezinnen hebben behoefte aan grotere woningen, jongeren willen een start kunnen maken in een betaalbare woning en door vergrijzing is er meer vraag naar levensloopgeschikte woningen. Daarnaast is ook aanbod nodig voor studenten en kwalitatief aanbod nodig voor sociale stijgers.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Grote bouwprojecten voegen kwalitatief goede woningen toe die Zuid hard nodig heeft. Deze concentreren zich op dit moment vooral in de buitendijkse wijken aan de rivier (Kop van Zuid, Katendrecht, Parkstad etc.). De meerwaarde van deze projecten is voor de huidige bewoners niet altijd merkbaar. Zo zijn deze nieuwbouwwoningen niet voor iedereen betaalbaar en liggen op locaties buiten de vertrouwde wijk. Huidige bewoners hebben soms het idee dat er voor hen geen plaats meer

Ruimte voor ontmoeten

Betaalbare woning

Kansrijk opgroeien

DEFINITIEF | december 2023

19

Bevolkingsprognose voor Zuid 2040 Er komen tot 2040 veel nieuwe inwoners bij op Zuid. Volgens de laatste prognose wonen er 27.000 mensen meer dan in 2022. Dit komt door vergrijzing, de trek naar de stad en migratie. De leeftijdsgroepen van 25-49 jaar (+ ca. 11.000) en 65+ (+ ca. 9000) groeien in absolute zin het meest. Het grootste deel van de nieuwe inwoners vestigt zich volgens de prognose in Feijenoord (63%).  Daar worden veel nieuwe huizen gebouwd in de “Binnenstad op twee oevers”.

Bevolkingsgroei en prognose Rotterdam Zuid 250000

200000

150000

2000

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

Bevolkingsgroei per gebied Ook op de rest van Zuid is de groei merkbaar. Van de 27.000 mensen vestigt ca. 29% zich in  IJsselmonde en 8% in Charlois.

16850

100000 80000

1901

8135 2022

60000 40000

2040 69627

61172

77909

Charlois

IJsselmonde

Feijenoord

20000 0

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

20

Veerkrachtige, inclusieve economie

Hier zitten de banen in de regio Legenda

De kansen voor bewoners en ondernemers op Zuid kunnen we vergroten door meer te investeren in scholing en werk. We staan voor meerdere transities die de economie verder moeten versterken en vernieuwen. Denk aan digitalisering, circulaire ketens en de energietransitie. Ze zijn nodig om de economie toekomst­ bestendig te maken. Nieuwe, innovatieve bedrijven staan op, anderen passen zich aan en sommigen houden op te bestaan. Op Zuid gaat dit niet vanzelf. Voor een veerkrachtige, inclusieve economie is een duidelijke economische structuur nodig en sterke relatie met het arbeidspotentieel op Zuid. De opgave is om het aantal banen op Zuid te verhogen, want dat blijft achter. De vraag naar geschikte werklocaties neemt toe en Zuid moet de kans grijpen – veel meer dan nu gebeurt – mee te profiteren van de economische kracht van de stad en werk dichtbij houden. Na het verschuiven van de haven uit de stad, is er geen economische motor van formaat teruggekomen. We willen iedereen de kans bieden op goed werk. En dat begint bij een breed aanbod van passend onderwijs, gericht op de banen van morgen, die aansluiten bij de transitie-opgaven (digitalisering, circulair en energietransitie). En in sectoren waar veel mensen nodig zijn, zoals de zorg en techniek. Investeringen in passende (om)scholing, aantrekkelijke werkomgevingen, bereikbaarheid en werkgelegenheid zijn van levensbelang.

Zo maken we een veerkrachtige economie waarin iédereen mee kan doen.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

1 tot 100 100 tot 300 300 tot 600 600 tot 1000 1000 tot 1500 1500 tot 2500 2500 tot 4000 4000 tot 8000 8000 tot 11000 11000 tot 23000 Aantal werkzame personen per 25 ha.

Werk in de buurt Nabijheid onderwijs

DEFINITIEF | december 2023

21

Reisopties voor iedereen Op Zuid is het mobiliteitssysteem nog niet naar behoefte en onvoldoende duurzaam. Inwoners op Zuid zijn voor hun dagelijkse werk en activiteiten vaak afhankelijk van de auto bij gebrek aan goede en betaalbare alternatieven. Daarnaast zijn er ook veel inwoners die geen auto hebben en afhankelijk zijn van andere vervoerswijzen. Enkele wijken op Zuid zijn niet optimaal ontsloten met het openbaar vervoer op elk tijdstip van de dag. Ook is de fiets niet altijd een toereikend alternatief. Niet iedereen kan fietsen of durft te fietsen uit de beleving van veiligheid of door het ontbreken van goede stallingof reparatievoorzieningen. De opgave is dat iedereen zich optimaal kan verplaatsen om mee te doen in de samenleving. Om goede groei van de stad te faciliteren is inzet op alle modaliteiten (lopen, fietsen, openbaar vervoer, auto) nodig om deze optimaal te organiseren. Er moet geïnvesteerd worden in het openbaar vervoer, fietsen en lopen om de verdichtende stad bereikbaar te houden, en zodat er ruimte blijft voor de auto voor diegenen die dit nodig hebben. Het gemotoriseerd verkeer moet ook schoner worden. Daar is voldoende laadinfrastructuur voor nodig en inzet op stadslogistiek zonder uitstoot. Kenmerkend op Zuid is dat in veel straten de auto domineert in parkeerruimte en dat met hogere snelheid op straat gereden kan worden. Dit verhindert het

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

comfortabel lopen of fietsen door de verschillende wijken in een prettige leefomgeving. Het aantal bezoekers dat met de auto naar Zuid komt neemt veel parkeerruimte in. Dit proberen we terug te dringen om ruimte te behouden voor de eigen inwoners en ondernemers. Maar de realiteit blijft dat we niet de ruimte hebben om iedereen een eigen privé parkeerplaats voor de deur te geven. Daarom is op Zuid een goed aanbod aan hoogwaardig openbaar vervoer en P&R voorzieningen belangrijk, en de inzet van deelmobiliteit. Hierbij moet dan wel oog zijn voor goede toegankelijkheid (voor bijvoorbeeld mensen met een beperking of ouderen) en betaalbaarheid. De metro en treinverbinding (de Oude Lijn) bieden een potentiële sterke positie in het regionale netwerk, maar Zuid profiteert daar nog onvoldoende van. Diverse stations zijn niet goed bereikbaar en de omgeving is vaak niet aantrekkelijk of zelfs onveilig. Zo is Rotterdam Zuid in 2021 verkozen tot het slechtste treinstation van Nederland. Meer programma en voorzieningen direct rond de stations en een kwalitatieve openbare ruimte kan dit verbeteren. De tram en de metro zijn vooral op de binnenstad georiënteerd: cruciale oost/west verbindingen binnen Zuid en in relatie met het treinnetwerk ontbreken of hebben onvoldoende kwaliteit.

Dat geldt ook voor verbindingen met Barendrecht en Ridderkerk en met diverse onderwijs- en werklocaties zoals het Waal- en Eemhavengebied. Tot slot ontbreekt er een

Intercitystation op Zuid voor een betere bereikbaarheid op nationaal niveau.

Duurzame en betaalbare energie Volgens Europese en landelijke afspraken moet de CO2-uitstoot beperkt worden tot 0% in 2050. Dat betekent dat nieuwbouwprojecten energiezuinig en duurzaam ontwikkeld moeten worden. Bestaande woningen moeten worden geïsoleerd en aardgasvrij gemaakt. Rotterdam moet van het gas af, daarom is de inzet om meer woningen op het warmtenet aan te sluiten. Per wijk, type bebouwing en bouwjaar verschillen de mogelijkheden tot verduurzaming.

Op Zuid komt relatief veel energiearmoede voor. Het percentage mensen met een laag inkomen, hoge energierekening en slecht geïsoleerde woning ligt op Zuid tussen de 14 en 18%.

DEFINITIEF | december 2023

22

Stijgende energieprijzen betekenen een enorme lastenverzwaring voor veel bewoners. Er ligt op Zuid een grote opgave, zeker gezien de hoge energieprijzen op dit moment en de energiekwaliteit van veel woningen. Niet iedereen heeft de (financiële) mogelijkheid om te isoleren, zonnepanelen te plaatsen of om de omslag te maken naar schone energie. Veel bewoners zijn boven­ dien afhankelijk van hun verhuurders. De transitie naar een duurzaam energiesysteem brengt nieuwe vragen voor de ruimte met zich mee. Sommige daarvan gaan we duidelijk terugzien in de openbare ruimte en ondergrond. Zoals een extra onderstation voor het elektriciteitsnet, uitbreiding van bestaande stations en het warmtenet. Verduurzaming van het energie­systeem betekent dat er op wijkniveau extra installaties voor warmte en het elektriciteitssysteem geplaatst moeten worden. Dit is nodig om de groeiende elektriciteitsvraag op te vangen én alle nieuwe huizen van energie en warmte te voorzien.

Klimaatbestendige stad Rotterdam moet zich – zeker als stad in de rivierendelta – aanpassen aan klimaatverandering. Op Zuid zijn nog te veel stenige gebieden: neerslag zakt hier niet goed weg in de bodem en dat leidt weer tot wateroverlast. Tijdens hete dagen warmen de stenige gebieden extra op, met hittestress als gevolg. Met name voor mensen die extra kwetsbaar zijn voor hitte kan dit leiden tot gezondheids-

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

gebouwen ten opzichte van elkaar niet op gelijke hoogte (verschillend maaiveld). En de buitenruimte ligt niet altijd op gelijk maaiveld met de woningen. Als gebouwen sneller zakken dan de buitenruimte, kan het ontstane hoogteverschil bijvoorbeeld zorgen voor een kapotte rioolaansluiting naar de woning of vocht- en schimmelproblemen. Dit levert ongezonde woonsituaties op.

40ºC

30ºC

Platteland

Woonwijk

Binnenstad

Hoogbouw

Park

Buitenwijk

In dichtbebouwd gebied en stenige wijken komt op warme dagen hittestress voor. In stadswijken kan de gevoelstemperatuur wel 10 graden warmer zijn.

problemen, denk aan ouderen, jonge kinderen en mensen met een zwakkere gezondheid. Bij hoog water blijven de straten en woningen in buitendijkse gebieden niet altijd droog. De bodem van Rotterdam is bovendien erg zettingsgevoelig. Klimaatverandering met structurele extreme weersomstandig­ heden verergert dit. Door verzakking ontstaan problemen met gebouwen, zeker bij niet onderheide panden die op Zuid in grote hoeveelheden aanwezig zijn. De buitenruimte wordt voor de gemeente steeds lastiger te beheren en in te richten door grote verschillen in zetting binnen een straat of wijk. Vanwege zetting staan

Er komt steeds vaker hevige neerslag voor met water overlast tot gevolg.

DEFINITIEF | december 2023

23

Voor niet onderheide woningen levert dit problemen op omdat de woningen meezakken met hun omgeving. De woningen worden vochtig zodra ze te dicht op het grondwater zakken, of kunnen scheuren als ze ongelijkmatig zakken. Voor woningen op een houten paalfundering vormt droogte het grootste risico. Door droogstand kunnen houten palen gaan rotten met schade aan de woning tot gevolg. We kunnen niet lang meer wachten met een structurele aanpak.

Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving In een veerkrachtige stad ontmoeten mensen van verschillende achtergronden elkaar. Veel publieke plekken op Zuid worden al goed gebruikt, wel kan en moet de kwaliteit en/of veiligheid beter. Ontmoetingsplekken zijn nog onvoldoende verbonden met omliggende wijken. Daardoor zijn kansen voor ontmoeting onderbenut. Om fijn in de stad te kunnen wonen met steeds meer mensen is er meer behoefte aan groen en plekken waar je tot rust kunt komen. Parken en natuur zijn belangrijk voor gezondheid en welzijn. Dan moet je er wel goed kunnen komen, via goede loop- en fietsverbin­dingen. En die zijn niet in alle wijken op Zuid aanwezig of kunnen worden verbeterd. Meer groen, biodiversiteit, duurzame energie, klimaatadaptatie en meer fietsen en wandelen vragen om een andere inrichting van de buitenruimte. Er is een betere balans nodig tussen de ruimte voor (geparkeerde) auto’s, verblijfsruimte en groen. Ook de energie- en mobiliteits­

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

transitie brengen een grote claim op de ruimte met zich mee. Denk aan verdeelstations voor warmte en elektriciteit, laadpalen, windmolens en zonnepanelen. Het warmtenet moet worden uitgebreid, net zoals het elektriciteitsnet dat ook nog moet worden verzwaard. Daar is ruimte voor nodig in de ondergrond. Dat zorgt weer voor beperkingen in de bovengrond, zoals minder ruimte voor bomen met hun wortels. De bodemgesteldheid en water gaan steeds meer bepalen wat er in de bovengrond gebeurt of mogelijk is. Op sommige plekken op Zuid is de bodem zettingsgevoelig en verontreinigd.

Groen staat niet alleen voor biodiversiteit of klimaat, maar is echt belangrijk om mensen en zeker ook jongeren te stimuleren naar buiten te gaan

Bewoners die in de omgeving van havenactiviteiten en grote infrastructuur wonen, worden blootgesteld aan verhoogde geluids­niveaus, zowel in als rondom hun woning. Blootstelling aan te veel geluid kan leiden tot effecten op de gezondheid. Het is belangrijk dit zoveel mogelijk te voorkomen.

Fijne fiets- en wandelroutes

Betaalbare energierekening Veilige en toegankelijke buurt

DEFINITIEF | december 2023

24

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

25

4. Zuid in 2040 Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

26

4. Zuid in 2040 In dit hoofdstuk beschrijven we de ambitie voor Zuid 2040. Dit doen we aan de hand van de vijf perspectieven uit de Omgevingsvisie, het DNA van Zuid en de opgaven. ‘Veranderen en toch jezelf blijven’ hebben we daarin als rode draad geformuleerd. Als je naar de opgaven kijkt zie je dat er dingen moeten veranderen. Maar tegelijkertijd moeten we waarderen wat er al is: voortbouwen op de kwaliteiten en wat de bewoners op Zuid een thuisgevoel geeft. Zodat Zuid en haar inwoners zichzelf kunnen blijven.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

27

Inclusief Zuid laat iedereen vrij in zijn of haar keuze. Het is buitengewoon divers. Zuid is alle steden en tegelijkertijd is Zuid een stad die zijn gelijke niet kent. Iedereen op Zuid voelt zich gewenst en thuis, je voelt je welkom. Om neer te strijken, je te ontplooien en te blijven wonen. Een Zuid waar je gezond bent opgegroeid en dat ook blijft. Jongeren hebben plekken waar ze kunnen ont­ spannen en sporten. Plekken waar je trots op bent. Op Zuid kun je oud worden, zonder dat je vereenzaamt. Je kunt je er ontwikkelen tot wie je wilt zijn, ook mensen met een beperking. Zuid staat voor een grote diversiteit en kwalitatief aanbod van onderwijs, werk, wonen en voorzieningen. Samen met onze partners sturen we actief op de betaalbaarheid en kwaliteit van wonen. Zo is en blijft Zuid voor iedereen.

Compact Op Zuid is de hele wereld dichtbij. Alles wat je wenst, is binnen 15 minuten te bereiken. In 2040 ben je op Zuid omdat het nooit saai is. Rust, groen, levendigheid en reuring, je vindt het hier allemaal. Zuid grijpt je, op de goede manier: de diversiteit in cultuur, het leven op straat, goede en mooie voorzieningen, de monumenten en de architectuur. Bij nieuwe ontwikkelingen stuurt Zuid op maatschappelijke meerwaarde en ‘goede groei’. Er is gekeken naar intensief en inclusief ruimtegebruik; dus

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

hoe benutten we de ruimte zo goed mogelijk voor iedereen? Dit heeft geresulteerd in een slimme mix van gebouwen en groen.

Gezond Zuid staat pal voor de gezondheid van haar inwoners. Iedereen op Zuid heeft de keuze én mogelijkheid om er op een aangename en gezonde manier te wonen, te werken en te verblijven. Om je te verplaatsen, te ontmoeten, te recreëren, te sporten en zorg te ontvangen. Op Zuid is het groen en stedelijk tegelijk, buiten kun je comfortabel, prettig en veilig bewegen. De woonomgeving is goed: koel in de zomer en droog in de winter. De omgeving is klimaatbestendig ingericht: minder stenig en meer ruimte voor groen, waterberging en biodiversiteit. Het leefklimaat is verbeterd door een schone omgeving, schonere lucht en gezond geluidsniveau. Dankzij investeringen zijn de woningen gezond, goed geïsoleerd en goed geventileerd, zonder hittestress, wateroverlast, vocht of schimmels.

Productief Zuid heeft voldoende veerkracht en beweegt mee met de economische transitie: iedereen op Zuid kan het optimale uit zijn talent halen. In 2040 werk je op Zuid omdat je hier de leukste banen van de zuidelijke Randstad vindt. Je komt er makkelijk met het ov of op de fiets. Het is er ook goed ondernemen. Ondernemerschap heeft

op Zuid een eigen gezicht: van specifieke speciaalzaken en buurtwinkels tot ambachtelijke bedrijven. Met een succesvolle zorg- en technieksector. Er is ruimte voor initiatief. Als ondernemers vind je makkelijk personeel door de aanwezige jonge beroepsbevolking en het goede praktisch en theoretisch onderwijs. Innovatie en samenwerking gaan hand in hand.

Duurzaam Zuid is door het verbeterde ov en de nieuwe stadsbrug goed verbonden met andere stadsdelen, steden en regio’s. Ook de ov-verbindingen tussen de wijken zijn versterkt. Alle voorzieningen op Zuid zijn zo nabij. De mobiliteit is veranderd: de verschillende vervoerswijzen – fiets, lopen, ov en auto – zijn op een slimme manier in balans gebracht om voor een prettig en bereikbaar Zuid te zorgen. Bij ov-knooppunten is er meer ruimte ­gecreëerd voor de fietser, de voetganger en het ov. Wegen zijn verkeersveilig en daar waar dat nodig en mogelijk is, is de snelheid verlaagd naar 30 km/uur. Woningen zijn goed geïsoleerd en voor een groot deel aardgasvrij. Duurzame energie is betaalbaar. De energie- en mobiliteits­transitie zijn de drijvende kracht voor verbetering van fysieke, sociale en economische opgaven. Bouwprojecten worden circulair uitgevoerd; met duurzame materialen en sloopmateriaal wordt volop hergebruikt. Zo beperken we de voetafdruk van bouwprojecten.

DEFINITIEF | december 2023

28

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

29

5. 5. Hoofdkeuzes voor Zuid Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

30

5. Hoofdkeuzes voor Zuid Deze ambities voor Zuid, hebben we vertaald naar de drie belangrijkste keuzes voor Zuid. De keuzes brengen samenhang in de opgaven. Ze geven richting aan de verdere ruimtelijke ontwikkeling van Zuid. En ze helpen bij de beslissingen die we moeten maken om te komen tot een Zuid van en voor iedereen. Dit hoofdstuk neemt je mee in de volgende drie keuzes: 1. Een verbonden, groen en gezond Zuid We pakken de buitenruimte en infrastructuur op Zuid groots aan en zetten in op meer groen in de wijken, ontmoeting, gezondheid en klimaatadaptatie 2. Zuid maakt werk van de toekomst We zetten fors in op de versterking van de economie van Zuid. De innovatie- en veerkracht van Zuid groeit. Ieder een kan meedoen en meewerken in de economische transitie 3. Thuis op Zuid in je eigen wijk Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan karakteristieke en vertrouwde woonbuurten. Met hart voor sociale cohesie en het belang van huidige bewoners. Verduurzaming zetten we in om wijken toekomst­ bestendig te maken. Zo blijft het aantrekkelijk wonen op Zuid.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

31

1. Een verbonden, groen en gezond Zuid Versterken herkenbaarheid van de vier landschappen Zuid heeft vier zeer kenmerkende landschappen die van groot belang zijn voor de aantrekkelijkheid van Zuid. In het noorden de rivier met zijn havenbekkens en de dijken, dan de parkgordels van het Zuiderpark en meer zuidelijk, het Zuidelijk Randpark langs de A15. Ten slotte buiten de grenzen van Rotterdam het landschap van de Oude Maas en de recreatiegebieden.

De landschappen zijn een voorwaarde voor een verder verdichtende stad en bieden recreatiemogelijkheden dichtbij huis. Ze spelen een belangrijke rol bij het weerbaar worden tegen klimaatverandering. De landschappen en de dijk zijn van grote betekenis voor de waterveiligheid en bij het tegengaan van hittestress. Als Zuid meer wil profiteren van deze groene plekken, moeten de kwaliteit, het karakter en de toegankelijkheid wel verbeteren. In de zone van het Zuidelijk Randpark staat de recreatie onder druk als gevolg van andere ruimteclaims. Hier gaan we duidelijker begrenzen welk programma waar. Groene ruimteclaims kunnen een plek krijgen. We stellen hiervoor een raamwerk op. We maken fiets, wandel- en hardlooproutes af. De oevers van de Maas zijn straks aantrekkelijke gebieden voor een rondje langs de Maas en als groene verblijfsplek.

In het noordelijke, buitendijkse deel komen drie parken in de havenbekkens en rivier. Zo maken we de bijzondere positie van Deltastad Rotterdam zicht- en tastbaar en voegen we nieuwe natuur- en recreatiewaarden toe. Biodiversiteit moet worden versterkt door meer ecologisch waardevolle plekken en het verbinden van deze plekken. Door het aanpakken van de buitenruimte en de toevoeging van de drie parken wordt het groen vergroot en meer verbonden en draagt het bij aan het grotere ecologische netwerk van Rotterdam. De parkgordels in de oost-west richting vormen een belangrijke ruggengraat in dat netwerk, evenals het groen langs de spoorzone dat de parken noord-zuid met elkaar verbindt.

Legenda Dijk en rivier als centrale verbinder: klimaatbestendig,

Zuidelijk Randpark: Aandacht voor beheer, toegankelijkheid en

toegankelijk en aantrekkelijk. Ontwikkeling rivierparken,

juiste programmering. Versteviging van de recreatieve en

bereikbare kades, ontwikkeling en verbetering cruciale

ecologische waarde, en door onder andere groene ruimteclaims

verbindingen over de dijk.

een plek te geven en beter bereikbaar te maken.

Stadsprojecten: nieuwe stadsparken: Rijnhavenpark,

Het landschap oude Maas: Natuur en recreatie op fiets- en

Nelson Mandelapark en Getijdenpark Feijenoord

loopafstand.

Zuiderparkgordel: Betere verbindingen (mens, flora en fauna) en adressen naar het groen. Behoud en verbetering van de sportlocaties.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

32

Een verbonden, groen en gezond Zuid Legenda Infrastructuur rond belangrijke knooppunten anders inrichten. Van kruispunten naar stadspleinen met meer verblijfskwaliteit. Stedelijke inprikkers vanaf de Rotterdamse Ruit (50 km/u): een groene entree als hartelijk welkom in de stad Hoofdverbindingen: de auto behoudt hier zijn plek, maar andere functies worden versterkt Stadswegen met meer ruimte voor wonen, werken en ontmoeten. Verbeteren mogelijkheden om het spoor over of onder door te gaan en daarmee de barrière te slechten Aantrekkelijke en sociaal veilige verbindingen over of onder de snelweg door. De barrière wordt daarmee verkleind. Meer oeververbindingen om daarmee de barrière van het water te slechten Fiets- en voetgangersnetwerk (fijnmazig netwerk) Ontbrekende en te verbeteren schakels in fijnmazig netwerk

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

33

Hoofdinfrastructuur: van barrière naar verbinder Zuid heeft veel infrastructuur die als een grote barrière werkt tussen de wijken. Denk aan hoge dijken, trein­ sporen, verkeerspleinen en grote toegangswegen vanaf de snelweg. Het verkeer zorgt daar voor geluidsoverlast en ongezonde lucht. Dit heeft een negatieve invloed op de kwaliteit van leven in meerdere wijken. Als we deze barrières verminderen, kunnen we de wijken beter met elkaar verbinden. We werken toe naar een aantrekkelijk, groen en gezond raamwerk. infrastructuur voor de auto rondom een aantal · De belangrijke kruispunten en stations op Zuid willen we anders gaan inrichten. Vertrekpunt is dat de auto blijft, maar door slimmere circulatie en wegenstructuur de verkeers­afwikkeling verbetert. Daarmee ontstaat ruimte voor fiets- en voetgangers­ infrastructuur en het ov. Tege­lijkertijd vergroten we de verblijfskwaliteit van een groenere buitenruimte rondom deze locaties in de stad. Van een groot kruispunt waar je nauwelijks kunt oversteken naar een veilig stadsplein.

·

Vanaf de snelweg is Zuid bereikbaar via vijf stedelijke ‘inprikkers’ voor het gemotoriseerd verkeer. Deze inprikkers vormen in de toekomst een hartelijke entree in een groene, stedelijke setting. Het verkeer moet er goed kunnen doorstromen. Bij elke entree realiseren

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

we een goede of verbeteren de bestaande P&R voorziening voor bezoekers om te parkeren en te laten overstappen op ov en/of de (deel)fiets. Bij de halte Paasweide ligt een kans voor een nieuwe P&R gekoppeld aan de Vaanweg, tramlijn 25 en de frequente buslijnen door de tuinsteden. onderzoeken welke wegen als hoofdverbinding · We blijven functioneren en welke wegen geschikter zijn voor meer verblijfsfunctie en het invoeren van 30 km/u. Het betreft vooral bestaande stadsstraten met veel stedelijke functies. Bij de herinrichting houden we het belang van ov in het oog en maken we de wegen klimaatadaptief om te voorkomen dat de hoofdwegen met hevige buien onder water komen te staan.

maken we nieuwe en betere schakels in · Daarnaast routes voor voetgangers en fietsers om snelwegen, water en spoor beter te kunnen passeren. Dit stimuleert om meer te gaan lopen of te fietsen, juist ook op middellange afstand tussen de tuinsteden en buurgemeenten. De verplaatsing van het goederen­ emplacement op het treinspoor bij Stadionpark krijgt prioriteit. Hierdoor kunnen we een prachtig nieuw stadsdeel ontwikkelen en tegelijkertijd de wijken van IJsselmonde en Feijenoord goed met elkaar verbinden.

DEFINITIEF | december 2023

34

Van barrière naar verbinder: van kruispunt naar kruisplein

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

35

Ruimte voor het energiesysteem Alle ontwikkelingen vragen om meer ruimte voor het energiesysteem: elektriciteit, warmte en koude. Om de groeiende elektriciteitsvraag op te vangen wordt op dit moment gezocht naar een geschikte locatie voor een onderstation rondom de Rijnhaven. Mogelijk is ook een tweede onderstation op Zuid nodig. Bij gebieds­ ontwikkelingen zoeken we integrale oplossingen voor de warmtevraag, die passen bij het stedelijk warmte­ systeem Hierbij houden we rekening met de huidige concessie-­afspraken. We verwachten daarnaast een aantal hoofd­afgiftepunten die zorgen dat woningen in de toekomst van warmte blijven voorzien. Een tijdige planning en gezamenlijke aanpak zijn dan ook cruciaal om deze objecten goed in te passen bij stedelijke ontwikkelingen. De koudevraag moet hierbij aansluiten en zoveel mogelijk op gebiedsniveau worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld door te koelen met Maaswater of te werken met stations voor gebieds-warmtekoudeopslag (WKO).

Dit betekent extra regie en extra ruimte in de bovenen ondergrond. ondergrond is meer ruimte nodig voor leidingen · Inen deaansluitingen op het warmtenet. de buitenruimte (of inpandig) vraag het onder · Inandere om plek voor warmteoverdrachtstations (WOS) en trafo’s (elektriciteitsomzetstations). op Zuid de straat open moet voor onder­houds· Waar en vervangingswerkzaamheden rollen we direct het warmtenet uit. Of we reserveren alvast ruimte in de ondergrond als het warmtenet niet direct kan worden aangelegd. Dit biedt ook kansen om de buitenruimte opnieuw te ontwerpen. straten zijn er meerdere ruimteclaims, · Inwesommige moeten dan een integrale afweging maken wat waar wel en niet past.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

36

Buurten voor mensen: weerbaar en gezond Een fijne buurt heeft aantrekkelijke groene verblijfs­ plekken. Waar mensen elkaar ontmoeten, genieten van de zon, spelen en sporten. Dit heeft grote meerwaarde voor de leefkwaliteit en gezondheid van mensen. De dagelijkse actieradius van veel bewoners speelt zich vooral af in de eigen wijk. Korte, laag­drempelige, aan­trekkelijke en veilige routes dragen bij aan de sociale structuur, gezondheid en mobiliteit van bewoners. heeft behoefte aan verbetering en uitbreiding · Zuid van het fijnmazige netwerk: de wandel- en fietspaden. We maken routes compleet door ontbrekende schakels aan te leggen, en zorgen dat je ‘een rondje’ kan wandelen of fietsen. Fietsroutes tussen stad en de recreatiegebieden in het ommeland zorgen ervoor dat je snel de koelte kan zoeken op hete dagen. routes van en naar stations (en de ‘last miles’, · De de afstand tussen de dichtstbijzijnde uitstaphalte en iemands eindbestemming) pakken we aan.

·

Buiten moet voor iedereen een veilige en toeganke­ lijke plek zijn. Met aandacht voor inclusiviteit en ont­­moe­ting. En met extra aandacht voor veiligheid van (jonge) vrouwen. We creëren eigenaarschap, zo zorgen we voor prettige publieke plekken voor iedereen.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

betrekken bewoners bij de plannen voor de · We buitenruimte en geven meer ruimte aan lokale, groene initiatieven. in de buurt heeft een hoofdrol bij klimaat­ · Groen adaptatie. Zeker in stenige wijken met weinig (grote) bomen, groen en water. Een koele plek op loopafstand (volgens de WHO-norm binnen 300 meter) van de

woning is een belangrijke maatregel tegen hittestress. Deze plekken kunnen direct bijdragen aan de ‘stad als spons’ en hemelwater bergen. We zetten het planten van extra bomen in tegen de hitte en extra water­buffers voor hevige buien, bijvoorbeeld in Bloemhof, Zuidplein en Vreewijk. Om de biodiversi­ teit te verbeteren vergroenen we de buurten. In de tuinsteden maken we meer ruimte voor waterberging.

DEFINITIEF | december 2023

37

Voor buitendijkse gebieden maken we een strategie voor waterveiligheid. Projecten in de buitenruimte hebben vanzelfsprekend aandacht voor deze thema’s. is vanwege de schaarse ruimte noodzakelijk · Het anders om te gaan met het ruimtebeslag van de geparkeerde auto. Dit vraagt om maatwerk en een geleidelijke strategie. We zetten in op: beter gebruikmaken van bestaande parkeercapaciteit in de wijken, groter aanbod parkeervoorzieningen waar je kunt overstappen op openbaar vervoer of deelvervoer, en betaalbaar deelvervoer in buurt- en wijkhubs. Zo ontstaat er ruimte in smalle, versteende woonstraten en pleinen. Deze ruimte kunnen we inzetten voor groen en water: parkjes, groene pleinen, waterpartijen en geveltuinen. Maar ook voor fietspaden, fietsparkeren en voetpaden. Daarbij kijken we naar de behoefte van verschillende doelgroepen. Bezoekers die willen parkeren, verleiden we om aan de rand van de stad te parkeren in P&R voorzieningen.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

gezonde leefomgeving heeft schone lucht. De · Een aansluitingen voor walstroom voor grote schepen worden uitgebreid. In plaats van draaien op vervuilende en fossiele brandstoffen, pluggen ze in ‘op de stekker’ voor elektrische energievoorziening. Dat scheelt luchtverontreiniging en geluidsoverlast. Het programma Havengeluid levert een aanpak op die de overlast vermindert die bewoners in het westelijke deel ervaren. In de Waalhaven vindt verduurzaming van de activiteiten plaats.

De bewoners zijn trots op de wijk. Heel leuk is de inzet van vrijwilligers als buurtmaatjes; ze creëren leuke groene plekken

DEFINITIEF | december 2023

38

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

39

2. Zuid maakt werk van de toekomst Innovatiekracht en kansengelijkheid Voor een veerkrachtige en toekomstbestendige economie moeten kansrijke sectoren worden versterkt, innovatie bevorderd en het jonge arbeidspotentieel betere kansen krijgen. We behouden en creëren nieuwe ruimte voor werk, praktisch en kennisintensief. Samen met onze partners werken we aan een soepele koppeling van het beroepsonderwijs met het bedrijfsleven. Er komt een belangrijk innovatiecluster: Cultuur&Campus, een nieuwe, extra motor voor de ontwikkeling van Zuid. Hier werken het bedrijfsleven en onderwijspartijen samen aan vernieuwend techniek- en cultuuronderwijs. Daarnaast hebben de Erasmus Universiteit, het Erasmus MC en de TU Delft een gezamenlijke agenda opgesteld. Hierin spreken zij de intentie uit om meer samen te werken. Ze beschrijven kansen voor de gezamenlijke ontwikkeling van gezondheidszorg, technologie en digi­talisering van de haven. Dit kan leiden tot Convergence Schools en Academies, ook op Zuid. Van belang zijn goede, aantrekkelijke doorlopende leerlijnen, waar jongeren vanaf voortgezet onderwijs, via MBO naar HBO en universiteit kunnen doorstromen. Voldoende, zichtbare kansen voor jongeren door een meer gevarieerd aanbod, en verbeteringen in onderwijshuisvesting en ov-bereikbaarheid.

Sluisjesdijk, Plompertstraat, Laagjes en Hordijk. De bedrijven­terreinen zijn een goede plek voor groei­ sectoren zoals maritiem, de circulaire maakindustrie en stadslogistiek. We zetten in op het revitaliseren van de winkelgebieden zoals Boulevard Zuid en Plein 1953. Deze locaties bieden volop ruimte aan maakbedrijven die praktisch actief zijn in transities. Denk hierbij aan energie-­installatietechniek, hoogwaardig hergebruik van materialen, reparatie, recycling, bouw en digitalisering in de zorg. Zo kunnen veel mensen aan de slag in de nieuwe economie. Voor mensen die niet zelfstandig aan een baan kunnen komen, creëren we samen met bedrijven plekken voor begeleid werken en leren. Waar mensen zich veilig voelen en trots zijn op hun werk. Leerpraktijkcentra en een sociaal ontwikkelbedrijf (de sociale werkplaatsen van vroeger) zijn hierin van grote waarde.

Werk en onderwijs voor iedereen dichtbij en bereikbaar Iedereen heeft recht op onderwijs en werk, maar dan moet je er wel kunnen komen. Zo werken we met onze vervoers­partners aan een schaalsprong in de (ov) bereikbaarheid. Binnen Zuid kan je je straks makkelijker verplaatsen, maar ook van Zuid naar Noord, naar de regio en vice versa. Tussen IJsselmonde en Kralingen komt een nieuwe stadsbrug met hov-lijn. Straks ben je binnen 15 minuten van Zuidplein op Kralingse Zoom. En vanuit Prinsenland ga je makkelijker een avond naar theater Zuidplein. Via het nieuwe station Stadionpark worden de wijken in Zuid en Oost gekoppeld aan de stad en de regio. Iedere Rotterdammer profiteert hiervan. Het verbetert het vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven en het draagvlak voor culturele en maatschappelijke instellingen. De schaalsprong in ov-bereikbaarheid houdt het volgende in: Een nieuwe stadsbrug tussen Kralingen en Feijenoord/ IJsselmonde, inclusief een snelle tramverbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein; Een nieuwe hoogwaardige busverbinding tussen Zuidplein, Cultuur&Campus, ErasmusMC en Rotterdam Centraal, via de Maastunnel;

· Begin bij het onderwijs en als dat allemaal goed gebeurt, dan wordt ook de wijk vanzelf beter.

·

De ruimte op bedrijventerreinen wordt behouden. In overleg met partners stimuleren we dat de kwaliteit van de terreinen verbeterd, zoals in Waalhaven-Zuid,

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

40

Zuid maakt werk van de toekomst Legenda Cultuur&Campus: nieuw innovatiecluster op Zuid Accomoderen groeisectoren: maritiem, circulaire maakindustrie en (stads)logistiek Ruimte voor praktisch uitvoeren van transities gecombineerd met leer-werkplekken (Beoogde) P+R locatie Nabijheid werk en onderwijs vergroten: schaalsprong ov Nabijheid werk en onderwijs vergroten: frequentieverhoging o.a.PTT en kwaliteitsslag ov Frequentieverhoging bestaande metro Opwaardering Oude Lijn tot Citysprinter Werken in de wijken Werken in de wijken (binnenstadsmilieu) Levendige stadsstraten: economische herprofilering en kwaliteitsslag plinten Winkelgebieden vitaliseren Stedelijke economie versterken: mix wonen, werken, stedelijke voorzieningen, kwalitatieve buitenruimte en hov Behouden/ontwikkelen (MKB)productiebedrijven bij transformatie tot gemixt woon-werkgebied (MKB)productiebedrijven intensiveren/versterken Industriële bedrijvigheid (logistiek, maritiem, circulair)

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

41

van de spoorlijn Dordrecht – Den Haag hogere frequentie van metrobediening op de · Opwaardering · Een tot ‘lightrail’: frequentere bediening (CitySprinter) lijnen D en E, vanaf metrostation Slinge of Charloisse

·

bestaande stations Lombardijen en Zuid en het nieuwe treinstation bij Stadionpark (met mogelijkheid tot haltering van Intercity treinen op termijn); Op termijn een nieuw metrostation Charloisse Poort in combinatie met P&R, ontsluiting van de Waalhaven, een hoogwaardige en frequente buscorridor door de tuinsteden vanaf Heijplaat tot Ridderkerk en een doorgetrokken tramlijn 2;

· ·

Poort; Een hoogwaardige busverbinding over een mogelijk te verlengen Willemsbrug voor een betere verbinding en positionering van het gebied Kop van Feijenoord; Een ruimtereservering van het tracé voor een vijfde oeververbinding tussen de Waalhaven (Sluisjesdijk) en Rotterdam-west.

Daarnaast is een extra impuls nodig voor de kwaliteit van het ov-netwerk, zoals frequentieverhoging van de metro en verbetering van de ov-corridors voor tram en bus. Bestaande tramlijnen worden versneld conform besluitvorming vanuit het Plan Toekomstvast Tramnet en nader onderzocht op lokale belangen. De omgeving van de stations maken we aantrekkelijker en veiliger. Hiervoor ligt de focus in eerste instantie op treinstation Rotterdam-­ Zuid, en de metrostations Rijn- en Maashaven.