[23bb008313] Bijlage 1 behorende bij 23bb008311 over Koers op Zuid 2040 (december 2023)

Legenda Ontwikkelen sterke centra: gebieden rondom ov-knooppunten en

In de stad zelf verbindt het bestaande metro- en treinnet werk

in de binnenstad hebben een uniek gemengd programma en

en de nieuwe hov-lijn de sterke centra met het centrum op

versterken elkaar. De centra hebben lokaal, voor de stad én voor

twee oevers.

de regio een toegevoegde waarde. Bedrijventerrein De binnenstad (op twee oevers) als City Lounge: sterke

Bedrijventerrein HMC (hoge milieu categorie)

vrijetijdseconomie, verspreid over de stad.

Haven

Verbeteren van de bereikbaarheid en leefomgeving van stedelijke innovatiemilieus langs de Oude Lijn en hov-lijn. In de innovatiemilieus is de openbare ruimte kwalitatief hoogwaardig. Met onderscheidend programma en profilering op het gebied van school en werk. De Oude Lijn is het dragende element die, met de toevoeging van nieuw station Stadionpark, verschillende centra met elkaar verbindt.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

42

Sturen op de juiste mix Voor een sterke economische structuur heb je een breed palet van bedrijven nodig, uit verschillende sectoren, van groot tot klein en in verschillende werklocaties. Daarvoor werken we aan een sterke profilering en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo mengen we werk en onderwijs met voorzieningen, plekken voor ontmoeting en een aantrekkelijke omgeving. Cultuur kan daarbij als ontwikkelmotor worden ingezet. Per werklocatie maken we een afweging over het juiste programma, de juiste mix, en het kansrijkste profiel. Voor iedere locatie en nieuwe ontwikkeling geldt dat functiemenging zorgt voor een levendig en aantrekkelijk straatbeeld. Én dat de buurten eromheen er ook wat aan hebben. We onderscheiden vier typen werkmilieus: Werken in wijken; ruimte houden voor werken aan huis, wijkhubs en kleinschalige kantoorfuncties, retail ateliers en bedrijfsruimten. Stedelijke interactiemilieus: zoals Zuidplein en Lombardijen. Hier is meer sturing op het economisch programma nodig. Winkels concentreren we in de winkelgebieden, zoals op de Slinge en Boulevard Zuid. Aanvullend op de lopende aanpak, vraagt de economische invulling van stadstraten zoals de Oranjeboomstraat om extra aandacht. Een strategie voor de plinten met betaalbare ruimte voor MKB, ZZP’ers en de creatieve industrie is nodig.

· ·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

ruimte houden voor · MKB-productiebedrijven: MKB-productiebedrijven, zodat praktisch geschoold

·

werk in de stad blijft. Bijvoorbeeld bij de transformatie van Kop van Feijenoord. Hierbij mag de leefkwaliteit niet in het geding komen. Woningen kunnen toegevoegd worden als productie mogelijk blijft en dit zorgt voor sociale veiligheid. Industriële bedrijvigheid: ruimte behouden aan de randen van Zuid, zoals Oostdijk. Dit vraagt om goede afstemming met (tijdelijke) woningbouw in de

omgeving. In de Waalhaven en Sluisjesdijk kunnen mogelijk stadslogistiek en circulaire maak­industrie toegevoegd worden aan de mix. Toevoegen van stedelijke voorzieningen en onderwijsinstellingen verhogen de aantrekkelijkheid en veiligheid van deze terreinen. In de Waalhaven en Sluisjesdijk wordt ingezet op verduurzaming en verbeteren van leefomgeving. In deze periode zijn hier geen woningen voorzien.

DEFINITIEF | december 2023

43

Sterke centra met onderscheidend programma We werken aan vijf, en op termijn zes centra van stede­ lijke betekenis waar flink wat arbeidsplaatsen in passen. De Binnenstad op twee oevers (tot en met Maashaven), Hart van Zuid, Stadionpark, Cultuur&Campus en Lombardijen. Deze centra hebben allen een eigen uniek profiel en een mix van wonen, werken en voorzieningen. Een heldere positionering is hierin cruciaal, ook moeten de centra elkaar aanvullen en niet beconcurreren. Binnenstad op twee oevers De binnenstad op Zuid versterken we met de ontwikkelingen in de Rijnhaven. Voor dienstverlenende bedrijven en instellingen uit de groeisectoren is het nog aantrekkelijker om zich hier te vestigen. Programma rondom vrije tijd en recreatie trekken bezoekers uit de hele regio, hierdoor groeien ook de bezoekers- en vrijetijdseconomie. Het uitgangspunt daarbij is wel om recreatie en toerisme meer te spreiden over de stad. Dit zien we als kans en middel om de ambities van de stad te realiseren met bijvoorbeeld het creëren van banen en investeringen in de wijken. Focusgebieden voor Zuid zijn: Rijnhaven als onderdeel van de binnenstad met een onderscheidende verblijfskwaliteit, Hart van Zuid, Stadionpark, Cultuur&Campus en de Afrikaanderwijk.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Stadionpark In Stadionpark ligt de nadruk op sport, business en onderwijs. De bereikbaarheid is erg goed voor verschillende modaliteiten, en met de komst van een stadsbrug, een nieuwe tramlijn naar Zuidplein en Kralingse Zoom en een nieuw treinstation wordt dit alleen maar beter. Zo ontstaat een sterk economisch cluster met een directe verbinding met de EUR-campus. Dit laat wat ruimte toe voor kantoorprogramma. En zeker ander economischof onderwijsprogramma op termijn. Tegelijkertijd is er ruimte voor ander werk in de plinten en onderste lagen van de gebouwen. Bijvoorbeeld voor maatschappelijke voorzieningen of MKB. Verder hebben en houden ook horeca en detailhandel een stevige plek in het gebied. Op de bedrijventerreinen Stadionweg en Noorderhelling kan stadslogistiek worden gevestigd. De delen van bedrijventerrein Stadionweg die het dichtst bij de ov-knoop liggen, zijn geschikt voor werkgebouwen, gecombineerd met woningbouw. Hart van Zuid Het Hart van Zuid (inclusief het Motorstraatgebied) blijft hét centrum van Zuid. Je gaat er winkelen, studeren, sporten of werken. Of je komt voor het cultuuraanbod in theater Zuidplein of AHOY. AHOY blijft dé plek voor entertainment en business en trekt bezoekers uit het hele land en zelfs daarbuiten. Hart van Zuid krijgt met de toekomstige stadbrug en hov-verbinding een directe route naar het Stadionpark en Kralingse Zoom.

Door de goede ligging zijn er kantoren in het gebied. Uitbreiding is mogelijk als deze zich richt op lokale bedrijvigheid en aansluit op de ontwikkeling van Ahoy. Ook ontstaat bij nieuwe ontwikkelingen extra ruimte in de vorm van werkgebouwen. Het Motorstraatgebied transformeert van een monofunctioneel bedrijventerrein naar een gemengd woon-werkmilieu, met functies voor dienstverlening, zorg en onderwijs. Onder andere bedrijven in de zakelijke evenementensector kunnen hier neerstrijken. Stationsgebied Lombardijen / IJsselmonde In het Stationsgebied zit nu een groot zorgcluster en meerdere onderwijsfuncties. De komende jaren kan hier een nieuwe dynamiek ontstaan; vanwege de vergrijzing, de ontwikkelingen in het onderwijs en de trek naar de stad. Het gebied is goed bereikbaar met de trein, die bereikbaarheid gaan we beter benutten. We zetten in op een goede P+R voorziening. Rond het station is potentie om meer woon- en werkprogramma toe te voegen. Met een duidelijk profiel rondom zorg, gezondheid, preventie, scholing en werk van de toekomst. Een profiel dat past bij de goed bereikbare locatie. Het stations­gebied is ook belangrijk voor de Tuinsteden en kan deze met de hov-lijn koppelen met het nationale treinnetwerk. Investeringen in de uitstraling en betere hov-verbindingen zijn hier dus cruciaal.

DEFINITIEF | december 2023

44

Sterke onderscheidende centra: levendig interactiemilieu

Cultuur&Campus In de Cultuur&Campus vind je de creativiteit die nodig is voor de opgaven van morgen. Cultuur&Campus geeft de westkant van Zuid en de ontwikkeling van de Maashaven een enorme boost. Het innovatiecluster met de onderwijs­instellingen laten we goed aansluiten op de wijken. En we zorgen voor een optimale bereikbaarheid, door onder andere HOV door Maastunnel en tramlijn 2. De nabijheid van de kunstensector in Charlois en de haven biedt kansen voor samenwerkingen in de praktijk. Met de nieuwe hov-bus door de Maastunnel wordt deze campus met bezoekersfunctie direct verbonden met Rotterdam Centraal, de campus rondom ErasmusMC en Hart van Zuid. Charloisse Poort Op termijn zien wij Charloisse Poort als een zesde belangrijke plek op Zuid. Met de komst van een nieuwe metrohalte en P+R kan dit gebied verkleuren naar een intensiever programma. Dit geldt voor bedrijventerrein Charloisse Poort en voor Waalhaven Zuid. Arbeidsintensievere bedrijven, onderwijs of stedelijke voorzieningen zijn hier mogelijk. Dit versterkt ook het bestaande haventechniekonderwijs en de gevestigde groothandel. We onderzoeken welk programma in de nabijheid van de nieuwe halte mogelijk is en in welke mate dit bijdraagt aan de vervoerswaarde en exploitatie van het nieuwe station.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

45

3. Thuis op Zuid in je wijk Gevarieerde woningvoorraad We werken aan een woningvoorraad die voldoet aan de huidige én toekomstige behoefte, samen met onze partners. We houden rekening met verwachte ontwik­ keling op het gebied van inkomen en demografie. Zo kunnen we bepalen welke aanpassingen in de woningvoorraad en omgeving nodig zijn om te blijven aan­sluiten op de woonbehoefte. Zo heeft iedereen binnen de wijk, of in de directe omtrek, perspectief op een geschikte woning. Het uitgangspunt bij ontwikkelingen is dat deze bijdragen aan de karakteristieke en vertrouwde woonbuurten. De inzet: Nieuwe woningen in alle prijssegmenten, inclusief een ruim aanbod betaalbare woningen. Dit geldt vooral in de buitendijkse gebieden, waar in nieuwe projecten behalve middensegment ook sociaal moet worden toegevoegd. Zo bouwen we direct aan sociale inclusie. Grote gebiedsontwikkelingen dragen expliciet bij aan de kwaliteit en de woningvraag vanuit aangrenzende wijken. Bijvoorbeeld door woningen voor ouderen of voor mensen op Zuid die een grotere of luxere woning willen toe te voegen. Door het toevoegen van midden­ segment ontstaat doorstroming en ontstaat ruimte in het sociale segment, ook voor jongeren.

Passend aanbod in de wijk betekent enerzijds in bepaalde wijken kansen voor verdichting benutten, en anderzijds elders, in bestaande buurten meer diversiteit in het woning­ aanbod realiseren via (zorgvuldig bepaalde) verdunning.

· ·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

die differentiatie zijn ook andere instrumenten · Voor gericht inzetbaar. Bijvoorbeeld samenvoegen of vergroten van woningen, splitsen van woningen, co-living, huurprijs- en verkoopbeleid door corporaties. Al dan niet in combinatie met voorrangsregels voor specifieke doelgroepen en het stimuleren van doorstroming. Maatregelen in de bestaande woningvoorraad, nieuwe woningen en transformatie van vastgoed dragen bij aan fijn wonen. Rond belangrijke knopen en HOV zetten we in op verstedelijking, wel in verschillende mate. Een gevarieerd woningaanbod draagt ook bij aan een breder aanbod van winkels, horeca, ov, maatschappelijke voorzieningen en banen in de wijk.

Het is te gek dat er sociale huurwoningen staan aan de kade met een prachtig uitzicht over het water. Dat zie je toch nergens anders?

Toekomstbestendige woningvoorraad Een toekomstbestendige woning is een woning die bouw- en woontechnisch nog decennia mee kan. Waar het casco, de fundering, duurzaamheid en woon- en energiekwaliteit goed zijn. Voor oudere bestaande woningen betekent dit dat er vaak veel voor nodig is om de woningen toekomstbestendig te maken. Hier zijn woningeigenaren (particulier en corporaties) in de eerste plaats zelf aan zet. Indien de woningvoorraad van zeer slechte kwaliteit is, niet toekomstbestendig en de kosten onevenredig hoog, hebben we als stad en corporaties de mogelijkheid om in te zetten op sloop. We gaan hier terughoudend mee om. Het niet (goed) functioneren van de VvE vormt regelmatig een belangrijk struikelblok bij het verbeteren van de woning. Per woningtypologie is onderzocht wat er nodig is om deze toekomstbestendig te maken. Daarbij wordt steeds duidelijker dat er vaak grote investeringen nodig zijn. Regelmatig groter dan de eigenaar kan opbrengen. Deze opgave gaat dan ook niet vanzelf goed. Inzet van de gemeente is op veel plekken noodzakelijk maar kan niet overal tegelijk. We zetten daarom vooral in op plekken waar we deze opgave kansrijk kunnen koppelen met andere opgaven op Zuid. Bijvoorbeeld door het verbeteren van de particuliere voorraad in Tarwewijk en Carnisse gelijktijdig uit te voeren met het vervangen van het riool en de aanpak van de buitenruimte.

We zien daarbij de woningcorporaties als partner en mede-­ uitvoerder in de wijk.

DEFINITIEF | december 2023

46

Thuis op Zuid in je wijk Legenda Combinatieaanpak verzakte gebieden Leefbaarheid vergroten (opgave leefbaarometerkaart) Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan bestaande stad Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan bestaande stad (lange termijn) Historische linten Hoogstedelijk karakter (centrumgebied) Stadswijken Tuindorpen Tuinsteden Woongebieden na 1970 Bedrijventerreinen

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

47

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

48

Verzakte gebieden: urgente combinatieaanpak In een aantal delen van Zuid hebben we te maken met een urgente opgave. Het gaat om een combinatie van problemen, namelijk zetting door bodemdaling, schommelingen in het grondwaterpeil, slechte bouw­ kundige staat van woningen en niet-onderheide woningen. Tel daarbij op dat we ruimte moeten zoeken voor het bergen van extra water en het warmtesysteem. Ook hebben we ruimte nodig voor groen ter voorkoming van hittestress en voor voetgangers en fietsers. Een stapeling van opgaven dus. Een nieuwe werkwijze op wijkniveau is daarom noodzakelijk én urgent. De aanpak van de verouderde woningvoorraad moet tegelijkertijd met de aanpak van de buitenruimte worden uitgevoerd. Dat is impactvol maar biedt ook kansen om woningen én de buitenruimte toekomstbestendig te maken. Gemeente, corporaties en eigenaren moeten samen optrekken om tot een aanpak te komen. Dit houdt in: Uitwerken van een integrale strategie voor verzakte buurten. Het vernieuwen van de riolering, de aanleg van het warmtenet en de aanpak van de woningen en buitenruimte moeten aan elkaar worden gekoppeld. Dit speelt met name in delen van de stadswijken in Bloemhof-Zuid, delen van Hillesluis, Tarwewijk en Oud–IJsselmonde Oost/West. De gemeente neemt een coördinerende rol op zich, maar kan dit niet alleen. Samenwerking met het Rijk en corporaties is nodig.

·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Verduurzaming van de woningvoorraad Een woning die onder koude en warme omstandigheden toch comfortabel is. Met een betaalbaar energiesysteem en verbruik. Dat is het doel bij het verbeteren van de energiekwaliteit en verduurzamen van woningen. Woningen moeten zoveel mogelijk geïsoleerd worden naar de isolatiestandaard, voor huurwoningen stuurt het Rijk hierop met een Nationaal Isolatieprogramma. Voor 2028 moet de corporatievoorraad klaar zijn en voor 2030 de particuliere voorraad. Voor Zuid betekent dit een grote kwaliteitsslag die nog gemaakt moet worden. Het tempo moet daarvoor vertienvoudigd worden met de aantallen die we nu halen. Met name voor de woningvoorraad zonder spouw is dit een hele grote uitdaging. We moeten er met alle betrokken partners de schouders onder zetten en het in één keer goed doen. De gemeente heeft een faciliterende rol. Per type bebouwing moet een isolatiestrategie komen, gekoppeld aan de beste strategie voor warmte en koude. Het programma aardgasvrij is al gestart in Reyeroord en Pendrecht. Later zullen andere wijken volgen, want de inzet is alle woningen van het gas af. Aansluiten op het warmte­net is ook voor gebouwen op Zuid het alternatief met de laagste maatschappelijke kosten. Voor veel woningen en eigenaren is het de meest effectieve en betaalbare optie. Soms moet het afgifte­ systeem in de woning worden aangepast. En er is vaak

extra isolatie nodig in huizen om het warm te houden in de winter. Deze isolatie moet tegelijkertijd geluidsoverlast beperken. Bij nieuwe ontwikkelingen is duurzaam bouwen het uitgangspunt. De gemeente pakt hier een sturende rol en vraagt ontwikkelende partijen te voldoen aan de geldende duurzaamheidsambities. De accenten kunnen verschillen per ontwikkeling. Bijvoorbeeld door collectieve energievoorziening in de wijk op te nemen of vergroening om hittestress tegen te gaan. Het is belangrijk dat woningen beter bestand zijn tegen hitte, door zonwering en isolatie in combinatie met natuurlijke ventilatie­ mogelijkheden. Bij nieuwbouw kunnen in het ontwerp al oplossingen worden toegepast voor passieve koeling, bijvoorbeeld verdiepte kozijnen of een schaduwdak. De buitendijkse gebieden moeten bestand zijn tegen overstromingen. Zo is voor de kop van Feijenoord en de Rijnhaven een strategie voor klimaatadaptatie nodig. En maatregelen die het overstromingsrisico beperken zodat huizen het (zoveel mogelijk) droog houden. Om toekomstbestendig en betaalbaar te kunnen blijven bouwen en renoveren moeten we anders met onze grondstoffen omgaan: met hoogwaardig hergebruik van materialen.

DEFINITIEF | december 2023

49

Sociale samenhang en leefbaarheid In delen van Zuid staat de leefbaarheid onder druk. In fysiek opzicht, maar vaak ook in sociaal opzicht en qua veiligheid. Dat is terug te zien in de Leefbaarometer en de Wijkprofielen. De inzet richt zich op versterking van de sociale samenhang en leefbaarheid. Door ervoor te zorgen dat bewoners hun buurt waarderen, er trots op zijn, zich er veilig voelen en er een toekomst zien. Zuid is vele wijken, per wijk leggen we de identiteit vast. Zo zorgen we ervoor dat iedere wijk zijn karakter behoudt en vertrouwd aan blijft voelen.

behoudt ze als sociaal maatschappelijke functie zoals ze van oudsher als pronkstuk van de wijk dienden. Monumen­tale gebouwen zijn belangrijke cultuurhistorische ijkpunten in de wijk. Indien mogelijk en nodig geven we ze nieuwe sociaal maatschappelijke betekenis.

Binnen de wijken is de inzet gericht op een gevarieerde woningvoorraad. In sommige wijken is er geen balans meer tussen de uitstroom van kansrijke groepen en instroom van kwetsbare groepen. Dit legt druk op de sociale cohesie. Een geschikte en betaalbare woning

Veel verschillende partijen (gemeente, corporaties en maatschappelijke instellingen) moeten er gezamenlijk voor zorgen dat de basis op orde is. Juist waar de leefbaarheid onder druk staat. Dit betekent bijvoorbeeld extra investeren in toegankelijke (sociale) voorzieningen op wijk- en buurtniveau. Er moet meer ruimte komen voor de gehele sociale infrastructuur, van kinderopvang, naschoolse activiteiten, jongerenwerk tot eerstelijns zorgvoorzieningen. Vanuit de huisvestings­ plannen (onderwijs, sport, cultuur, welzijn en zorg) verbetert de gemeente de bestaande voorzieningen en maakt ze toegankelijker en toekomstbestendig, ook zetten we in op gedeeld gebruik. We werken bijvoorbeeld in IJsselmonde aan integrale kindcentra, waar alle kindvoorzieningen toegankelijk bij elkaar zitten in éen gebouw. Scholen zijn het ankerpunt van de wijk:

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

50

kunnen vinden dicht bij je vertrouwde sociale netwerk is van belang. Om ook kansrijke groepen te behouden moet er de mogelijkheid zijn om wooncarrière te maken in de eigen wijk.

Sociale samenhang en leefbaarheid: verdichting/verduurzaming tuinsteden als middel

De afgelopen jaren is er vooral aandacht uitgegaan naar de stadswijken. Uit aanvullend onderzoek en uit participatie komt de roep om breder te kijken. Elke wijk vraagt een eigen aanpak. De inzet is: Extra aandacht voor de tuinsteden: betere spreiding van kwetsbare bewoners door toewijzingsbeleid van corporaties. Maak de herstructurering van de tuinsteden af (o.a. in Lombardijen). Extra inzet om basis op orde te krijgen in beheer buitenruimte, bijvoorbeeld in Beverwaard Een verdichtingsstrategie voor de Tuinsteden als middel voor verduurzaming en versterking van de leefbaarheid. Waarbij het karakter van de Tuinstad behouden blijft. Meer aantrekkelijke, kwalitatieve ontmoetingsplekken voor oude en nieuwe bewoners, en ook specifiek voor de jeugd door o.a. Jongerenhubs, en zullen meer initiatieven daartoe actief ondersteunen. Een ontwikkelstrategie voor maatschappelijke voorzieningen en gemeentelijk vastgoed als onderdeel van de wijkplannen die bijdraagt aan huidige en toekomstige behoeftes in de wijk.

· · · · ·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

51

6. In gesprek over Koers op Zuid Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

52

6. In gesprek over Koers op Zuid We hebben iedereen nodig om de ambities voor Zuid waar te maken en de opgaven aan te pakken. Samen stadmaken noemen we dat op zijn Rotterdams. Als we samen willen werken aan de stad, moeten we van elkaar weten waar we kansen zien, elkaar inspireren. We moeten ook van elkaar weten wat de zorgen van de ander zijn. Dat kan niet zonder actieve betrokkenheid van bewoners en ondernemers. Een actieve, open en nieuwsgierige werkwijze die geldt voor iedereen: gemeenteambtenaar, ontwikkelaar, corporatie, wijkraadslid, bewoner en ondernemer. Om tot een gedragen Koers met weloverwogen keuzes te komen, hebben we – aan de hand van de eerste versie – gesproken met verschillende bewoners, ondernemers en vertegenwoordigers van organisaties.

Voortbouwen op wat er al is We zijn met het opstellen van deze Koers niet bij nul begonnen. Er is veel dynamiek op Zuid en er lopen veel initiatieven en projecten waarbij professionele gebiedspartners, maatschappelijke organisaties en bewoners betrokken zijn. Zoals het initiatief Buurtklimaatje in Carnisse dat met bewoners straten en (school)pleinen vergroent en zorgt voor ontmoeting. En grotere projecten zoals bij Stadionpark, of bij het opstellen van een toekomstvisie voor Carnisse. Daarnaast zijn de nieuwe wijkraden begonnen met het opstellen van wijkvisies, waarvoor ze ook veel met bewoners hebben gesproken. In het kader van de tussentijdse evaluatie van het

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) zijn ook veel gesprekken met de omgeving gevoerd. In de aanloop van deze Koers is onderzoek gedaan naar de beleving in ‘gedeelde ruimte op Zuid’, waarbij interviews met bewoners zijn gehouden.

De Coolsingel moet niet met oplossingen naar ons komen, maar met de problemen.

Ook hebben we het Manifest van Zuid gebruikt. Dit is in 2021 door de Manifestgroep opgesteld en aangeboden aan het College. In de Manifestgroep is een aantal bestuurders van prominente onderwijsinstellingen, ontwerpbureaus, ondernemers en woningbouwcorporaties vertegenwoordigd. Zij zetten zich belangeloos in voor Zuid. Het Manifest van Zuid is een belangrijke aanleiding en inspiratiebron geweest voor deze Koers. Dit is de basis geweest voor een serie gesprekken die we samen met bureau UUM organiseerden. De rode draad in alle gesprekken was: wat is de kracht van Zuid, waar ben je trots op? Waar zie je kansen of synergie met de Koers? Welke dilemma’s komen we tegen? En, kijkend naar de toekomst, waar moet meer aandacht voor zijn? Heb je ook oplossingen?

DEFINITIEF | december 2023

53

We spraken en werkten met: Een grote groep Stadmakers op het Stadsmakers­ congres 2022. Hier trapten we de gespreksronden mee af. Een groep van 25 leden van de wijkraden van Zuid. Zij maken als gekozen vertegenwoordigers in samenspraak met bewoners, wijkvisies en sluiten een wijkakkoord met de gemeente Rotterdam. Actieve betrokken bewoners en ondernemers, verspreid over heel Zuid en die hun buurt en buurtgenoten vanwege hun activiteiten goed kennen. Jongeren en Jeugd. Zij zitten minder snel aan de gangbare tafels. Met een groep studenten organiseerden we in samenwerking met het Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie (Hogeschool Rotterdam) en het Albeda College een ‘hackaton’ van een hele dag. Een groep studenten sprak buiten met andere jongeren over Zuid. Daarnaast organiseerden we samen met onze kinderburgemeester een ochtend op een openbare basisschool in Vreewijk. Institutionele partners: vertegenwoordigers van ondernemers, woningcorporaties, de milieudienst, vervoersorganisaties, MRDH en onderwijs-, zorg- en culturele instellingen. Zij werken aan Zuid en investeren ook in nieuwe ontwikkelingen. Vertegenwoordigers van ontwikkelaars uit het Platform Ontwikkelaars Rotterdam.

· · · ·

· ·

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Alle uitkomsten van de gesprekken zijn opgenomen in een los verslag. De belangrijkste overkoepelende uitkomsten van de gesprekken zijn hieronder kort samengevat

Centrale boodschappen Algemeen pleidooi is dat er meer behoefte is aan samenhang in de ontwikkelingen op Zuid. Maak daarbij gebruik van de kracht en de identiteit van de wijken, heb oog voor de behoeften van de huidige bewoners. Er moet meer koppeling komen tussen de fysieke, ruimtelijke ontwikkelingen en de sociale agenda. Op de punten waar we een relatie kunnen leggen met de Koers en de ruimtelijke opgaven voor Zuid, is deze aangescherpt. In het hoofdstuk ‘Hoe verder’ gaan we in op de uitvoering en doorwerking van deze Koers. Wonen, wonen, wonen...! In de gesprekken werd gevraagd in deze Koers de focus te leggen op blijvende betaalbaarheid van wonen van bepaalde doelgroepen en nabijheid van voorzieningen in de buurt. Meer aandacht voor leefkwaliteit, werk en scholing nabij en een divers aanbod aan voorzieningen. Veel partijen steunen nieuwe ontwikkelingen op Zuid, en meer diversiteit in woningaanbod. De groeiende ongelijkheid tussen bewoners is een zorg. Net zoals dat mensen zich niet meer thuis voelen in de wijk door de gebiedsontwikkelingen om zich heen.

DEFINITIEF | december 2023

54

Er is grote woningbehoefte voor ouderen, woningen die passen bij hun levensfase. Ze willen wel doorstromen binnen de wijk, maar zien geen goede alternatieven. Ook is er grote behoefte aan betaalbare woningen voor groepen die niet (meer) voor sociale huur in aanmerking komen. Bijvoorbeeld mensen met beroepen in de zorg, onderwijs, handhaving en techniek. Het gaat om gezinnen, twee- en eenpersoonshuishoudens. Er zijn grote zorgen over passende en betaalbare huisvesting voor jongeren.

De betaalbaarheid van wonen staat onder druk, ook in relatie tot de woningkwaliteit. Er moet in de sociale cohesie (nieuwkomers en bestaande bewoners) geïnvesteerd worden. Veel partijen noemen daarbij aantrekke­ lijke, multifunctionele plekken voor ontmoeting in de wijken, die sociale verbinding tussen oude en nieuwe bewoners versterken en eenzaamheid tegengaan. Bij noodzakelijke herstructureringen of ingrepen in woningen, moeten bewoners een goed perspectief hebben op een passende woning (al dan niet tijdelijk). Partijen moeten zich inspannen om dit in of in de buurt van de wijk te realiseren .Dit vraagt om intensieve samen­ werking en een grondige planning van betrokken organisaties (gemeente, woningcorporaties en ontwikkelaars).

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Zet in op de jeugd Jongeren moeten op alle fronten veel meer aandacht krijgen en er moet meer naar ze geluisterd worden. Instanties moeten zich volgens hen inzetten voor een goede, gezonde woonplek bij je ouder(s) of een eigen betaalbare woning of kamer. Ze wonen nu soms tegen hun wil langer thuis. Verder hebben ze behoefte aan plekken voor talentontwikkeling en goede voorlichting over, en begeleiding met het zoeken naar studie en werk. ‘s Avonds is er te weinig te doen voor jongeren. Er zijn meer culturele voorzieningen in de buurt nodig, die ook ‘s avonds open zijn. En goede sportvoorzieningen met georganiseerde activiteiten. Een probleem dat jongeren maar ook hun ouders benoemen, is de veiligheid voor jonge vrouwen op straat. Dit zijn allemaal essentiële basisvoorwaarden voor jongeren die in delen van Zuid niet op orde zijn.

Veel jongeren zijn trots op Zuid, ze willen er graag blijven en de plekken waar ze trots op zijn versterken. De gemeente en andere partijen moeten hun vastgoed hiervoor meer inzetten. Goede plekken om te werken en leren Ontwikkeling van woningbouw moet samengaan met een strategie voor werk en onderwijs. Met meer en beter bereikbare voorzieningen, ontmoetingsplekken en levendige plinten. Zet maatschappelijk vastgoed in plinten of leegstaande werklocaties in voor werkplekken voor starters of scale-ups in techniek, IT en zorg. Stuur meer op talentontwikkeling, koppel onderwijs en werklocaties aan elkaar.

DEFINITIEF | december 2023

55

Ja wat hebben jongeren hier eigenlijk? Een uitgaansgelegenheid of wijktheater ook voor jongeren, daarom vragen lijkt haast een luxe.

De ontwikkeling van Cultuur&Campus wordt positief bekeken, maar men mist de koppeling met beroeps­ onderwijs. Mensen gaven aan om op te passen dat het geen exclusieve plek wordt waar lokale bewoners zich niet aan kunnen verbinden. Enkele partijen opperden dat er meer leerwerkplekken in de wijken moeten komen. Om een goede verbinding

tussen onderwijs en leer- en werkplekken in het bedrijfsleven en mkb te stimuleren. En op die manier meer verbinding maken met de wijk. Verdeel de aandacht, vergeet de Tuinsteden niet Er is veel aandacht voor grootstedelijke ontwikkelingen aan de noordkant (Kop van Zuid – Stadionpark – Katen­ drecht etc.). Maar de wijken dieper in Zuid, de Tuindorpen en Tuinsteden hebben zeker ook aandacht nodig. Hier spelen geen grote ontwikkelingen, maar hier dreigen wel problemen te ontstaan. Zo is er een tekort aan voorzieningen en ov. Ook dreigen er door de geïsoleerde ligging problemen met de veiligheid. Ook de westkant van Zuid verdient meer aandacht. De Cultuur&Campus is een belangrijke aanjager voor innovatie. Er moet een goede wisselwerking zijn met Charlois, Cultuur&Campus en de omgeving moeten elkaar versterken en aanvullen. Met een goed programma en met goede fysieke verbindingen en minder infra­ structurele barrières. Ov verbindingen zijn vooral in de noord-zuid richting en naar het centrum georiënteerd. Betere verbindingen in de oost-west richting kunnen veel betekenen. Veel bewoners hebben hun sociale netwerk op Zuid en zouden geholpen zijn met betere (ov)-reisopties binnen Zuid.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

56

De eigen auto is (nog) erg belangrijk Het terugdringen van hinder door autoverkeer is nodig. Het invoeren van maximumsnelheid van 30 km/u wordt gezien als kans om de leefbaarheid en veiligheid in wijken te verbeteren, zeker in de buurt van scholen. De meningen over parkeren op straat en hoe dat terug te dringen, zijn divers. Een grote zorg is namelijk de nabijheid en betaalbaarheid van alternatieven voor de auto. Veel mensen weten de weg naar deelvervoer nog niet te vinden, zijn er niet bekend mee of kunnen het niet betalen. Elke wijk heeft een andere ligging, een eigen identiteit en een eigen behoefte aan vervoer. Er is niet één vervoersconcept of keuze voor heel Zuid uit te rollen. Het verzoek: maak bij het terugdringen van parkeren in wijken onderscheid tussen de eigen bewoners en bezoekers van winkelgebieden en het stadion. Investeer in ov, maar kijk ook naar de lokale impact daarvan In veel wijken is de nabijheid, bereikbaarheid of veiligheid van het ov onvoldoende om de auto te laten staan. Dit geldt vooral in de Tuinsteden. Daarom is een toe­komstige hov-lijn door de Tuinsteden essentieel. Het doortrekken van tramlijn 2 is ook zeer gewenst. De bereikbaarheid van andere wijken wordt als uit­stekend gezien vanwege metro- en treinstations. Er is draagvlak voor de schaalvergroting in het ov, ook bij de vervoerders.

Maar het tempo en de financiering zijn komende jaren zeker voer voor discussie.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Het opvoeren van de snelheid van bestaande tramlijnen is goed voor de bereikbaarheid van Zuid, maar knelt op enkele plekken. Bijvoorbeeld bij de Groene Hilledijk, waar de trambaan kruist met oversteekplaatsen voor fietsers en voetgangers. Dit vraagt om maatwerk, vooral bij de winkelgebieden en enkele stadsstraten voor de balans tussen snelheid en oversteekbaarheid.

moeten veel eerder betrokken worden. En beter ondersteund worden bij initiatieven. Tot slot: Rotterdammers op Zuid vinden dat participatie bij projecten te laat start. Vaak is er al een plek of oplossing gekozen en kan men niet meer meedenken of mee­praten. Ook zijn er teveel wisselende gesprekspartners.

Meer en beter gebruik van het groen In veel wijken is men trots op het groen in de eigen buurt, in andere wijken is er een flink tekort aan groen. Soms is er wel veel groen, maar kunnen de gebruiksmogelijkheden voor sport en spel sterk verbeterd worden. Men gaf aan dat vanuit sommige wijken de fiets- en wandelroutes naar groene recreatiegebieden zoals het Zuiderpark niet goed te vinden zijn. Er zijn betere routes nodig. Verder wensen bewoners groenere oevers die toegankelijk zijn. In de eigen straat of op schoolpleinen zien mensen ook kansen voor meer groen. Groene initiatieven van bewoners kunnen en moeten beter ondersteund worden. Betrek bewoners bij projecten in de buurt Tijdens de gesprekken ging het vooral over hoe de nieuwe ontwikkelingen uit deze Koers op Zuid verder vorm krijgen. Men ziet graag een gedegen, samenhangende wijkaanpak waarbij het sociale domein veel beter tot zijn recht komt. De ontwikkelingen die het meeste impact hebben op de opgaven voor Zuid en de bestaande buurten versterken, moeten voorrang krijgen. Bewoners

DEFINITIEF | december 2023

57

7. Hoe verder: samen stadmaken Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

58

7. Hoe verder: samen stadmaken

Zuid Zuid ma nd zo ak a t d s m ge n a t e k n m e

n

kv

, gr oe

n

Sa

er w

e

De Omgevingsvisie en deze uitwerking voor Zuid zijn zelfbindend voor de gemeente. Dat wil zeggen dat we ons als gemeente verbinden aan de ambities en keuzes: ‘Veranderen en toch jezelf blijven’. En het is een uitnodiging aan andere partijen om samen met ons de ambities en opgaven voor Zuid verder te brengen. Die partijen zijn natuurlijk de bewoners, ondernemers en wijkraden van Zuid, maar ook het Rijk, buurgemeenten, MRDH, RET en het Havenbedrijf Rotterdam. En onze partners binnen het NPRZ zoals corporaties, onderwijsbestuurders, werkgeversorganisaties en ontwikkelaars. Dit document geeft richting aan (ruimtelijke) plannen en uitvoeringsprogramma’s voor de wijken van Rotterdam-Zuid. Als gemeente zorgen we ervoor dat de belangen van diverse spelers duidelijk zijn. We geven richting door het stellen van voorwaarden en voeren uit via ons beleid.

Productief

ui

er

so

ke n

pZ

v a n uit

DN

e ui d i n j e ei g

A

ij

k

r bonden

Compact

ve Een

Gezond

e toekomst

Duurzaam

W Th

an d

Inclusief

nw

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Waarden en werkwijze Uit de gesprekken die we het afgelopen jaar hadden over Koers op Zuid, komen een aantal waarden naar boven. Belangrijke waarden voor het werken in de wijken op Zuid. Als gemeente streven we deze waarden na, we vragen onze partners dat ook te doen en elkaar daarin te helpen. De waarden werken als kompas voor Zuid: In gesprek met de wijk. Het bouwen aan de samenhang tussen de verschillende opgaven is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en haar partners. Uitgangspunten hierbij zijn directe betrokkenheid vanaf het begin, ruimte voor het open gesprek en structureel contact. Hierbij hebben we aandacht voor sociale inclusie, economische en maatschappelijke voorzieningen en een aantrekkelijke woonomgeving. En we houden scherp in de gaten of de acties en ingrepen op korte en lange termijn passen bij de behoeftes van de huidige en toekomstige bewoners. We steunen initiatieven van individuele bewoners en bredere of gezamenlijke initiatieven van en in buurten. Biedt perspectief. Bewoners moeten in een vroeg stadium op de hoogte zijn van noodzakelijke ontwikkelingen of herstructurering in hun wijk. Communicatie daarover is helder en begrijpbaar voor iedereen. We nemen bewoners mee in het waarom en hoe. We bieden perspectief op een betaalbare en toekomstbestendige vervangende woning, waar mogelijk en gewenst in de buurt.

·

·

·

·

Zo proberen we onzekerheid enigszins weg te nemen en voor meer draagvlak te zorgen bij ingrijpende maatregelen. Ook hier trekken gemeente, woningbouwcorporaties en private eigenaren of ontwikkelaars samen op. Werk vanuit het DNA van Zuid. Zuid is een parelketting van vele verschillende wijken met elk hun ontstaansgeschiedenis. Bij de herontwikkeling van en in de wijken, werken we altijd vanuit het DNA van Zuid. Dat vraagt om maatwerk, geen wijk is hetzelfde. We kijken daarom bij de ontwikkelingen in of rond deze wijken niet alleen naar het fysieke karakter (monumenten of stedenbouwkundige opzet). We geven ook aandacht aan de sociale component (cohesie en inclusie, jongerencultuur). Cultuurhistorische verkenningen en de opgestelde wijkidentiteiten kunnen daarbij helpen: ‘Veranderen en toch jezelf blijven’. Werken vanuit de vijf perspectieven en drie hoofdkeuzes. In deze koers hebben we de vijf pers­­pectieven uit de omgevingsvisie (compact, duurzaam, productief, inclusief en gezond) voor goede groei uitgewerkt in de ambities en drie hoofdkeuzes voor Zuid. In de projecten op Zuid gebruiken we deze vijf perspectieven en hoofdkeuzes opnieuw in de uitwerking.

DEFINITIEF | december 2023

59

Van ambitie naar impact

Het Elftal voor Zuid

Met de Koers op Zuid hebben we een aantal duidelijke doelstellingen en hoofdkeuzes in handen. We moeten ervoor zorgen dat Zuid op koers blijft. Dat vraagt om sturing en het vinden van het antwoord op steeds terugkerende vragen. Wat draagt het meeste bij aan de doelstellingen? Hoe ziet de planning eruit? Hoe verhoudt dit zich tot de beschikbare middelen? Wat doen we als eerste en wat doen we later? De ambities zijn groots en de beschikbare middelen beperkt.

We hebben drie hoofdkeuzes voor Zuid gemaakt, die samenhang in opgaven en ambitie brengen. Op basis daarvan komen we tot een elftal aanjagers, die betekenis gaan hebben voor heel Zuid. De drie hoofdkeuzes (Verbonden/groen en gezond, Werken aan de toekomst, Thuis in je wijk) moeten in zo’n ontwikkeling optimaal bij elkaar komen.

Deze Koers maakt de keuzes duidelijk en geeft de te verwachten volgtijdelijkheid van ontwikkelingen aan. Koers op Zuid werkt op verschillende manieren en schaalniveaus door. Zo geeft de Koers input aan het stadsbestuur, dat ieder jaar de gewenste fasering, uitvoering en financiering van projecten moet afwegen. Deze prioritering hangt samen met keuzes in de gehele stad en zal gemaakt worden in relatie tot de andere ambities en gebiedsuitwerkingen uit de Omgevingsvisie en de in de begroting beschikbare middelen.

De aanjagers kunnen, als ze aan een aantal voorwaarden voldoen, veel impact hebben en ons helpen de ambities waar te maken. In dit elftal voor Zuid kunnen we als gemeente niet alleen spelen, dat doen we samen met de stad. Met dit elftal bieden we in deze Koers op Zuid goede randvoorwaarden (programmatisch en ruimtelijk) voor het vervolg. Een solide agenda voor de toekomst!

In het Uitvoeringsplan NPRZ 2023-2027 werkt het gedachtengoed van de Koers door op strategisch niveau. Op wijkniveau werkt de Koers door in de nog op te stellen plannen. Koers op Zuid stelt ook de randvoorwaarden voor nieuwe gebiedsontwikkelingen en levert de inzet voor de actieprogramma’s van de gemeente op het gebied van klimaat, economie en duurzaam.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

60

Het elftal als aanjager voor de ontwikkeling van Zuid: 1. Daadkracht om lokale wijkinitiatieven te ondersteunen 2. NPRZ aanpak wonen en versnelling verduurzaming woningen 3. Strategie voor verzakte gebieden, Bloemhof als eerste 4. Stadsbrug en Stadionpark realiseren 5. Hart van Zuid: doorontwikkelen als centrum van Zuid 6. Cultuur&Campus: ontwikkelen als innovatiecluster 7. Waalhaven: Haven voor de stad 8. Stadsas Rijn- en Maashaven versterken: voordeel voor iedereen 9. Tuinsteden versterken door nieuwe ontwikkel-as rond hov 10. Kop van Feijenoord: kwaliteitsslag bij gebiedsontwikkeling 11. Metrostation Charloisse Poort op termijn

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

61

1. Daadkracht om lokale wijkinitiatieven te ondersteunen Bewoners zijn vooral trots op de wijk of buurt als er sprake is van gemeenschapszin en een gezamenlijke aanpak. We helpen buurtinitiatieven die deze sociale cohesie en het thuisgevoel versterken en steunen actief (bewoners)initiatieven die hieraan bijdragen. We zetten gemeentelijk vastgoed in om goede plekken voor ontmoeting waar te maken, ook voor de jeugd. Dit kan een groot verschil maken in een wijk. We steunen ook groene initiatieven in de buitenruimte, en maken de koppeling met klimaatadaptatie en de ontbrekende schakels. We steunen dit soort initiatieven in de wijk. Bijvoorbeeld voor wijken waar geen grote gebiedsontwikkelingen zijn om op mee te liften, zoals Beverwaard.

Ik hoop dat Zuid over 10 jaar het visitekaartje van Rotterdam is geworden.

NPRZ. Op Zuid zijn veel woningen met energielabel D en lager. Veel bewoners leven of komen daardoor in financiële problemen. Veel geld gaat naar de hoge energierekening, waardoor er minder geld overblijft voor bijvoorbeeld voedsel, zorg, vervoer en de kinderen. Aanpak van de energielasten is dan ook noodzakelijk. Dit doen we door woningen versneld te verduurzamen. Als gemeente ondersteunen we dit door per type woningbouw aan te geven welk isolatiepakket nodig is. Tegelijker­tijd koppelen we dit aan robuuste en betaalbare duurzame energievoorzieningen. Met betrokken partners maken we een gezamenlijke propositie en verzoeken we het Rijk en/of Europa om extra financiële steun. 2. NPRZ aanpak wonen en versnelling verduurzaming woningen We blijven ons inzetten voor het verbeteren van de woonkwaliteit op Zuid in brede zin, via de aanpak NPRZ pijler wonen. Door mensen te helpen met de eigen woning toekomstbestendiger te maken en door meer mogelijkheden voor verschillende wooncarrières te bieden. Ook zetten we ons in om de woonomgeving en het samenleven in de wijk te verbeteren. Belangrijk aandachtspunt is dat woningen betaalbaar moeten zijn. Een fijn thuis voor iedereen. Bij het toekomstbestendiger maken van de woningvoorraad moeten we meer dan ooit de relatie leggen met de verduurzamingsopgave, samen met onze partners van

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

3. Strategie voor verzakte gebieden, Bloemhof als eerste In verschillende wijken zijn er problemen met ver­­zak­ kingen van de bodem. Deze wijken en woningen moeten fors worden aangepakt om ze toekomst­ bestendig te maken, samen met andere partijen, zoals de woning­corporaties. Het maken van een strategie is voor Bloemhof het meest urgent. Meerdere opgaven moeten in samenhang worden bekeken: vernieuwing van de riolering, van het aardgas af en aanpak van de buitenruimte en bebouwing (in verband met verzakkingen). Dit moet in zeer zorgvuldig overleg met de bewoners en in nauwe samenwerking met eigenaren en beheerders.

DEFINITIEF | december 2023

62

De eigenaren zijn aan zet. De gemeente heeft een coördinerende rol, samen met alle betrokken partijen moeten we een nieuwe werkwijze uitvinden en perspectief schetsen. Wat we leren in Bloemhof nemen we mee naar andere verzakte gebieden. Dit vraagt ook om een zorgvuldige aanpak, planning en een vroeg­ tijdige betrokkenheid van bewoners. 4. Stadsbrug en Stadionpark realiseren De nieuwe stadsbrug zorgt voor verbinding van de stad op twee oevers en een betere aansluiting met andere stadsdelen: Erasmus Universiteit, Alexander, het Kralingse Bos en meer. De nieuwe hov-verbinding biedt openbaar vervoer dat frequent rijdt waardoor je sneller van en naar de overkant reist. Inclusief goed ingepaste haltes. Essentieel om de wijken op Zuid optimaal te verbinden en mee te laten profiteren. Stadionpark is momenteel de grootste gebiedsontwikkeling van Rotterdam. Daarvoor is ook een aantrekkelijke stationsomgeving nodig, het nieuwe Citysprinter-station Stadionpark, met ruimte voor een intercity-halte op termijn. Ook hier geldt voor de aanpak van de openbare ruimte: van kruispunt naar stadsplein. Zodat ook de rivier met het nieuwe getijdenpark Feyenoord (onderdeel van de stadsprojecten) goed te bereiken en gebruiken is. Het verwijderen van het spooremplacement is daar onderdeel van, net zoals het maken van goede door­ gangen onder en boven het spoor.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

De aanpak van de station- en stadionomgeving samen met het toevoegen van aantrekkelijk nieuw programma voor de wijk moet bijdragen aan de behoeftes uit de wijk, zeker voor de jeugd. Het nieuwe programma moet ook de economie op Zuid versterken, inclusief verbetering van de winkelboulevards en toevoegen van onderwijs. Er komt een nieuwe invulling voor Feyenoord City met woon- en werkprogramma inclusief voorzieningen, nu een nieuw stadion van de baan is. De nieuwe woningen moeten ook bereikbaar zijn voor mensen uit omliggende wijken van Zuid, zoals Bloemhof, Hillesluis en IJsselmonde.

5. Hart van Zuid: doorontwikkelen als centrum van Zuid We willen door met de ontwikkeling van Hart van Zuid zodat het ook echt hét centrum van Zuid wordt en als magneet werkt voor Zuid en daarbuiten. Het centrum­ gebied moet voor iedereen goed te bereiken zijn via veilige en aantrekkelijk routes. Een omgeving die ook aantrekkelijk is voor voetgangers. Er moeten goede plekken zijn om te verblijven.

DEFINITIEF | december 2023

63

Van kruispunt naar stadsplein. Hov door de Maastunnel en de hov-lijn over de nieuwe stadsbrug zijn onmisbaar om het als centrum goed te laten functioneren. De omgeving in het Motorstraatgebied en Zuidplein moeten beter verbonden worden en verder ontwikkeld met een combinatie van wonen, werk en voorzieningen. We pakken door en sturen samen met de partners op een sterk economisch en sociaal-maatschappelijk programma, met nog meer aanbod voor jong en oud. En we zijn scherp op de betaalbaarheid en diversiteit van het woonprogramma. 6. Cultuur&Campus: ontwikkelen als innovatiecluster De ambitie is een campus met excellent kennis- en praktijkonderwijs en een sterke bezoekersfunctie en woningbouw. De campus wordt een economische aanjager en versterkt het innovatie- en onderwijsklimaat op Zuid. Voor het goed functioneren is de aanpak van de openbare ruimte en bereikbaarheid randvoorwaardelijk: van kruispunt naar stadsplein. De inzet is om de barrieres zoals de dijk en Maastunnel en zorgen voor een goede verbinding en aansluiting op de aangrenzende wijken, onder meer met nieuwe fiets- en voetpaden. Een goede loopverbinding van de Cultuur&Campus met haltes van de hov-bus en tramlijn 2, en ‘first and last mile’-­ voorzieningen bij metrostation Maashaven zijn belangrijk voor een optimale bereikbaarheid.

We zetten in op een programmering die de economische ontwikkeling van Charlois en de Sluisjesdijk aan­

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

zwengelt en de start is van een gemengd woon-­werk­ milieu langs de Maashaven. 7. Waalhaven: Haven voor de stad Het Havenbedrijf werkt met gemeente en andere partners aan verdere modernisering en verduurzaming van de activiteiten in de Waalhaven. De toepassing van onder andere walstroom en betere isolatie van woningen, leidt tot een betere leefomgevingskwaliteit in de nabij­ gelegen delen van Rotterdam-Zuid. De oostelijke kant van de Waalhaven blijft een thuisbasis van maritie­me en industriële dienstverleners en toeleveranciers, logistiek, maritieme hoofdkantoren en opleidingsinstitu­ten voor vakopleidingen op verschillende leerniveaus.

De Sluisjesdijk en Waalhaven-Oost kunnen worden herontwikkeld voor MKB om zo meer betekenis te krijgen voor de werkgelegenheid. Onderwijs kan langs deze as een plek krijgen, bijvoorbeeld door een koppeling met Cultuur&Campus of het techniekonderwijs. We onder­zoeken of de Waalhaven-Oostzijde straks ook een groene entree kan vormen voor de stad. De inzet is gericht op nieuwe verbindingen voor langzaam verkeer over de dijk en op aantrekkelijke openbare ruimte. De optie voor dit gebied als zoekgebied voor de lange termijn verstedelijking blijft bestaan, evenals de reservering voor een vijfde oeververbinding.

DEFINITIEF | december 2023

64

en voorzieningen nabij. Dit alles vraagt om nieuwe profilering van de stadsas als onderdeel van de binnenstad, waar fietsen en lopen centraal komen te staan. En een aanpak van de metrostations en hun omgeving: van kruispunten naar stadspleinen. Dit helpt ook om meer mensen gebruik te laten maken van het openbaar vervoer. Goede inpassing van het extra onderstation (voor een toekomstbestendig energiesysteem) is een belangrijke voorwaarde om een nieuwe barrière te voorkomen.

8. Stads-as Rijn- en Maashaven versterken: voordeel voor iedereen Goede verbindingen tussen binnendijks en buitendijks gebied zijn essentieel. Zo kunnen we alle bewoners van Zuid optimaal laten profiteren van de twee stads­ projecten in de Rijn- en Maashaven en de centrum­ ontwikkeling in de Rijnhaven. De inpassing van de dijk vraagt daarbij extra aandacht. De dijk moet een plek zijn voor beleving (waar je kan ontspannen en recreëren) en die je makkelijk over kan steken om naar een andere plek te gaan. Ook moet de dijk klimaatbestendig zijn. Met de aanleg van het Rijnhavenpark en het Nelson Mandelapark (Maashaven) komen ontspanning en groen binnen handbereik voor iedereen. De centrumontwikkeling zorgt voor extra werk

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

9. Tuinsteden versterken door nieuwe ontwikkel-as rond hov We verbeteren de leefbaarheid van de Tuinsteden door meer stedelijke ontwikkelingen en verblijfskwaliteit rondom station Lombardijen, winkelcentrum Keizerswaard en Slinge. Langs de nieuwe hov-buslijn door de tuinsteden gaan we ook onderzoek doen naar het toevoegen van woningen en functies die de kwaliteit en leefbaarheid kunnen vergroten. We zetten in op behoud van de groene tuinstad kwaliteit, de groeisectoren op bedrijventerrein de Laagjes en Hordijk en levendige centra. We willen betere (winkel)voorzieningen en versterking van het vestigingsklimaat voor bedrijven en onderwijsinstellingen. Ook komt er een diverser en duurzaam woningaanbod en kijken we naar een brede inzet van de sturings­ instrumenten binnen het wonen (zoals woningtoewijzing) om de wijken meer veerkrachtig te maken. Optoppen, het bouwen van één of meer nieuwe lagen op een

Bouw voort op wat er al is, maar doe het niet te snel. Niet alleen dure woningen langs de kade, maar laat ook ruimte voor culturele experimenten.

bestaand woongebouw kan een kans zijn om verduur­ zaming rendabel te maken. Betere wandel- en fietsroutes en ruimte daarvoor bij de ov-stations zorgen voor aantrekkelijkere reisopties en meer keuzemogelijkheden. 10. Kop van Feijenoord: kwaliteitsslag bij gebiedsontwikkeling We willen de wijk Feijenoord versterken. Er komen duizenden woningen die aantrekkelijk zijn voor veel nieuwe bewoners die op Zuid willen wonen. Maar deze gebiedsontwikkeling moet ook betekenis en waarde hebben voor de wijk en de huidige bewoners. Denk aan een gedegen programma voor werk en ontspanning, maatschappelijke voorzieningen, zeker ook gericht op de jeugd. Een essentiële randvoorwaarde hier is betere bereikbaarheid, waaronder een hov-busverbinding van de binnenstad via de Willemsbrug naar Zuid. Ook moet de kwaliteit van NS-station Rotterdam Zuid en omliggende

DEFINITIEF | december 2023

65

openbare ruimte sterk verbeteren. Met goede en veilige routes ernaartoe en inzet op deelmobiliteit. De Oranjeboomstraat moet als stadsstraat een kwaliteitsslag ondergaan. Een upgrade van de plinten, de woningen en de buitenruimte. Dit alles draagt ook bij aan een fijne leeromgeving voor de verder te ontwikkelen mbo-hoofdvestiging aan de Rosestraat. Vergroening van dit gedeelte van Zuid is hard nodig. Het rondje bruggen bevordert een aantrekkelijke binnenstad op twee oevers. 11. Metrostation Charloisse Poort op termijn Op langere termijn zorgt een mogelijk nieuwe metro­halte Charloisse Poort voor een versterking van de ov-bereikbaarheid van Waalhaven Zuidzijde, het bedrijventerrein en de aanwezige onderwijsinstellingen zoals het Scheepvaart en Transport College. De halte kan er komen als er een stevig programma kan worden gerealiseerd. En dat een impuls geeft aan meer arbeidsintensieve werkgelegenheid en het economisch

vestigingsklimaat versterkt. Daarnaast kan P+R Slinge hiernaar toe worden verplaatst, om zo bij metrostation Slinge plaats te maken voor woningbouwontwikkeling en een mobiliteitshub.

Fasering We laten in de navolgende schema’s zien hoe de gewenste ontwikkelingen vanuit het perspectief van de Koers op Zuid elkaar kunnen opvolgen, voortbouwend op wat al is bereikt of in voorbereiding is. Daarbij maken we onderscheid in nu (t/m 2026), straks (t/m 2030) en later (vanaf 2030). Sommige ontwikkelingen vragen een lange adem en kosten voorbereidingstijd. Bij sommige ontwikkelingen moeten we nog beter onderzoek doen voordat we kunnen starten met werkzaamheden. Bovendien kan de schop niet overal tegelijk de grond in. De daadwerkelijke uitvoering over langere tijd hangt ook af van de beschikbaarheid van middelen, materialen en capaciteit. En van de ontwikkelingen in regelgeving en de slag- en ontwikkelkracht van alle betrokken partners.

Legenda NU - STRAKS - LATER Fasering in grote lijnen Nieuw station of verbetering station(somgeving) Nieuwe hov-verbinding Nieuwe stadsbrug Verlenging tramlijn 2 Verbeteringsaanpak stadsstraten en vitale kernen Van kruispunt naar stadsplein

Wat hard nodig is op Zuid is meer

Stadsprojecten

samenwerking tussen de instanties.

Gebiedsontwikkeling en grote projecten

Samenwerking, dat versterkt de Samenleving.

Aanpak NPRZ pijler wonen Herstructurering Onderzoek ontwikkeling tuinsteden Cultuur & Campus

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

66

Nu

Straks

Later

De komende 4 jaar ligt de focus op het afmaken van projecten die al lopen. We steken veel energie in de gebiedsontwikkelingen die bijna klaar zijn, zoals Wielewaal en de laatste fases van Parkstad, Katendrecht en de Wilhelminapier. Bij Hart van Zuid zetten we nog een flinke tand bij om de kwaliteit als centrum van Zuid nog meer uit te stralen. We beginnen met de eerste woningen in Feyenoord City. Ook de vitale stadsstraten en winkelcentra op Zuid hebben de aandacht. Het voorzieningenniveau moet op peil blijven, zeker gezien de verdichting die de komende jaren zorgt voor grotere behoefte hieraan. Binnen het NPRZ werken we stevig door aan het verbeteren van de kwaliteit van wonen in de verschillende wijken op Zuid.

Tot 2030 ligt de focus op realisatie van een aantal nieuwe hov-verbindingen en een groot aantal nieuwe woningen. Diverse doelgroepen op Zuid die toe zijn aan een nieuwe woning, kunnen die ook beter vinden. Zoals in Kop van Feijenoord of Carnisse Eiland. In Bloemhof wordt gewerkt aan toekomstbestendige woningvoorraad en buitenruimte. Het openbaar vervoer in en naar de Tuinsteden en de haven is en wordt verbeterd. Een nieuwe in stappen te realiseren oost-west verbinding zorgt ervoor dat mensen makkelijker bij de voorzieningen zoals winkelcentra, werkplekken en stations, verspreid over Zuid, komen. De aanpak van de Laagjes versterkt de economische structuur.

Na 2030 kunnen we de vruchten plukken van veel investeringen. Tegen die tijd zal de stadsbrug met hov-verbinding gerealiseerd zijn. De inzet en energie ligt op het verder ontwikkelen en verbinden van het gebied rondom station Stadionpark. De Cultuur&Campus is klaar en in gebruik genomen. De ontwikkeling rond station Lombardijen en voorbereidingen voor ontwikkeling Slinge zijn dan gestart en de stap naar een hov-verbinding door de Tuinsteden. Voor Slinge is de voorwaarde dat er een besluit is genomen over het toevoegen van een nieuw metrostation Charloisse Poort.

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

67

Een verbonden, groen en gezond Zuid

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

Zuid maakt werk van haar toekomst

Thuis op Zuid in je wijk

DEFINITIEF | december 2023

68

Colofon Deze Koers op Zuid is mede tot stand gekomen op basis van onderzoek – in opdracht van de gemeente Rotterdam – door: De Zwarte Hond & SteenhuisMeurs (stedenbouw & cultuurhistorie/DNA) Wenda van Doff & Erik Snel (gebruik en waardering van ruimte door bewoners) Sprinco & Rebelgroep (woonbehoefte Zuid) Ecorys & Roots (economie Rotterdam-Zuid) Buck Consultants (bedrijven)

· · · · ·

Met dank aan de Manifestgroep (Manifest voor Zuid) en al onze gesprekspartners uit de Omgevingsdialoog. Foto’s: Gemeente Rotterdam, Plaatwerk fotografen, Hester Blankestijn, Joep Boute, Iris van den Broek, Onur Can Tepe, Brenda Duijm, Claire Droppert, Eric Fecken, Marijke Gips (Stichting Wijkcollectie), Rhalda Jansen, Guido Pijper, Jan van der Ploeg, Peter Schmidt, Arnoud Verhey, SWA/Balsley en ARUP. Vogelvluchtkaart Zuid: SCHETSontwerp Redactie tekst: Suzanne Stam Organisatie en verslag Omgevingsdialoog: Bureau UUM Vormgeving: Ontwerpwerk Alle quotes in dit document komen van deelnemers uit de Omgevingsdialoog van Koers op Zuid. © Gemeente Rotterdam, december 2023

Koers op Zuid 2040 | Veranderen en toch jezelf blijven

DEFINITIEF | december 2023

69

Koers op Zuid 2040