[23bb008296] Bijlage 5 behorende bij 23bb008311 over Verslag Omgevingsdialoog Koers op Zuid 2040 (april 2023)

Jonge kinderen, jonge vrouwen en ouderen blijven steeds vaker thuis of sporten niet meer in de buitenruimte.

^

^

In het bijzonder is de sociale veiligheid op en rond OV-halten en in het groen een belangrijk vraagstuk. Met name de veiligheid van het Zuidelijke Randpark vraagt aandacht. Veiligheid is een belangrijke voorwaarde voor ontmoetingsplekken. De leefbaarheid en veiligheid van tuinsteden zoals Pendrecht en Zuidwijk staan onder druk. Waak ervoor dat er te weinig aandacht gaat naar de zuidelijke tuinsteden, (Pendrecht, Zuidwijk, Lombardijen, Groot IJsselmonde) en Beverwaard.

Over mobiliteit en positie van de auto: ^ Inzetten op het verminderen van het autogebruik waarmee je ruimte kunt creëren voor groen en verblijfskwaliteit. Het is dan wel nodig om te investeren in goede alternatieven als beter openbaar vervoer, fietsvoorzieningen en betaalbare deelmobiliteit. ^ Veel zuiderlingen zijn en blijven nog afhankelijk van de auto voor het werk. Dit vraagt om een geleidelijke transitie in de tijd. Meer aandacht geven aan de betaalbaarheid en het gebruiksgemak van het OV en koppeling met P+R's voor (bezoekers)parkeren op afstand. ^ Versterk het gebruik van OV door betere oost-westverbindingen, met name met de havens en tuinsteden. Geldt evenzeer voor doorgaande fietsverbindingen oostwest. Op sommige plekken in Zuid is het busvervoer te ver gemarginaliseerd. ^ Een belangrijke sleutel is het parkeren. De parkeerdruk en het ruimtebeslag van de auto is hoog, met name in de oudere stadswijken. Maar maatwerk in de wijken blijft nodig: rol geen groots concept of keuze uit over heel Zuid.

Condusies

Rode draden voor hoofdkeuzen Reflectie op hoofdkeuze 2: Zuid maakt werk van de toekomst Over de koppeling van bedrijven, arbeid en onderwijs: ^ Versterk de aansluiting tussen onderwijs arbeidsmarkt - bedrijfsleven op alle niveaus; niet alleen voor HBO en WO, maar nadrukkelijk voor (V)MBO. Maak in de Cultuur & Campus een koppeling naar de wijken om het potentieel op MBO-niveau te benutten. ^ Geef meer aandacht aan het onderwijs dat in de wijk nodig is; leg niet alleen de focus op de campussen en de HBO's. Kleine bedrijven weten grote onderwijsinstellingen moeilijk te vinden. Stimuleer een meer directe koppeling van onderwijs aan de wijken. ^ Schep de ruimtelijke condities hiervoor door een goede spreiding van (leer)werkplekken in kleinschalige werklocaties over de wijken en ga op zoek naar de lokale behoeften van kleine bedrijven, waarbij ook kansen voor senioren 50-68 jaar geboden kunnen worden. Over behoud en profilering van bedrijventerreinen: ^ Verdichting dreigt ten koste te gaan van het behoud van specifieke werklocaties. Het werk wordt de stad uitgedrukt. Maak een goede afweging: wonen kan op heel veel plekken, maar werken niet. ^ Maak een sterkere verbinding tussen de haven en Zuid. In de havens is veel werk maar er zijn veel fysieke en sociale barrières. Verbeter de bereikbaarheid door betere oostwestverbindingen voor het OV en de fiets.

^ Maak duidelijke keuzen over het profiel van werklocaties in Zuid. Op welke sectoren zet je in en over welke werkgelegenheid hebben we het? Er zijn veel zorgen over de verrommeling van het bedrijvenprofiel en een onaantrekkelijke werkomgeving. ^ De noodzaak groeit om te investeren in een betere OV-bereikbaarheid van werklocaties. Kijk ook regionaal: er vindt nu veel woon-werkverkeer plaats richting de regio waaronder Barendrecht. Afstemming in economische profielen is nodig met de buurgemeenten.

40

Over het versterken van de wijkeconomie: ^ Veel aandacht gaat uit naar grootstedelijke ontwikkelingen aan de noordkant (Kop van Zuid, Campus, Feyenoord City, etc.); meer aandacht is nodig voor wijken dieper in Zuid. ^ Zet naast bedrijventerreinen ook in op het versterken van werk in de wijk. Stimuleer de wijkeconomie door ruimte en condities te scheppen voor kleinschalige plekken. ^ Stimuleer werkfuncties in het levendig maken van de stadsstraten in Zuid. Bijvoorbeeld door goedkope 'plinten' voor ondernemers en inzet van maatschappelijk vastgoed. In de tuinsteden ziet men veel werkloosheid ondanks de vraag naar werknemers. Kijk of hier slimme combinaties van wonen en werken kunnen worden gemaakt. ^ Voor (winkel)voorzieningen is de oproep om in te zetten op kwalitatieve knooppunten met Hart van Zuid als centrum van Zuid. De Lombardijenknoop moet meer aandacht krijgen als belangrijk knooppunt op Zuid én voor de regio. ^ Blijf inzetten op de Waalhaven, Feyenoord City en Cultuur&Campus als economische brandpunten van Zuid, en kijk hier ook hoe de wijk van deze ontwikkelingen kan profiteren en kan bijdragen. Organiseer diverse vormen van 'social return'.

Condusies

Rode draden voor hoofdkeuzen

41

Reflectie op hoofdkeuze 3: Thuis op Zuid in je wijk Over betaalbaarheid en doorstroming: ^ Centraal in de discussie over wonen staat de betaalbaarheid van het wonen en de zorg voor voldoende aandeel sociaal in de woningvoorraad. En meer aandacht voor de huidige bewoners en hun wensen en kansen bij de noodzakelijke vernieuwing. ^ De (on)betaalbaarheid is niet alleen een kwestie van lagere inkomensgroepen. Ook de betaalbaarheid van woningen voor de middengroepen c.q. dienstverlenende beroepsgroepen (politie, zorg, onderwijs) staat onder druk. ^ Het is zaak om de doorstroming op gang te brengen binnen wijken en binnen Zuid als geheel - een 'treintje'. Maar er is nu te weinig keuze en te weinig incentives of verleiding om binnen Zuid door te verhuizen. ^ Er is opgeroepen om passende woningen toe te kunnen wijzen aan mensen die werken of studeren op Zuid, of willen doorstromen (bijv. ouderen/jonge gezinnen). Regelgeving omtrent het toewijzingsbeleid staat dat nu echter in de weg. Over menging en verdringing: ^ Er leeft een breed draagvlak voor gemengde ontwikkelingen: wonen moet gepaard gaan met een strategie op werk, onderwijs en meer/beter bereikbare maatschappelijke voorzieningen. Ook goed kijken naar een levensloopbestendige wooncarrière in Zuid.

^ Vernieuwing in de wijken is urgent vanwege de soms slechte staat van de (particuliere) woningvoorraad (houten vloeren, schimmel, slechte isolatie) en de nodige investeringen voor een toekomstbestendige woningvoorraad (duurzaam isoleren, klimaatadaptief). ^ Er heersen zorgen of huidige bewoners in nieuwe gemengde ontwikkelingen nog een plek kunnen vinden. Verdringing van huidige bewoners ligt op de loer. Tegelijkertijd is het zaak om eerlijk te zijn: niet iedereen heeft de mogelijkheden om in de wijk te blijven.

^

Verdichten én diversiteit samen laten gaan. Balans zoeken en houden tussen nieuwe doelgroepen en zittende bewoners. Behouden wat sterk is in de gemeenschap en in de wijk. De draagkracht voor die balans tussen oud en nieuw is per wijk verschillend.

Over de integrale wijkaanpak: ^ Grote kansen worden gezien in een integrale wijkaanpak door samen op te trekken waarbij meerdere opgaven aan elkaar gekoppeld worden (klimaat, energie, groen, voorzieningen, gezonde leefomgeving). Werk met werk! Combineren van zoet en zuur. ^ Ga uit van de identiteit van de bestaande wijken en bewoners. Zuid bestaat uit vele wijken. Heb oog voor het alledaagse, en hou daarnaast rekening met het onverwachte en onvoorspelbare: waar is nog ruimte voor experimenteren in de wijk? ^ Het is zaak om een aantrekkelijker, toekomstgericht woonproduct te bouwen: geen nieuwe 'bezemkasten' maar toekomstbestendige woningen, die adaptief of geschikt te maken zijn voor meerdere doelgroepen. ^ Noodzaak om investeringen (corporatieprivaat-publiek) te bundelen en gezamenlijk gebiedsgericht in te zetten. Er is een kanteling nodig in de financiering van sociale woningen: slimmer kijken naar koppeling nieuw en oud. Dit vraagt een sterke samenwerking tussen woningcorporaties, ontwikkelaars en gemeente.

II SpaÜUU Wj g 39 ŖįMMÈ ilĮli

r‘

mn.

Sspa

*W*įC3®|M m em

•-äJ! J -JuJS'i

ggpü ■įįtţĘĝīi

S-

,

11. VERVOLG Hoe verder? ^ 9^ *\j/

ļ V^iefìdeljK

cV-Ms Uoií,

I Verkeer ĩ ļ W»*3*

II Ir'''1 I

' I /^' btulb-*1/ť.fa*. i i ■ tl Ufikl/c

i1-. Į OpIc-He/v ř\itirC^oof (oeA

*į-U, I^esr-Pjress* Keuzes voor Zuid maakt werk van de toekomst

įŗ"'---- -

2. Zuid maakt werk van de toekomst

i

X47ft'nrţ}

\ Ie 1'3/d I

^ ^ bt*er,s

Macnu

-m«V áffoof/i. n;tV »P

ûpklle,

M“"‘r

a,u4î,*s sfetW

gcht en kansengelijkheid bevorderen als onderwijs (HBO/WO) en innovatieduster goed ontsluiten ^©grammatisch verbinden met omliggende wijken en de

0vteitu„ļl,^

hOmpaj rjjt^

1 bedrijventerreinen richten op groeisectoren maritiem. ^^^jlatre maakindustrie. ^^Bdrijvigheid. zoals maakindustrie en daaraan gekoppeld praktisch uitvoeren transities, aantrekkelijke werk en leeromgeving in zorg en techniek Mae^^n voor de gewenste verbreding op innovatie IRÄD.

lìotrwv. QOcst

smcuM

sereikbaarheid van werk en onderwijs lity Station Stadionpark met last mile oplossingen In buitenruimte bij stations Zuid. Rijnhaven. Maashaven. Äm en toevoegen van programma Bic mlmgWiUems-ascorridor IDQkWtion Entrepot wordt uitgesteld naar 2035 ^Hrapftoort als nieuw ov knooppunt en P*R ļ^B^^'Bsse Poort - IJsselmonde i Campus; i toekomst aantakken op station

i

aį,

Nu exclusief bij

w Thuisbezorţ

rogramma In nieuwe gebiedsontwikkelingen en ļ stadsstraten.' ruimte voor MKB en ZZP ers op iductie bedrijven) op kleine bedrijventerreinen; rogramma Waalhaven met Zuid; Inzet op werk. ïwijs. Woningen zijn hier in de komende Lcontouren van de Waalhaven) Y, Verolme i Oostdijk. mits ontsluiting via de

mm

-

'

-V -

WW;

VervoLgLijnen

Hoe verder?

43

Met de aanbieding van het hoofddocument 'Koers op Zuid 2040' aan het College van B&W is ook deze fase van dialoog en participatie afgerond. Dit verslag van de participatie dient ter onderbouwing van het brede omgevingsproces en geeft een zo transparant mogelijk overzicht van de resultaten van de participatie. Dit verslag zal met de ontwerp-Koers op Zuid 2040 openbaar worden gemaakt via de website van de gemeente Rotterdam. De uitgebreide verslagen van alle activiteiten en alle interviewverslagen zijn opvraagbaar bij de gemeente Rotterdam, team Koers op Zuid 2040. Het hoofddocument Koers op Zuid 2040 wordt vrijgegeven door het College van B&W en zal als resultaat van dit omgevingsproces aan alle participanten worden toegezonden. Voor hen, maar ook voor het brede publiek bestaat de mogelijkheid om via mail of online te reageren op het ontwerp-hoofddocument. Vervolgens gaat de Koers op Zuid 2040, met de resultaten van deze laatste consultatieronde ter besluitvorming naar de gemeenteraad van Rotterdam. Beoogde vaststelling door de gemeenteraad is voorzien na de zomer van 2023. Na formele vaststelling dient Koers op Zuid als inspiratie voor alle partijen die met Zuid aan de slag gaan, zoals wijkraden of onze partners in NPRZ.

Voor de gemeente dient het als kader voor de wijkaanpak en voor diverse gebiedsontwikkelingen of ruimtelijke projecten die de komende jaren in Zuid zullen worden gerealiseerd.

"Ik speel ook met de huur, zeker in coronatijd heb ik dat gedaan. Goed zijn voorje huurders is ook in je

Waar bent u trot

eigenbelang als huurder; als je goed bent voor de mensen dan zijn zij dat ook voorjou. Mijn huurders hebben in coronatijd drie maanden geen huur hoeven te betalen. En soms gaf ik heel doelbewust een halve maand, als ik wist dat het even slecht ging." ^hn Koorevaar vastgoedeigenaar Boulevard Zuid (Bloemhof)

moet Zuid

Foto: Eric Fecken

cŝf&m

BIJLAGEN Overzicht van de deelnemers V

'

nis op.Zuid in je wo

Í~3Ĺ

Foto: Eric Fecken

Bijlage

Overzicht van de deelnemers Deelnemers Werkplaats #1 Professionele partners ^ Arjen Kamphuis (BAR gemeenten) ^ Roald Fekken (BAR gemeenten) ^ Bart Schrijnen (BAR gemeenten) ^ Marieke van de Blaak (Stedin) ^ Henri van der Meijden (Waterschap Hollandse Delta) ^ Lien de Voogd (DCMR) ^ Ellen van Velzen (RET) ^ Leon Erkelens (?) ^ Miranda van Leeuwen (Maasstad Ziekenhuis) ^ Rob Beumer (Woonstad) ^ Victor Dreissen (VVE010) ^ Pieter van Klaveren (MKB Rotterdam Rijnmond) • Gert-Joost Peek (Hogeschool Rotterdam) • Jan Pons (Hogeschool Rotterdam) ^ Gyzlene Kramer - Zeroual (Albeda College) ^ Anoek Huisman (Zadkine) ^ Dave de Held (EMI op Zuid) • Denise Reijenga (Codarts) ^ Olof van der Wal (SKAR) ^ Marjolein van Oosterhout (Stichting Natuurstad Rotterdam) ^ Leontien Peeters (Vd Leerstichting) ^ Jeroen van Rossum (JEX) ^ Resianne Dekker (Port of Rotterdam) ^ Han Wieringa (MRDH) ^ Anna-Maria Kruithof (Woonbron) ^ Wurya Khadri (Havensteder) ^ Hiba Amina (Havensteder) ^ Francoise Dechesne (Winkelcentrum Zuidplein) • Wouter Braak (Heijmans) ^ Elma Oosthoek (Hogeschool Rotterdam) ^ Susanne Blaas (Ahoy) ^ Maaike Dijkman (Ahoy) ^ Aysel Kaya (Rotterdam Festivals) ^ Leon Wielaard (Stichting Verre Bergen) ^ Teun Willemsen (DCMR) • Roel Meeuwsen (DCMR) ^ Erik Devoghele (WMO Radar)

45

Deelnemers Werkplaats #2 Professionele partners ^ Bart Schrijnen (BAR gemeenten) ^ Jan-Willem Verheij (Woonbron) ^ Gerben in 't Hout (Woonstad Rotterdam) ^ Emmelien Mattijsse (Theater Zuidplein) ^ Carola Goosens (Erasmus MC) ^ Claudia van Ruler (Waterschap Hollandse Delta) ^ Birgit Hopff (Stichting Wijkverbetering Rotterdam Zuid) ^ Ellen van Velzen (RET) ^ Huub Elders (Colliers) ^ Giovanni Fritschij (NPRZ) ^ Resianne Dekker (Port of Rotterdam) ^ Leon Wielaard (Stichting Verre Bergen) ^ Bas Janssen (Deltalings) • Gisella Silva (Inholland) ^ Lien de Voogd (DCMR) ^ Roel Meeuwsen (DCMR) ^ Petra Rutten (Frame vastgoed) ^ Wurya Khadri (Havensteder) ^ Diederik Erkel (Bakkers hommen) ^ Ellen Wedema (HEF wonen) • Caroline Moore (Provincie Zuid Holland) • Elma Oosthoek (Hogeschool Rotterdam) ^ Lucy Mackie (Zadkine) ^ Victor Dreissen (VVE 010) ^ Ruud Bronsdijk (Hart van Zuid/Heijmans) ^ Ramon Doorten (Codarts) ^ Susanne Blaas (Ahoy) ^ Han Wieringa (MRDH) ^ Mariette Maaskant (SKAR) ^ Miranda van Leeuwen (Maasstad ziekenhuis) ^ Janpier Brands (WDKA) ^ Bas Takens (EUR) • Johan Jongeneel (Natuurstad) ^ Bernard Duvnjak (Havensteder) • Angela van der Heijden (EMI) ^ Carla Lagendijk (Kracht van Feyenoord)

Bijlage

Overzicht van de deelnemers Deelnemers Verhalenmarkt Wijkraadsleden van Zuid ^ Mariella Waterberg ^ Marco van Lent ^ Jerry van Dorp ^ Kanja Waithira ^ Desirée Scheid ^ Thomas Verhoeven ^ Jan-Philip van Mourik ^ A. Agirbas • Jup de Heer • Sharmine Tweeboom ^ ^ •

Kim Chieuw Hanna de Koning Albert Elzinga

• ^ ^ ^ ^ •

Henk Sterkman Orsine Muntslag Cary Lindeborg Meryem Koerts Angela Stolwijk-Kramer Bas Oudenaarden

^ ^ • ^ •

Frans Gordijn Riet Velders Carla Chappell Isabel Driessen Deepak Moella

Inleiders Stadmakerscongres Creatieve stadmakers ^ Jeroen de Willigen (De Zwarte Hond, ateliermeester) ^ Wenda Doff (onderzoeker EUR) ^ Aad van der Werf (arbeidsmarktdeskundige gemeente) ^ Vita Teunissen (bureau Steenhuis/Meurs) Tafelvoorzitters: Daan Zandbelt (De Zwarte Hond) Gabor Everraert (gemeente Rotterdam) Otto Trienekens (Veldacademie) Frances Brazier (TU Delft) Irma van Oort (KCAP) Hanna Frederiks (Hogeschool Rotterdam) Sandra Prins (gemeente Rotterdam) Sandra de Bont (gemeente Rotterdam)

^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

46

Deelnemers Werktafel - ontwikkelaars van Zuid ^ Maaike Schravesande (Heijmans) ^ Christiaan Groeneweg (BPD) ^ Paul Becht (BPD) ^ Petra Rutten (Frame Vastgoed) ^ Diederik Erkel (Bakkers Hommen) ^ Francine van Baak (Bakkers Hommen) ^ Michiel Verschuuren (Stevast) ^ Guido van Maren (Hefwonen) ^ Gerben Roosendaal (Fakton) ^ Vincent Taapken (Newindustry) • Iwan de Vries (Full House) ^ Amina Hiba (Havensteder) ^ Wurya Khadri (Havensteder ) ^ Martine van Sprundel (Woonbron) ^ Gerben in 't Hout (Woonstad) ^ Wendy Poppelaars (Vorm) ^ Britt van der Zandt (Vorm) ^ Daan van der Vorm (SHAPE Capital B.V.) ^ Lucia Merema (AM)

Bijlage

Overzicht van de deelnemers Deelnemers Portretten - smaakmakers van Zuid ^ Aad Bronkhorst: gepensioneerde Nieuwe Luxor Theater en bewoner (Veranda) ^ Abdel Bouchibti: vastgoed Boulevard Zuid (Feijenoord) ^ Abdel el Garmouhi: bestuur speeltuinen en buurtvaders (Lombardijen) ^ Adriaan Zijlmans: gepensioneerde Politie Rotterdam-Rijnmond (Noordereiland) ^ Arzu Ayikgezmez: ontmoetingsplek Paviljoen aan het Water (Tarwewijk) ^ Clara Sies: sociaal café Oranjeboomstraat oprichter Voedselbank (Feijenoord) ^ Cor van den Heuvel: opleider IW electro- en installatietechniek (Oud-Charlois) ^ Ed Shew-A-Tjon: wijkagent Rotterdam Rijnmond (Feijenoord) ^ Iris Bourne: BIZ-ondernemers Boulevard Zuid (Hillesluis) ^ John Koorevaar: vastgoedeigenaar Boulevard Zuid (Bloemhof) ^ Liese Daniëls: buurtoma en bedenker stichting 'Ik Geef' (Beverwaard) ^ Lonneke van Nimwegen: vrijwilliger Groene Golf op Zuid (Feijenoord) ^ Marc van Splunter: sportdocent School for Sport Å Lifestyle (Groot-IJsselmonde) ^ Mohammed Ajouaou: projectcoördinator Stichting KoCo (Carnisse) ^ Pieter Termeer: oprichter Leeszaal Vreewijk (Vreewijk) ^ Sana el Fizazi: stadsmarinier Hillesluis (Hillesluis)

47

Colofon Dit verslag en de uitvoering van het participatieproces is uitgevoerd in een co­ productie van gemeente Rotterdam en UUM | Unlimited Urban Management. Het team voor de Omgevingsdialoog Koers op Zuid 2040 bestaat uit:

Gemeente Rotterdam: Isabelle Vries - projectmanager - planoloog Caroline Rovers Agnes Galama - planoloog Roy de Zwart - omgevingsmanager Astrid Overvoorde - communicatie-adviseur Gulsum Yavuz - communicatie-adviseur Abdelhay El Bouchibti - projectsecretaris Lisabelle Sengönül - ondersteuner

m

.1

"í

1

lįLJHļ

Met dank aan de projectgroepleden: Stijnie Lohof, Joost Klimbie, Sandra de Bont, Petra Eielst

UUM | Unlimited Urban Management: Edwin van Uum - procesmanager/planoloog Koen Vermeulen - stedenbouwkundige

-

\

Nadere informatie: Email: KoersopZuid2040@rotterdam.nl Website: www.rotterdam.nl/koers-op-zuid

I ||[

II lift 1

Productie verslag Omgevingsdialoog: Tekst: Edwin van Uum Fotoverantwoording: Team Omgevingsdialoog Koers op Zuid en UUM, tenzij anders vermeld. Lay-out en vormgeving: Koen Vermeulen Filmverslagen en vlogs: EMMA

UUM | Unlimited Urban Management - www.uum.nl Rotterdam/Amsterdam, april 2023 kV

Gemeente Rotterdam UNLIMITED UMĨAN MANAGEMENT

ļňgyĝŜf

'öŝsįçj.