[23bb008037] Bijlage behorende bij 23bb008013 over Nota Kapitaalgoederen
Tekst van het document
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte 2023-2027
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
2
Inhoud
Voorwoord
5
B
Kapitaalgoederen openbare ruimte
27
Samenvatting
6
3
Twaalf assetgroepen
28
A
Achtergronden en ontwikkelingen
29
8
3.1 Civiele kunstwerken (inclusief Maastunnel) 3.2 Beeldende kunst en monumenten
32
1
Achtergronden
9
3.3 Begraven en cremeren
34
1.1 Aanleiding voor deze nota
9
3.4 Wegen
37
1.2 Cyclus van assetmanagementdocumenten
10
3.5 Groen en bomen
44
3.6 Speelvoorzieningen
52
3.7 Oppervlaktewater
57
3.8 Verkeersinstallaties
60
3.9 Openbare verlichting
62
3.10 Parkeervoorzieningen
66
3.11 Toezichtcamera’s
70
3.12 Afvalvoorzieningen
72
Bijlagen
74
Bijlage 1: Doorontwikkeling assetmanagement
75
Bijlage 2: Begrippenlijst
77
Bijlage 3: Kengetallen
81
Bijlage 4: Vervolgopgaven
83
Bijlage 5: Assetmanagement documenten
84
2
1.3 Scope Nota Onderhoud Kapitaalgoederen
12
1.4 Methodiek
14
1.5 Voldoende exploitatiemiddelen voor beheer en onderhoud
15
Next Beheer
17
2.1 Grote opgaven
17
2.2 Impact van transities
19
2.3 Waardengestuurd beheer
22
2.4 Speciale aandacht voor de ondergrond
24
2.5 Gebiedsgericht beheer
25
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
C
3
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
4
Voorwoord
Voorwoord
De straten, pleinen en parken van Rotterdam zijn van alle Rotterdammers. Hier kan je sporten, spelen, wandelen, ontdekken, ontmoeten, chillen, fietsen, tuinieren en nog veel meer. De openbare ruimte is van iedereen en voor iedereen. Het is ook het visitekaartje van de stad. Daarom moeten we ervoor zorgen dat deze openbare ruimte altijd veilig en beschikbaar is. Dit doen we door de objecten in de openbare ruimte te beheren tot het einde van de levensduur en daarna te vervangen. Een goed verzorgde openbare ruimte zorgt ook voor tevreden inwoners, ondernemers, meer bezoekers, meer investeerders en daarmee een gezonde groei van Rotterdam. Goed beheer en onderhoud is misschien niet altijd sexy, maar is op de lange termijn gewoon verstandig om te doen. Beheer en onderhoud is meer dan behoud van het bestaande. Het is ook het vormgeven van de toekomst door bij te dragen aan de grote transitieopgaven in de stad: we gaan de stad vergroenen, meer klimaatadaptief, meer biodivers maken en we willen steeds meer materialen hergebruiken. Deze Nota Kapitaalgoederen berekent hoeveel middelen we nodig hebben voor het goed beheren en onderhouden van de openbare ruimte van Rotterdam. Omdat het college een goed beheerde openbare ruimte erg belangrijk vindt, hebben we hiervoor extra middelen beschikbaar gesteld.
Veel leesplezier, Vincent Karremans Wethouder Handhaving, Buitenruimte en Mobiliteit Gemeente Rotterdam
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
5
Samenvatting
Samenvatting
In de Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027 staat hoeveel geld nodig is om de bestaande openbare ruimte veilig en beschikbaar te beheren en te onderhouden. Deze nota gaat dus over de exploitatie (dagelijks beheer, periodiek beheer en groot onderhoud) om het einde van de levensduur van de assets te halen (exploitatiegeld).
Koesteren van het bestaande Er is vaak veel aandacht voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals de grote Stadsprojecten of de nieuwe stadsbrug. Deze aandacht is mooi, maar 99% van de openbare ruimte van Rotterdam ligt er al en wordt dagelijks door bewoners, bezoekers en ondernemers gebruikt en beleefd. Het gaat daarbij om een enorme aantallen. We beheren onder andere meer dan 1.000 bruggen, 2.500 ha verharding, 166.000 bomen, 100.000 lichtmasten en 1.200 speelplekken. Deze openbare ruimte moet altijd veilig zijn en beschikbaar voor allerlei soorten gebruik.
Wat is er berekend? In de Nota Kapitaalgoederen is voor alle objecten in de openbare ruimte berekend hoeveel geld er nodig is om de bestaande openbare ruimte veilig en beschikbaar te
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
beheren en te onderhouden. Het berekende benodigde bedrag is vergeleken met het beschikbare budget in de begroting 2023.
Hoe is het berekend? Alle objecten in de openbare ruimte zijn verdeeld over 12 assetgroepen. Per assetgroep is de kwantiteit en de kwaliteit van de objecten in beeld gebracht. De kwaliteit is gebaseerd op inspecties en landelijke normeringen. Ook zijn per assetgroep recente ontwikkelingen in beeld gebracht, zoals toename van het groenareaal en biodiversiteit. Op basis hiervan is de behoefte aan exploitatiemiddelen berekend. De berekeningen per assetgroep zijn gebaseerd op kengetallen uit 2021 en 2022. De optelsom van de berekeningen is vervolgens vergeleken met het beschikbare exploitatiebudget voor 2023.
6
Extra middelen voor groen en bomen, speelvoorzieningen en wegen Voor de meeste assetgroepen komt het benodigde budget overeen met het beschikbare budget op de begroting. Voor de assetgroepen Wegen (vooral voetpaden), Groen en bomen en Speelvoorzieningen kwam uit de berekeningen een tekort aan beheermiddelen. Het college onderschrijft het belang van een goed onderhouden openbare ruimte. Daarom heeft het college bij de Voorjaarsnota 2023 besloten om de berekende benodigde exploitatiemiddelen voor wegen, groen en speelvoorzieningen stapsgewijs tot en met 2027 toe te kennen.
Correctie als gevolg van prijsstijgingen Boven op de basisberekeningen 2021/2022 is voor 2023 een correctie gedaan voor de prijsstijgingen van arbeid en inkoop. De prijsontwikkelingen zijn nog steeds extreem en onvoorspelbaar. De raming van de exploitatiekosten voor de periode 2024-2027 is onzeker. Daarom wordt elk jaar bij de Voorjaarsnota de prijsontwikkelingen gerapporteerd inclusief eventuele compensatie en wordt het college geadviseerd over eventuele bijsturingen.
Extra middelen nodig voor bodem en ondergrond Er zijn veel ruimtevragen tegelijk die van invloed zijn op het onderhoud van de boven- en vooral ondergrondse openbare ruimte. Denk aan meer waterberging, groeiplaatsverbetering van (steeds meer) bomen, aanleg warmtenetten, uitbreiden elektriciteitsnet, digitalisering, afvalcontainers en gescheiden rioolsystemen. Ook moet door de gemeente invulling worden gegeven aan de Kamerbrief ‘Water en Bodem sturend’. Daarom heeft het college extra middelen beschikbaar gesteld.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Anticiperen op de ritmes in de stad De wereld is permanent in verandering. Dat geldt ook voor het beheer van de openbare ruimte. Het beheer en onderhoud moet meebewegen met nieuwe ontwikkelingen in de stad, zoals de impact van transities als klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit of het effect van digitalisering en de wens om meer samen met partners en bewoners de openbare ruimte te beheren. Daarom is in deze nota een aantal vervolgopgaven geformuleerd ter voorbereiding op de volgende Nota Onderhoud Kapitaalgoederen.
Vervolgopgaven A. Het op poten zetten van een organisatie en aanpak van de regie op de ondergrond en bodem B. Het doorontwikkelen van de assetgroep Openbare verlichting C. Het opstellen van een business case groot onderhoud voor bomen D. Het opstellen van een assetbeheerplan voor de assetgroep Begraven en cremeren E. Het implementeren van plekmanagement F. Het implementeren van waardengestuurd beheer en het doorvertalen van het waardenwiel in assetmanagementplannen
7
A
Achtergronden en ontwikkelingen
Hoofdstuk 1 Achtergronden
1.1 Aanleiding voor deze nota De gemeente Rotterdam is eigenaar en beheerder van de openbare ruimte. Een goed onderhouden openbare ruimte draagt in hoge mate bij aan een veilige en fijne woon- en leefomgeving. En ook aan de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Rotterdam investeert jaarlijks veel geld in het onderhoud van haar openbare ruimte, om te zorgen dat die veilig en beschikbaar is.
De assets van de openbare ruimte zijn kapitaalgoederen die van grote maatschappelijke waarde zijn en onderhoudskosten en vervangingsinvesteringen met zich meebrengen. Het onderhoud van deze kapitaalgoederen vormt een aanzienlijke post op de gemeentelijke begroting. Achterstallig onderhoud zorgt voor mogelijk onveilige situaties met extra kosten voor herstel, daarom is het van belang dat assets tijdig onderhouden worden. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is daarom bepaald, dat in de gemeentelijke begroting en jaarrekening een verplichte paragraaf ‘Onderhoud Kapitaalgoederen’ wordt opgenomen. De basis voor
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
deze paragraaf is een Nota Onderhoud Kapitaalgoederen, die eens in de vier jaar door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Dit is ook een verantwoordingsdocument voor de Provincie en de onderlegger voor een concrete begrotingsclaim in het voorjaar 2023 voor de komende vier jaar. Deze (derde) Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027 beschrijft hoe de gemeente Rotterdam haar beschikbare middelen in wil zetten om de bestaande kapitaalgoederen in de openbare ruimte verantwoord te beheren en te onderhouden.
9
1.2 Cyclus van assetmanagementdocumenten De Nota Onderhoud Kapitaalgoederen is onderdeel van een cyclus van documenten voor het beheer van de openbare ruimte. Belangrijke documenten van deze cyclus zijn de Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte, de Visie Openbare Ruimte, het gemeentelijke rioleringsplan (GRP) en de diverse assetmanagementplannen.
Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte 2021-2071 De Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte wordt om de vier jaar opgesteld. De eerste Nota Vervangingsinvesteringen dateert van 2021. Deze is op 23 maart 2021 als bijlage van de bestuursopdracht ‘Investeringsruimte voor vervanging, renovatie of restauratie van huidig bezit aan kapitaalgoederen’ door de gemeenteraad vastgesteld.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Op basis van kengetallen is de investeringsbehoefte, en daarmee de kapitaallasten voor de vervangingsinvesteringen, voor vijftig jaar vooruit doorgerekend. Het is een theoretische, beleidsarme doorrekening, als onderdeel van de doorrekening van de vervangingsbehoefte van het gehele Rotterdamse bezit.
10
Assetmanagementplannen
Gemeentelijk Rioleringsplan
Het strategisch assetmanagementplan ‘Slim Beheer’ is opgesteld door Stadsbeheer van de gemeente Rotterdam. Dit strategisch plan is gelijktijdig met de vorige Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2019-2022 vastgesteld.
Het rioleringsbeleid van de gemeente ligt vast in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). In het GRP5 2021-2025 ‘Van buis naar openbare ruimte’ staat de beheerstrategie en de consequenties voor de hoogte van de rioolheffing beschreven. Dit plan biedt een overzicht van ontwikkelingen die zich nu en in de toekomst afspelen in het stedelijk watersysteem zoals klimaatverandering, energietransitie en de woningbouwopgave.
De assetmanagementplannen zijn de uitwerking per assetgroep. Per assetgroep wordt ingezoomd op het areaal, de maatschappelijke en financiële opgaven en ontwikkelingen, de relatie met de andere assetgroepen, de inspectieresultaten, de onderbouwing van afgewogen risico’s, en daaruit voortvloeiend de opgaven en de behoefte aan exploitatie- en vervangingsmiddelen voor de komende vier en tien jaar.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
In bijlage 5 staat een overzicht met assetmanagement documenten.
11
1.3 Scope Nota Kapitaalgoederen In onderstaand overzicht is aangegeven waar de Nota Onderhoud Kapitaalgoederen wel en niet over gaat.
Wèl berekening exploitatiemiddelen, niet berekening vervangingsmiddelen.
Uitgaan van de benodigde middelen, in plaats van de beschikbare middelen
De BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) maakt voor het beheer van de openbare ruimte onderscheid tussen investeringsmiddelen en exploitatiemiddelen.
We gaan – volgens de aanpak bij de Nota Vervangingsinvesteringen – ook in deze Nota Kapitaalgoederen uit van de benodigde middelen om de kapitaalgoederen ‘veilig en beschikbaar’ te beheren en onderhouden. In de vorige Nota’s Kapitaalgoederen gingen we uit van de beschikbare middelen. Dit leidde in de vorige Nota Kapitaalgoederen tot het maken van keuzes waarbij verschillende beheertaken niet werden uitgevoerd. De berekende exploitatiemiddelen in deze nota zijn dus niet te vergelijken met de vorige nota’s kapitaalgoederen. We hebben hiervoor gekozen omdat het een beter beeld geeft van de daadwerkelijke behoefte aan financiële middelen om de openbare ruimte ‘veilig en beschikbaar’ te beheren en onderhouden.
Deze Nota Kapitaalgoederen focust zich op de berekening van de benodigde exploitatiemiddelen. Dit zijn de middelen voor het dagelijks beheer, periodiek beheer, storingsonderhoud en groot onderhoud om het einde van de levensduur van de assets te halen.
Geld
De benodigde vervangingsmiddelen zijn berekend in de Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte 2021-20711. Bij de Voorjaarsnota 2025 zal aan de gemeenteraad een herziene berekening van de benodigde investeringsmiddelen worden voorgelegd in de Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte 2025-2075.
Extra tbv Transities
Ondergrond
Benodigde middelen Veilig en Beschikbaar
Beschikbare middelen
Investeringen
Nota Vervangings Investeringen 2021 - 2071
Exploitatie
1
Investeringen
Investeringen
Exploitatie
Nota Kapitaalgoederen 2019 - 2022
Nota Kapitaalgoederen
De Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte 2021-2071 is vastgesteld op 23 maart 2021 door het college van Burgemeester en Wethouders. Dit document is door de gemeenteraad vastgesteld bij de Voorjaarsnota 2021 als onderdeel van de bestuursopdracht ‘Borging investeringsruimte voor vervanging, renovatie en restauratie van huidig bezit’.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
12
Alle huidige assets in de openbare ruimte zijn beschouwd
Berekeningen zijn gebaseerd op het veilig en beschikbaar houden van assets
We hebben (net als bij de Nota Vervangingsinvesteringen) alle huidige assets in de openbare ruimte beschouwd. Hierbij geldt één uitzondering: het riool wordt apart beschouwd in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Anders dan in de vorige Nota Kapitaalgoederen zijn er drie nieuwe ‘assetgroepen’ opgenomen: Begraven en cremeren, Verkeersinstallaties en Toezichtcamera’s. Bij de assetgroep Parkeervoorzieningen is nu ook de inrichting van de parkeergarages meegenomen.
De berekeningen zijn gebaseerd op het veilig en beschikbaar houden van de assets. We gaan daarin uit van actuele inspecties, kengetallen en landelijke meetlatten van het CROW. De berekeningen houden geen rekening met (personele) kosten voor het schoonhouden en toezichthouden op de stad, voor Wijk aan Zet.
De Nota Kapitaalgoederen betreft alleen de nu beschikbare assets in de openbare ruimte. Toekomstige nieuwe assets of nieuwe, grote areaaluitbreidingen (zoals het Hofbogenpark of het Rijnhavenpark) worden na realisatie via de onderhoudsgevolgenregeling* meegenomen in de volgende Nota.
Wat is de Nota Onderhoud Kapitaalgoederen wel en niet
Wel Wel exploitatie berekend De Nota Kapitaalgoederen gaat wel over dagelijks beheer, periodiek beheer en groot onderhoud om einde levensduur van de assets te halen. Alle huidige buitenruimteassets De Nota Kapitaalgoederen gaat over alle huidige assets in de openbare ruimte van de gemeente Rotterdam (voor zover bekend). Veilig en beschikbaar houden van de assets De berekeningen zijn gebaseerd op het instandhouden van de assets op basis van veilig en beschikbaar op basis van landelijke meetlatten van het CROW, actuele inspecties en kengetallen.
Niet Geen (vervangings)investeringen berekend De Nota Kapitaalgoederen gaat niet over de vervangingsinvesteringen. Dit zijn maatregelen om levensduur te verlengen of assets te vervangen na einde levensduur. Zie hiervoor de Nota Vervangingsinvesteringen Openbare Ruimte 2021-2071. Geen riolering of toekomstige assets De Nota Kapitaalgoederen gaat niet over de riolering. Zie hiervoor het GRP 2021. En ook niet over toekomstige assets (zoals nieuwe parken). Geen ‘brede mensinzet’ beheer De berekeningen houden geen rekening met (personele) kosten voor het schoon houden van de stad, toezicht houden op de stad of Wijk aan zet.
* De onderhoudsgevolgenregeling staat in de motie Sies (motie15bb9224, juni 2016).
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
13
1.4 Methodiek De benodigde exploitatiemiddelen worden berekend via een voor alle assets eenduidige methodiek. Per assetgroep benoemen we voor afzonderlijke assets de aantallen, leeftijd, huidige staat, ontwikkelingen en de exploitatiekosten.
Assetgroepen De openbare ruimte bestaat uit wegen, parken, bomen, bruggen, lichtmasten, speeltoestellen, etc. Deze assets zijn maatschappelijke kapitaalgoederen. Het publieke gebruik strekt zich uit over een langere periode, de gemeente heeft voor meerdere jaren geld geïnvesteerd en is verantwoordelijk voor het dagelijks onderhoud. Er zijn kapitaalgoederen met maatschappelijk nut die geen financiële middelen genereren en er zijn kapitaalgoederen die (deels) wel financiële middelen genereren. In deze Nota Kapitaalgoederen (2023-2027) worden meer kapitaalgoederen in beeld gebracht dan in de vorige nota. Daarnaast gaat het in deze nota om kapitaalgoederen met een vaste plek in de openbare ruimte. Vlottende kapitaalgoederen, zoals materieel, worden niet beschreven. Ook kapitaalgoederen met een economisch nut, bijvoorbeeld vastgoed, maken geen deel uit van deze nota. Er zijn veel variabelen voor de berekening van de uiteindelijk benodigde exploitatiemiddelen. In bijlage 3 wordt ingegaan op de rekensystematiek en de kengetallen van het uit te voeren beheer en onderhoud.
Maatschappelijke kapitaalgoederen met alleen maatschappelijk nut: ▪ Civiele kunstwerken* ▪ Wegen ▪ Groen en bomen ▪ Speelvoorzieningen ▪ Oppervlaktewater ▪ Verkeersinstallaties (o.a. verkeerslichten, parkeergeleidingsborden en laadpalen) ▪ Openbare verlichting ▪ Toezichtcamera’s
Maatschappelijke kapitaalgoederen waarbij (grotendeels) financiële middelen worden gegenereerd ▪ Begraafplaatsen en crematorium ▪ Parkeervoorzieningen ▪ Afvalvoorzieningen
De volgende categorieën van kapitaalgoederen zijn opgenomen in deze nota.
* Civiele kunstwerken zijn onder andere bruggen, tunnels en kademuren.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
14
1.5 Voldoende exploitatiemiddelen voor beheer en onderhoud Voor de meeste assetgroepen komt het benodigde budget overeen met het beschikbare budget op de begroting. Voor de assetgroepen Wegen, Groen en bomen en Speelvoorzieningen kwam uit de berekeningen een tekort aan beheermiddelen. Omdat het college het van belang vindt is bij de Voorjaarsnota 2023 besloten om extra middelen stapsgewijs tot en met 2027 toe te kennen.
Uitkomsten berekeningen
Begraven en cremeren wordt een nadere analyse gedaan en een assetmanagementplan opgesteld.
De berekende benodigde exploitatiemiddelen zijn gerelateerd aan de beschikbare budgetten zoals opgenomen in de herziene begroting 2023. Dit levert het volgende beeld op:
▪ Voor de assetgroep Civiele kunstwerken is er meer exploitatiebudget beschikbaar dan benodigd. Tot nu toe zijn jaarlijks - binnen de financiële kaders - de tekorten bij de assetgroep Wegen gedekt door overschotten bij Civiele kunstwerken.
▪ Voor de meeste assetgroepen is het berekende benodigde budget in overeenstemming met het beschikbare budget op de begroting. Dit geldt voor de assetgroepen Beeldende kunst en monumenten, Oppervlaktewater, Verkeersinstallaties, Openbare verlichting, Parkeervoorzieningen, Toezichtcamera’s en Afvalvoorzieningen. Voor de nieuwe assetgroep
▪ Voor de assetgroepen Wegen, Groen en bomen en Speelvoorzieningen kwam uit de berekeningen een tekort aan beheermiddelen. Daarom heeft het college bij de Voorjaarsnota 2023 besloten om extra middelen stapsgewijs tot en met 2027 toe te kennen.
Benodigde Exploitatiemiddelen Nota Kapitaalgoederen 2023-2027
Begroting 2023 (2e herziening augustus 2022)
Benodigde exploitatiemiddelen (in miljoen euro gemiddeld per jaar)
Beschikbare exploitatiemiddelen (in miljoen euro per jaar)
Wegen
52,1
39,9
-12,2
Groen en bomen
41
38,1
-2,9
Speelvoorzieningen
5,3
3,4
-1,9
Civiele kunstwerken (incl Maastunnel)
20,5
24,4
Beeldende kunst en monumenten
2,0
2,1
Begraven en cremeren
1,8
1,8
Oppervlaktewater
5,3
5,5
Verkeersinstallaties
3,7
3,7
Openbare verlichting
6,3
6,5
Parkeervoorzieningen
5,0
5,0
Toezichtcamera’s
0,2
0,2
Afvalvoorzieningen
2,1
2,1
Totaal prijspeil 2021/22
145,3
132,7
Assetgroep
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Gap Per jaar
4,4
-12,6
15
Behoefte exploitatiemiddelen
Omgaan met prijsstijgingen
De berekening van de benodigde exploitatiemiddelen voor de periode 2023-2027 gerelateerd aan het beschikbare budget in de begroting 2023 laat een structureel tekort zien van 12,6 mln euro per jaar. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de assetgroepen Wegen, Groen en bomen en Speelvoorzieningen. Daarnaast is er structureel 0,5 mln euro per jaar nodig voor de uitwerking van de opgaven voor de ondergrond.
2023 is een overgangsjaar. We werken nog met de budgetten uit de vorige nota en zien een fors prijseffect die niet vanuit de normale trend gecompenseerd is. In de praktijk was die compensatie niet altijd voldoende voor de daadwerkelijke prijsstijgingen van beheer en onderhoud. De verschillen waren echter gering. Door een klein deel van het onderhoud uit te stellen, kon dit financieel worden opgelost. Voor 2023 is in totaal 11,3 mln toegekend, deels ter compensatie van het prijseffect. Vanaf 2024 en verder gaan we toegroeien naar het benodigde budget, waarbij de inflatie een grote onzekerheid blijft. Voor nu gaan we er vanuit dat de trend-systematiek deze prijseffecten zal compenseren. Hier zit ook een correctie in voor de voorgaande twee jaren. Dit gaan we jaarlijks monitoren zodat we hier eventueel op bij kunnen sturen.
Ingroeimodel Het is niet realistisch om in één stap het financiële gat te dichten. De organisatie en contracten met aannemers moeten worden aangepast. En dat kost tijd. Daarom heeft het college gekozen voor een ingroeimodel waarbij in 2027 de exploitatie van de kapitaalgoederen op het gewenste niveau van ‘veilig en beschikbaar’ is.
(in miljoen euro per jaar)
2023
2024
2025
2026
2027
Exploitatiemiddelen wegen, groen en bomen en speelvoorzieningen
11,05*
8,3
9,15
10,6
12,6
Ondergrond
0,25
0,4
0,5
0,5
0,5
Totaal
11,3
8,7
9,65
11,1
13,1
*Is inclusief prijscompensatie voor alle assets over het jaar 2023. De reeks 2024 tot en met 2027 is gebaseerd op het prijspeil 2021-2022. Hier is nog geen rekening gehouden met prijscompensaties.
Tabel: ingroeimodel financiële aanvraag voorjaarsnota 2023.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
16
Hoofdstuk 2 Next Beheer
2.1 Grote opgaven Rotterdam staat voor 4 grote opgaven, die invloed hebben op de openbare ruimte. We lichten deze opgaven en hun impact nader toe in dit hoofdstuk. Voor het beheer van de stad gaan we naar meer ‘gebiedsgericht’ en ‘waardengestuurd’ beheer met speciale aandacht voor de ondergrond.
Opgave 1. Intenser en meer divers gebruik De openbare ruimte wordt steeds drukker en meer divers gebruikt. Ook zijn er vaker inwoners of partijen die zeggenschap willen over het onderhoud van een stuk openbare ruimte. Dit betekent meer gebiedsgericht maatwerk, passend bij de ritmes en gebruikers van de openbare ruimte in de stad. Beheer = omgaan met verschillende ritmes in de stad 24 uur Week Jaar 4 jaar 10 jaar 30 jaar 60 jaar 80 jaar Oneindig
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
gebruik dag/nacht gebruik werkdagen/weekend gebruik/effect verschillende seizoenen veranderd gebruik/modes gemiddelde duur plantermijnen lichtmasten riolering bomen 1e grootte tunnels, gebouwde objecten
17
Opgave 2. Verdere verdichting
Opgave 4. Digitalisering
De stad wordt steeds verder verdicht met meer woningen, werkplekken en voorzieningen. Dit betekent uitbreiding van systemen in beheer bij de gemeente, zoals het riool- of afvalsysteem. Veel uitbreidingen moeten plaatsvinden in de nu al volle ondergrond. De regie op de ordening van de ondergrond moet daarom nog beter worden georganiseerd.
De vierde grote ontwikkeling is de digitalisering met kansen voor effectievere, data-gestuurde keuzes en werkzaamheden. Zo komt er tijd en ruimte vrij om invulling te geven aan het waarden-gestuurd beheer. De assetgroep Openbare verlichting ontwikkelt zich tot een assetgroep Elektrische installaties door de toename van sensoren, camera’s en oplaadpunten.
Opgave 3. Transities
Deze vier ontwikkelingen hebben grote impact op het beheer van de openbare ruimte. Om de juiste antwoorden te vinden op de bijbehorende vraagstukken, moet het beheer van de stad zich richten op:
Er speelt gelijktijdig een aantal belangrijke transitieopgaven die impact hebben op de bovengrondse en ondergrondse openbare ruimte. Klimaatadaptatie vraagt om meer waterberging, meer bomen, meer infiltratieruimte en een gescheiden rioolstelsel. De mobiliteitstransitie vraagt om meer ruimte voor openbaar vervoer, wandelen en fietsen. De circulaire opgave vraagt om hergebruik van materialen, materialendepots en verlenging van levensduren van materialen. Biodiversiteit vraagt om gevarieerder groen. Beheer speelt een sleutelrol bij al deze transities. Elk vervangingsmoment is een kans voor vernieuwing. Zo gaan we van onderhoud (vervanging) naar beheer (bijstellen) naar ontwikkelen (anticiperen).
▪ Het sturen op waardetoevoeging (en niet alleen op risicobeheersing) ▪ Het gebiedsgericht beheren van de stad (niet alleen sturen op afzonderlijke assetgroepen) ▪ Het programmeren en uitvoeren van (vervangings) investeringen en exploitatie, in samenwerking met andere partijen. Dat noemen wij ‘Next beheer’. Onderstaand schema laat deze ontwikkeling zien.
Voor meer informatie over assetmanagement en de professionalisering van beheer, zie bijlage 1.
Integrale sturing
Waardengestuurd beheer
Integrale programmering en uitvoering
Per asset
Per gebied
Risicogestuurd beheer
Gebiedsgericht beheer
Risicosturing
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
18
2.2 Impact van transities De diverse transities (klimaatadaptatie, mobiliteitstransitie, circulaire opgave en het behouden en versterken van biodiversiteit) hebben niet alleen impact op de vervangingsinvesteringen (zie Nota Vervangingsinvesteringen 2021-2071), maar ook op de exploitatie: het onderhoud van de assets.
Voorbereiden op verandering
Van transitie tot ‘regulier’ beheer
De wereld om ons heen blijft veranderen en de meeste transities hebben lange tijd nodig. Het meebewegen met deze transities, vraagt om tijd, geld en kennis. Met transitieprogramma’s als Rotterdams Weerwoord, Rotterdam Circulair, de Groene Agenda en het Programma Biodiversiteit loodst de gemeente Rotterdam de stad de toekomst in. De financiering van specifieke en innovatieve beheermaatregelen voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit is geborgd in de bijbehorende uitvoeringsagenda’s. Daarnaast zijn er ook innovatie- en ontwikkelbudgetten voor experimenten en pilots in beheer en onderhoud.
De manier waarop we inspelen op transities ontwikkelt zich door de tijd heen. Iets wat tien jaar geleden nog innovatief en vernieuwend was, is inmiddels onderdeel van een standaard werkwijze. Denk bijvoorbeeld aan de toepassing van een waterpasserende verharding, stil asfalt en ledverlichting. Steeds meer en vaker staan in de openbare ruimte assets met een elektrische of data-component. De slimme lichtmast is hier een voorbeeld van.
Al deze opgaven hebben invloed op de openbare ruimte. De mate van impact verschilt per transitie en per assetgroep, en kan op korte of lange(re) termijn zichtbaar worden.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
In deel B van deze Nota Kapitaalgoederen staat per assetgroep vermeld op welke manier wordt bijgedragen aan de diverse transities.
19
Ontwikkelingen en transities Biodiversiteit In de afgelopen decennia is er zowel wereldwijd als landelijk een sterke afname in het aantal dier- en plantensoorten en ook een afname in diversiteit te zien. Ook in Rotterdam. Terwijl een rijke biodiversiteit een positief effect heeft op het welzijn van de mens, klimaatadaptatie en andere ecosysteemdiensten zoals luchtzuivering. De biodiversiteitsopgave vraagt om wijzigingen in de manier hoe we de stad inrichten, beheren en ontwikkelen. De gemeente werkt aan een rijkere en duurzamere stadsnatuur en tegelijkertijd aan meer wateropvang en verkoeling op hete dagen. Zo krijgt Rotterdam er bijvoorbeeld 40 ha bijenlandschap bij en wordt waar mogelijk ecologische inrichting en beheer toegepast. De Uitvoeringsagenda Biodiversiteit 2021-2022 ‘Samen werken aan rijke Rotterdamse stadsnatuur’ is vastgesteld door het college van B&W op 15 december 2020. Het Biodiversiteitskader is op 12 oktober 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. Het Biodiversiteitskader beschrijft de koers van Rotterdam voor de komende jaren. De bijbehorende Uitvoeringsagenda Biodiversiteit 2023-2027 beschrijft de concrete aanpak.
Mobiliteitstransitie Ook de mobiliteitstransitie heeft invloed op het beheer en gebruik van de openbare ruimte. Kernthema’s zijn: minder autoverkeer in de binnenstad, ruim baan voor fietsers, voetgangers en het OV, en aandacht voor de verkeersveiligheid. Ook de inzet op schone logistiek en zero-emissie heeft impact.
Circulariteit De Rotterdamse ambitie om het circulair gebruik van grondstoffen en materialen aanzienlijk te doen stijgen, heeft ook gevolgen voor het beheer van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Volledige herbruikbaarheid van materialen is het uiteindelijke doel. De komende periode wordt daarom de mogelijkheid van hergebruik een vereiste bij vervanging van materialen. Dit heeft consequenties voor de keuze van materialen en straatmeubilair. Het assortiment van de Rotterdamse Stijl wordt hier bijvoorbeeld op aangepast. In 2023 is het Programma Rotterdam Circulair 2023-2026 ‘Samen in actie voor een circulaire stad’ door het college vastgesteld.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Energietransitie Daarnaast heeft de energietransitie invloed op de onderhoudsplanning van wegen. Afsluiting van gas in straten en wijken wordt bij voorkeur gecombineerd met rioolvervanging en wegonderhoud. Dit om de overlast voor omwonenden te beperken en kostenefficiënt te werken. Rotterdams Duurzaamheidskompas, december 2020 .
Klimaatopgave De klimaatopgave verlangt de komende decennia aanpassingen aan de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. We moeten de stad voorbereiden op de gevolgen van extreme weergebeurtenissen. We gebruiken de Rotterdamse bodem als spons om overlast en schade van water op straat door hevige regenbuien te beperken en zetten in op vergroening met meerwaarde voor de biodiversiteit. Ook periodes van hitte en droogte stellen aanvullende eisen. De huidige koers van onze klimaatadaptatieaanpak is opgenomen in het Programmakader Rotterdams WeerWoord, die unaniem is vastgesteld in de gemeenteraad van 1 juni 2023. De bijbehorende Uitvoeringagenda Rotterdams WeerWoord 2023-2026 beschrijft de concrete aanpak voor de deze collegeperiode.
Verdichting De bouwopgave en verdichting van de stad dwingt tot keuzes met betrekking tot de schaarse openbare ruimte en leidt tot een hogere gebruiksdruk. Verkeersstromen, parkeren en bijvoorbeeld afvalinzameling zullen in een beperkte ruimte moeten worden gecombineerd, terwijl de openbare ruimte een aantrekkelijke – liefst groene – uitstraling moet behouden. De Omgevingsvisie Rotterdam ‘De Veranderstad; werken aan een wereldstad voor iedereen’ is vastgesteld door de gemeenteraad in december 2021.
Digitalisering De digitalisering zorgt voor nieuwe mogelijkheden in het beheer van de openbare ruimte. Denk aan innovatieve manieren van inspectie, het beter kunnen voorspellen van onderhoud door ‘machine learning & sensoring’ en het visualiseren, analyseren en uitwisselen van data. Ook ontstaan er ‘smart assets’ die andere eisen stellen aan het beheer van de traditionele assets. De gemeentelijke Datastrategie 2021-2025 ‘Daden met data.’ is in 2021 verschenen.
20
Geen extra middelen nodig voor transities De berekening van de benodigde exploitatiemiddelen heeft als uitgangspunt dat de assets veilig en beschikbaar moeten zijn. Dit roept de vraag op naar de wijze waarop bestuurlijke ambities, transities en nieuw beleid in de berekeningen zijn meegenomen. Ten aanzien van de investeringen zijn er in de Nota Vervangingsinvesteringen 2021-2071 investeringsmiddelen voor 2022-2025 beschikbaar voor Wegen, Groen en bomen en Speelvoorzieningen. Daarnaast zijn er in het Coalitieakkoord 2022-2026 middelen beschikbaar gesteld voor o.a. klimaatadaptatie (Weerwoord), biodiversiteit en vergroening. In de Nota Vervangingsinvesteringen 2021-2071 zijn uitwerkingsopdrachten geformuleerd om het effect van circulair materiaalgebruik en digitalisering op het beheer en onderhoud van de assets in beeld te brengen.
Wel extra middelen nodig voor bodem en ondergrond Zoals gezegd zorgen de verschillende transitie- en bestuurlijke opgaven in de komende jaren voor een toenemende druk op de al overvolle ondergrond. Zonder aangepast beleid voor de bodem en de bodemgebonden systemen en objecten komt de ruimtelijke ordening en de bouwopgave in Nederland en ook Rotterdam ernstig in het gedrang, of wordt zelfs deels onmogelijk. Dit vraagt om veel meer gemeentelijke inzet dan nu. Om de gemeentelijke regie op de ondergrond invulling te geven is structureel extra budget, extra capaciteit, onderzoek en extern advies nodig (0,5 miljoen per jaar).
Binnen de assetgroepen is een evolutie gaande van het materiaalgebruik passend bij de transities en bestuurlijke wensen. Bij de assetgroep Wegen wordt steeds vaker standaard gekozen voor stil asfalt, waterpasserende verharding en klinkerverharding. Bij Openbare verlichting is de toepassing van LED-verlichting inmiddels gebruikelijk en bij Groen en bomen wordt steeds meer groen en meer divers groen toegepast. De effecten van de toepassing van deze ‘nieuwe materialen’ zijn zichtbaar in de berekening van de exploitatiekosten.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
21
2.3 Waardengestuurd beheer Rotterdam wil in het beheer van de openbare ruimte sturen op maatschappelijke waarden. Het gaat niet alleen om veilig en beschikbaar. Maar ook zaken als bewonersperspectief, gezondheid, duurzame doelstellingen en vergroening zijn belangrijk in de keuzes bij het inrichten en dus bij het beheer en onderhoud van een openbare ruimte.
Door slimme keuzes en betere afwegingen te maken vanuit een bredere blik, zorgen we voor ‘meerwaarde’ en maken we Rotterdam klaar voor de toekomst. Om die reden heeft Rotterdam in 2022 een ‘maatschappelijk waardenmodel’ voor assetmanagement ontwikkeld, vertaald in het Rotterdamse ‘waardenwiel’ voor assetmanagement. Het Rotterdamse waardenwiel is een maatschappelijk waardenwiel voor assetmanagement. Het laat zien hoe het beheer van de openbare ruimte waarde toe kan voegen aan de stad en haar gebruikers. Het vormt een breed strategisch kader voor het waardengestuurd beheer in Rotterdam. Het waardenwiel wordt in de komende jaren geïmplementeerd in assetmanagementplannen en
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
vertaald naar beheer en onderhoud. Hierbij kan de focus per assetgroep verschillen. Het model is gebaseerd op vastgesteld gemeentelijk beleid en geïnspireerd door internationale ontwikkelingen.
Voor meer informatie en uitleg van het waardenwiel: zie bijlage 1.
22
Rotterdams waardenwiel voor assetmanagement (conceptuele inspiratie AssetResolutions)
Vervolgopgave Het implementeren van waardengestuurd beheer en het doorvertalen van het waardenwiel in assetmanagementplannen Het Rotterdams waardenwiel voor assetmanagement zal als strategisch kader in de assetmanagementplannen worden doorvertaald naar beheer en onderhoud van specifieke assetgroepen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
23
2.4 Speciale aandacht voor de ondergrond We zetten extra in op de gemeentelijke exploitatie en regie op de ondergrond. Dit om de diverse ondergrondse maatregelen om transities op het gebied van klimaat, biodiversiteit en energie te realiseren.
De komende jaren zijn er in Rotterdam veel gelijktijdige ruimtevragen voor waterberging, groeiplaatsverbetering voor bomen, aanleg warmtenetten, uitbreiden elektriciteitsnet, digitalisering, afvalcontainers, gescheiden rioolsystemen, enzovoorts. Ook komen daarnaast nog veel nieuwe functies die een beslag op de ondergrond gaan doen. Te denken valt aan de berging van regenwater, warmte-koude opslag, CO2 opslag, etc. Dit vraagt om nader onderzoek naar opgaven die we nog niet goed kennen en het verkennen van instrumenten voor meer regie op de ordening van de ondergrond.
In november 2022 zijn o.a. de Rijksbeleidsnota’s ‘Nationale aanpak Klimaatadaptatie gebouwde omgeving’ en de nota ‘Water en Bodem sturend4’ en de Voortgang Nationaal Programma Landelijk Gebied aan de Tweede Kamer aangeboden. Met dit beleid stelt het Rijk duidelijke prioriteiten voor de plek die water en bodem moeten krijgen in alle activiteiten van ruimtelijke ordening. Rotterdam heeft het Programma Bodem Rotterdam geïnitieerd. Er is een Strategische Agenda Ondergrond opgesteld, waarin een aantal sporen wordt benoemd dat vanaf 2023 in samenhang ontwikkeld moet worden.
Vervolgopgave Het op poten zetten van een organisatie en aanpak van de regie op de ondergrond en bodem Om te voldoen aan de Kamerbrief ‘Water en Bodem sturend’ en om de diverse ondergrondse maatregelen om transities op het gebied van klimaat, biodiversiteit en energie te realiseren is meer gemeentelijke inzet nodig. Om de gemeentelijke ‘exploitatie en regie’ op de ondergrond invulling te geven, is structureel 0,5 mln/jaar nodig voor extra capaciteit, onderzoek en extern advies. Hierbij willen we ook verkennen of Ondergrond en bodem een aparte assetgroep moet worden.
4
De brief Water en Bodem sturend dient in samenhang met onder andere de woningbouwbrief, de toekomstbrief landbouw, de NPLG-brief en het startpakket voor de provincies uit het Programma NOVEX te worden bezien
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
24
2.5 Gebiedsgericht Beheer In het coalitieakkoord 2022-2027 van Rotterdam wordt het belang van bijzondere plekken als parken en groene schone wijken expliciet genoemd. De Nota Kapitaalgoederen geeft inzicht per kapitaalgoed. In dit hoofdstuk wordt toegelicht waarom naast deze assetgerichte benadering ook de gebiedsgerichte benadering steeds belangrijker wordt.
Tot 2014 bestond Rotterdam uit veertien deelgemeenten die zeggenschap en eigen budgetten hadden voor het beheer van de openbare ruimte. Alleen het beheer en onderhoud van de civiele kunstwerken, hoofd- en verzamelwegen en de openbare verlichting werd stedelijk gefinancierd en aangestuurd. Bij het opstellen van de eerste Nota Kapitaalgoederen in 2015, is voor het eerst op eenduidige manier de stad in beeld gebracht. Vanaf die tijd worden de beheer- en onderhoudsbudgetten ingezet ‘daar waar het onderhoud het hardst nodig is’, gebaseerd op (wettelijke) normen en actuele inspecties van de verschillende assets.
Van assetgericht naar gebiedsgericht Het geheel is meer dan de som der delen. Gebiedsgericht beheer in plaats van objectgericht beheer betekent dat assets niet als afzonderlijke objecten (verharding, groen, speelobject, lichtmast, bank, etc.) worden gezien. Het gaat nu juist om de assetcombinaties in een type gebied. Voorbeelden hiervoor zijn parken, pleinen of een winkelstraat. Gebiedsgericht beheer vraagt om integrale afstemming van assets. Met andere woorden: om maatwerk per gebied. De grenzen van gebieden zijn dan niet altijd administratief (zoals wijken, buurten of organisatie), maar juist fysiek voor de uitvoering van onderhoud.
Plekmanagement: bijzondere ontmoetingsplekken verdienen bijzondere aandacht. Rotterdam heeft een aantal bijzondere locaties met unieke eigenschappen, die een stedelijke of regionale uitstraling hebben. Dit zijn bijvoorbeeld bestaande locaties zoals het Kralingse Bos, het Park, Strand Hoek van Holland en een aantal nieuw aan te leggen locaties zoals bijvoorbeeld het Hofbogenpark en het Rijnhavenpark. Door het zeer intensieve gebruik van deze plekken is vaak maatwerk beheer en onderhoud nodig om de verblijfskwaliteit te behouden of te verbeteren. Vanwege hun bijzondere stedelijke functie beschouwen we deze ontmoetingsplekken als een aparte ‘asset’ en gaan we aan de slag met Plekmanagement als methode om te komen tot maatwerk in het beheer en onderhoud. Bij de methode van Plekmanagement staat het perspectief en de beleving van de gebruiker centraal, waarbij rekening wordt gehouden met de bijzondere eigenschappen van de locatie en de functionaliteit in de verschillende seizoenen, weken en dagdelen. De verschillende assets op deze plekken staan niet los van elkaar, maar vragen om integrale coördinatie en intensief beheer en onderhoud dat is afgestemd op het gebruik. Een integraal beheer- en onderhoudsplan, en soms ook programmering van de buitenruimte, kan hierbij helpen.
Op het moment dat de aanpak van bijzondere ontmoetingsplekken ertoe leidt dat een samenwerking tot stand komt met private partijen of andere overheden spreken we afhankelijk van de locatie van park-, plein- of strandmanagement.
Vervolgopgave Het implementeren van plekmanagement Bijzondere ontmoetingsplekken verdienen bijzondere aandacht. Voor het nieuw aan te leggen Rijnhavenpark en Hofbogenpark wordt een integraal beheer-, onderhoud- en inzetplan opgesteld en gaan we plekmanagement implementeren.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
25
Begraafplaatsen als bijzondere groene plekken in de stad In deze Nota Kapitaalgoederen is de asset Begraven en cremeren als aparte assetgroep beschreven. Nu nog vallen de arealen van begraafplaatsen onder de assetgroepen Groen en Wegen. We hebben toch voor een aparte assetgroep gekozen omdat het een complex geheel is van gebouwen, ovens, grafvakken, groenvoorzieningen, verharding, civiele kunstwerken, verlichting en monumenten. Begraven en cremeren heeft een aparte beheerorganisatie. Een begraafplaats is een groene en vaak cultuurhistorische plek in de stad. De 11 begraafplaatsen vormen samen met het crematorium
Hofwijk weer een unieke assetgroep voor Rotterdam. Naast het semiopenbare karakter van deze plekken heeft deze asset ook te maken met leges (Wet op de lijkbezorging) en dus (deels) een gesloten financieringssysteem. De aanwezige monumenten en gebouwen op de begraafplaatsen en bij het crematorium, waar groot onderhoud noodzakelijk is, maken het belangrijk om de komende jaren goed (financieel) inzicht te krijgen in deze kapitaalgoederen. Het opstellen van een beleidsplan, assetmanagementplan en het uitvoeren van een benchmark horen hierbij.
Vervolgopgave Het opstellen van een assetbeheerplan voor de assetgroep Begraven en cremeren Het opstellen van een assetmanagementplan ‘Begraven en cremeren’, waarbij de arealen van de diverse assets (zoals wegen, groen, kunstwerken en menseninzet) binnen de assetgroep transparant inzichtelijk worden gemaakt en aparte kwaliteitsafspraken worden vastgesteld.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
26
B
Kapitaalgoederen openbare ruimte
Hoofdstuk 3 Twaalf assetgroepen
In dit hoofdstuk worden voor de twaalf assetgroepen de benodigde exploitatiemiddelen beschreven. Per assetgroep zijn het areaal, de beschikbare middelen op basis van de begroting 2023 (2e herziening augustus 2022), de kwaliteit van het areaal en de ontwikkelingen in beeld gebracht.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
28
3.1 C iviele kunstwerken (inclusief Maastunnel)
De assetgroep Civiele kunstwerken bestaat uit bruggen, viaducten, sluizen, onderdoorgangen, kademuren en vlonders. In dit hoofdstuk is ook de Maastunnel opgenomen. De civiele kunstwerken dragen bij aan een goed bereikbaar Rotterdam voor zowel het wegverkeer als de scheepvaart. De focus voor het onderhoud ligt dan ook op het voorkomen van ongeplande stremmingen en het laten voldoen van de assets aan het vereiste veiligheids- en betrouwbaarheidsniveau.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Maart 2023
29
Opbouw areaal Het huidige areaal aan civiele kunstwerken van de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten.
Assetgroep
Categorie
% van areaal
Beweegbare bruggen
47 stuks
1 uitstekend
7%
Sluizen
11 stuks
2 goed
70%
Vaste bruggen
957 stuks
3 redelijk
19%
Viaducten
44 stuks
4 matig
3%
Onderdoorgangen
32 stuks
5 slecht*
1%
Maastunneltracé
1 stuk
6 zeer slecht
0%
Kademuren en glooiingen
49 km
Keermuren
16 km
Vlonder, steigers en overige objecten
189 stuks
Tabel: areaal Civiele kunstwerken (peildatum oktober 2022).
Tabel: kwaliteitsniveau Civiele kunstwerken (peildatum oktober 2022). *Civiele kunstwerken waar op korte termijn groot onderhoud of vervanging nodig is. Er is geen veiligheidsissue.
Kwaliteit areaal De gemeente Rotterdam heeft een zorgplicht voor het onderhoud van civiele kunstwerken. Het kwaliteitsniveau wordt gemeten door verschillende vormen van inspectie. Verplichte regelmatige inspecties zijn hierbij een belangrijk instrument.
Conclusie: Bij score slecht of zeer slecht is er geen veiligheidsissue. Wel is hier op korte termijn grootonderhoud of vervanging nodig. De algehele kwaliteit van het areaal civiele kunstwerken is over het algemeen goed voor de periode 2023-2027.
Met inspecties monitoren we de onderhoudstoestand van de civiele kunstwerken. Een keer per vijf jaar wordt beoordeeld of assets nog voldoen aan de minimale veiligheidsniveaus. Uit deze inspecties volgt de conditiescore. De onderhoudsbehoefte wordt bepaald op basis van deze vastgestelde conditiescore en de instandhoudingstermijn. Dit inzicht wordt gebruikt voor het aanscherpen van de maatregelen uit het onderhoudsprogramma in tijd en budget.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
30
Opgave 2023-2027 In de onderstaande tabel is het budget weergegeven.
Budget Civiele kunstwerken
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
20,5
Uitbreiding areaal Kades
4,5 km
Glooiingen
3,0 km
Paal en remmingwerk
49 stuks
Vervanging (investeringen)
19,1
Pontons waternet
20 stuks
Totaal
39,6
Steigers watertaxi
39 stuks
Tabel: budget Civiele kunstwerken.
Met de huidige onderhoudsbudgetten komt de veiligheid van deze objecten niet in het geding. In deze bedragen wordt waar mogelijk rekening gehouden met de transitieopgaven die er voor de stad liggen. Transitieopgaven kunnen wel van invloed gaan zijn op de planning van grote vervangingsprojecten.
Ontwikkelingen In 2023 gaat het areaal toenemen. Dat komt door een overdracht vanuit het Havenbedrijf aan de gemeente Rotterdam. De benodigde middelen om dit nieuwe areaal in beheer en onderhoud te nemen worden inzichtelijk gemaakt. In onderstaande tabel wordt de uitbreiding weergegeven. De financiële effecten van dit nieuwe areaal zijn niet meegenomen in deze Nota Kapitaalgoederen, die worden zichtbaar gemaakt in de volgende Nota.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
Tabel: uitbreiding areaal Civiele kunstwerken.
De transities zoals digitalisering, circulariteit en mobiliteit vragen om innovaties om ook in de toekomst aan het vereiste veiligheids- en betrouwbaarheidsniveau te voldoen. Samen met de markt werken we aan innovaties. Onder andere aan de ontwikkeling van biobased composietbruggen, circulaire betonbruggen en het verder uitbreiden van de bediening en besturing op afstand van de beweegbare bruggen en sluizen.
Risico’s Met het monitoren en inspecteren van de civiele kunstwerken worden incidenten zoveel als mogelijk voorkomen of in beeld gebracht. Het afstemmen van vervangingen, renovaties of onderhoud aan de civiele kunstwerken met diverse betrokken partijen is lastig. Met alle werkzaamheden en evenementen in de stad wordt dat steeds ingewikkelder. Onderhoud kan wel enigszins worden uitgesteld, maar niet afgesteld. De extra maatregelen, zoals verkeersmaatregelen, inzet verkeersregelaars, inzet verkeerspontjes, voor het bereikbaar houden van de stad doen wel een forse aanslag op het beschikbare budget.
31
3.2 Beeldende kunst en monumenten
De collectie beeldende kunstwerken en gedenktekens is van uiteenlopende artistieke en cultuurhistorische kwaliteit. Sommige assets zijn van internationaal vermaarde kunstenaars, zoals ‘De Verwoeste Stad’ van Ossip Zadkine (gemeentelijk eigendom), maar ook het ‘Ding’ van Naum Gabo bij de Bijenkorf (particulier eigendom). Tegelijkertijd zijn er monumenten die door particulieren in de openbare ruimte zijn geplaatst, zoals een verzetsherdenkingskruis of een ander herdenkingsmonument.
Deze bijzondere assetgroep bestaat onder meer uit de beeldende kunstobjecten in de openbare ruimte, gedenktekens, molens, poorten, fonteinen, waterpunten, toiletvoorzieningen en evenementkasten. De monumentale bruggen zijn onderdeel van Civiele kunstwerken (hoofdstuk 3.1). Rijksmonument begraafplaats Crooswijk is onderdeel van Begraven en cremeren (hoofdstuk 3.3).
Opbouw areaal Het huidige areaal aan kunst en monumenten in beheer bij de gemeente Rotterdam bestaat uit de volgende aantallen en soorten objecten:
Assetgroep
Type objecten
Aantal (stuks)
Beeldende kunst
Topcollectie
116
A-collectie
88
B-collectie
56
C-collectie
28
D-collectie
22
Gedenktekens
85
Torens
7
Poorten en pleinen
7
Monumentale fonteinen
6
Overige
8
Singelfonteinen
107
Watertappunten
88
Evenementkasten
40
Toiletvoorzieningen
32
Douches
6
Monumenten
Bijzondere voorzieningen
Tabel: areaal Beeldende kunst en monumenten.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Maart 2023
32
In totaal zijn 470 beeldende kunstwerken en gedenktekens in eigendom van de gemeente Rotterdam. Het grootste deel (387) staat in de openbare ruimte en is onderdeel van deze Nota.
Kwaliteit areaal Om een actueel beeld te krijgen van de staat van onderhoud van de beeldende kunstwerken en gedenktekens, worden deze jaarlijks geschouwd. Als waardering van de staat van onderhoud wordt hierbij een kwalificatiemethode gehanteerd die vergelijkbaar is met de normering op basis van de kwaliteitsniveaus van CROW/NEN. Het kwaliteitsniveau van de monumenten wordt beoordeeld aan de hand van inspecties, uitgevoerd door de Monumentenwacht. De bijzondere voorzieningen (o.a. fonteinen, toiletvoorzieningen) ondergaan regelmatig de vereiste wettelijke keuringen, zoals de keuring van elektrische installaties en legionella. De tabel geeft het kwaliteitsniveau van het areaal weer: Kwaliteitsniveau
2022
Topcollectie
goed
A- en B-collectie
voldoende
C- en D-collectie
voldoende
Gedenktekens
goed
Monumenten
goed
Watervoorzieningen
voldoende
Toiletvoorzieningen
voldoende
Overige voorzieningen
voldoende
Opgave 2023-2027 Om het areaal in optimale conditie te houden is er jaarlijks onderhoud nodig. Het jaarlijks budget voor de asset Beeldende kunst en monumenten is als volgt verdeeld over de verschillende onderhoudsbehoeftes:
Budget Beeldende kunst & monumenten
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
2,1
Vervanging (investeringen)
0,3
Totaal
2,4
Tabel: budget Beeldende kunst en monumenten.
Ontwikkelingen Het areaal wordt komende periode uitgebreid met een aantal beeldbepalende kunstwerken, zoals ‘Moments contained’ op het Stationsplein en de ‘Ode aan Tuschinski’ bij de GJ de Jonghweg.
Tabel: kwaliteitsniveau Beeldende kunst en monumenten (peildatum 2022).
Conclusie: Het kwaliteitsniveau van dit areaal wordt als ‘goed’ beoordeeld. Er zijn voor de periode 2023-2027 voldoende financiële middelen beschikbaar om aan de berekende exploitatiebehoefte te voldoen.
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
33
3.3 Begraven en cremeren
De assetgroep Begraven en cremeren beheert zeven operationele en vier gesloten gemeentelijke begraafplaatsen en één gemeentelijk crematorium. Alle activiteiten op de begraafplaatsen en het crematorium met betrekking tot begraven en cremeren vinden plaats in het kader van de Wet op de Lijkbezorging, de Verordening beheer begraafplaatsen en crematorium en de Verordening lijkbezorgingsrechten.
Opbouw areaal Naast het begraven en cremeren is er een rol in het parkbeheer (incl. cultureel erfgoed), rampen en crisisbeheersing (reservecapaciteit) en herdenkingen (o.a. 4 mei en lichtjesavonden). In deze assetgroep wordt vooralsnog alleen het onderhoud van de specifieke assets als grafvakken, gasovens, columbaria en de gebouwen beschouwd. De openbare ruimteassets op de begraafplaatsen (zoals wegen, groen en verlichting) zijn opgenomen in de andere assetgroepen . Het is de 1e keer dat de begraafplaatsen en het crematorium onderdeel vormen van de Nota Kapitaalgoederen. Deze maatschappelijke kapitaalgoederen zijn namelijk onderdeel van een gesloten financieel systeem en hebben hun eigen beleidskader en financiële dekking. De begraafplaatsen
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
en het crematorium worden echter sinds 2022 als een aparte asset beschouwd, die zich kenmerkt door specifieke assets als grafvakken, crematieovens, columbaria en de (monumentale) gebouwen. De onderstaande specifieke assets die in deze nota onder assetgroep Begraven en cremeren zijn geborgd zijn jaren onderhouden op het niveau veilig. Assetgroep
Afschrijfcategorie
Aantal
Grafvakken
Crematoria
210
Crematieovens
Technische installatie 2
Columbaria
Crematoria
31
Gebouwen
Gebouwen
31
Rijksmonument Monumenten
1
Tabel: areaal Begraven en cremeren.
Maart 2023
34
Een begraafplaats bevat naast de specifieke assets binnen de categorieën ‘Begraven en cremeren’ en ‘(monumentale) Gebouwen’ ook overige assets, zoals Openbare verlichting, Civiele kunstwerken (zoals bruggen), Groen en bomen, Riolering, Oppervlaktewater en Wegen. Deze assets zijn ondergebracht bij de betreffende assetgroepen. Het primaire doel van deze onderverdeling is efficiënt beheer en onderhoud van deze objecten. In de volgende nota (2027-2030) zal de assetgroep Begraven en cremeren een eigen assetmanagementplan hebben. Hierdoor kan het beheer en onderhoud van alle in de asset Begraven en cremeren aanwezige objecten als een integrale assetgroep georganiseerd worden. Hiertoe is in dit hoofdstuk een uitwerkingsopdracht geformuleerd.
Kwaliteit areaal De gemeentelijke begraafplaatsen en het crematorium Hofwijk zijn altijd onderhouden zodat ze veilig en beschikbaar zijn. Begraafplaats Crooswijk is benoemd tot rijksmonument. Dit betekent dat er met specifieke regels en een monumentencommissie rekening moet worden gehouden bij (groot) onderhoud en vervanging.
Leeftijdsopbouw en afschrijvingstermijnen ▪ Crematieovens hebben een maximale levensduur van twintig jaar. Levensduur-verlengende maatregelen en/of gedeeltelijke vervanging van deze objecten is vanwege uniekheid niet rendabel. Het moment van vervanging is gebaseerd op het bouwjaar. Crematieovens worden om de tien jaar (gedeeltelijk) vervangen om continuïteit te borgen. ▪ Grafvakken voor algemeen gebruik moeten om de vijftien jaar worden geruimd en opnieuw worden aangelegd. Het moment van ruimen en vernieuwen
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
wordt gebaseerd op aanlegjaar en staat. Het ruimen wordt verspreid georganiseerd. De grafvakken voor particulier gebruik worden gedeeltelijk per jaar gerenoveerd. ▪ Gebouwen kennen geen einde levensduur, aangezien het merendeel een monumentale en/ of cultuurhistorische status heeft. Instandhouding en herstellen van schade wordt uit de exploitatie gefinancierd. Voor levensduur-verlengende maatregelen, zoals funderings- en constructief herstel, is investering nodig. Groot onderhoud kan ervoor zorgen dat de investeringen beter tot zijn recht komen. Om de conditie en beeldkwaliteit van het areaal Begraven en cremeren op optimaal niveau te houden, is er naast gestructureerde vervangingsinvesteringen ook jaarlijks onderhoud nodig. De gewenste beeldkwaliteit is als volgt voorgesteld: A.
Beeldkwaliteit ‘hoog‘ (goed onderhouden) is bestemd voor grafvakken en bijbehorende verhardingen;
B.
Beeldkwaliteit ‘basis’ (voldoende onderhouden) is bestemd voor verstrooiing (strooivelden), singels en groen en verhardingen buiten de grafvakken;
Conclusie: Het areaal voldoet op dit moment aan de gewenste veiligheidseisen. In het op te stellen assetmanagementplan maken we de kwaliteitseisen inzichtelijk, voorzien van de onderhoudsmaatregelen en de daarbij horende financiele dekking.
35
Opgave 2023-2027
Ontwikkelingen
Voor de komende vier jaar is budget beschikbaar om onder andere het rijksmonument Begraafplaats Crooswijk op te knappen. Ondanks dat de assets veilig en beschikbaar zijn ontbreekt het aan middelen om groot onderhoud uit te kunnen voeren. In welke mate er groot onderhoud nodig is, wordt inzichtelijk gemaakt in het nog op te stellen assetmanagementplan.
Om bij te dragen aan de duurzaamheidsambities wordt bij het vervangen van de gasgestookte crematieovens onderzoek gedaan naar duurzamere alternatieven zoal elektrische crematieovens.
Budget Begraven en cremeren
Budget per jaar (mln.)
Onderhoud (exploitatie)
1,8
Vervanging (investeringen)
1,1
Totaal
2,9
Tabel: budget Begraven en cremeren
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2027
De asset groep Begaven en cremeren is een complex geheel van diverse assets zoals gebouwen, ovens, grafvakken, groenvoorzieningen, verhardingen, civiele kunstwerken, verlichting en monumenten. Begraven en cremeren heeft een aparte beheerorganisatie. Een begraafplaats is een unieke groene plek in de stad en vormt één geheel. De elf begraafplaatsen vormen tezamen met het crematorium Hofwijk een unieke assetgroep voor Rotterdam. Naast het semi-openbare karakter van deze plekken heeft de asset ook te maken met leges (Wet op de lijkbezorging) en dus (deels) een gesloten financieringssysteem. De aanwezige monumenten en gebouwen op de begraafplaatsen en het crematorium, waar groot onderhoud noodzakelijk is gebleken, dwingt ertoe de komende jaren goed (financieel) inzicht te krijgen in deze kapitaalgoederen. Het opstellen van een beleidsplan, assetmanagementplan en het uitvoeren van een benchmark horen hierbij.
36
3.4 Wegen
De assetgroep Wegen bestaat uit rijbanen voor auto’s, parkeerruimtes, straatmeubilair, fietspaden en voetpaden inclusief bermen, inritten en bushaltes. Het totale areaal bestaat uit ongeveer 25,6 miljoen m2. Deze assetgroepen dragen bij aan een goed bereikbare en leefbare stad. In het beheer en onderhoud spelen circulariteit, klimaatadaptatie en toegankelijkheid een grote rol. Opbouw areaal Rotterdam onderscheidt twee soorten wegen: de hoofd- en verzamelwegen en de wijkgebonden wegen. Ook fietspaden worden gezien als onderdeel van de weg. Onder de hoofd- en verzamelwegen valt het hoofdwegennet dat belangrijk is voor de bereikbaarheid en de doorstroming van de stad. Dit zijn bijvoorbeeld de Maasboulevard, de Hoofdweg, de G.K. van Hoogendorpweg, de ’s-Gravendijkwal, de Groene Kruisweg en de Vaanweg. Onder de wijkgebonden wegen vallen alle overige wegen, inclusief voetpaden,
pleinen en parkeervakken. Dit zijn straten waar de mensen wonen, maar ook de wegen die belangrijk zijn voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van de buurt. In deze categorie vallen onder andere de Prinsenlaan, de Oudedijk, Slinge, het Stationsplein als ook een binnenterrein aan de Gouvernestraat. Globaal is de verharding onderverdeeld in 25% gesloten verharding (asfalt en beton) en 75% elementverharding (stenen en tegels). Het Rotterdamse areaal aan wegen is als volgt opgebouwd:
Assetgroep
Oppervlakte
Rijbaan (hoofd- en verzamelwegen)
1.920.000 m2
Rijbaan
7.700.000 m2
Parkeerruimte
2.640.000 m2
Fietspad
1.710.000 m2
Voetpad
11.000.000 m2
Overig (o.a. verharde bermen, inritten en bushaltes)
630.000 m2
Totaal
25.600.000 m2
Tabel: areaal Wegen (peildatum oktober 2022).
Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2023 - 2026 2027
Maart 2023
37
De focus van het beheer ligt op het bereikbaar houden van de stad voor alle weggebruikers. Van bestuurders van motorvoertuigen, fietsers, bromfietsers tot voetgangers, zowel ouderen als mindervaliden. Door op tijd (groot) onderhoud uit te voeren wordt kapitaalsvernietiging voorkomen.
Kwaliteit areaal
Op basis van de meest recente kwaliteitsgegevens (inspectie 2021) ziet de wegenkwaliteit van Rotterdam er als volgt uit: Kwaliteit wegen 29, 1%
2021
49,1%2
Sinds 2006 is met het bestuur de volgende richtlijn afgesproken:
2020
44,6%
26,8%
▪ minimaal 85% in de categorie voldoende + matig (kwaliteit A+, A en B)
2018
47,0%
22,9%1
▪ maximaal 15% onvoldoende (kwaliteit C en D). Deze richtlijn is gebaseerd op de landelijke CROW normen. Grof gezegd betekent dit dat op elk willekeurig moment in 15 van de 100 straten in Rotterdam de kwaliteit onder de norm mag liggen. Dit betekent ook dat de veiligheid en het comfort niet optimaal zijn en dat aanvullende maatregelen nodig zijn, vooral om de veiligheid te waarborgen (bijvoorbeeld extra inspecties en extra klein onderhoud). De ontwikkeling in het meten van beeldkwaliteit (zie indicator beeldkwaliteit) geeft de mogelijkheid de prestaties voor technische kwaliteit in dezelfde taal te presenteren. Vanaf 2019 worden de onderstaande categorieën gehanteerd.