[23bb006655] Bijlage behorende bij 23bb6270 - tweede herziening 2023 en begroting 2024

Begroting 2024 Home

Pagina 1

De gemeente Rotterdam presenteert op deze website de Begroting 2024 en Tweede Herziening 2023. Op 6 juli 2023 is de Voorjaarsnota 2023 door de raad vastgesteld. In de Voorjaarsnota 2023 staan de plannen voor de jaren 2023 t/m 2027 op hoofdlijnen. In de voorliggende Begroting 2024 zijn deze plannen verder uitgewerkt. Zowel in de Voorjaarsnota als in de Begroting staat de Voortgang 2023. In de Voortgang staat hoe de gemeente er op dit moment - in 2023 - voor staat. Deze website is opgedeeld in verschillende pagina’s: Totaalbeeld: dit is een samenvatting van de website op totaalniveau inclusief een Infographic. Programma's: een toelichting voor de 18 verschillende beleidsterreinen naar doelen en financiën. Paragrafen: de paragrafen geven voor specifieke onderwerpen een overkoepelend beeld over de programma's zoals de Bedrijfsvoering, Investeringen, Subsidies, Financiële kengetallen, Klimaat etc. Financiën: hierin staan de financiële tabellen op totaalniveau. Wijken: Door de wijkraden zijn wijkakkoorden opgesteld. Hier zijn de wijkakkoorden te vinden. a

Totaalbeeld

Pagina 2

Totaalbeeld Het totaalbeeld van de Begroting 2024 en Tweede Herziening 2023.

Voortgang 2023

Bestuurlijke hoofdlijnen

Collegetargets

Financieel beeld 2023-2027

Coalitieakkoord

Raadsbehandeling

Commissies

Leeswijzer

a

Voortgang 2023

Pagina 3

Voortgang 2023 De Voortgang 2023 geeft een totaalbeeld van de stand van zaken van de Tweede Herziening 2023. De Voortgang bestaat uit 2 algemene blokken: een Voorwoord en een Financieel beeld 2023. Daarna is de Voortgang per

Pagina 1 van 856

programma in alfabetische volgorde opgenomen, deze is hetzelfde als de Voortgang per programma en tenslotte de Bedrijfsvoering.

Voorwoord De bij de voorjaarsnota ingezette koers zetten we door. Waar we ons blijven inzetten voor de 39 wijken en aan de slag gaan met de 1.400 aangedragen actiepunten uit de wijkakkoorden. Met opgestroopte mouwen werken we aan een schone, groene en veilige stad. Waar doorgebouwd wordt aan betaalbare woningen en waar we werken aan de kansengelijkheid in onze stad.

Het blijft belangrijk dat we het gemeentelijke huishoudboekje op orde houden. Daarom besparen we vanaf 2024 op de organisatiekosten en ontwikkelen we een aanpak om onze organisatie nog toekomstbestendiger en flexibeler te maken.

We blijven scherpe keuzes maken en doen gewoon wat nodig is. We blijven daarbij luisteren naar alle verhalen, zorgen en ideeën van de Rotterdammers.

De Voortgang 2023 kijkt naar het lopende jaar. Het geeft inzicht in de stand van zaken en belangrijkste ontwikkelingen en financiële bijstellingen per programma. Onderdeel hiervan zijn ook de collegetargets. Het helpt ons om de maatschappelijke en financiële opgave scherper te krijgen en om de juiste beslissingen te nemen voor Eén stad.

Maarten Struijvenberg, Wethouder Financiën, Organisatie, Dienstverlening en Grote Projecten

Financieel beeld 2023 Algemeen Bij deze Tweede herziening 2023 wordt de Begroting 2023 geactualiseerd. Het totaal aan voorgestelde bijstellingen telt op tot € 6,2 mln. De bijstellingen worden gedekt door een onttrekking aan de Algemene reserve. Hierdoor sluit de begroting op € 0. Dit is inclusief het verwerken van een besluit bij de Voorjaarsnota 2023. Bij de Voorjaarsnota 2023 is besloten om reserves kleiner dan € 1 mln te laten vrijvallen. Dit besluit gold ook voor de nog te vormen reserves bij de resultaatbestemming van de Jaarstukken 2022. Het gaat om een totaalbedrag van € 4,7 mln.

Financiële bijstellingen per programma Pagina 2 van 856

In de tabel hiernaast staan de financiële bijstellingen per programma. Hieronder volgt de toelichting op de programma's met de grootste financiële bijstellingen, het gaat om de bijstellingen groter dan € 10 mln: Algemene middelen (€ 24 mln): In de meicirculaire 2023 heeft het Rijk gelden voor taakmutaties toegekend. Voor onze gemeente betekent dit voor Beschermd wonen € 7,5 mln voor 2023 tot en met 2027; voor de herinvoering van de eigen bijdrage Wet maatschappelijke opvang € 10 mln voor 2026 en 2027; voor Jeugdzorg € 6,4 mln in 2027; en voor het Nationaal actieplan dakloosheid € 6,1 mln. Volgens de eigen gemeentelijke spelregels zijn deze middelen verschoven naar de desbetreffende programma’ s: Beheer van de stad, Bestaande stad, Cultuur, Dienstverlening, Energietransitie, Onderwijs, Sport en recreatie, Stedelijke ontwikkeling, Werk en inkomen en Zorg, welzijn en wijkteams. Door de hogere marktrente wordt in 2023 meer rente ontvangen dan eerder begroot (€ 2,6 mln). Belastingen (€ 1 mln): De lokale belastingen worden met € 11,5 mln bijgesteld. Voor de onroerendezaakbelasting niet-woningen verwacht de gemeente als gevolg van areaaluitbreiding in 2023 € 12 mln hogere baten. Voor logiesbelasting verwacht de gemeente hogere baten van € 2 mln in 2023. Dit is een gevolg van een stijging van de overnachtingsprijzen.

Daar tegenover staat een kasschuif naar 2024, 2025 en 2026 voor de introductie van een nieuw belastingsysteem. Stedelijke ontwikkeling (- € 13 mln): De grootste bijstelling op dit programma is het resultaat op de Grondexploitaties van - € 25 mln. De ontwikkelingen op de woningmarkt, zoals de stijging van de hypotheekrente, de hoge bouwkosten, de voorzichtigheid bij investeerders en daling van de woningprijzen hebben tot gevolg dat bouwgronden minder snel worden uitgegeven en dat de uitgifteprijzen onder druk staan. Op dit moment is de eerste inschatting dat het resultaat van de grondexploitatieportefeuille over 2023 zal uitkomen op - € 25 mln. Dit resultaat is nog met vele onzekerheden omgeven en het risico is aanwezig dat het negatieve resultaat nog kan oplopen. De ontwikkelingen parkeren leiden tot een bijstelling van € 4,9 mln door hogere parkeerbaten en een onderschrijding op de arbeidskosten. Er zijn ook nog andere bijstellingen op het programma per saldo wordt de begroting van het programma Stedelijke ontwikkeling hierdoor met € 13 mln aangepast.

Financiële bijstellingen per programma x 1 mln

Algemene middelen

€ 24

Armoede, schuldhulpverlening, integratie en samenleving

-€1

Beheer van de stad

-€5

Belastingen

€1

Bestaande stad

-€5

Bestuur

€0

Cultuur

€0

Dienstverlening

-€2

Economische ontwikkeling

€2

Pagina 3 van 856

Energietransitie

€2

Onderwijs

-€2

Overhead

-€3

Sport en recreatie

€3

Stedelijke ontwikkeling

- € 13

Veilig

€0

Volksgezondheid

€0

Werk en inkomen

€3

Zorg, welzijn en wijkteams

-€6

Bijstellingen per programma

-€1

Vrijval reserves kleiner dan € 1 mln jaarstukken 2022

-€5

Totaal bijstellingen tweede herzienng 2023

-€6

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting per programma zie het blokje Financiën onder dit programma.

Algemene reserve Eerste herziening 2023: € 102,8 mln Tweede herziening 2023: € 96,6 mln De voorgestelde bijstellingen bij de Tweede herziening van - € 6,2 mln worden onttrokken aan de Algemene reserve.

Weerstandsvermogen Jaarstukken 2022: 1,5 Eerste herziening 2023: 0,9 Tweede herziening 2023: 0,9 Het weerstandsvermogen geeft aan of de gemeente in staat is om financiële tegenvallers op te vangen. Er wordt gestuurd op een weerstandsvermogen van minimaal 1,0, passend bij de financiële risico’s die de gemeente

Pagina 4 van 856

loopt. Het college kiest ervoor een tijdelijke dip in het weerstandsvermogen te accepteren om zo verdere bezuinigingsmaatregelen te voorkomen. De begroting is meerjarig in evenwicht en vanaf 2025 is het weerstandsvermogen tenminste 1,0. Wilt u meer weten over de financiële kengetallen, ga dan naar de paragraaf Financiële kengetallen.

Programma Algemene middelen Financiële positie Het college stuurt op een weerstandsvermogen van minimaal 1,0 zoals in het coalitieakkoord is opgenomen. In de paragraaf Weerstandsvermogen zijn het meerjarig verloop van de weerstandsvermogen en de risico's vermeld. In de paragraaf Financiële kengetallen wordt uiteengezet dat het structureel exploitatiesaldo vanaf 2024 tot en met 2027 positief is.

Financiering De ervaring van de laatste jaren leert dat, zeker onder deze huidige marktomstandigheden, een deel van de voorgenomen investeringen trager verloopt dan gedacht. Dit achterlopen van de realisatie op de begroting wordt planningsoptimisme genoemd. In deze begroting is reeds gedeeltelijk rekening gehouden met dit fenomeen. Komende periode zal onderzocht worden welke maatregelen op het gebied van project- en budgetbeheer kunnen worden getroffen om de mate van planningsoptimisme verder terug te dringen. Nadere toelichting is te vinden in de paragraaf Financiering.

Financiële bijstellingen Algemene middelen (x 1.000)

€ 25.169

Taakmutaties meicirculaire

€ 25.471

Actualisatie kapitaallasten

€ 1.309

Actualisatie rente

€ 2.639

Afronding Tower hotel Rotterdam

€ 176

Bijstelling dividendramingen

€ 81

Teruggaaf dividendbelasting

€ 25

Technische wijzigingen, taakmutaties, kasschuiven en kleine bijstellingen

- € 6.060

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma.

Gemeentefonds

Pagina 5 van 856

Gemeentefonds Het Rijk verdeelt het gemeentefonds tussen de gemeenten op basis van verschillende maatstaven. Vanaf 2026 past het Rijk een nieuwe financieringssystematiek toe. De VNG heeft het Rijk laten weten dat deze nieuwe financieringssystematiek niet volstaat. Daarnaast wordt de VNG opgeroepen de inzet richting het Rijk, om de korting op het gemeentefonds vanaf 2026 te repareren, te intensiveren. Nadere toelichtingen op het gemeentefonds kunt u lezen in het hoofdstuk Gemeentefonds.

RET De RET stelt dat zij er financieel niet goed voor staat. In samenspraak met Rotterdam en MRDH werkt de RET aan een oplossing. In december 2023 volgt een definitief besluit. De gemeenteraad wordt tijdig meegenomen in de discussie. Voor nadere toelichting zie hoofdstuk Projecten en de paragraaf Verbonden Partijen.

Stedin Voor de overgang naar schonere energie heeft netbeheerder Stedin extra vermogen nodig. Stedin en bestaande aandeelhouders zijn in overeenstemming met het Rijk over een investering van € 500 mln. Naar verwachting wordt de storting van het Rijk voor het eind van 2023 afgerond. Voor nadere toelichting zie hoofdstuk Projecten en de paragraaf Verbonden Partijen.

Organisatieopgave Bij de voorjaarsnota 2023 is gemeld dat het college zich een doel stelt om te besparen op de kosten van de gemeentelijke organisatie. Deze besparing op de organisatie van opgeteld € 150 mln komt bovenop de besparing op de organisatie in het coalitieakkoord. De besparingen moeten zo min mogelijk ten koste gaan van de dienstverlening aan de Rotterdammers en worden de komende periode verder uitgewerkt. De raad zal separaat worden geïnformeerd over de voortgang van de organisatieopgave.

Programma Armoede, schuldhulpverlening, inburgering en samenleving Armoede en Schulden

Pagina 6 van 856

Collegetarget schuldhulpverlening: In deze collegeperiode vergroten we de instroom in de schuldhulpverlening door in totaal 15.750 intakes af te nemen en pakken we schulden aan door in totaal 8.200 schuldregelingen te starten Mijlpaal 2023: intakes 4.950, gestarte schuldregelingen 2.700 Realisatie t/m juli 2023: intakes 3.285, gestarte schuldregelingen 1.053 Het aantal intakes loopt op schema wat betreft de mijlpaal voor 2023. Het aantal gestarte schuldregelingen loopt nog achter. Dit zien we zowel terug in de doorstroom van intakes (vanuit het Expertise Team Financiën) naar start schuldregeling door de Kredietbank Rotterdam, als bij de rechtstreekse toeleiding door bijvoorbeeld bewindvoerders. Een verklaring is dat de overdracht naar de kredietbank zorgvuldig, met gevoel voor mogelijke stress, gebeurt en daardoor relatief veel tijd vergt. Hierdoor is een stijging van het aantal intakes altijd pas later merkbaar in de stijging van het aantal gestarte schuldregelingen. Meer specifiek geldt voor 2023 dat per 1 juli de aflossingstermijn voor schuldregelingen is verkort van 36 naar 18 maanden. Deze wetswijziging was al eerder bekend. Rotterdammers hebben vermoedelijk gewacht met het aangaan van een schuldregeling tot de datum van 1 juli, omdat dan de termijn van aflossing korter en daarmee aantrekkelijker is.

Verder blijft het moeilijk om Rotterdammers te motiveren om een traject aan te gaan bij de KBR.

Taal Aantal trajecten basisvaardigheden Realisatie 2022: 7.292 afgeronde taaltrajecten Streefwaarde 2023: 6.350 gestarte trajecten basisvaardigheden Realisatie t/m juni 2023: 3.760 gestarte trajecten basisvaardigheden Op 2 februari 2023 stelde de gemeenteraad het beleidskader Het beleidskader basisvaardigheden 2023-2026 Rotterdam Vaardig Verder, Beter in taal, rekenen en digitale vaardigheden’ vast. Met een realisatie van 59% tot en met juni 2023 ligt de gemeente op koers. De ambitie voor de huidige collegeperiode is 25.000 gestarte trajecten basisvaardigheden.

Opvang vluchtelingen Oekraïne Als gevolg van de inval van Rusland in Oekraïne, heeft de gemeente Rotterdam sinds maart 2022 de taakstelling om Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Er is een bestuurlijke opgave vanuit het Rijk om 2.000 tijdelijke huisvestingsplekken te bieden. Eind augustus 2023 werden er in Rotterdam ongeveer 2.300 Oekraïense vluchtelingen opgevangen. Van hen verblijven er 1.175 in gemeentelijke opvanglocaties en 1.167 bij particulieren.

Pagina 7 van 856

De gemeente maakt kosten op het gebied van tijdelijke huisvesting, leefgeld, onderwijs, zorg en werk. De opvang van vluchtelingen uit Oekraïne is voor de gemeente budgetneutraal, omdat het Rijk deze kosten dekt.

Inburgering Op 1 januari 2022 trad de Wet Inburgering in werking. De gemeente is sindsdien verantwoordelijk voor de begeleiding en biedt inburgeraars een programma inburgering aan op allerlei aspecten, waaronder leren financieel zelfredzaam te zijn, leren van de taal en toeleiding naar werk en of onderwijs. Alle inburgeraars krijgen een inburgeringstraject op maat om te zorgen dat zij mee kunnen doen aan de Rotterdamse samenleving. De rijksoverheid bepaalt elk half jaar hoeveel statushouders - vluchtelingen met een verblijfsvergunning gemeenten een woning en begeleiding bij de inburgering moeten bieden. Deze taakstelling voor gemeente Rotterdam voor 2023 is 1.795 te huisvesten statushouders. Hiervan waren er tot augustus 815 statushouders gehuisvest. De verwachting is dat we de taakstelling dit jaar gaan halen, mede dankzij de inzet van de doorstroomlocatie.

Samenleven In het tweede kwartaal is het concept actieplan Samenleven in één stad aan de raad gestuurd. Dit plan is onder andere tot stand gekomen op basis van stadsgesprekken die eind 2022 en begin 2023 plaatsvonden; 500 Rotterdammers spraken met elkaar en met ambtenaren over discriminatie, gelijkwaardigheid en inburgering. Op 20 juni is het concept actieplan besproken met deelnemers van de stadsgesprekken en aan de volgende adviesraden voorgelegd: de Brede Raad 010, de adviesraad Antiracisme & Inclusie, en Burgerpanel Rotterdam. De collegereactie is in voorbereiding en een geactualiseerde versie van het actieplan wordt in september 2023 naar de gemeenteraad gestuurd. Intussen lopen alle activiteiten door die discriminatie tegengaan en inclusie bevorderen. In maart 2023 is de antidiscriminatie campagne ‘Zie het. Zeg het. Meld het’ intensiever dan voorheen ingezet. Als onderdeel daarvan is de Erasmusbrug blauw aangelicht in het teken van gelijkwaardigheid.

Financiële bijstellingen Armoede, schuldhulpverlening, inburgering en samenleving (x 1.000)

- € 438

Technische wijzigingen, gemeentefondsmutaties, taakmutaties, reserves, kasschuiven en kleine

- € 438

bijstellingen

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma.

Programma Beheer van de stad

Verminderen naastplaatsingen en zwerfafval

Pagina 8 van 856

Verminderen naastplaatsingen en zwerfafval Collegetarget: we verminderen zwerfafval en plaatsingen van vuilnis naast afvalcontainers (hierna naastplaatsingen) in de 20 wijken die het slechtst scoren. Doel in de huidige collegeperiode is een stijging van de CROW-score op plaatsingen naast containers en zwerfafval met gemiddeld 5 procentpunt. De CROW-methode is ontwikkeld om de kwaliteit van de openbare ruimte te meten, waarbij wordt gekeken naar onkruid, zwerfafval, onderhoud groen en verharding, en zo meer. Bijna alle gemeenten gebruiken deze methode. Realisatie 2022: 79,77% niveau B of hoger Begroting 2023: 81,5% niveau B of hoger Realisatie medio 2023: 79,98% niveau B of hoger Na vaststelling van de Nota Samen SchoonR 2023 - 2026 in 2023 is waar mogelijk direct gestart met de interventies. De verwachting is dat we de doelstelling gaan behalen voor het verwijderen van huisvuil naast containers. Voor de doelstelling voor zwerfafval is dat nog niet zeker, hoewel we kleine stappen vooruitzetten. Op dit moment is het fijne zwerfafval op straten, stoepen en verharde paden de grootste zorg omdat het lastig is om het probleem bij de bron aan te pakken. Daarnaast is het opruimen van zwerfafval tijdsintensief. In 2024 komen er aanvullende maatregelen om de doelstelling te halen. De verwachting is dat de interventies in de buitenruimte de resultaten aanzienlijk positief beïnvloeden.

Pop-up milieuparken Collegetarget: we realiseren jaarlijks minimaal 100 pop-up-milieuparken. Realisatie 2022: 85 pop-up-milieuparken Realisatie september 2023: 71 (in de planning: 37) De verwachting is dat de doelstelling in 2023 ruimschoots behaald wordt.

Bruggen Na inspectie van de Parkhavenbrug is besloten aan deze brug een zelfde reparatie uit te voeren als bij de Coolhavenbrug. De verwachting is dat de Parkhavenbrug begin oktober 2023 weer in gebruik is. Dat is later dan in de zomer, zoals aanvankelijk de verwachting was. Dat komt mede door de afhankelijkheid van levertijden van onderdelen.

Biodiversiteit Pagina 9 van 856

De uitvoeringsagenda Biodiversiteit 2023 komt naar verwachting in het najaar 2023 in de gemeenteraad. In het coalitieakkoord is afgesproken om in 4 jaar 40 hectare bijenlandschap te realiseren. Het bijenlandschap, onderdeel van de Groenagenda, is in 2023 uitgebreid. Dat gebeurde vooral door minder vaak maaien en bestaande begroeiing om te vormen naar grasvegetatie. Er is al 13,9 hectare gerealiseerd en realisatie loopt door in 2024. Daarnaast is de aanbesteding voor het Meetnet flora en fauna Rotterdam gegund.

LED-transitie Het LED-transitieproject loopt sinds 2020 en duurt tot en met 2025. Het gaat om de vervanging van 90.000 armaturen. Inmiddels zijn er in totaal 61.500 armaturen vervangen. Voor 2024 is de planning dat 6.800 armaturen worden vervangen; dat zijn vooral grondspots en specials. Eind 2024 zijn dan de meeste armaturen in de wijk en langs de hoofd- en verzamelwegen omgezet naar LED armaturen.

Uitrol groente, fruit, etensresten (GFE) hoogbouw In 2023 is vooral gefocust op het oplossen van storingsproblemen met de wijkcontainers. Verder is de plaatsing van gfe-wijkcontainers voorbereid in de overige delen van de stad. Eind 2023/begin 2024 start de plaatsing van de in 2023 verbeterde wijkcontainers, te beginnen met ongeveer 450 wijkcontainers in Kralingen en IJsselmonde. Medio 2024 komen daar Delfshaven en het Oude Westen bij. We verwachten elk jaar tussen de 400 en 500 containers te plaatsen. In totaal worden 2500-2800 gfe-containers geplaatst. Het tempo van plaatsing blijft wel afhankelijk van de levering van materialen als staal en chips, en van beschikbare software-updates.

Wijkgerichte dienstverlening We realiseren naar verwachting 108 pop-up-milieuparken in 2023 De openingstijden van de milieuparken zijn en blijven verruimd. De pilot met betrekking tot het lenen van bakfietsen en aanhangwagens krijgt gezien het succes een structureel karakter. We onderzoeken of er in 2024 meer uitgifteplaatsen bij kunnen komen.

Zero-emissionvoertuigen Per 1 juli 2023 waren de gemeentelijke personenwagens voor 81%, de lichte bedrijfsvoertuigen voor 37% en de zware bedrijfsvoertuigen voor 9% emissieloos. Daarmee lopen we met de personenwagens en lichte bedrijfsvoertuigen op schema. De realisatie van de doelstelling voor zware bedrijfsvoertuigen in 2030 is een uitdaging maar we handhaven de doelstelling. Dit is ook belangrijk in het kader van de invoering van Zero Emissie zone Stadslogistiek. Vanwege de verduurzaming van dienstreizen voert de gemeente deelvervoer in.

Pagina 10 van 856

Financiële bijstellingen Beheer van de stad (x 1.000)

- € 4.696

Actualisatie kapitaallasten

- € 1.309

Bommenregeling

- € 458

Herstel Parkhaven- en Coolhavenbrug

- € 3.900

Hogere lasten autoschades

- € 1.500

Implementatie deelvervoer

- € 600

Technische wijzigingen, taakmutaties, reserves, kasschuiven en kleine bijstellingen

€ 3.071

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma

Programma Belastingen Bijstelling van verwachte opbrengsten In Rotterdam wordt veel gebouwd. Meer woningen en bedrijfspanden, en nieuwe inzichten in de waardering en investeringen, leiden tot hogere belastingopbrengsten. In 2023 verwacht de gemeente hogere baten voor de onroerendezaakbelasting voor niet-woningen. Deze hogere baten hebben betrekking op de belastingjaren 2021 tot en met 2023. In de meerjarige begroting heeft de gemeente deze meeropbrengsten verwerkt. De reden van deze hogere belastingopbrengsten baten is een toename in het aantal objecten en nieuwe inzichten in de waardering en investeringen. Ook voor de logiesbelasting verwacht de gemeente meer opbrengsten dan begroot. De overnachtingsprijzen in Rotterdam stijgen gemiddeld met 15%. De begroting van de gemeente van 2023 is gebaseerd op de consumentenprijsindex van 6,9%. In werkelijkheid stijgen de overnachtingsprijzen dus harder dan dat de gemeente vooraf had verwacht. Dit leidt tot meeropbrengsten.

Betaalgedrag en betalingsregelingen Eerder dit jaar zag de gemeente een toename in het aantal aangevraagde betalingsregelingen. Deze lijn zet door. Tot nu toe heeft de gemeentelijke belastingdienst ongeveer 15% meer betalingsregelingen getroffen dan in dezelfde periode in 2022. Het kan zijn dat de gemeente een groter risico loopt op de inning van de opgelegde belastingen. Uiteraard wordt de invloed op de verwachte belastingopbrengsten gevolgd. Naast het treffen betalingsregelingen kan de gemeente ook Rotterdammers en ondernemers helpen door bijvoorbeeld actieve doorverwijzing naar schuldhulpverlening, en waar nodig een combinatie van beide. Dit doet de gemeente conform de uitgangspunten van het keurmerk sociaal incasseren.

Pagina 11 van 856

Financiële bijstellingen Belastingen (x 1.000)

€ 1.320

Bijstelling lokale belastingen

€ 11.466

Technische wijzigingen, gemeentefondsmutaties, taakmutaties, reserves, kasschuiven en kleine

- € 10.146

bijstellingen

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma

Programma Bestaande stad Het zorgen voor een toekomstbestendige gemeentelijke vastgoedportefeuille Kernportefeuille, onderdeel Maatschappelijk Vastgoed Duurzaamheid is van groot belang voor het toekomstbestendig houden van de vastgoedportefeuille. Het afwegingskader is opgesteld om de duurzaamheidsambities bij nieuwbouw en grote renovatieprojecten te kunnen bepalen. Op dit moment wordt een tool toegevoegd, waarmee we ook de kosten van de te maken keuze kunnen bepalen. Met de vervanging van de bestaande voorraad vanuit de Integrale Huisvestingsplannen, wordt een deel van de duurzaamheidambitie van de gemeente ingevuld door de projecten Bijna Energie Neutraal (BENG) te realiseren. Voor volledige verduurzaming naar Energie Neutrale Gebouwen (ENG), kijken we bij iedere projectstart in hoeverre hiervoor aanvullende investeringen nodig en beschikbaar zijn. Wanneer dit past binnen het beschikbare budget, wordt ENG gerealiseerd. Daarnaast worden de duurzaamheidsambities voor de bestaande gebouwenvoorraad via het onderhoud gerealiseerd via de Duurzame Meerjarenonderhoudsplannen (Duurzame MJOP's). Bij het opstellen van de MJOP’ s brengen we de kansen voor verduurzaming in beeld. De pilot met 6 objecten is afgerond en geëvalueerd. We rollen deze aanpak in een aangepaste vorm verder uit. Dit jaar worden 40 objecten van een DMJOP voorzien.

We werken met de CO2-prestatieladder, waarmee de CO2-uitstoot van de gemeente, inclusief haar eigen huisvesting, zichtbaar wordt. De certificering voor de CO2 prestatieladder is rond.

Niet-Kernportefeuille Er staan in totaal nog 133 objecten op de verkooplijst. Van deze verkooplijst worden er naar verwachting 51 in 2023, 79 in 2024 en de 3 resterende in 2025 verkocht. Het is mogelijk dat er nog enkele panden van de verkooplijst afgehaald worden. Dit doordat er vanuit het college besloten wordt dat deze panden toch nodig zijn voor de gemeentelijke taken en daarom niet verkocht kunnen worden.

Stijgende huurprijzen maatschappelijke portefeuille

Pagina 12 van 856

Na de hoge prijsstijgingen in 2022 en begin 2023 is de verwachting voor 2024 dat de huurprijzen minder hard zullen stijgen. Hoewel de inflatie nog relatief hoog is, zal deze lager zijn dan de afgelopen periode. Het blijft nog wel noodzakelijk dat de portefeuillehouders kijken of het nieuwe accres zorgt dat de subsidiebudgetten voldoende meegroeien met de prijsinflatie.

Kadernota Vastgoed Er is een vernieuwde Kadernota Vastgoed opgesteld met actualisaties en aanpassingen, onder meer als gevolg van het zogenaamde ‘Didam-arrest’. De Kadernota geeft de hoofdkoers en spelregels aan voor de gemeentelijke vastgoedportefeuille en geldt voor meerdere jaren. De vernieuwde Kadernota is in september 2023 in de gemeenteraad besproken. Voor de maatschappelijke portefeuille is bestuurlijk besloten om een kostendekkende verhuur te hanteren. De afdeling Vastgoed is een beoogde nuldienst, maar tot en met 2024 vindt er bijpassing plaats op de nuldienstbegroting van Vastgoed vanuit de algemene middelen. Na 2024 fungeert Vastgoed daadwerkelijk als een nuldienst en dient het gedeelte dat voorheen gedekt werd door deze bijpassing uit de algemene middelen, voortaan gedekt te worden via de kostendekkende huur, te betalen door de portefeuillehouders.

Eigenheid en erfgoed De Erfgoedagenda Rotterdam is in mei 2023 door het college vastgesteld en voorzien van een geactualiseerd uitvoeringsprogramma tot en met 2027. Vanaf 2023 zetten we extra in op aandacht en waardering voor de particuliere monumenteneigenaren. En op de voorlichting en communicatie rond nieuwe ontwikkelingen op het gebied van onderhoud, restauratie en verduurzaming van monumenten. Hiervoor zijn in 2023 extra middelen beschikbaar. In 2023 wordt de aanpassing en uitbreiding van het Rotterdams Restauratiefonds (RRF) voorbereid met een beoogde inwerkingtreding in het voorjaar van 2024. De wens hierbij is om leningen voor restauraties van gemeentelijk beschermde monumenten te kunnen verstrekken. Maar ook om bescheiden éénmalige tegemoetkomingen aan te kunnen bieden voor de instandhouding van het erfgoed in de stad. In dit kader onderzoeken we of het RRF ook inzetbaar kan zijn voor het verduurzamen van erfgoed. In 2023, maar ook in de daaropvolgende jaren, werken we een aantal actuele cultuurhistorische onderzoeksprogramma’s uit. Tot en met 2027 zijn dit: het religieus erfgoed, de onderwijsgebouwen en de architectuur tussen 1965 en 1990. De inventarisatie van deze laatste categorie, Post 65, is publiekelijk te volgen en staat open voor reactie Post65010.

Financiële bijstellingen Bestaande stad (x 1.000)

- € 5.379

Gederfde verkoopopbrengsten vastgoed

- € 1.900

Vennootschapsbelasting reclameopbrengsten

- € 1.267

Voorziening dubieuze debiteuren

€ 1.162

Pagina 13 van 856

WABO-leges

- € 2.201

Technische wijzigingen, taakmutaties, reserves kasschuiven en kleine bijstellingen

- € 1.173

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma.

Vitale wijken Het vitaliteitsonderzoek wordt gedurende 2023 geactualiseerd. De uitkomsten worden daarna samengevat in een nieuwe notitie, ambtelijk vastgesteld en aangeboden aan het bestuur. Dit onderzoek bouwt verder op het onderzoek uit 2019. Uit dit onderzoek komen de gebieden naar voren waar eigenaren de meeste moeite gaan krijgen om de woning op een ‘toekomstbestendig niveau’ te brengen. Dat wil zeggen dat de woning geen onderhoudsachterstanden heeft, goed geïsoleerd is, van het gas af is (aardgasvrij) en waar het wooncomfort zodanig goed is dat een bewoner nog jarenlang met plezier kan wonen. Al deze elementen kosten veel geld: de stapeling van opgaven, gaan de mogelijkheden van eigenaar-bewoners in bepaalde gebieden in de stad te boven. Deze gebieden komen grotendeels overeen met de gebieden, die in de Omgevingsvisie Focuswijken voor Stedelijke Vernieuwing zijn genoemd. Met behulp van de leidraad Stedelijke Vernieuwing worden locaties ‘geprioriteerd’. De noodzaak om woningen in de Stedelijke Vernieuwing gebieden is hoog, maar de kosten om de woningen op een toekomstbestendig niveau te brengen enorm. Door een prioritering bepalen we waar we eerst projecten starten en op welk niveau, waar een basisaanpak dan wel grondige aanpak gewenst is.

Met de basisaanpak worden eigenaren - veelal in Vereniging van Eigenaren vve-verband (vereniging van eigenaren) - gestimuleerd om achterstallig onderhoud weg te werken. De vve wordt hierbij ge(re)activeerd. Door middel van het onderhoudsprogramma Steigers op Zuid zijn vanaf 2015 6.593 woningen aangewezen en inmiddels 3.085 woningen opgeknapt. Deze collegeperiode worden door middel van de Aanpak Basiskwaliteit de volgende 3.000 woningen in aanpak genomen. De voorbereiding van dit nieuwe uitvoeringsprogramma – dat op 27 juni 2023 is vastgesteld door het college – is gestart. De grondige aanpak richt zich op meer verschillende en grotere woningen in een gebied (woningdifferentiatie) en stimuleert eigenaren om substantiële stappen te zetten in verduurzaming. In deze collegeperiode worden 1.000 tot 2.000 woningen via de grondige aanpak verbeterd: door verduurzaming, verbeteren bouwkundige staat en waar differentiatie gewenst is door het vergroten van de woningen. De tweede tranche van Het Volkshuisvestingsfonds is door het Rijk opengesteld. Hiermee vindt cofinanciering van de grondige aanpak plaats. Medio oktober 2023 moet de aanvraag zijn ingediend. Afhankelijk van toekenning van deze middelen worden maximaal 500 woningen opgeknapt. Ook het funderingsprogramma wordt geactualiseerd.

Het aandeel eigenaren dat daadwerkelijk funderingsonderzoek laat doen naar aanleiding van een gebiedsaanpak funderingsonderzoek is nog te laag. De

Pagina 14 van 856

uitvoering van noodzakelijk funderingsherstel blijft daardoor achter. Ook komen bij het funderingsloket steeds meer vragen binnen over problematiek bij niet onderheide panden. Het huidige funderingsprogramma is niet op dit type funderingen gericht. De informatievoorziening (website en kaartmateriaal) van het funderingsloket wordt hierop uitgebreid. Op 1 juli 2023 heeft de gemeente, tegelijkertijd met de inwerkingtreding van de Wet goed verhuurderschap, het verplichte meldpunt geopend. Huurders kunnen hier misstanden in hun huursituatie melden. Op 1 juli is ook een vergunningplicht ingevoerd in de wijk Carnisse: de verhuurvergunning woonruimte. Verhuurders in deze wijk moeten uiterlijk op 31 december 2023 de vergunning in bezit hebben om te kunnen blijven verhuren. De vergunning wordt verleend als de verhuurder aantoont dat de gevraagde huurprijs overeenkomt met het woningwaarderingsstelsel. Vanaf 1 januari 2024 gaat de gemeente de vergunning handhaven. Met toetsing, toezicht en handhaving draagt de gemeente, aan de hand van regulering en in het uiterste geval repressief optreden, bij aan een veilige en gezonde leefomgeving. Bewoners en ondernemers kunnen bij de gemeente terecht voor advies, ondersteuning en meldingen. De meldingen en eigen waarnemingen vormen de basis om te bepalen waar controles worden ingezet.

Een belangrijke afweging hierbij is het risico voor gebruikers en de omgeving bij calamiteiten. In 2023 voeren we ongeveer 2.000 integrale controles uit binnen 25 branches.

Verstedelijken en verbinden In 2023 bereiden we ons voor op de invoering van de Omgevingswet (Ow) en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) per 1 januari 2024. In verband met deze stelselwijziging zijn beleid en verordeningen aangepast. We zorgen ervoor dat de dienstverlening optimaal blijft tijdens de overgangsfase. Sinds de zomer van 2022 heeft de bouw last van economische tegenwind. Het aantal aanvragen in de eerste twee kwartalen is lager dan verwacht. De bouwproductie staat onder druk door onder andere de stijgende hypotheekrente, hogere kosten voor materialen en dalende huizenprijzen. Desondanks blijft de woningbouwopgave onveranderd groot. Bestemmingsplannen vormen in 2023 het actuele planologische-juridische kader. In verband met de invoering van de Omgevingswet moeten de huidige gebieds- en projectbestemmingsplannen worden omgezet naar hét Omgevingsplan voor heel Rotterdam. Op het moment van de inwerkingtreding van de Omgevingswet vormen de geldende bestemmingsplannen. Tijdens de transitiefase geldt het tijdelijke omgevingsplan.

Programma Bestuur College Het huidige college van Leefbaar Rotterdam, VVD, D’66 en DENK is in juni 2022 aangetreden met het coalitieprogramma ‘Eén Stad’.

Pagina 15 van 856

Koers van de Stad Koers van de Stad is de naam voor een project en een budget waarmee de gemeenteraad een aantal zelf, of door inwoners ingebrachte ideeën en initiatieven kan ontwikkelen en uitvoeren. Met het aannemen van twee amendementen, op 6 juli 2023, besloot de gemeenteraad een deel van het budget voor Koers van de Stad anders te gebruiken. Met de budgettaire wijzigingen voor de jaren 2023, 2024 en 2025 draait de raad een deel van de door het college voorgestelde bezuinigingen terug. Het gaat om de volgende onderwerpen: Bewonersinitiatieven Budget Wijken Couleur Locale en Stedelijk Welzijn Handgeld wijkmanagers Subsidie Burgerpanel Aanpak Armoede en Schulden Tenslotte maakte de raad geld vrij om huismeesters weer een vaste plek te geven binnen de seniorenflats. Over de benutting van het overgebleven budget neemt de gemeenteraad een besluit in de tweede helft van 2023.

Raad en griffie Wijziging verordening fractieondersteuning Alle 14 gemeenteraadsfracties ontvangen voor hun ondersteuning een vaste vergoeding en een bedrag per zetel. In de vergadering van 22 juni 2023 stemde de gemeenteraad in met een wijziging in de verordening fractieondersteuning 2022. Deze wijziging maakt meer continuïteit binnen de fracties mogelijk en komt tegemoet aan de toegenomen werkdruk van raadsleden.

Audiovisuele middelen De aanbesteding voor het vervangen van de audiovisuele middelen in de raadzaal en de Suze Groenewegzaal heeft plaatsgevonden; er is een aanbieder gekozen. De nieuwe apparatuur wordt in de komende drie jaar geplaatst. Als eerste is in de zomer van 2024 de vervanging van audiovisuele middelen in de raadzaal aan de beurt.

Financiële bijstellingen Bestuur (x 1.000)

€0

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma

Pagina 16 van 856

Programma Cultuur Cultuur voor alle Rotterdammers Wij voeren de regelingen uit ter ondersteuning van creatieve en culturele projecten in de stad. In Q2 2023 is er opnieuw een overvraging van het beschikbare subsidiebudget. Het aantal aanvragers blijft onveranderd hoog. Ook de kosten per project stijgen door hogere lasten en fair pay (redelijke beloning voor verricht werk). Goed werkgeverschap bij instellingen staat onder druk door de hoge inflatie, stijgende energieprijzen en huren. De gemeente levert waar mogelijk maatwerk. Instellingen die dreigen om te vallen, kunnen najaar 2023 eenmalig een beroep doen op noodfondsmiddelen.

Een evenwichtig cultureel ecosysteem Er zijn vanuit het culturele veld vijf samenhangende New Deals opgesteld als uitkomst van het advies van de Denktank New Deal Cultuur. Deze deals dragen bij aan de transitie van de culturele sector naar een bloeiend geheel. De planfase is in Q2 van 2023 afgerond en uitvoering begint najaar 2023. Het college heeft hiervoor ongeveer € 2,3 mln beschikbaar gesteld. Op 22 juni 2023 heeft de gemeenteraad 'Van onschatbare waarde. Uitgangspuntennota voor het cultuurbeleid 2025-2028’ vastgesteld. Dit beleidskader is richtinggevend voor de komende cultuurplanperiode. Bureau BlueYard organiseert en faciliteert de betreffende adviescommissie. Op 27 maart 2023 vond een startbijeenkomst plaats van gemeente, sector en andere belanghebbenden om samen te bouwen aan een veerkrachtige en toekomstbestendige sector. Om deze beweging te ondersteunen is een kernteam Transitie geformeerd. De laatste plekken binnen het kernteam Transitie worden Q3 2023 ingevuld. Uiterlijk eind Q4 2023 gaat een kwartiermaker aan de slag in een adviserende en organiserende rol. De inhoudelijke veranderagenda van de transitie krijgt de komende periode verdere vorm met als basis de rijke opbrengst van de startbijeenkomst.

Aantrekkelijke en veerkrachtige stad We zien veel dwarsverbanden tussen cultuur en andere domeinen. Kunstenaars, ontwerpers en makers vormen veelal het vliegwiel voor economische groei. Daarom is er specifiek beleid op Creatieve Industrie en investeren we in deze zzp’ers, zoals door uitvoering van New Deals. Daarnaast maken we ons hard voor betaalbare werkruimte en vragen we werkgevers om eerlijke beloningen te bieden. De Creatieve Coalitie Rotterdam is hierin onze gesprekspartner.

Financiële bijstellingen Cultuur (x 1.000)

€ 467

Pagina 17 van 856

Technische wijzigingen, taakmutaties, reserves, kasschuiven en kleine bijstellingen

€ 467

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma.

Programma Dienstverlening De Wijk aan Zet De afgelopen maanden hebben de wijkraden, samen met de wijk en de gemeente, wijkplannen opgesteld. In elk wijkplan staat: •

Een toekomstbeeld van de wijk en de wijkopgaven voor de komende jaren.

•

Een actieplan met daarin doelen, resultaten en acties om de wijkopgaven te bereiken.

Alle wijkraden hebben hun wijkplan aangeboden aan het college. Zowel het college als de gemeenteraad heeft de wijkplannen vastgesteld. De gemeente gaat 98% van de acties in de wijkplannen uitvoeren en doet dit vaak samen met de wijkraden. Inmiddels is de uitvoering begonnen. Collegetarget wijk aan zet Het college realiseert (in deze collegeperiode) naar het oordeel van de wijkraad 75% van de acties die opgenomen zijn in de wijkplannen. Mijlpaal 2023: 75% Wijkhubs Eind 2023 wil het college dat alle 39 Wijk aan Zet-wijken een wijkhub hebben. Sinds augustus 2023 zijn er 27 wijkhubs, wordt er aan 5 wijkhubs gewerkt en zijn voor 6 hubs de gesprekken over het huurcontract bijna afgerond. Er komt ook een mobiele wijkhub. Zo is er straks alle 39 wijken een wijkhub. De wijkhubs hebben drie belangrijke functies in de wijk: De gemeente en partners in de wijk werken er samen aan – soms ingewikkelde - vragen uit de wijk. Faciliteren van ontmoeting en uitwisseling. Zorgen voor een werkplek dichtbij de wijk. Een wijkhub maakt de gemeente zichtbaarder in de wijk. De Wijkhubs bevinden zich nog in de ontwikkelfase, waarbij de gemeente onderzoekt welke programmering en openingstijden passen bij de behoefte van de wijk.

Meedenken, meedoen en meebeslissen

Pagina 18 van 856

Met het Programma Betrokken stad geeft het college Rotterdammers meer zeggenschap over hun stad en wijk. Naast het bieden van een beleidskader dat de samenwerking met Rotterdammers stimuleert, is ook een andere manier van werken in ontwikkeling. In maart 2023 heeft het college het plan van aanpak Betrokken stad 2023-2026 en het jaarplan 2023 vastgesteld. Bij bespreking in de gemeenteraad is de toezegging gedaan om het stuk meer SMART te maken. Het vernieuwde plan is inmiddels ter kennisname aangeboden aan de raad. De uitvoering van het plan van aanpak is in volle gang. Enkele concrete resultaten zijn georganiseerde trainingen en bijeenkomsten voor wijkraadsleden, de eerste kinderburgemeester, een nieuw initiatievenloket en een succesvol eerste jaar van Mijn Rotterdam. Voor 2023, 2024 en verder staan de volgende projecten op de agenda: Doorontwikkeling Citylab010. Doorontwikkeling Right 2 Cooperate. Verdere verbetering van het proces voor bewonersinitiatieven. Voorzetting pilot Kinderburgemeester. Pilot Wijkcommunicatie in het kader van doorontwikkeling Mijn Rotterdam. Voorbereiding en uitvoering van het Rotterdams Burgerberaad Klimaat. Ontwikkeling van participatieprocessen om ook bij de uitvoering van Wijkakkoorden participatief te blijven werken. Bewonersinitiatieven In juni 2023 heeft het college de definitieve regels vastgesteld voor bewonersinitiatieven.

Dit gebeurde op basis van advies van de werkgroep met vertegenwoordigers van de wijkraden, initiatiefnemers en de stichting Opzoomer Mee. Op 1 juni 2023 nam de gemeenteraad de motie Mogelijkheid mandaat wijkraden bij kleine bewonersinitiatieven aan: Wijkraden krijgen per september 2023 de bevoegdheid om een besluit te nemen op aanvragen voor een bewonersinitiatief, zowel grote als kleine aanvragen. Wijkraden kunnen per september 2023 wijkmanagers mandateren om een besluit te nemen op aanvragen. Wijkraden krijgen vanaf 2024 de mogelijkheid om bij het college binnen het beschikbare budget aan te geven om 1) subsidierondes vast te stellen, 2) de bijbehorende subsidieplafonds vast te stellen en 3) een maximum van €10.000 of €20.000 per aanvraag vast te stellen. Aanpak Kleine Kernen Het uitvoeringsprogramma Kleine Kernen Aanpak (KKA) is voor de zomer vastgesteld. Het is een dynamisch uitvoeringsprogramma dat jaarlijks kan worden aangevuld of bijgesteld. De gemeenteraad heeft via de voorjaarsnota 2023 een bedrag van € 8 mln toegekend voor de uitvoering van de eerste reeks projecten. In elke wijk en elk dorp worden nu projecten voorbereid en gestart. De dorps- en wijkraden worden betrokken bij de uitwerking en realisatie. Ook betrekt de gemeente wijkpartijen zoals woningcorporaties en andere partners bij de integrale ontwikkeling van de kernen.

Voor maatwerk op het vlak van communicatie en participatie is er extra budget.

Financiële bijstellingen Dienstverlening (x 1.000)

- € 2.202

Pagina 19 van 856

Technische wijzigingen, gemeentefondsmutaties, taakmutaties, kasschuiven en kleine bijstellingen

- € 2.202

Een negatief bedrag (met een – ervoor) is een financiële tegenvaller: de gemeente geeft meer geld uit of er komen minder opbrengsten binnen. Een positief bedrag is een financiële meevaller: de gemeente geeft minder geld uit of er komen meer opbrengsten binnen. Voor een uitgebreide toelichting zie het blokje Financiën onder dit programma.

CityLab010 CityLab010 is het programma dat Rotterdammers en organisaties uitnodigt om hun vernieuwende droom voor de stad waar te maken. Jaarlijks is er € 1 mln subsidie beschikbaar. In 2023 is het inhoudelijke kader aangepast aan het collegeakkoord Eén Stad. Om subsidie te krijgen moet een plan bijdragen aan het groener, socialer of veiliger maken van Rotterdam. Het maximaal aan te vragen bedrag is verlaagd van € 100.000 naar € 50.000. Daardoor kunnen meer Rotterdammers en organisaties subsidie krijgen. Ongeveer 150 plannenmakers hebben zich in 2023 aangemeld voor CityLab010. Begin 2024 ontvangen de aanvragers de beslissing op hun initiatief en is er een feestelijke uitslagenavond. Bovendien is er een nieuwe Stadsjury benoemd. Uit 30 aanmeldingen zijn 8 nieuwe leden benoemd. Dit heeft geresulteerd in de benoeming van een nieuwe Stadsjury van 12 Rotterdammers voor de komende drie jaar. Om ervaring in het beoordelen van plannen te behouden zijn 4 leden herbenoemd.

Verkiezingen Op 15 maart 2023 vonden de verkiezingen voor Provinciale Staten en Waterschappen plaats. De opkomst in Rotterdam lag op ruim 42%. De verkiezingen zijn goed verlopen en de uitslag is tijdig en onbetwist vastgesteld. Na de val van het kabinet op 6 juli is voor 22 november 2023 de Tweede Kamerverkiezing uitgeschreven. De voorbereidingen zijn in volle gang. Er wordt een hoge opkomst verwacht; daarom zijn er meer stemlocaties en meer vrijwilligers nodig.

Stadsarchief In het kader van de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij is de tentoonstelling ‘Koloniaal Rotterdam in het archief’ te zien in het Stadsarchief. Tot en met de zomer van 2023 zijn onder de naam ‘Peter Peper’ 12 educatieve voorstellingen voor Rotterdamse basisschoolkinderen georganiseerd. Zij maken daarin kennis met het koloniaal en slavernijverleden van Rotterdam. In het najaar staan nog eens 13 voorstellingen gepland. Het Stadsarchief verwierf in de zomer op een veiling in New York een zeer zeldzaam affiche van ontwerper, fotograaf en cineast Paul Schuitema (1897-1973). Verschillende stukken gaf het Stadsarchief in bruikleen aan musea. Zo is de ingekleurde plattegrond van Rotterdam van Johannes de Vou uit 1694 gerestaureerd en vervoerd naar de Kunsthal voor een tentoonstelling. Het Stadsarchief wil zoveel mogelijk digitaal toegankelijk zijn. Op verzoek van burgers werden bijna 2000 inventarisnummers gedigitaliseerd en online geplaatst. Ook nam het websitebezoek met 18 procent toe. In het najaar van 2023 start een onderzoek naar de grootste gebruikersgroep van het Stadsarchief: verbouwers.

Pagina 20 van 856

Tevredenheid concerndienstverlening Collegetarget tevredenheid concerndienstverlening: We willen dat aan het eind van de collegeperiode 2023-2026 minder Rotterdammers ontevreden (6) zijn over hun contact met de gemeente Rotterdam. In 2025 is het percentage Rotterdammers dat ontevreden is over hun contact met de gemeente met 30% gedaald ten opzichte van 2020. Realisatie 2022: + 2% Mijlpaal 2023: - 7% Realisatie januari t/m augustus 2023: -1% In mei tot en met augustus is 14,6% van de Rotterdammers ontevreden (rapportcijfer 6 of lager) over het contact met de gemeente. In de eerste 4 maanden van 2023 was dit 15,2%. Op dit moment komt het totale percentage ontevreden Rotterdammers van 2023 uit op 15%. Door een gevonden omissie in de nulmeting is de nulmeting aangepast van 2021 naar het jaar 2020. Deze aanpassing heeft geen invloed op de ambitie van het college: het percentage ontevreden Rotterdammers is in 2025 met 30% gedaald. De gemeente gebruikt signalen van Rotterdammers om de dienstverlening te blijven verbeteren. De inhoud van de signalen in de eerste 8 maanden van 2023 laten grotendeels hetzelfde beeld zien. De gemeente voert op basis van deze signalen concrete verbeteringen door in de dienstverlening. Meer informatie is te vinden in de Voorjaarsnota 2023.

Concrete verbeteringen op basis van signalen van Rotterdammers zijn onderdeel van de nieuwe opgave ‘De Rotterdamse Dienstverlening’. Daarmee bouwt de gemeente verder aan persoonlijk, betrouwbaar en eigentijds contact met Rotterdammers, via alle contactkanalen. De opgave is aan de gemeenteraad voorgelegd. In 2024 realiseert de gemeente een integraal 1e-lijns klantcontactcentrum (KCC) waar Rotterdammers hun vragen kunnen stellen over alles wat de gemeente doet en biedt. Naast de opgave om de dienstverlening te verbeteren, bereidt de gemeente zich voor op de piek van aanvragen naar reisdocumenten in 2024 tot 2028 (als gevolg de langere geldigheidsduur van reisdocumenten per 2014). Om deze piek op te vangen, heeft de raad geld beschikbaar gesteld om de capaciteit in de stadswinkels te vergroten.

% van de Rotterdammers dat tevereden / ontevreden is over het contact met de gemeente op de volgende onderdelen

Realisatie

Realisatie

T1

T2

2020

2022

2023

2023

Norm ontevredenheid

-4%

Realisatie ontevredenheid

+2%

+1%

-1%

85%

85%

85%

85%%

(15%)

(15%)

(15%)

(15%)

Algemene tevredenheid (ontevredenheid)

Programma Economische ontwikkeling Pagina 21 van 856

Economische ontwikkelingen De economische groei vlakt in 2023 af, na een stevig herstel van de Rijnmondse economie van ruim 4,4 % in 2022. Een deel van de ondernemers, zoals uit de horeca, kampt nog met een grote schuldenlast uit het ‘coronatijdperk’. In het eerste halfjaar van 2023 zijn de opgelopen energielasten gelukkig gedaald. De gemeente volgt de ontwikkelingen nauwgezet en speelt daar zo goed mogelijk op in. Via het project Klus & coach krijgen ondernemers in winkelgebieden hulp door het laten maken van een energiescan, invoering van energiebesparende maatregelen en een coachgesprek. Het plan is om tot eind 2025 nog zo’n 1.000 ondernemers te helpen. Voor 2023 verwachten economen een matige groei. Dit komt doordat de coronacompensatie niet meer beschikbaar is, bedrijfsfaillissementen geleidelijk toenemen, de hoge inflatie bestedingen van huishoudens beperkt en doorat de arbeidsmarkt nog uiterst krap is. De Rotterdamse economie heeft het met een stevige economische groei en lage werkloosheid (4,5%) in de afgelopen jaren dus goed gedaan. Wel zijn er met de krappe arbeidsmarkt en hoge inflatie zorgen. Waakzaamheid blijft dus geboden. De belangrijkste gebeurtenissen in 2023 zijn hieronder weergegeven. Onder de vlag van het Mkb actieprogramma zijn er in 2023 diverse activiteiten ontplooid om de gemeentelijke dienstverlening te versterken.

Zo heeft het coronaloket sinds begin 2023 een structurele doorstart gemaakt met het Team Ondernemersmaatwerk (TOM). Tussen januari en medio juli heeft dit team 42 maatwerkverzoeken van horecaondernemers behandeld. Daarnaast is in juni livechat op Ondernemen010 gelanceerd. Nieuw in Rotterdam gevestigde ondernemers krijgen een persoonlijke welkomstbrief van de wethouder Economie: in het eerste half jaar van 2023 waren dat ruim 1.300 brieven. Op 23 februari 2023 stelde de gemeenteraad het nieuwe Uitvoeringsplan Horeca vast. Ondernemers mogen nu op vrijdag en zaterdag een uur langer open zijn en hun terras uitbreiden. Ook worden meer ‘verlaatjes’ (incidenteel langer open zijn) en meer geluid toegestaan. De gemeente stelt gratis circulaire terrasvlonders beschikbaar - meer dan 170 ondernemers hebben hiervan gebruikgemaakt. Eind 2023 volgt onderzoek naar de effectiviteit van het uurtje-langer-open-zijn. Ook vindt een evaluatie plaats van het hele Uitvoeringsplan Horeca. Begin 2024 gaan de resultaten naar de gemeenteraad. In maart 2023 startte Rotterdam Square officieel. Deze stichting is opgericht op initiatief van Erasmus MC en de gemeente Rotterdam en werkt aan versterking van de Life Sciences and Health-sector in Rotterdam. Fysiek uit zich dat in de realisatie van een campus bij het Erasmus MC.

Daar kunnen innovatieve zorgondernemers zich vestigen, zodat ondernemerschap, onderzoek, onderwijs en zorg effectiever samengaan. Rotterdam Square heeft hierin een verbindende rol en vult die in door netwerkbijeenkomsten, coachingstrajecten voor startende ondernemers en koppeling van partijen die elkaar kunnen versterken. Er is ruim €60 mln beschikbaar uit het Just Transition Fund (JTF)-programma voor de regio GrootRijnmond. In januari 2024 is de eerste 41 miljoen beschikbaar. Dit bedrag is verbonden aan 29 projecten. De eerste zes projecten hebben een positief besluit ontvangen. Alle JTF-projecten dragen bij aan de energietransitie in de haven, aan het opvangen van de effecten voor huidige banen en aan ontwikkeling van toekomstige werkgelegenheid. In augustus 2023 startte een nieuwe JTF-openstelling van €0,5 miljoen. Scholen kunnen scholingsvouchers aanvragen voor de opleiding van mensen voor banen in de energietransitie en de haven.

Pagina 22 van 856

Er is in 2023 een eerste subsidieaanvraag toegekend uit de derde ronde van het Europese programma Kansen voor West II. Inzet van deze ronde zijn activiteiten die ondernemers helpen in de transitie naar de circulaire economie. Er is subsidie verleend aan een Rotterdamse mkb-onderneming die een innovatieve verwerkingsinstallatie voor textiel ontwikkelt. In mei 2023 vond in samenwerking met de gemeente Rotterdam Upstream plaats. Dit is het grootste evenement voor vernieuwende bedrijven in de regio. Het evenement brengt startups, scale-ups, investeerders, corporates, beleidsmakers en studenten samen. Doel is dat ze de innovatiekracht van de regio vergroten en voor groei van bedrijven zorgen. Op het evenement kwamen ongeveer 3000 deelnemers af. De volgende generatie internet voegt zintuigelijke beleving toe aan websites en internetproducten. Augmented Reality kan bijvoorbeeld een kledingstuk tonen die op afstand tast kan overdragen voor fabrieksmedewerkers op afstand: ‘immersive experiences’. Vanwege de potentie kent het Rijk maximaal €200 mln. toe uit het Nationale Groeifonds aan de Creative Industries Immersive Impact Coalition (CIIIC). De gemeente is partner en wil de technologiebedrijven helpen in Rotterdam te laten landen die actief zijn in zintuigelijke internettechnologie,.

In mei 2023 heeft de gemeente de eerder toegezegde €2,6 miljoen geïnvesteerd in het regionale innovatiefonds UNIIQ. Deze investering steunt kansrijke innovatieve bedrijven die bijdragen aan slimme energieoplossingen en een toekomstbestendige economie. Het fonds biedt ondernemers startkapitaal om plannen te realiseren en de meest risicovolle fase - van concept tot veelbelovend bedrijf - te overbruggen. Samen met andere publieke partners wordt totaal €10 mln. extra geïnvesteerd. Op 28 juni 2023 ging in het M4H-gebied het pand aan de Vierhavenstraat 56/Keileweg 4, ook bekend als Keilewerf 1, door brand volledig verloren. Daarbij raakten 52 creatieve en ambachtelijke makers hun werkplek kwijt. In stad en land zijn acties in gang gezet om hen te helpen. De gemeente staat de Keilewerf zoveel mogelijk bij. Een integraal ambtelijk crisisteam staat dagelijks in contact met de oprichters van de Keilewerf B.V. en inventariseert via hen de vragen en behoeften van de gedupeerde ondernemers. Zo denkt de gemeente mee over mogelijkheden voor alternatieve huisvesting en werkt de gemeente samen met het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ), het Ondernemersklankbord en de Belastingdienst. Ondernemers kunnen snel direct contact opnemen met een medewerker die op de hoogte is van hun situatie. Waar mogelijk biedt de gemeente maatwerk.

Collegetarget bedrijfsruimte: De doelstelling voor deze collegeperiode is voldoende bedrijfsruimte door te zorgen dat de omvang m² bedrijfsruimte gelijk blijft aan het huidige niveau. Realisatie 2022: nulmeting 4.248.765 m² Mijlpaal 2023: 4.248.765 m² Tussenstand augustus 2023: 4.287.397 m² Uit prognoses blijkt de voorraad bedrijfsruimte stabiel en met een lichte stijging ligt het collegetarget op koers. Op basis van een aantal grote gebiedsontwikkelingen is de verwachting dat de komende jaren sprake is van een forse afname. Dit komt vooral door de transformatie van bedrijven naar wonen bij enkele bedrijventerreinen in de binnenstad. Daarbij is sprake van beperkte vervanging ter plekke of van compensatiemogelijkheden elders in de stad.

Pagina 23 van 856

Bij het opstellen van het collegetarget is voor deze collegeperiode rekening gehouden met 180.000m2 aan afname door grote gebiedsontwikkelingen waar woningbouw gepland is. Deze ontwikkelingen variëren tussen hard en zacht planaanbod (vanuit de woningbouw). Het tempo van de gebiedsontwikkelingen wordt door markmechanismen vertraagd of versneld. In het in het najaar 2023 door het college vast te stellen actieplan bedrijfsruimte noemt acties en instrumenten om te sturen op de toekomstige hoeveelheid bedrijfsruimte en de juiste ruimtelijke invulling daarvan. Aanpak 25 winkelstraten Aanpak van 25 winkelstraten om deze in deze collegeperiode te transformeren naar aantrekkelijker ontmoetingsen verblijfsgebied. De basis van deze meting en monitoring is het programma vitale kerngebieden op basis van de gebiedsgerichte aanpakken. Tussenstand augustus 2023: De aanpak is sinds 2022 gestart in 17 winkelgebieden. Als start hanteren we in de regel een afspraak tussen collectieve ondernemers, vastgoedeigenaren en de gemeente om een gezamenlijk document op te stellen. In zo'n document wordt de ambitie en een strategie voor de straat omschreven. Voor nog eens vier andere gebieden worden de voorbereidingen gestart. Dit gebeurt door middel van voorgesprekken met allerlei vertegenwoordigers en belanghebbers in het gebied.

De gemeente zet hiervoor kwartiermakers en bedrijfscontactfunctionarissen in. 10.000 keer mkb-ondernemers in 4 jaar van advies of informatie voorzien Deze indicator meten we door het aantal klantcontacten met ondernemers op de ondernemersbalie inzichtelijk te maken dat heeft geleid tot advies of informatievoorziening aan de ondernemer. Ook ondernemers die deelnemen aan bijeenkomsten of workshops die we organiseren vallen onder deze indicator, bijvoorbeeld op het gebied van digitalisering van hun bedrijfsvoering, het koppelen van investeerders aan mkb’ers of netwerkevents zoals Upstream en BT010. Het kan voorkomen dat sommige ondernemers van meerdere mogelijkheden gebruik maken en dubbel worden geteld. De contacten die de bedrijfscontactfunctionarissen, accountmanagers en projectmanagers hebben met ondernemers zijn geen onderdeel van deze indicator. De (unieke) bezoeken aan de website Ondernemen010 en de klantcontacten vanuit 14010 tellen we ook niet mee maar maken we wel inzichtelijk. Tussenstand augustus 2023: Deze indicator wordt jaarlijks gemonitord. Een tussenstand wordt opgenomen in de jaarstukken. Uitlokken van € 1 miljard investeringen in Rotterdamse bedrijven en nieuwe vestigers, die banen opleveren In deze collegeperiode is de doelstellig om 1 miljard investeringen uit te lokken die 2.000 banen opleveren.

In deze indicator nemen we onder mee de financiering van Rotterdamse bedrijven door fondsen als IQCapital, UNIIQ, Energietransitiefonds Rotterdam, subsidie voor innovatie aan Rotterdamse bedrijven en bedrijven die zich in Rotterdam vestigen begeleid door InnovationQuarter en/of Rotterdam Partners.

Pagina 24 van 856

Tussenstand augustus 2023: Deze indicator wordt jaarlijks gemonitord. Een tussenstand van deze indicator wordt opgenomen in de jaarstukken. Verhogen van de bezettingsgraad van de marktkramen op de warenmarkten naar minimaal 80% Sinds eind 2022 is er ingezet op het tegengaan van de leegstand van marktkramen door middel van het per januari 2023 uitgeven van nieuwe vaste plaatsen aan marktondernemers. Door het met voorrang een vaste plaats geven aan ondernemers die een artikel verkopen welke nog niet op die markt wordt verkocht wordt de verkoop van nieuwe producten gestimuleerd. Verder is eind eerste kwartaal 2023 de meldplicht meelopers ingevoerd. Kooplieden die op de wachtlijst staan voor een vaste marktplaats worden verplicht zich op dagbasis te melden met als doel een dagplaats in te nemen. Verder wordt de overlast van marktafval aangepakt. Tussenstand augustus 2023: Deze monitor wordt jaarlijks gemonitord. Een tussenstand wordt opgenomen in de jaarstukken.