[23bb006126] Bijlage behorende bij 23bb6125 - onderzoeksopzet toegankelijkheid in beleid en dienstverlening

1

2

3

1 Rijksoverheid, ‘Rechten van mensen met een handicap’, verkregen op 19 mei 2023 via https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/rechten-vanmensen-met-een-handicap. 2 Gemeente Rotterdam, ‘Lokale Agenda Toegankelijkheid’, augustus 2020, p. 11. 3 Ratificatie betekent dat een verdrag wordt bekrachtigd, waarmee de ondertekenaar partij wordt bij het verdrag. Een internationaal verdrag wordt bijna altijd getekend door regeringen (nadat over de tekst van het verdrag onderhandeld is door diplomaten), vervolgens besluit het parlement over ratificatie. Zie ook https://www.amnesty.nl/encyclopedie/mensenrechtenverdragen-en-ratificatie

4

4 Rekenkamer Rotterdam, ‘Onderzoeksprogramma 2023 Rekenkamer Rotterdam’, november 2022. Het onderwerp toegankelijke dienstverlening kwam vanuit de onderwerpen-pitchronde van het bureau van de rekenkamer (in mei 2022) op de onderwerpengroslijst van de rekenkamer. In een gesprek met de raad op 20 september 2022 bleek dat ook veel raadsleden het een interessant onderwerp vonden. Zie bijlage 2 van het Onderzoeksprogramma 2023 voor een uiteenzetting van de werkwijze van de rekenkamer voor het selecteren van onderzoeksonderwerpen.

VN-verdrag voor de rechten van personen met een handicap Doel van het VN-verdrag voor de rechten van personen met een handicap is “het volledige genot door alle personen met een handicap van alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid te bevorderen, beschermen en waarborgen, en ook de eerbiediging van hun inherente waardigheid te bevorderen.”5 Ondertekenende partijen verbinden zich er met andere woorden aan dat mensen met een handicap volledig kunnen meedoen in de samenleving. In het verdrag wordt gedefinieerd wat een handicap is. Het gaat om “personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen in wisselwerking met diverse drempels kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving.” Het gaat er dus om dat iemand met een fysieke, mentale, intellectuele en/of zintuigelijke beperking gehinderd wordt in zijn alledaagse activiteiten. De volledige inclusie die het verdrag beoogt, betreft alle aspecten van het samenleven. Er zijn daarom verdragsartikelen over onder meer wonen, onderwijs, werken, zorg, toegang tot informatie, mobiliteit, cultuur, recreatie, vrijetijdsbesteding en sport.

6

7

8

5 VN, ‘Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap’, december 2016, artikel 1. 6 Dit principe wordt ook vaak aangeduid als “nothing about us, without us” 7 NVRR, ‘Beleidsscan VN-verdrag handicap’, september 2019, p.10. 8 NVRR, ‘Beleidsscan VN-verdrag handicap’, september 2019, p.10.

9

10

11

12

13

14

9 https://www.disability-europe.net/dotcom, geraadpleegd op 8 augustus 2023. Europese Commissie, ‘European disability strategy 2010-2020: A renewed commitment to a barrier-free Europe’, 15 november 2010, p.3. Het mandaat voor de strategie is gelegen in het antidiscriminatie-artikel van het Europees Handvesten van Grondrechten van de EU, artikelen uit het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het VN-verdrag handicap, zo vermeldt de strategie. 10 Europese Unie, ‘Richtlijn (EU) 2016/2102 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 inzake de toegankelijkheid van de websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties’, verkregen op 31 juli 2023 van https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32016L2102. Het gaat om de Europese norm EN 301 549. 11 Wet van 14 april 2016 tot uitvoering van het op 13 december 2006 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (Trb. 2007, 169) 12 Wet gelijke behandeling van mensen met een handicap of chronische ziekte, artikel 2a en Besluit algemene toegankelijkheid. 13 Wet gelijke behandeling van mensen met een handicap of chronische ziekte, Artikel 2.2. 14 Wet gelijke behandeling van mensen met een handicap of chronische ziekte, artikel 2 en 2a. De letterlijke term is “een onevenredige belasting”

15

16

17 18

19

20

21

15 Kieswet, artikel J4. 16 Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid, juli 2018, artikel 3.1. 17 Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid, juli 2018, artikel 4. 18 Het BDTO was in eerste instantie tijdelijk. Met de komst van de Wet digitale overheid is het besluit definitief geworden. Zie webpagina Rijksoverheid ‘Wet digitale overheid’, verkregen op 31 juli 2023 van https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/wetgeving/wet-digitale-overheid/. 19 Webpagina Rijksoverheid, ‘Onbeperkt meedoen’, verkregen op 23 mei 2023 via https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/rechten-van-mensen-meteen-handicap/onbeperkt-meedoen. 20 Tweede Kamer, ‘Nader gewijzigd amendement van de leden Van der Staaij en Bergkamp ter vervanging van dat gedrukt onder nr. 19’, januari 2016. 21 Iederin, ‘Vraag en antwoord - VN-verdrag lokaal’, april 2017, p.5.

22 23

24

• • • • • • • • • •

• •

22 Gemeente Rotterdam, ‘Lokale Agenda Toegankelijkheid’, augustus 2020, p. 10. 23 Gemeente Rotterdam, ‘Raadsbesluit “Heel de stad” — het Rotterdamse beleidsplan voor Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdhulp 2021-2026 en de Lokale Agenda Toegankelijkheid (LAT)’. 28 januari 2021. 24 Gemeente Rotterdam, ‘Lokale Agenda Toegankelijkheid’, augustus 2020, p. 5.

• • • 25

•

tabel 2-1: samenvatting acties LAT 2020 per beleidsthema26 Thema

LAT 2020 acties

Bewustwording

filmpjes, sessies, workshops, animatie over toegankelijkheid, factsheets voor medewerkers en directeuren binnen de gemeente en partners in de stad.

Communicatie

toegankelijk maken van de website www.rotterdam.nl en mobiele applicaties (incl. toegankelijkheidsverklaring), inzicht verkrijgen in mate van toegankelijkheid van online apps en formulieren, opleveren van richtlijnen voor inclusieve communicatie, training/workshop inclusieve communicatie.

Dienstverlening

PDF’s op www.rotterdam.nl voldoen aan de toegankelijkheidseisen, vermelden toegankelijkheid publiekslocaties op website, inzicht in de mate van toegankelijkheid van online apps en formulieren, organisatie Europees seminar Digitale inclusie voor mensen met een beperking.

Vrije tijd

• inzicht in aanbod sport en bewegen voor mensen met een beperking, (financiële) ondersteuning voor deze aanbieders en voor mensen met een beperking die willen sporten/bewegen; • cultuurplan-instellingen27 werken aan inclusiever cultuuraanbod, meer bewustwording bij cultuuraanbieders over inclusief aanbod, cultuuraanbod in speciaal onderwijs versterken; • evaluatie checklist voor toegankelijke evenementen, meer bewustwording / optimalisatie omtrent toegankelijkheid o.a. bij “hospitality partners” en toeristische website Rotterdam.info.

Opgroeien

De LAT vermeldt op dit thema verschillende acties, waarvan er in ieder geval meerdere onderdeel zijn van bestaand Rotterdams beleid in het sociale domein, namelijk o.a. het Onderwijsbeleid 2019 – 2022 ‘Gelijke kansen voor elk talent’’, de G-4 Thuiszittersaanpak en het beleidsplan MO en Jeugdhulp ‘Heel de stad’ 2021-2026. Ook het te sluiten Samenspeelakkoord ‘Elk kind speelt mee!’ wordt als actie genoemd.

25 Gemeente Rotterdam, ‘Lokale Agenda Toegankelijkheid’, augustus 2020, p. 11. 26 Bron: Gemeente Rotterdam, ‘Lokale Agenda Toegankelijkheid’, augustus 2020, p. 78-81, samenvatting door rekenkamer 27 Cultuurplan-instellingen zijn culturele instellingen die subsidie ontvangen vanuit het subsidieprogramma voor kunst en cultuur van de gemeente. Bron: Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur, ‘Cultuurplan’, verkregen op 15 augustus 2023 via https://www.rrkc.nl/cultuurplan/algemeen/.

Buitenruimte

Optimalisatie en bijstelling van toegankelijkheidsrichtlijnen in o.a. het handboek Rotterdamse stijl, opleveren advies voor uitvoeringsagenda n.a.v. het initiatiefvoorstel “Fysiek toegankelijke stad voor iedereen”.

Wonen

De LAT vermeldt op dit thema verschillende acties die onderdeel zijn van bestaand Rotterdams woonbeleid, namelijk het Addendum op de Woonvisie en het Langer Thuis akkoord).

Zorg, welzijn en

De LAT vermeldt op dit thema verschillende acties, waarvan erin in ieder geval meerdere onderdeel zijn

ondersteuning

van bestaand Rotterdams beleid in het sociale domein, namelijk o.a. het beleidsplan MO en Jeugdhulp ‘Heel de stad’ 2021-2026.

Vervoer en persoonlijke

De LAT vermeldt op dit thema geen acties.

mobiliteit Werk, arbeidsmarkt en participatie

• verschillende maatregelen afkomstig uit naar het actieplan Dienstverlening 2020 en het actieprogramma Integratie en Samenleven 2019-2022 ‘Relax, dit is Rotterdam’; • verbetering kennis over typen werkvoorzieningen bij betrokken ambtenaren, bewustwordingsprojecten bij werkgevers en mensen met een beperking over inclusieve arbeidsmarkt en discriminatie; • binnen de gemeente zelf (als werkgever) onderzoek naar inclusie en diversiteit, bewustwording, verbetering voorzieningen en faciliteiten voor ambtenaren met een beperking.

28

29 30

31

32

28 College B&W, ‘Voortgangsrapportage Lokale Agenda Toegankelijkheid over 2022 en herijking Lokale Agenda Toegankelijkheid 2023-2024’, 20 juni 2023, p. 1. 29 College B&W, ‘Integraal beleidsplan Zorg en Welzijn 'Heel de stad' - doelen en deadlines LAT’, 21 december 2021. 30 College B&W, ‘ Voortgangsrapportage Lokale Agenda Toegankelijkheid over 2022 en herijking Lokale Agenda Toegankelijkheid 2023-2024’, 20 juni 2023. 31 College B&W, ‘ Voortgangsrapportage Lokale Agenda Toegankelijkheid over 2022 en herijking Lokale Agenda Toegankelijkheid 2023-2024’, 20 juni 2023, p. 1. 32 Gemeente Rotterdam, ‘Commissie Zorg, Welzijn, Cultuur en Sport (2022 - 2026)’, verkregen op 16 augustus 2023 via https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Index/4d92c568-faaa-4d17-afe1-2686ea37ede9.

33

34

35

33 Gemeente Rotterdam, ‘Kijk op LVB. Passende dienstverlening aan Rotterdammers met een licht verstandelijke beperking (LVB)’, juni 2020. De gemeente ontving steeds meer signalen dat bij veel Rotterdammers met wie de gemeente in contact is, een LVB onderliggend is aan hun andere problemen. Daarom ontwikkelde ze het plan van aanpak ‘Kijk op LVB’. De focus van het plan ligt op de clusters Maatschappelijke Ontwikkeling, Werk & Inkomen, directie Veiligheid en Dienstverlening. Het cluster MO heeft tevens het ‘Kernteam Vroegsignalering LVB’ geformeerd, bestaande uit vertegenwoordigers van meerdere clusters en directies. Iedere afdeling heeft een eigen plan van aanpak opgesteld. Hierin zijn afdelingsspecifieke keuzes beschreven die ingaan op het herkennen van mensen met een LVB en het bieden van passende ondersteuning. 34 College B&W, voorstel tot vaststellen "Heel de stad" - het Rotterdamse beleidsplan voor Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdhulp 2021-2026 en de Lokale Agenda Toegankelijkheid (LAT)’, 24 november 2020, p.6. 35 College B&W, collegebrief ‘Voortgangsrapportage Lokale Agenda Toegankelijkheid over 2022 en herijking Lokale Agenda Toegankelijkheid 20232024’, 20 juni 2023, p. 9.

36

37

36 Gemeente Rotterdam, ‘Voorjaarsnota 2023’, verkregen op 15 augustus 2023 via https://watdoetdegemeente.rotterdam.nl/voorjaarsnota2023/hoofdlijnen/04-financiele-hoofdlijnen/samenvatting-bijstellinge/. 37 Fractie GroenLinks Rotterdam, Initiatiefvoorstel ‘Fysiek toegankelijke stad voor iedereen’’, maart 2020 en Gemeenteraad Rotterdam, raadsbesluit ‘Fysiek toegankelijke stad voor iedereen’, 11 november 2021. In het besluit – naar aanleiding van het gelijknamige intitiatiefvoorstel – verzoekt de raad het college om financiële dekking te zoeken voor onder meer het aanstellen van een “toegankelijkheidsambassadeur met structureel budget” met als aandachtsgebied de fysieke toegankelijkheid in de stad.

38

38 De rekenkamer heeft zich bij het vormen van de onderzoeksvragen en -aanpak laten inspireren door onderzoek van andere rekenkamercommissies en van de Nederlandse Vereniging Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR). Het gaat om het rapport ‘Onderzoek uitvoering inclusiebeleid’, uit maart 2022 van de Rekenkamercommissie Tynaarloo, het rapport ‘Toegankelijkheid van de digitale dienstverlening van de gemeente Soest’, uit augustus 2022 van de Rekenkamercommissie Soest en het NVRR-rapport ‘Beleidsscan VN-verdrag Handicap, een onderzoek naar inclusiebeleid in 47 gemeenten’, uit september 2019.

tabel 3-1: scope van de deelvragen Deelvraag

De rekenkamer beoordeelt

Deelvraag 1 (aandacht voor toegankelijkheid in alle relevante

Beleidsvorming (de geschreven tekst van beleidskaders en -

Rotterdamse beleidskaders)

programma’s)

Deelvraag 2 (voortgang realisatie acties LAT 2020)

Beleidsuitvoering (op basis van de geschreven tekst van beleidskaders en (interne) stukken van de gemeente)

Deelvraag 3 (aandacht toegankelijkheid in vormgeving

Beleidsuitvoering (de manier waarop een aantal door de rekenkamer

dienstverleningsprocessen)

geselecteerde dienstverleningsprocessen in de praktijk werden vormgegeven / ingericht)

Deelvraag 4 (ervaring van toegankelijkheid door

Beleidsuitvoering (de manier waarop een aantal door de rekenkamer

Rotterdammers met een beperking)

geselecteerde dienstverleningsprocessen in de praktijk werden uitgevoerd)

•

•

• •

• • • •

• • • •

•

• • •

•

•

tabel 4-1: methoden Deelvraag

methode

1: In hoeverre en op welke manier hebben relevante Rotterdamse

documentstudie, interviews

beleidskaders aandacht voor toegankelijkheid voor mensen met een beperking? 2: In hoeverre is de Rotterdamse Lokale Agenda Toegankelijkheid tot nu toe

documentstudie, interviews

uitgevoerd? 3: Geeft de gemeente haar dienstverlening vorm met voldoende aandacht

documentstudie, interviews,

voor toegankelijkheid?

schouwen

4: In hoeverre ervaren Rotterdammers met een beperking de

interviews, klantreizen,

dienstverlening van de gemeente als toegankelijk?

doelgroepinterviews

• • • •

39

39 Zie voor meer informatie het privacybeleid van de rekenkamer Rotterdam, via https://rekenkamer.rotterdam.nl/wp-content/uploads/2023/06/230524privacybeleid-Rekenkamer-Rotterdam-2023.pdf.

40

40 De DPIA is een instrument om van projecten waarbij persoonsgegevens worden verwerkt, de effecten van betrokkenen op een gestructureerde en gestandaardiseerde wijze in kaart te brengen en te beoordelen. Voor het uitvoeren van een DPIA maakt de rekenkamer gebruik van het raamwerk en de bijbehorende handleiding van NOREA (beroepsorganisatie van IT-auditors in Nederland).