[23bb004961] Bijlage behorende bij 23bb004900 over Uitvoeringsagenda Rotterdams WeerWoord 2023-2026
Tekst van het document
UITVOERINGS
AGENDA 2023-2026
INHOUD
Uitvoeringsspoor 1 Geen revolutie maar evolutie
5
12
Nieuw vastgoed klimaatadaptief ontwikkelen
Onze aanpak
6
Rotterdams WeerWoord
8
Uitvoeringsspoor 2
18
Bestaand vastgoed klimaatadaptief
Wat hebben we al gedaan
10
Wat gaan we doen
11
renoveren en verduurzamen
Uitvoeringsspoor 3 Financiën40
24
Buitenruimte klimaatadaptief inrichten en beheren
Uitvoeringsspoor 4
30
Alle Rotterdammers in beweging om klimaatadaptief te handelen.
Uitvoeringsspoor 5
36
Stedelijke transities koppelen klimaatadaptatie, energietransitie, mobiliteits-transitie, biodiversiteit, circulariteit
2
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
3
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
Met álle Rotterdammers samen onze stad voorbereiden op een extremer klimaat, zodat het er veilig en aangenaam wonen en leven is, nu en in de toekomst.
4
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
GEEN REVOLUTIE, MAAR EVOLUTIE Rotterdam ligt laag in de Nederlandse rivierdelta. Dit maakt onze stad bijzonder kwetsbaar voor de klimaatverandering. Deze klimaatverandering is al bezig. Dit gaat samen met een enorme afname van biodiversiteit: de verscheidenheid aan leven op aarde. Dit is het moment om in actie te komen om een fijne leefomgeving te behouden, voor nu én voor de toekomst. Een leefomgeving die het natuurlijke systeem respecteert. De uitdaging is om deze grote opgave klein, plaatsgebonden en concreet te maken en daarmee ook echt aan de slag te gaan. Wij zijn in Rotterdam al begonnen met het klimaat
Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen waar de mensheid
adaptief maken van de stad, met meer groen in de stad en met aandacht voor de biodiversiteit. Dit doen
nu voor staat. Onderzoeksrapporten bevestigen keer op keer dat de planeet
we op een slimme manier, waarbij we klimaat-
zich in een crisis bevindt, als het gaat om biodiversiteit en klimaat. Wat we
Klimaatadaptatie doe je buiten op straat, op onze
adaptatie koppelen aan andere opgaven in de stad.
nu en de komende jaren doen om ons aan te passen aan het veranderende
pleinen en in je achtertuin! Onze stad aanpassen en
klimaat, is noodzakelijk om de veranderingen af te remmen die al op gang
als in particulier gebied, maar vooral samen. Stap voor
groener maken doen we zowel in de publieke ruimte
zijn gekomen. Klimaatadaptatie – onze stad voorbereiden op de gevolgen
stap investeren we om onze stad te beschermen tegen
van extremer weer – is noodzakelijk om te zorgen dat Rotterdam een
termijn zijn de voordelen hiervan veel groter dan de
de gevolgen van klimaatverandering. Op de lange
veilige, groene, leefbare en aantrekkelijke stad blijft. Het treffen van
kosten. Meer groen in de stad is ook nu al belangrijk
klimaatadaptieve maatregelen kost in verhouding een stuk minder dan wat
we bijvoorbeeld het groen in onze buurt meer gaan
het kost om schade achteraf te herstellen. Zo kan ruim 90% van de kosten worden vermeden door nu te investeren in adaptieve maatregelen.
voor bewoners. Tijdens de coronalockdowns zijn waarderen. Bovendien maakt een aantrekkelijke, gezonde stad meer economische ontwikkeling mogelijk. Het treffen van klimaatadaptieve maatregelen en vergroening lonen op meerdere terreinen: voor de leefomgeving, voor de ecologie en voor de economie.
5
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
ONZE AANPAK
De Rotterdamse bodem als spons
Groen met meerwaarde voor de biodiversiteit
Samen mét de Rotterdammer
We verminderen de waterbergingsopgave door in
Veel Rotterdammers en de gemeente gaan voor extra
We spelen in op de groene wensen van bewoners
de publieke en particuliere ruimte verschillende
groen in de stad. Want wonen in een groen Rotterdam
door de stoep, de straat of het buurtplein groener
vormen van waterberging te creëren, gecombineerd
is fijn. Het toevoegen van groen ziet er niet alleen
te maken. Voordat we die opnieuw inrichten, praten
met zoveel mogelijk infiltratie van regenwater in de
mooi uit, maar zorgt daarnaast voor verkoeling, een
we met de mensen die er wonen. We moedigen hen
ondergrond. Zo verminderen we wateroverlast in
betere infiltratie van regenwater in de bodem en
aan om met elkaar de straat of buurt te vergroenen.
de straat en zorgen we tegelijkertijd voor gelijkmatige
het zuiveren van lucht en water. Een boom staat
Hierdoor ontstaat gedeeld eigenaarschap en
grondwaterstanden en vermindering van paalrot.
gelijk aan 10 airco’s. Door bomen niet te dicht bij
vergroten we de sociale verbinding in de buurt.
Door bij heftige buien regenwater op te vangen in
elkaar te plaatsen is er in de straat voldoende
Door duurzame, kwalitatief goede materialen te
regentonnen en buffers kunnen we het in droge
ruimte voor luchtcirculatie. Op kleine schaal is
gebruiken, door meer ruimte te maken voor
tijden hergebruiken, onder andere om het groen
zelfs voedselproductie mogelijk. Meer inheemse
verschillende gebruikers en door de omgeving
water te geven.
plantensoorten in een nieuw groenvak zetten,
‘eigenaar’ te maken, ontstaat een prettiger leef- en
kan al in een kort tijdsbestek grote ecologische
verblijfsklimaat.
voordelen opleveren en daarmee de biodiversiteit in onze stad vergroten.
Voorkomen is beter dan dat het je overkomt
6
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
Een groene toekomst maak je samen In het coalitieakkoord Eén stad is de ambitie geformuleerd om 20 hectare extra groen aan te leggen. Deze ambitie willen we bereiken door onder andere in minimaal 50 projecten klimaatadaptieve maatregelen te nemen, 40 ha bijenlandschap te creëren en tenminste 15 pleinen om te vormen tot groenblauwe oases in de stad.
Een groener Rotterdam De afgelopen jaren hebben de programma’s Rotterdam gaat voor Groen, Rotterdams WeerWoord, Biodiversiteit en Mobiliteit al nauw samengewerkt om projecten, plannen en uitvoering op elkaar af te stemmen. Deze samenwerking leidt tot een gezamenlijk werkprogramma onder de noemer “Groenagenda”, dit werkprogramma wordt later dit jaar verwacht. Hiermee wordt stevig ingezet op het aanleggen van diverser groen en meer waterberging in de leefomgeving, het bieden van een kwaliteitsimpuls in de stenige stadswijken door te investeren in groenere straten en pleinen met meer ruimte voor fiets en voetganger, het maken van groenblauwe verbindingen, het aanleggen van nieuwe en het verbeteren van bestaande parken en het monitoren van de biodiversiteit.
Samen bereik je meer De samenwerking vanuit een Groenagenda leidt tot een beter resultaat op straat, een eenduidige werkwijze en financiering die maatwerk mogelijk maakt. We sluiten zoveel mogelijk aan bij lopende of startende projecten en voegen daaraan standaard groene, klimaatadaptieve en biodiverse maatregelen toe.
7
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
Groen maakt niet alleen klimaatbestendig. Het maakt de leefomgeving automatisch aangenamer en gezonder.
ROTTERDAMS WEERWOORD Het programma Rotterdams WeerWoord heeft als ambitie: met álle Rotterdammers samen onze stad voorbereiden op een extremer klimaat, zodat het er veilig en aangenaam wonen en leven is, nu en in de toekomst.
Programmakader WeerWoord 2030 In het Programmakader WeerWoord 2030 staat
kunnen toepassen in plannen voor de wijk.
hoe we de Rotterdamse aanpak op het gebied
Ook verkent het programmakader voor
van klimaatadaptatie verder gaan ontwikkelen.
de 4 uitvoeringssporen en koppeling stedelijke
Het college van burgemeester en wethouders
transities van het Rotterdams WeerWoord
heeft dit document 20 december 2022 vastgesteld.
de kansen op middellange termijn. Later in
Samen met deze uitvoeringsagenda beschrijft
dit document worden we concreet hoe aan
Deze ambitie sluit aan bij het Nationale Deltaprogramma Ruimtelijke
het programmakader onze prioriteiten voor
de 5 sporen (nieuw vastgoed, bestaand vastgoed,
Adaptatie. Dit heeft tot doel dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en
de zes klimaatthema’s: neerslag, hitte, droogte,
openbare ruimte, Rotterdammers in beweging en
waterrobuust is ingericht. Waterrobuust houdt in dat de openbare ruimte
bodemdaling, grondwater en overstroming.
koppeling stedelijke transities) wordt gewerkt.
bijvoorbeeld hevige neerslag zo klein mogelijk blijven. De noodzaak van
Het programmakader biedt de gemeente, externe
In het programmakader stellen we ook duidelijke
een programmatische aanpak volgde uit het urgentiedocument Rotterdams
partijen (zoals de 3 Rotterdamse waterschappen
prioriteiten. We focussen op opgaven en
WeerWoord (kenmerk: 19bb11875).
en drinkwaterbedrijf Evides) en Rotterdammers
gebieden waar maatregelen de meeste effecten
manieren om de klimaatadaptatie tot 2030 aan te
hebben en waar de grootste kansen liggen om
Sinds de eerste Uitvoeringsagenda Rotterdams WeerWoord 2020-2022 in
pakken. Zo zijn er voor de inhoudelijke klimaat-
deze samen met onze WeerWoord-partners uit te
november 2020 is vastgesteld, zijn we op veel plekken in de stad aan de
thema’s kaarten gemaakt. Hierop staat waar in
voeren. De oplossingsrichtingen die in kaart zijn
slag gegaan om Rotterdam voor te bereiden op extreme weergebeurte-
de stad de grootste opgaven liggen (met name
gebracht, bepalen voor een groot deel de uitein-
nissen. Voor deze nieuwe uitvoeringsagenda vormt het Programmakader
in de oude versteende stadswijken) en op welke
delijke prioritering van onze aanpak.
WeerWoord 2030 (kenmerk: 22bb8758) de basis.
manieren we die kunnen oplossen.
en de voor- en achtertuin op zo’n manier zijn ingericht dat de gevolgen van
Tot slot hebben we een toolkit samengesteld
De klimaatverandering versnelt, dus moeten de maatregelen ter voorkoming van de gevolgen ook versnellen
8
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
Daarnaast biedt het programmakader verdieping
met 276 klimaatadaptieve maatregelen om met
van de stedelijke klimaatopgaven en mogelijke
Rotterdammers, ondernemers, stadmakers en
oplossingen naar wijkniveau. Dit is gedaan voor
bedrijven uit te voeren in de wijken, buurten en
alle Rotterdamse wijken. Hiervoor is de indeling
projecten. De te nemen acties en maatregelen
van Wijk aan Zet gebruikt. Naast de stedelijke
zullen door de tijd heen aangepast moeten worden
opgavekaarten geven deze klimaat-wijkkaarten
aan uitkomsten van nieuw onderzoek, nieuwe
professionals informatie over de lokale klimaat-
weermodellen en de effecten van innovaties.
opgaven en de oplossingsrichtingen die zij
Uitvoeringsagenda 2023-2026 In deze uitvoeringsagenda staat de volgende vraag centraal:
Waar werken we aan klimaatadaptatie in de stad in deze collegeperiode? De concrete uitvoering wordt voor een groot deel bepaald door de kansen om maatregelen te koppelen aan bestaande gemeentelijke planen uitvoeringsprocessen en aan die van onze partners. Door die in kaart te brengen, leggen we verbinding met de andere stedelijke opgaven uit bijvoorbeeld de Omgevingsvisie. Samen vormen ze de basis voor het opschalen van de uitvoering van klimaatadaptatie. Deze uitvoeringsagenda 2023-2026 volgt daarbij de uitvoeringssporen en prioriteiten die zijn vastgelegd in het Programmakader WeerWoord 2030.
Weer verandert alles Het in 2022 verschenen boek ‘Weer verandert alles’ is de verkenning van een klimaatadaptieve stad op de langere termijn. Het is een uitnodiging en handvat van Rotterdams WeerWoord om in gesprek te gaan over de klimaatbestendige toekomst van Rotterdam. In dit boek verkennen we voor vijf typen gebieden in de stad, iedere keer drie lange termijn perspectieven voor de toekomst. Naast de technische en ruimtelijke uitdagingen van klimaatverandering komen ook andere maatschappelijke thema’s langs.
9
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
WAT HEBBEN WE AL GEDAAN Een terugblik op de uitvoeringsagenda van de afgelopen 4 jaar leert dat veel is bereikt. In de afgelopen collegeperiode is volop gewerkt aan het weerbaar maken van de stad voor ‘extreme neerslag’. Het aantal panden dat bij heftige regenval een verhoogde kans op wateroverlast heeft, is netto met 3.296 panden gedaald. De grootste verbeteringen hebben we bereikt door het aanleggen van regenwaterriolering en extra waterberging. Dit hebben we vaak in samenwerking met de waterschappen gedaan binnen
4.290 M3
21,5 HA
22
extra berging nieuwe
vergroening:
nieuwe groenblauwe
hemelwater voorzieningen
oppervlakte extra groen
schoolpleinen
de reguliere rioolvervangings- en onderhouds projecten in de openbare ruimte. Daarnaast is er in de afgelopen jaren onder aanvoering van het programma Rotterdam gaat voor Groen al 21,5 hectare groen bijgekomen, waarvan 9,4 ha aan groene daken. Dat is ruim 29 voetbalvelden. Veel extra groen is te vinden in de openbare ruimte: in straten en op pleinen, maar dus ook op Rotterdamse daken. En talloze Rotterdammers gingen in hun eigen wijk aan de slag met het vergroenen van hun directe leefomgeving en door tegels te wippen. Sinds het voorjaar van 2021 zijn in Rotterdam gemiddeld tien regentonnen per week bezorgd en aangesloten. In totaal zijn er al ruim
9,5 HA
302.900
1.100
waterpasserende
gewipte tegels
aangelegde geveltuinen
verharding extra
10
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
1.400 geplaatst.
WAT GAAN WE DOEN De twee strategieën die we binnen Rotterdams
Op de volgende pagina’s volgen per spoor
WeerWoord hebben, zijn zeer succesvol gebleken.
de kansen voor deze collegeperiode. Per spoor is
Deze zetten we door:
de uitvoering verdeeld in acties (dat wat in gang
Uitvoeringsspoor 1
gezet moet worden om de uitvoering makkelijker
Nieuw vastgoed
te maken) en daaraan gekoppelde projecten (waar
klimaatadaptief ontwikkelen
1. Samenwerken in de hele stedelijke ruimte 2. B enutten van (fysieke) veranderingen in de stad
12
klimaatadaptieve maatregelen een plek krijgen in de stad).
Uitvoeringsspoor 2
Klimaatadaptatie en vergroening worden hierdoor steeds meer meegenomen in alle relevante ontwik kelingen en projecten in onze stad. Het uitgangspunt van Rotterdams WeerWoord is dat we de uitdagingen door klimaatverandering aanpakken samen met iedereen in de stad. Het gaat niet alleen om fysieke aanpassingen en bijbehorende maatregelen, maar ook om verandering in bewustzijn en gedrag, en soms ook acceptatie. Elk klimaatthema vraagt zijn eigen, specifieke maatregelen. Die maatregelen zijn toepasbaar in zowel de openbare ruimte
We kiezen ervoor om de energie en middelen in te zetten voor een combinatie van concrete uitvoe ringsprojecten om te laten zien hoe het kan en om daarvan te leren. Met daaraan gekoppeld acties om ervoor te zorgen dat dit type projecten kan worden opgeschaald en uitgevoerd in de gehele stad. Het Rotterdams Weerwoord heeft deze collegeperiode als doel om 50 aansprekende klimaatadaptieve projecten te realiseren. Deze projecten zorgen voor een klimaatadaptieve openbare ruimte, verkoeling in de stad en droge voeten voor de Rotterdammer.
18
Bestaand vastgoed klimaatadaptief renoveren en verduurzamen
Uitvoeringsspoor 3
24
Buitenruimte klimaatadaptief inrichten en beheren
Uitvoeringsspoor 4
30
Alle Rotterdammers in beweging om klimaatadaptief te handelen.
als op particulier terrein, zoals (binnen)tuinen. We zoeken dan ook de samenwerking met verschillende actieve en betrokken partijen in
Uitvoeringsspoor 5
de stad via de 5 uitvoeringssporen.
Stedelijke transities koppelen
36
klimaatadaptatie, energietransitie, mobiliteits-transitie, biodiversiteit, circulariteit
11
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
Uitvoeringsspoor 1 NIEUW VASTGOED KLIMAATADAPTIEF ONTWIKKELEN Binnen dit spoor streven we ernaar om nieuw
De verdichtingslocaties in buitendijkse
vastgoed klimaatadaptief en natuurinclusief te
gebieden hebben daarnaast te maken met
ontwikkelen. Oftewel: bij nieuwbouw al rekening
overstromingsrisico. Zeker met de voortgaande
te houden met huidige en toekomstige verande-
zeespiegelstijging. Dit wordt een steeds urgenter
ringen in het klimaat, waarbij we ervoor zorgen
onderwerp waar de provincie, waterschappen en
dat de natuur een vanzelfsprekend onderdeel
rijksoverheid kritisch naar kijken. Het is daarom
is van de gebouwde omgeving. Vanwege de grote
van groot belang voor deze gebieden in een vroeg
woningbouwopgave liggen in vastgoed- en
stadium van de ontwikkeling een gebiedsgerichte
gebiedsontwikkeling veel kansen om dit het
adaptatiestrategie te maken en deze uit te voeren.
nieuwe normaal te laten worden. Om adaptatiemaatregelen succesvol te koppelen Een groot deel van de woningen wordt gebouwd
aan nieuwbouwplannen, is het belangrijk dat
in de stedelijke verdichtingslocaties, zoals
eisen voor een klimaatbestendige ontwik-
benoemd in de uitwerkingsgebieden van
keling vroegtijdig worden meegegeven: al bij
de Omgevingsvisie. Deze locaties zijn: Centrum,
de locatiekeuze en het opstellen van ontwikkel
(Prins) Alexander tot Zuidplein, in de oude
randvoorwaarden. Dit kan onder andere via
stadshavens langs de Nieuwe Maas (M4H,
de gebiedsuitwerkingen van de Omgevingsvisie,
Rijnhaven, Waalhaven), Hart van Zuid en in
nota’s van uitgangspunten en de regelgeving.
de omgeving van Feijenoord op Zuid. Deze
Binnen gebiedsontwikkelingen en het bouwen
gebieden hebben te maken met verschillende
van nieuw vastgoed moet klimaatadaptief
klimaatopgaven, met name op het vlak van
handelen de norm worden, zodat de stad en
extreme neerslag, hitte, droogte en bodemproble-
de Rotterdammer in de toekomst niet met
matiek. Daarom verdienen ze extra aandacht.
de kosten worden opgezadeld.
12
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
Actielijnen
Projecten
Creëren van een scherp en duidelijk omgevingsbeleid rond klimaatadaptatie
• Klimaatadaptatie opnemen in alle strategische, tactische
• Update van de Vuistregels stedenbouw waarin het Programmakader WeerWoord 2030 wordt opgenomen • Vastleggen klimaatnormen in standaard Nota van Uitgangspunten voor aanbestedingen
en operationele plannen voor de verdichtingslocaties uit de Omgevingsvisie (Centrum, A tot Z, Koers Zuid)
• Standaard klimaatadaptatie meenemen in opdrachtbrieven • Programmakader WeerWoord 2030 integreren in Bouwakkoord in combinatie met bestaande inzet vanuit gebiedsontwikkeling • Programmakader WeerWoord 2030 opnemen in gebiedsstrategieën gebiedsontwikkeling en duurzame gebiedsontwikkeling • Voortzetten Convenant klimaatadaptief bouwen en integreren in de standaardwerkprocessen
Regels en verordeningen voor de klimaatthema’s • Klimaatadaptatie opnemen in omgevingsplannen inclusief duidelijke omschrijving, uitwerking regels en financiële
gevolgen (op basis van Programmakader WeerWoord 2030) • Klimaateisen nieuwbouw: Gespecificeerde prestatie-eisen als ondergrens voor een klimaatrobuuste gebouwde omgeving
Financiële afspraken • Financiële afspraken maken over het aanjagen van klimaatadaptief nieuw vastgoed met de afdeling gebiedsontwikkeling,
bijvoorbeeld via platforms als NEPROM/KAN voor stimuleren (niet alleen vinkjes maar ook vonkjes) • Stimuleringsbudget uitwerken & financiele consequenties in kaart brengen
• Voorbeelden van klimaatadaptief bouwen in
verdichtingslocaties, maar ook ophalen vanuit bijvoorbeeld Rijnhaven, Maashaven, ZOHO (inclusief stimuleringsbudget)
• Voor het stimuleren van klimaatadaptief bouwen is
door het college viermaal 1 miljoen euro beschikbaar gesteld in de Rotterdamse Investering Motor om klimaatadaptieve maatregelen toe te voegen aan lopende projecten. Dit wordt ingezet voor klimaat adaptieve nieuwbouw van maatschappelijk vastgoed zoals scholen en sportvoorzieningen.
Informeren, inspireren en leren • Handvatten presenteren bij vakgroep stedenbouw (ROA), Gebiedsontwikkelaars (GO), Grondexploitatie (GREX) • Ontwikkelen WeerWoord Academy samen met de Hogeschool Rotterdam: een leergang voor gemeentelijke medewerkers
om klimaatadaptatie toe te passen in projecten. • Projectenkaart vullen met alle uitgevoerde of in uitvoering zijnde klimaatadaptieve voorbeelden
Vanuit duurzame gebiedsontwikkeling integraal advies in gebiedsontwikkeling • Gebruik duurzaamheidskompas stimuleren • Quickscan Duurzaam verbreden met Programmakader WeerWoord 2030 • Gebiedsadviseurs bij projecten nemen WeerWoord 2030 mee in projectadvies
13
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
MOGELIJKHEDEN VOOR NIEUW VASTGOED
14
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
VOORBEELD PROJECT
DUURZAAM KATENDRECHT Een schone, groene en gezonde stad waar duurzaamheid bijdraagt aan een sterke economie. Dat is de ambitie waaraan het Rotterdamse college van B&W met het Rotterdamse Programma Duurzaam wil werken. Op Katendrecht lopen veel nieuwbouwprojecten, die een eigen dynamiek kennen. Hierbij willen we de ontwikkelaars stimuleren om duurzaam en klimaatrobuust te bouwen. Het gaat om een aanzienlijk programma van nog circa 3.100 nieuw te bouwen wooneenheden. Daarnaast komen er de nodige (stedelijke) voorzieningen bij. Enerzijds gelden er bij deze bouwopgaven eisen waar niet vanaf kan worden geweken. Zoals de BENG, MPG, maar ook gemeentelijke regels voor buitendijks bouwen en waterberging. Anderzijds zijn er gemeentelijke ambities, zoals het bevorderen van de biodiversiteit en het stimuleren van circulair bouwen. Katendrecht. Foto: Joep Boute
Er is een conceptadvies opgesteld op vier thema’s: energietransitie, klimaatbestendigheid, natuur inclusiviteit en circulair bouwen. Dit advies werken we de komende periode nog verder uit, dit doen we in samenwerking met marktpartijen om de thema’s te vertalen naar concrete maatregelen voor vastgoedontwikkeling welke mogelijk en realiseerbaar zijn. Voor de inrichting
Nieuwbouw wordt ontwikkeld voor de langere termijn. Wij willen de ontwikkelaars motiveren om duurzaam en klimaatrobuust te bouwen.
van het openbaar gebied is de gemeente zelf aan zet om op deze thema’s maatregelen uit te voeren.
15
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
VOORBEELD PROJECT
NIEUWBOUW SIMEON & ANNA Aan de Strevelsweg in Rotterdam verrijst vanaf september 2021 het nieuwe woonzorgcentrum Simeon & Anna. De nieuwbouw biedt ruimte aan 399 seniorenwoningen. Senioren kunnen er tot op hoge leeftijd zelfstandig wonen, met hulp en ondersteuning tot aan intensieve verpleeghuiszorg. De nieuwbouw vervangt het bestaande, gelijk namige verpleeghuis op dezelfde locatie. De daken van het nieuwe gebouw zijn ontworpen om zoveel mogelijk water te bergen en worden voorzien van zonnepanelen. Deze daktuinen zijn allemaal rolstoeltoegankelijk en bieden een prachtige oplossing met groen en waterbuffering midden in de stad. Door natuurinclusief te bouwen krijgen meer kwetsbare Rotterdammers toegang tot een koele groene plek in hun directe leefomgeving.
Foto: Maaswonen Rotterdam
Simeon & Anna is een aanwinst voor Rotterdam en in het bijzonder voor de Rotterdamse ouderen. Met alle voorzieningen, zoals winkels, OV en ziekenhuis, zo dichtbij is de locatie voor deze groep zeer geschikt. En de omgeving wordt de komende jaren nog aantrekkelijker. 16
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
Foto: gemeente Rotterdam
17
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 1
Uitvoeringsspoor 2 BESTAAND VASTGOED KLIMAATADAPTIEF RENOVEREN EN VERDUURZAMEN De uitdaging voor bestaand vastgoed is dat
voor de periode tot aan 2030, onder andere voor
het gebaseerd is op het klimaat van decennia
het aantrekkelijk inrichten van de leefomgeving.
geleden. Een gegeven is dat deze gebouwen
Vanuit het NPRZ zijn renovatie- en onderhouds-
door het veranderende klimaat steeds kwets-
plannen gemaakt. Een aanzienlijk deel van deze
baarder zijn voor de extremen in de toekomst.
activiteiten vindt plaats op de percelen van de
Vanwege de toestand van de fundering, kwaliteit
woningcorporaties.
van wonen en energieopgaven kiezen grote vastgoedeigenaren, zoals woningcorporaties, nog
De gemeente bezit ook zelf veel (maatschappelijk)
vaak voor sloop en nieuwbouw van complexen.
vastgoed. Dit varieert van parkeergarages, scholen, kinderdagverblijven tot sportcomplexen.
Het Programmakader WeerWoord 2030 geeft
Dit vastgoed wordt door de gemeente beheerd en
een invoeringskaart Bestaand vastgoed, hierop
verduurzaming is voor toekomstbestendig gebruik
staan de percelen met woningen en tuinen in
essentieel. Onder het motto ‘practise what you
woningcorporatiebezit. De helft van de totale
preach’ kan de gemeente laten zien hoe ze zelf
woningvoorraad in Rotterdam is in bezit van
direct bijdraagt aan klimaatadaptieve en toekomst
de woningcorporaties. Deze percelen bieden
bestendige bouwwerken in de stad.
de woningcorporaties mogelijkheden om klimaatadaptieve maatregelen te nemen in de
Veel openbare basisscholen, die in gemeentelijke
gebouwen, op de daken en in de bijbehorende
eigendom zijn, zitten vaak in verouderde panden.
tuinen. De operatie om dit vastgoed te verduur-
Daardoor hebben ( jonge) kinderen, die net als
zamen op het gebied van energietransitie en
ouderen en mensen met een zwakke gezondheid
klimaatadaptatie, biedt een goede kans om
extra kwetsbaar zijn voor hittestress, in de zomer
flinke stappen te zetten. Datzelfde geldt voor
regelmatig les in ontzettend hete klaslokalen.
het reguliere beheer en onderhoud.
Soms worden ze zelfs naar huis gestuurd. Samen met de scholen, de schoolbesturen (dagelijks beheer),
Extra aandacht is er voor de focuswijken binnen
het gemeentelijk vastgoedbedrijf en het programma
het Nationaal Programma Rotterdam Zuid
WeerWoord kunnen we de scholen en schoolpleinen
(NPRZ). Voor deze wijken zijn ambities opgesteld
klimaatbestendiger inrichten.
18
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
Actielijnen
Projecten
Inzet woningcorporaties versterken
• Voorkomen klimaatongelijkheid door in te
• Afspraken maken met 4 grote woningcorporaties over een gezamenlijke aanpak. Deze aanpak vastleggen in de bestaande prestatieafspraken • Het Programmakader WeerWoord 2030 verankeren in de nieuwe woonvisie • Woningcorporaties hebben toegang tot inhoudelijke adviseurs van de gemeente over de opgaven vanuit klimaatadaptatie. Per project kan een integraal klimaatadvies worden opgesteld (een Buurtpaspoort) door deze adviseurs. • (Particuliere) woningeigenaren worden gestimuleerd hun eigen woning toekomstbestendig te maken.
zetten op klimaatadaptatie in wijken met minder draagkrachtige of kwetsbare groepen. Nationaal Programma Rotterdam Zuid: minimaal drie bouwblokken klimaatadaptief inrichten. • Opzetten subsidie regeling klimaatadaptatie voor woningcorporaties.
Eigen vastgoed aanpakken
• Drie aansprekende projecten realiseren binnen
• Het gemeentelijk vastgoed verduurzamen via randvoorwaarden in het onderhoudsprogramma en klimaatadaptatie vastleggen in het uitvoeringsprogramma verduurzaming gemeentelijk vastgoed • Uitbreiden van de aanpak rond groenblauwe schoolpleinen naar meer scholen, kinderdagverblijven, sportaccommodaties en parkeergarages in woonwijken en vastleggen van klimaatadaptatie in het Integraal Huisvestingsplan van onderwijshuisvesting • Stapsgewijze strategie maken voor een aantal onhoudbare gebieden in verband met ongelijke zetting. Dit doen we in samenwerking met woningcorporaties, gemeente en vastgoedeigenaren. Verspreid in Rotterdam zijn wijken met grote effecten van bodemdaling op de leefbaarheid, vooral in onder andere Kralingse Veer, Bloemhof en Vreewijk. De combinatie van sterk verzakte gebieden met verouderde bebouwing zorgt voor veel knelpunten. Bij deze gebieden moet er een stapsgewijze strategie ontwikkeld worden om de bodemdaling en ongelijke zetting aan te pakken. Dit kan voor sommige gebieden de enige toekomstgerichte oplossing zijn om problemen op te lossen die door bodemdaling worden veroorzaakt. • Onderzoeken hoe sportverenigingen duurzaam en klimaatadaptief kunnen worden ingericht, in combinatie met het Integraal Huisvestingsplan Sport.
• Klimaatadaptatie is vastgelegd in het multifunctionele dakenprogramma • Samen met het programma Gemeenschappelijke Tuinen onderzoeken waar klimaatadaptieve maatregelen kunnen worden ingepast.
de gemeentelijke vastgoedportefeuille (o.a. Zoomdak) • Drie scholen klimaatadaptief inrichten • Stimuleren kleine particuliere initiatieven om te vergroenen, het plaatsen van regentonnen, tegelwippen en kleine maatregelen in herstructureringsgebieden, bijvoorbeeld Schiewijk.
Beleidsontwikkeling klimaatthema’s
• Stapsgewijze strategie (korte, middellange
• Het ontwikkelen van beleid rondom hittestress en ‘koeltearmoede’ bij Rotterdammers. Vooral kwetsbare groepen zoals eenzame ouderen, jonge kinderen en zorgbehoevenden lopen extra risico. Daarnaast is hitte ook een thema waarbij sociaaleconomische ongelijkheid een rol speelt. Het is voor huurders met lagere inkomens vaak veel lastiger om hun woning koel te houden dan voor particuliere huiseigenaren met hogere inkomens, die vaak ook een eigen tuin hebben. • Samen met Havenbedrijf verkennen van de mogelijkheden voor klimaatadaptatie in de Rotterdamse haven.
19
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
• Doorzetten subsidieregeling klimaatadaptatie
voor Rotterdammers.
termijn) en aanpak van de problematiek rond ongelijke zetting, bijvoorbeeld in de wijk Bloemhof. Een van de meest zichtbare vormen van bodemdaling is zetting. • Adaptieve herstructurering van bedrijventerreinen
INVOERINGSKAART WONINGCOÖPERATIES
20
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
VOORBEELD PROJECT
URBAN WATERBUFFER AHOY Rotterdam Ahoy en de gemeente realiseren samen een ondergrondse waterbuffer, waarbij jaarlijks 20.000 m3 regenwater kan worden hergebruikt. Dit wordt de Urban Water Buffer Ahoy. Het gehele parkeerterrein van Ahoy en een deel van het Zuidplein worden afgekoppeld, waardoor het regenwater niet langer via de riolering wordt afgevoerd. Het opgevangen regenwater wordt gezuiverd en in diepe bodemlagen geborgen voor drogere periodes. Dit water kan weer worden opgepompt om te gebruiken voor de bewatering van planten, verkoeling, toiletspoeling en evenementen zoals de ijsvloer bij Holiday on Ice. En het water in het Zuiderpark wordt in de zomer ververst om daarmee blauwalg tegen te gaan. De Urban Waterbuffer is een circulair systeem en heeft een positief effect op de wateropgave en droogte. Ook is er een effect op hitte door voldoende gietwater te verzamelen voor de gewenste vergroening in het sterk versteende gebied van Hart van Zuid. Foto: Ahoy
21
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
VOORBEELD PROJECT
ZOOMDAK OUDE NOORDEN In Rotterdam-Noord zijn niet veel koele plekken om buiten te zijn. Het dak van de parkeergarage tussen de Benthuizerstraat, Hooglandstraat, Bingenstraat en de Louwerslootstraat heeft alles om een fijne groene plek te worden. Op dit moment is het dak een kale onbenutte versteende vlakte die bijdraagt aan hittestress, druk op de hemelwaterafvoer, verloedering en vervuiling. Het is een plek vol kansen die tot nu toe niet benut worden. In 2023 wordt een Tuin van de Wijk opgezet op het Zoomdak, een samenwerking tussen GroenGoed, welzijnsorganisatie SOL, de gemeente en Woonstad Rotterdam. Het dak biedt goede kansen voor klimaatadaptieve maatregelen én om er een bruisende plek van te maken voor leuke, leerzame en nuttige activiteiten. Zo kan het dak van een parkeergarage een rol spelen in meer verbinding in de wijk en een grotere betrokkenheid van bewoners bij de buurt.
22
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
VOORBEELD PROJECT
WATERVELD HOCKEYCLUB DELFSHAVEN Bij de uitbreiding van de hockeyvelden voor HC Delfshaven is een bestaand sportveld met een bijdrage vanuit het programma Rotterdams WeerWoord vervangen door een waterveld. Een kunstgras waterveld vraagt veel water voor besproeing om het te kunnen bespelen en is daarmee niet perse duurzaam. Daarom is gekozen voor een ‘krattensysteem’ dat onder het veld ligt. In dit systeem wordt het regenwater opgevangen, waarna het gebruikt kan worden als sproeiwater.
Voorlop ig
Ontwerp
Speeltu
in Hillesl
Foto: Jan de Groen
uis Rott erdam
VOORBEELD PROJECT
Na jaren gericht zijn op sport en bewegen is de speeltuin nu heringericht tot een groene en inclusieve speeltuin waar gezonde kinderen en mindervalide kinderen samen kunnen spelen.
SPEELTUIN HILLESLUIS Bij de opknapbeurt van speeltuin Hillesluis zijn bijna alle stoeptegels vervangen door gras. Tegelijkertijd is er een waterberging geplaatst waarin regenwater wordt opgevangen. Hiermee kunnen het gras en de beplanting worden voorzien van voldoende water. Ook kan Beheer
dersge
Beton
bouw
tegels
het worden gebruikt voor het zand/water-speel-
grijs
Beton tegels rood
werktuig. Met dit project is zowel waterberging als vergroening gerealiseerd. En door het
Asfalt
Valdem
pend
zand
toevoegen van meer groen, gevarieerd groen en Gras
Kunstg ras gr oen
bijvoorbeeld verblijfsplekken voor verschillende Kunstg ras bla uw
diersoorten is de biodiversiteit vergroot.
Halfver hardin g Gebond en rubb ersnip pers
Foto: Speelplan
23
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 2
Uitvoeringsspoor 3 OPENBARE RUIMTE KLIMAATADAPTIEF INRICHTEN EN BEHEREN De gemeente is verantwoordelijk voor het grootste
Het college van B&W heeft in het coalitieakkoord
deel van de openbare ruimte. Hierdoor levert zij
een doelstelling opgenomen: het uitvoeren van
maatwerk per wijk bij (her)inrichting, rioolver-
50 klimaatadaptieve projecten. Het programma
vanging en het beheer van de openbare ruimte.
Rotterdams WeerWoord heeft in de afgelopen
De (her)inrichting en het beheer van de openbare
periode de planningen voor onderhoud, riool
ruimte zijn net als het onderhoud van je tuin of
vervanging en herinrichting geïnventariseerd.
huis continue processen. Daardoor bieden ze veel
Daar is een lijst van 50 aansprekende projecten
mogelijkheden voor het koppelen van klimaat-
uit ontstaan, waarin klimaatadaptieve maatregelen,
adaptieve maatregelen.
groen, mobiliteit en biodiversiteit integraal worden aangepakt. De klimaatadaptieve aansprekende
Via de Stedelijke Programmering Openbare
projecten dragen bij aan de klimaatthema’s: het
Ruimte (SPOR) en de het Programma Overleg
verminderen van hittestress, reduceren van water
Buitenruimte (POB) kunnen de kansen doorlopend
overlast, en droge voeten voor de Rotterdammer.
worden bijgewerkt. Tijdig en in de hele stad
Deze projecten lossen de problemen bij extreme
aansluiten op de planningen voor onderhoud,
neerslag of hitte op die plek op, maar dienen ook
rioolvervanging en herinrichting is de sleutel
als voorbeeld voor de rest van de stad.
tot het uitbreiden van klimaatadaptatieve maatregelen in de openbare ruimte. Dit geldt
Alle projecten in de openbare ruimte moeten
ook voor nieuwe ontwikkelingen, zoals de
bijdragen aan een klimaatbestendige stad.
Stadsprojecten. Veel projecten worden in samen
Daarvoor is nodig bij elk project te bepalen welke
werking met de waterschappen uitgevoerd.
klimaatthema’s er spelen en welke maatregelen er mogelijk zijn. Om dit proces te ondersteunen zijn instrumenten en financiele bijdragen nodig. Deze worden ontwikkeld om klimaatadaptief ontwerpen tot de standaard te maken in Rotterdam.
24
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
Actielijnen
Projecten
Projecten in de openbare ruimte
• Uitvoeren 50 aansprekende klimaatadaptieve
• Organisatie en buitenruimte proces zo inrichten dat het advies voor klimaatadaptatie in de juiste fase wordt
ingepast in alle planprocessen voor de openbare ruimte (herinrichting, beheer en gebiedsontwikkeling). • In kaart brengen van de lange termijn financiële impact van klimaatadaptieve maatregelen in projecten in de
openbare ruimte.
maatregelen, koppelen aan Rotterdam gaat voor Groen, Biodiversiteit en het gemeentelijk rioleringsplan. • Jaarlijks wordt de gemeenteraad in het eerste kwartaal
geïnformeerd over de voortgang en uitvoering van de 50 projecten. • Verbeteren van de klimaatadaptieve maatregelen in
de 7 stadsprojecten (specifiek Schouwburgplein, Prins Alexanderplein en Hofplein). • Het initiatief nemen tot 10 projecten tegen hittestress in
combinatie met Buurtgroen, met speciale aandacht voor NPRZ-wijken.
Sturingsinstrumenten • In de herijking van de Rotterdamse Stijl wordt klimaatadaptatie integraal een plek gegeven. • Standaard programma van eisen Openbare Ruimte ontwikkelen waarbij klimaatadaptatie integraal een plek krijgt. • Functioneel advies water verbreden naar een integraal buitenruimteadvies (6 klimaatthema’s opgenomen).
Buitendijkse gebieden waterveilig • Adaptatiestrategieën ontwikkelen voor buitendijks gebied (start Kop van Feijenoord en Noordereiland).
Uitvoering vergemakkelijken • Creëren van groenblauwe (school)pleinen • Per wijktype worden ontwerpprincipes water ontwikkeld: Voor het centrum en de oude stadswijken radicale
vergroening van de straten en pleinen, voor de tuinsteden vernatting, voor gebieden in diepe polders het ontwikkelen van een uitgebreid oppervlaktewatersysteem (bijv. Zestienhoven).
25
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
• Pleinenaanpak: vergroenen van 15 pleinen,
klimaatadaptatief en biodivers • Masterplan Singels (Rose 2.0) ontwikkelen voor centrum
inclusief Goudsesingel (in samenhang met verdichting centrum - Rotterdamse Mobiliteitsaanpak - WeerWoord).
KOPPELKANSEN PROJECTEN IN DE OPENBARE RUIMTE
26
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
VOORBEELD PROJECT
STADSPROJECT HOFPLEIN Iedereen kent het Hofplein met de mooie fontein, maar ook van het vele verkeer. Door het plein opnieuw in te richten, verandert het Hofplein over een paar jaar van een drukke verkeersrotonde in een groener, dynamisch, stedelijk plein met de fontein nog steeds als bruisend middelpunt. Binnen het stadsproject wordt gezocht naar een betere balans tussen verschillende verkeersstromen, waarbij er ruim baan is voor fietsers en bezoekers van het groene plein. Voetgangers kunnen wandelen of even gaan zitten en genieten van de bomen, planten, de fontein en de kunstwerken van Willem de Kooning. Door de ruim 150 verschillende grote en kleinere bomen wordt het plein een stuk groener en koeler. Naast bomen komen er in de groenvakken planten die bijdragen aan de biodiversiteit. Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde gevoelstemperatuur afneemt met ruim 7 °C wat bijdraagt aan de vermindering van hittestress in de binnenstad. Aan de rand van het plein komt een grote ondergrondse waterberging. Bij hevige regenbuien kan er 1.200 m3 regenwater worden opgeslagen, wat de wateroverlast op straat beperkt. De opgeslagen neerslag wordt in droge perioden gebruikt om de bomen en het overige groen water te geven.
27
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
Foto: Juurlink [+] Geluk Stedenbouw en Landschap
VOORBEELD PROJECT
REGENWATERSYSTEEM – TARWEWIJK In de Tarwewijk speelt een grote rioolopgave. Hier moet in de komende jaren circa 11 kilometer aan rioolbuizen vervangen worden. Dit betekent dat bijna elk straat open gaat. Deze rioolopgave biedt kansen om verschillende klimaatopgaves en -ambities integraal aan te pakken. Door op diverse plekken in de openbare ruimte waterbergingen, waterpleinen en goede afvoerverbindingen naar de omliggende gebieden aan te leggen, pakken we het (regen)watervraagstuk aan. Door gelijktijdig de stadsverwarming door te trekken en bij de herinrichting van de straten meer ruimte te maken voor gevarieerd en schaduwrijk groen, realiseren we een integrale toekomstbestendige wijk. Ook biedt de rioolopgave de kans om de krachten te bundelen met de publiek-private samenwerkingsverbanden in de wijk, bijvoorbeeld voor het aanleggen van voldoende koele plekken. Dit is de kern van een succesvolle gebiedsgerichte aanpak. Foto: Eric Fecken
De stoepen, de wegen, het riool, het groen, de openbare verlichting, duurzaamheid, parkeren, maatregelen in het verkeer en afval problematiek komen samen in de Tarwewijk. De rioolopgave biedt kansen om verschillende opgaven in één keer aan te pakken. 28
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
VOORBEELD PROJECT
ASSENDELFTPLEIN Het Rotterdams WeerWoord heeft het Assendelfplein aangemerkt als een van de 15 pleinen die zij graag klimaat adaptief wil inrichten. Tegelijkertijd wil de Nieuwe Park Rozenburgschool haar schoolplein herinrichten en wil de Krajicek Foundation hun Playground aldaar transformeren naar een sportieve ontmoe tingsplek voor de hele buurt (project The Outdoor Generation). Door deze ontwikkelingen te combineren ontstaat er een unieke kans om het plein grondig te verbeteren en er een veelzijdig buurtplein van te maken. De omvang van de locatie biedt kansen voor waterberging (circa 300 m3) en het creëren van een schaduwrijke plek (om wateroverlast en tevens hittestress tegen te gaan). Daarnaast wordt ongeveer 1200 m2 verharding omgezet naar groen en komen er 7 extra bomen bij. Daarmee kan de plek een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van het buurtklimaat. In opdracht van het Rotterdams WeerWoord zijn inmiddels de ruimtelijke en sociale kansen van het plein in kaart gebracht. In 2022 zijn wensen uit de buurt opgehaald en ligt er nu een schetsontwerp klaar. Die gaan we in 2023 omzetten naar een definitief ontwerp waarna we in de zomer van 2024 tot uitvoering willen overgaan.
29
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 3
Uitvoeringsspoor 4 ALLE ROTTERDAMMERS IN BEWEGING
Het spoor Rotterdammers in Beweging pakt samen
Daarnaast zorgt de gemeente dat de nodige
met de stad, haar bewoners en organisaties de
informatie makkelijk beschikbaar is via verschillende
uitdagingen rondom klimaatverandering aan. Het
kanalen, zoals de website(s), wijkhubs en de lokale
spoor stimuleert en ondersteunt klimaatadaptief
netwerken in de wijken. We koppelen bewustwording,
handelen en vergroot het klimaatbewustzijn bij
klimaatdialogen, educatie, informatievoorziening
bewoners en gebruikers. Dit doen we stadsbreed
en stimulering van klimaatadaptief handelen
en op wijkniveau. Hiervoor werken we bijvoorbeeld
aan de behoeften in de buurt. Dit doen we via de
samen met partners als Opzoomer Mee, Natuurstad
sociale netwerken die al in de buurten aanwezig
en Groen010. Maar we zijn in bepaalde wijken ook
zijn. Stedelijke participatieprogramma’s zijn mooie
actief via de wijkaanpak Rotterdams WeerWoord.
platforms om klimaatadaptatie bij deze sociale
Voor beide niveaus geldt dat er middelen zijn om de
netwerken onder de aandacht te brengen en hen
Rotterdammer zo goed mogelijk te ondersteunen,
te helpen om klimaatadaptieve maatregelen toe te
zoals een subsidieregeling en het initiatieventeam.
passen in de buurt. Voorbeelden zijn Wijk aan Zet, Gezond010, Rotterdam Circulair en het initiatief de
Binnen de wijken werken we aan sterke netwerken
Tuin van de Wijk.
van bewoners en organisaties die zich inzetten voor een betere leefomgeving, op het gebied van
Met onze wijkaanpak dringen we door in de haarvaten
klimaat, maar ook sociaal. Rotterdammers voelen
van de stad, we weten wat er leeft en speelt. Dit
zich gehoord, uitgenodigd, begrepen en vertrouwen
koppelen we op een slimme manier aan de klimaat-
de klimaatadaptatiestrategie van de stad en
opgaves. Kleine initiatieven, zoals vergroeningsacties,
handelen zelf.
leiden na verloop van tijd vaak tot grotere initiatieven en ingrepen in straten en op pleinen. Zo komen we tot
We gaan samen met de Rotterdammers aan de
verbeteringen in de stad die gedragen worden door
slag met projecten rondom klimaatadaptatie.
de bewoners en echt impact hebben. In de komende
We focussen op het verlagen van drempels om
jaren breiden we het aantal wijken waarin we
klimaatadaptief te handelen en waar mogelijk
actief zijn verder uit met de kennis die we hebben
ondersteunen we initiatieven. De acties zijn veelal
opgedaan. Deze wijken selecteren we niet alleen op
gericht op vergroenen en het opvangen van water.
klimaatfactoren, maar ook op sociale factoren.
30
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
Actielijnen
Projecten
Wijkaanpak Rotterdams WeerWoord
• Minimaal 5 klimaatadaptieve acties bij bouwblokken of
• Doorzetten inzet tuinman/tuinvrouw bij rioolvervangingsprojecten • Doorzetten wijkaanpak, waaronder de inzet van sociaal ondernemers, voor minimaal 2 wijken per jaar
binnentuinen in samenspraak met bewoners, zie ook spoor Bestaand Vastgoed.
• Stimuleren van tegelwippen en geveltuinen
• Uitvoeren collectieve regentonnenacties
Samen met Rotterdammers
• Aanleggen van Tuinen van de Wijk als een plek waar
• Aansluiten bij andere gemeentelijke programma’s zoals Wijk aan Zet door in de buurt met bewoners te
praten over de aanpak van Programmakader WeerWoord 2030 en het gebruik van klimaat-wijkkaarten • Samenwerking voortzetten en uitbreiden met stadsbrede partners, zoals Natuurstad en Opzoomer Mee • Stimuleren en faciliteren van klimaatadaptief handelen van Rotterdammers en hun initiatieven • Inzetten op publieke, private en sociale samenwerkingen • Vormgeven van een inclusieve klimaataanpak door Inclusive Climate Action Rotterdam om klimaatongelijkheid
tegen te gaan en tot een aanpak te komen waarbij iedere Rotterdammer kan profiteren van het klimaatbeleid en de uitvoering hiervan. • Particuliere woningeigenaren worden gestimuleerd hun eigen woning toekomstbestendig te maken.
31
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
• Organiseren groenacties in verschillende wijken
men kan samenkomen en leren over onder andere klimaatadaptatie • De Tegeltaxi rijdt voor de Rotterdammers • Doorzetten subsidieregeling klimaatadaptatie
voor Rotterdammers.
WAAR ZIT DE ENERGIE IN DE WIJKEN?
32
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
VOORBEELD PROJECT
SAMENWERKING ROTTERDAMSE PARTIJEN Rotterdamse partijen zoals Opzoomer Mee en Natuurstad bereiken veel verschillende bewoners in de stad. Samen met deze partijen dragen we het belang uit van meer groen, water(berging) en klimaatadaptatie en ondernemen we actie. Het Rotterdams WeerWoord zoekt de samenwerking met partijen die actief zijn in Rotterdam. Op dit moment zijn er al verschillende samen werkingen en deze breiden we graag uit. Door samen te werken met partners kunnen we de krachten bundelen. Zo kunnen we op kinderboerderijen voorbeelden van klimaatadaptieve maatregelen laten zien om kinderen en hun ouders te inspireren hoe ze hun huis, tuin of balkon weerbestendig kunnen maken. Verder hebben de gevestigde partners veelal een groot netwerk in de wijk en daarmee bereik. Op die manier kunnen we op een laagdrempelige manier de Rotterdammers informeren en motiveren om aan de slag te gaan. Foto: Jan van der Ploeg
Door samen te werken met partners kunnen we de krachten bundelen.
33
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
VOORBEELD PROJECT
TUIN VAN DE WIJK Elke wijk in Rotterdam krijgt een Wijkhub. En elke wijk heeft een Huis van de Wijk. Daar voegen we graag een Tuin van de Wijk aan toe, als die er nog niet is. Op deze plekken ontmoeten buurtbewoners elkaar en vinden veel waardevolle buurtactiviteiten plaats. Het aanleggen van een openbare (klimaatadaptieve) Tuin van de Wijk, naast of in de buurt van een Huis van de Wijk of een andere belangrijke wijkontmoetingsplek, is een prima manier om de grote thema’s in de stad rond klimaat, water en groen naar de stoep van de Rotterdammers te brengen en hen te betrekken bij de oplossingen. Binnen in het Huis van de Wijk is extra informatie beschikbaar. In de Afrikaanderwijk is in 2022 de eerste Tuin van de Wijk geopend die is aangelegd volgens de wensen van bewoners en met veel eetbare planten. Tuinen van de Wijk zijn ván de wijk. De tuinen worden ontworpen, aangelegd en beheerd
Foto: Jan de Groen
samen met bewoners en wijkpartijen.
Een Tuin van de Wijk draagt bij aan meer groen, meer waterbuffering, meer biodiversiteit, meer klimaatbewustzijn en -educatie én aan een socialere, gezondere en aantrekkelijke wijk. 34
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
VOORBEELD PROJECT
WIJKAANPAK Met behulp van Klimaatactieteams halen we een breed net op in een wijk: waar zit de energie en wat leeft er onder de bewoners? Dit koppelen we aan de klimaatopgave. Zo komen we tot acties die op de korte termijn de stad mooier en klimaatadaptiever maken, zoals samen tegelwippen. Maar ook stuiten we op grotere projecten die hele pleinen omtoveren tot groene oases. En doordat de bewoners zelf het initiatief nemen voor deze projecten en het Rottterdams WeerWoord deze ondersteunt, hebben die projecten een breed draagvlak en leiden ze vaak tot weer nieuwe ideeën en initiatieven. De Wijkaanpak loopt al in verschillende wijken, zoals Carnisse en het Oude Noorden. In deze wijken zijn diverse groen- en wateracties geweest. De Wijkaanpak is een procesbenadering. Met het klimaatactieteam jagen we in een geselecteerde wijk enkele jaren het klimaatadaptief handelen aan. Daarbij focussen we op wijken die een
Foto: Jan de Groen
klimaatopgave hebben én waar mensen wonen die het meest gebaat zijn bij ondersteuning door het WeerWoord.
35
Groenacties in de wijk leiden tot straten die als gezelliger en mooier worden ervaren. Buren leren elkaar kennen.
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 4
Uitvoeringsspoor 5 STEDELIJKE TRANSITIES KOPPELEN AAN KLIMAATADAPTATIE De stad klimaatbestendig maken moet
Daarnaast leidt de energietransitie binnen de
samengaan met andere grote stedelijke opgaven,
gebiedsgerichte aanpak Aardgasvrije Wijken
zoals de energietransitie, herstel van de biodiver-
tot grote projecten, die kansen bieden om op
siteit en een circulaire economie. Al deze opgaven
buurtniveau klimaatadaptieve maatregelen
leggen een sterke druk op de stedelijke ruimte,
in te passen. Bovendien willen we in en rond
zowel boven- als ondergronds. Daarom zoeken we
Rotterdam de ecologische waarden vergroten en
naar manieren om zoveel mogelijk maatregelen
duurzaam en circulair omgaan met grondstoffen,
en processen te combineren. Zo trekken we
waaronder water.
samen op met het Klimaat Actieplan Rotterdam (KAR). Maar soms zullen duidelijke keuzes
Kortom, om de verschillende transitieopgaven
nodig zijn om te bepalen wat op een bepaalde
te koppelen aan ontwikkelingen in de stad zijn
plek of gebied prioriteit heeft. Het Rotterdams
een integrale aanpak en integrale oplossingen
WeerWoord zet in op slimme combinaties en
noodzakelijk, zowel bij de ontwikkeling van
onderbouwde keuzes.
nieuwe als de verduurzaming van bestaande wijken. Het Rotterdams WeerWoord trekt onder
De ontwikkelingen rondom mobiliteit en
de noemer van de ‘Groenagenda’ hierin samen op
de energietransitie hebben grote invloed
met het programma Rotterdam Gaat voor Groen
op Rotterdam. In de stad worden tot 2030
en Biodiversiteit.
maatregelen genomen die zijn vastgelegd in de Rotterdamse Mobiliteitsaanpak (RMA). Door het aantrekkelijk maken van de stad voor langzaam verkeer en het werken aan verkeersveiligheid, bijvoorbeeld door eenrichtingsverkeer, komt ruimte vrij. Door de ruimte die vrijkomt goed te benutten en wegen en straten groener in te richten, met ruimte voor meer grotere bomen, brede plantvakken waarop kan worden afgewaterd, wadi’s en singels.
36
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 5
Actielijnen
Projecten
Aansluiten bij de energietransitie
• Aansluiten bij energietransitie: verbreden van aardgasvrij
• Verbreden van aardgasvrij naar duurzaam en klimaatadaptieve inrichting van deze wijken. • Ondersteunen en versterken van de klimaataanpak vanuit het Klimaat Actieplan Rotterdam (KAR).
Mobilteit en klimaat • Aansluiten op het programma autoluw. In straten waar bijvoorbeeld de maximumsnelheid wordt verlaagd
van 50 naar 30 km per uur aanhaken met klimaatadaptieve maatregelen
Groen, biodivers en Duurzaam • Ontwikkelen biodivers beplantingsassortiment, standaard groeiomstandigheden, en circulaire irrigatie • Aansluiten bij de ontwikkelingen rondom de bodem en ondergrond, bijvoorbeeld een goede zonering want
ook daar is het druk (warmtenetten, waterleidingen, boomwortels) en koppel deze aan klimaatadaptieve maatregelen (waterberging, ruimte voor groen en bomen) Verken hierbij ook innovatieve mogelijkheden • Integreren van het programmakader WeerWoord 2030 in instrumenten van de afdeling Duurzame
Gebiedsontwikkeling
Gemeentelijk Rioleringsplan • Door het aansluiten bij alle rioolvervangingsprojecten (40 km per jaar) klimaatadaptieve maatregelen in
uitvoering brengen.
37
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 5
naar duurzaam en klimaatadaptieve inrichting van deze wijken.
• Minimaal 5 projecten starten in combinatie met de
energietransitie en de Rotterdamse Mobiliteitsaanpak
KOPPELKANSEN KLIMAAT EN MOBILITEIT
38
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 5
VOORBEELD PROJECT
ZWART JANSTRAAT De Zwart Janstraat is een drukke winkelstraat met veel verkeer. Dit zorgt voor problemen met de verkeersveiligheid en leefbaarheid. Om de straat veiliger te maken voor iedereen en de leefbaarheid te verbeteren is de pilot ‘eenrichtingsverkeer’ uitgerold. In de Zwart Janstraat werd vanaf 14 februari 2022 voor een periode van drie maanden eenrichtingsverkeer ingesteld vanaf de Bergweg richting de Noordmolenstraat. Deze pilot is afgestemd door vooraf, tijdens en na afloop veel contact te hebben met bewoners en ondernemers. Tijdens de pilot zijn de beoogde effecten door een goede en continue monitoring in beeld gebracht. Op basis van deze resultaten heeft het gemeentebestuur besloten het eenrichtingsverkeer in de Zwart Janstraat te handhaven. Door het instellen van eenrichtingsverkeer is er minder ruimte benodigd voor de auto. Vergroening van deze ‘vrijkomende’ ruimte past goed in onze klimaatadaptieve aanpak. Ook in nieuwe projecten kan met (tijdelijk) groen alvast de straat autoluw worden ingericht. De verkeersintensiteit in de omliggende straten is wel toegenomen. De overlast in de omgeving wordt met een aantal aanvullende maatregelen geminimaliseerd.
39
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026 • UITVOERINGSSPOOR 5
Foto: gemeente Rotterdam
FINANCIËN Programma Rotterdams WeerWoord
om het programma Rotterdams WeerWoord
Klimaatschade
In het coalitieakkoord “Een stad” en de achter-
voort te zetten, de subsidieregeling te vervolgen,
De benodigde investering voor klimaatadaptatie
liggende financiële onderbouwing is voor de
lopende beleidsactiviteiten uit te voeren zoals
zijn hoog, maar de kosten van de schade die
Groenagenda € 57 miljoen aan investeringsmid-
de adaptatiestrategieën voor buitendijks gebied,
ontstaat als we niet handelen, zijn nog vele malen
delen voorzien.
onderzoek, monitoring en de programma-organi-
hoger. We werken samen met schadeverzekeraars
satie te bekostigen.
hard aan ‘preventie’, om het verzekeren van
Van het gezamenlijke investeringsbudget voor
klimaatschade ook op de langere termijn
Rotterdam gaat voor Groen, Biodiversiteit en
Het benodigde investeringsbudget voor 2023
betaalbaar te houden. Schade die niet ontstaat
Rotterdams WeerWoord is € 30 mln. nodig
is reeds toegekend vanuit de Rotterdamse
hoeven we immers ook niet te herstellen en dat
voor het realiseren van klimaatadaptieve
Investerings Motor (RIM). Over de toekenning
scheelt veel leed, tijd en geld. Door te investeren
projecten projecten in de openbare ruimte en
voor de jaren 2024-2026 moet nog een definitief
in adaptieve maatregelen streven we er naar
het vergroenen van 15 pleinen. Deze projecten
besluit genomen worden. Dat verloopt via het
ruim 90% van de kosten voor de gemeente van
leveren tegelijkertijd ook een bijdrage aan het
jaarlijkse investeringsvoorstel. De benodigde
klimaatschade te vermijden. Ook werken we
vergroenen van de stad en daarmee aan de colle-
exploitatiemiddelen zijn deels toegekend vanuit
naar aanleiding van de motie “Erken het risico
getarget 20 ha groen. Daarnaast wordt € 4 mln.
het coalitieakkoord. Het resterende deel wordt
van klimaatschade” (22bb7426) uit wat we als
ingezet voor het stimuleren van klimaatadaptieve
vanuit de rioolheffing gedekt.
gemeente voor financiële restrisico’s lopen als
nieuwbouw van maatschappelijk vastgoed.
gevolg van klimaatschade. Met ingang van de Het benodigde budget gebruiken we deels
Voorjaarsnota 2023/1e Herziening 2023 zal het
Het benodigde exploitatiebudget voor de
voor projecten en onderzoek, maar we zetten
risico van klimaatschade opgenomen worden
periode 2023-2026 van € 12 mln. wordt ingezet
het tegelijkertijd in als ‘hefboom’ voor
als niet-kwantificeerbaar risico in de paragraaf
bijdragen van derden zoals waterschappen en
Weerstandsvermogen en risicobeheersing van
woningcorporaties.
de verschillende P&C-producten. Dit zullen we in
De kosten van klimaatadaptatie Klimaatadaptatie zal uiteindelijk standaard moeten gebeuren bij alle activiteiten met impact zijn hoog maar de kosten van op de stad. Daar horen een langjarige planning en structurele financiering bij. De komende jaren de schade die ontstaat als we worden de mogelijkheden hiervoor onderzocht. niet handelen, zijn nog vele malen hoger. 40
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
de daaropvolgende begrotingen blijvend actualiseren en zo mogelijk nader onderbouwen.
Co-financiering
Monitoring en evaluatie
Bij diverse projecten en ruimtelijke plannen
In deze uitvoeringsagenda is voor 2023 tot 2026
die deel uitmaken van de aanpak is cofinan-
benoemd waarop het Rotterdams WeerWoord
ciering mogelijk. Zo hebben we via de tijdelijke
zich focust. We ontwikkelen een Rotterdamse
Impulsregeling Klimaatadaptatie vanuit het
Monitor Klimaatadaptatie. Deze bestaat uit zowel
Samenstelling en redactie
nationale Deltafonds € 4,56 miljoen euro
een uitvoeringsmonitor als een effectenmonitor.
Johan Verlinde, Maartje Visser, Judith Knotters
Colofon en Jorg Pieneman i.s.m. Defacto urbanism,
gekregen om de uitvoering van klimaatadaptatie een impuls te geven. Deze rijksbijdrage wordt
De uitvoeringsmonitor volgt onder andere
Nelen & Schuurmans en het programmateam
nu gebruikt als cofinanciering voor de water(ber-
het aantal, de locaties en het soort projecten.
Rotterdams WeerWoord.
gende) en vergroeningsmaatregelen van enkele
Hiermee kunnen de voortgang en uitvoerings-
Stadsprojecten. Met deze bijdrage kunnen dit
doelen van het Programmakader WeerWoord
Tekstredactie
icoonprojecten voor het Rotterdams WeerWoord
2030 jaarlijks worden getoetst.
Judith Knotters, Jorg Pieneman, Maartje Visser,
worden.
Esmee de Bruin, Chris van Es De effectenmonitor brengt het gecombineerde
Bij projecten in de buitenruimte draagt het
effect in beeld van alle klimaatadaptatiemaat-
Kaartmateriaal en GISdata
Rotterdams WeerWoord de komende jaren bij
regelen op de middellange en lange termijn.
Stadsbeheer afdeling Basisinformatie i.s.m
aan de uitvoeringskosten. Dit doen we op basis
Hiervoor volgen we per klimaatthema een
Defacto urbanism, Nelen & Schuurmans
van urgentie en prioriteiten. De bijdrageregeling
(beperkt) aantal indicatoren. Elke vier jaar wordt
en criteria moeten nog verder worden uitgewerkt.
een rapportage opgesteld over de resultaten van
Kaarten Programmakader WeerWoord
Daarnaast komen deze projecten vaak ook voor
de effectenmonitor, die het gezamenlijke effect
2030 (arcgis.com)
cofinanciering in aanmerking door bijvoorbeeld
van alle inspanningen laten zien.
Vormgeving
de waterschappen, of bij projecten voor bestaand vastgoed door de woningcorporaties. Per project
Vervolgens volgen we ook op het niveau van de
– en dat is maatwerk – brengen we dit in beeld en
uitvoeringssporen of de doelen worden bereikt.
Things To Make And Do
leggen we het vast in een projectovereenkomst.
Als dat nodig is, kunnen we bijsturen door
Webdesign
bijvoorbeeld projecten tussentijds bij te stellen
PMS72
of het initiatief te nemen voor andere projecten. Door de projecten en de ambities te monitoren, kijken we ook naar het behalen van de richting-
Meer informatie
gevende doelen uit het Programmakader WeerWoord 2030.
> rotterdamsweerwoord@rotterdam.nl > rotterdamsweerwoord.nl/professionals > www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdams-weerwoord/
41
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026
42
ROTTERDAMS WEERWOORD • UITVOERINGSAGENDA 2023-2026