[23bb004787] Bijlage 1 behorende bij 23bb004786 over Jaarverslag libellen

Gemeente Rotterdam

Monitoring Natuurmeetnet Rotterdam 2022 Jaarverslag libellen

-

Van:

AJ. Esbeukman

Datum:

22 December 2022

Versie:

Concept

Collegiale toets:

I.K. Beijeman D.O. van der Gaag

i

Inhoudsopgave 1

Inleiding

3

2

Resultaten

4

2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4

Verspreiding Analyse biotopen Groene biotopen: bos, bomen en struweel Zandige biotopen: duinen Waterrijke biotopen: Rivierenen plassen Open en kruidenrijke biotopen:Bermen en polders

4 7 7 7 8 9

3

Bijzonderheden en afwijking van de methodiek

10

3.1 3.2

Afwijking van de methodiek Bijzonderheden

10 10

4

Kwalitatieve analyse

12

4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.2 4.2.1 4.2.2

Groene en waterrijke biotopen Kralingse bos A en B De Tempel Park de Twee heuvels Vroessenpark Waterrijke biotopen Overige bijzonderheden Calandpark Kapittelduinen

12 12 13 13 13 14 14 14 14

Bijlage 1: Grafieken biotoopanalyse

15

Bijlage 2: Meetmomenten en omstandigheden

18

Bijlage 3: Soorten per transect

20

Datum

Pagina

22 december 2022

2 van 20

1

Inleiding De term "Biodiversiteit" slaat op de variatie in levende organismen die worden aangetroffen in een bepaald gebied. De schaalgrootte waarop biodiversiteit gemeten wordt kan uiteenlopen van de gehele aarde tot je eigen achtertuin of zelfs een enkele boom. Biodiversiteit is een belangrijke indicator van de gezondheid van een ecosysteem. Hoe groter de variatie van levende organismen die samenleven (het netwerk van organismen), hoe groter de capaciteit van het ecosysteem om veranderingen te weerstaan en het leven te ondersteunen. Om biodiversiteit te beschermen, is het noodzakelijk om te weten wat er leeft in een gebied en na te gaan welke verschuivingen er optreden. Daarvoor is een gedegen monitoring van belang. Hiermee wordt op een systematische gestandaardiseerde manier over een lange periode gemeten. De gemeente Rotterdam wil weten hoe het gesteld is met de biodiversiteit van de stadsnatuur binnen de gemeentegrenzen. De biodiversiteit loopt wereldwijd terug en daarin wil de gemeente zijn verantwoordelijkheid nemen. De gemeente Rotterdam heeft een Programma en Uitvoeringsagenda Biodiversiteit opgesteld waarin een integrale aanpak gepresenteerd is om de kwaliteit van de stadsnatuur de aankomende jaren te monitoren en te verbeteren.

Hierbij staan twee vragen centraal: ^ Hoe staat het met de biodiversiteit in de gemeente Rotterdam? ^ Hoe gaat het met de ontwikkeling van de biodiversiteit in de gemeente Rotterdam? Het programmateam biodiversiteit van Gemeente Rotterdam heeft hiervoor een monitoringsinstrument (Methode Meetnet Rotterdam) ontwikkeld voor de stad. Hiermee gaat de gemeente Rotterdam de stand van zaken en de kansen voor biodiversiteit in kaart brengen. Er is nog onvoldoende beeld van de stand van de biodiversiteit in de stad en tot nu toe werd er onvoldoende gemonitord. Het is belangrijk voor de biodiversiteit in de stad om aansluiting te vinden bij de grote opgaven in de stad zoals de bouwopgave, klimaatverandering en de energietransitie. Denk aan het zorgen voor meerdere soorten planten in bermen en rondom bomen. Maar ook aan groene daken, groene gevels, tuinen op tussenverdiepingen en groene sportcomplexen, parkeergarages en bedrijventerreinen. Voorliggend jaarrapport gaat in op de resultaten van de libelleninventarisatie die in 2022 is uitgevoerd in de gemeente Rotterdam. Dit gebied omvat het gehele grondgebied binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Rotterdam exclusief het havengebied. Voor deze inventarisatie is gebruik gemaakt van de Methode Meetnet Rotterdam1. Het betreft de eerste inventarisatieronde van de libellen via deze methode. Een start van de monitoring, want meten = weten.

1

Gemeente Rotterdam, 2021. Methode Meetnet Rotterdam.

Datum

Pagina

22 december 2022

3 van 20

2

Resultaten

2.1

Verspreiding Voor alle transecten zijn de coördinaten van het middelpunt genoteerd. Deze coördinaten zijn vervolgens gebruikt om de verkregen data te verwerken in GIS (ArcGIS PRO 2.7). In totaal zijn op 23 transecten libellen gemonitord. De verkregen kaarten geven de verschillen tussen de transecten na één jaar weer (figuur 1 en 2). Met deze gegevens kan nog geen trend worden bepaald, omdat dit het eerste meetmoment betreft. Er zijn in totaal 1275 individuele libellen waargenomen, verdeeld onder 21 gedetermineerde soorten en 4 niet gedetermineerde soorten. Zoeter «ijswijí

Poeldijk

Delft Den HoB'

Maasdijk

Cape Ie aan den Ijssel Schiedam Vlaardingen

\

Vierpolders

.ĒU

Rotterdam

GjîD ^ Ridderkerk

Spijkeniss

Waaŕnëmingen

^leilevoetsluis

1,5 l

3

Figuur 1. Heat-map op basis van aantallen waarnemingen per transect, waarbij lichtblauw weinig waarnemingen en geel veel waarnemingen betreft.

Datum

Pagina

22 december 2022

4 van 20

Zoetermeer

Pljnackŕf Delft

Njíldwijk[7Ĵľ Berņschenhoek

Mddsvldktc

Maasslui?1 Schledar

Rotterdar Rotenburg

Rĩdderkt

jorlugdi Barendrecht

Spĩjkenlsse

Havenhoc

^Hellevoetsli

Oudenhoorn

Soorten

•kelingen Oud-Bel)er

6 Kilometers

Figuur 2. Heat-map op basis van aantallen soorten per transect, waarbij lichtblauw weinig en geel veel soorten betreft.

In 2022 was het hoogst aantal waarnemingen en soorten op transect 412 en 16 respectievelijk. Bij beide gevallen gaat het om de transecten gelegen in het Kralingse bos. De resultaten laten zien dat veruit het hoogst aantal waarnemingen eveneens geteld zijn in biotoop "Bos", met 621 waarnemingen en de meeste soorten ook, met 17 soorten (figuur 3 en 4). Opvallend is dat biotoop "Jonge stadsparken" met 16 soorten een duidelijke tweede plek winnen in de categorie soortendiversiteit.

Datum

Pagina

22 december 2022

5 van 20

700 600 500 400 300 Open, kruidenrijke biotopen

200

■ Waterrijke biotopen 100

■ Zandige biotopen

0

B Groene biotopen

Figuur 3. Het aantal waarnemingen per kernbiotoop en biotoopgroep. 18 16 14 12 10 8 Open, kruidenrijke biotopen

6 4 2 0

lil

■ Waterrijke biotopen ■ Zandige biotopen B Groene biotopen

Figuur 4. Het aantal soorten per kernbiotoop en biotoopgroep.

Datum

Pagina

22 december 2022

6 van 20

2.2

Analyse biotopen

2.2.1

Groene biotopen: bos, bomen en struweel Onder groene biotopen vallen de stadsparken en bos. Binnen deze biotopen zijn 18 soorten waargenomen (tabel 1). De meest voorkomende soort is het lantaarntje gevolgd door de watersnuffel. Andere soorten die met enige regelmaat zijn waargenomen binnen groene biotopen zijn de grote roodoogjuffer, variabele waterjuffer, kleine roodoogjuffer en azuurwaterjuffer. De platbuik is slechts enkele keren waargenomen in deze biotopen.

Tabel 1. Aantallen waargenomen libelsoorten in groene biotopen per transect en biotoop. Jonge stadsparken Bos Historische stadsparken Kralingsebos A Kralingsebos B De Het Park Park de Twee heuvels Tempel azuurwaterjuffer 32 1 13 blauwe glazenmaker 1 2 bloedrode heidelibel 3 2 bruine korenbout 3 1 2 1 2 gewone oeverlibel 2 1 grote keizerlibel 5 grote roodoogjuffer 19 37 14 2 1 heidelibel (soort 10 6 onbekend) houtpantserjuffer 1 1 1 kleine roodoogjuffer 7 4 10 20 17 59 62 lantaarntje 106 46 paardenbijter 1 1 3 platbuik 1 3 2 2 steenrode heidelibel variabele waterjuffer 11 32 3 vroege glazenmaker 4 1 2 1 6 vuurjuffer 3 1 1 watersnuffel 15 245 312 27 65 119 Totaal 208

2.2.2

Vroessenpark 1

2 1 1

1

6

Zandige biotopen: duinen Onder zandige biotopen vallen de Kapittelduinen en het Calandpark. Binnen deze biotopen zijn 10 soorten waargenomen (tabel 2). Veruit de meest voorkomende soortgroep is de heidelibel. Een andere soort die met enige regelmaat is waargenomen binnen zandige biotopen is de zuidelijke keizerlibel, een soort exclusief voor duinbiotoop. Ook de tengere grasjuffer en de viervlek zijn enkel in dit biotoop waargenomen. Het transect Calandpark heeft als enige transect geen waarnemingen.

Datum

Pagina

22 december 2022

7 van 20

Tabel 2. Aantallen waargenomen libelsoorten in zandige biotopen per transect en biotoop.

Duinen Kapittelduinen A bruine korenbout gewone oeverlibel grote keizerlibel grote roodoogjuffer heidelibel (soort onbekend) lantaarntje pantserjuffer (soort onbekend) tengere grasjuffer viervlek zuidelijke glazenmaker Totaal

2.2.3

2 15

3 20

Kapittelduinen B 2 2 1 3 22 2 3 2 1 4 42

Calandpark

0

Waterrijke biotopen: Rivieren en plassen Onder waterrijke biotopen vallen de zoete rivieren, plassen en getijderivier de Nieuwe Maas. Binnen deze biotopen zijn 15 soorten waargenomen (tabel 3). Veruit de meest voorkomende soort is het lantaarntje gevolgd door de gewone oeverlibel. Andere soorten die met enige regelmaat zijn waargenomen binnen waterrijke biotopen zijn de grote keizerlibel en de paardenbijter.

Tabel 3. Aantallen waargenomen libelsoorten in waterrijke biotopen per transect en biotoop. Getijdenrivier Nieuwe Maas Plassen Eiland van Nassauhaven Visserijgriend Bergse Zevenhuizerplas Brienenoord voorplas 1 1 blauwe glazenmaker 1 bloedrode heidelibel 1 bruine korenbout 1 bruinrode heidelibel 2 echte libel (onbekend) 1 gewone oeverlibel 3 3 1 4 1 grote keizerlibel houtpantserj uffer 22 2 7 12 lantaarntje 13 paardenbijter 1 1 2 1 steenrode heidelibel 2 variabele waterjuffer 3 vroege glazenmaker 3 waterjuffer (onbekend) 1 watersnuffel 22 30 2 20 16 Totaal

Zoete rivieren Rotte Schie

2

1

6

1 1

4

5

10

Datum

Pagina

22 december 2022

8 van 20

2.2.4

Open en kruidenrijke biotopen: Bermen en polders Onder open en kruidenrijke biotopen vallen dijken, waterkeringen en bermen en veenweide en kleipolders. Binnen deze biotopen zijn 13 soorten waargenomen (tabel 4). Veruit de meest voorkomend soort is het lantaarntje. Andere met regelmaat waargenomen soorten zijn de kleine roodoogjuffer, vroege glazenmaker, grote roodoogjuffer en grote keizerlibel.

Tabel 4. Aantallen waargenomen libelsoorten in open kruidenrijke biotopen per transect en biotoop. Dijken, waterkeringen en bermen infra

bruinrode heidelibel gewone oeverlibel grote keizerlibel grote roodoogjuffer heidelibel (soort onbekend) houtpantserjuffer kleine roodoogjuffer lantaarntje paardenbijter variabele waterjuffer vroege glazenmaker vuurjuffer watersnuffel Totaal

Groene kruisweg

Honingerdijk

1 6

2

Nieuwlandsedijk

Prinsenlaan

Smeetslandsedijk 1

1 2 7

6 9 4

1

4

7

15

5 2

11

13 11

26 3

5

Veenweide en kleipolders Ommoordse veld 2

28

Veerhuisei land 1

28

43

6 5

1

14

3

1 1

4

43

4

58

5

86

32

44

Datum

Pagina

22 december 2022

9 van 20

3

Bijzonderheden en afwijking van de methodiek De libelinventarisatie van 2022 betreft de eerste uitvoering van het meetnet Biodiversiteit, waarbij de werkbaarheid van de methodiek en de keuze van de transecten is getoetst. Hierdoor zijn tijdens de tellingen verschillende complicaties aan het licht gekomen. Deze worden in dit hoofdstuk besproken.

3.1

Afwijking van de methodiek Tijdens de libelinventarisatie van 2022 was het door een combinatie van capaciteitsproblemen en weersomstandigheden noodzakelijk een deel van de tellingen uit te voeren buiten het optimale seizoen. Deze tellingen zijn in de eerste week van oktober uitgevoerd. In deze periode zijn, verdeeld over twee transecten "Groene kuisweg" en "Vroessenpark", één waarneming gedaan van een Paardenbijter in het Vroessenpark. Dit is aanzienlijk minder dan in eerdere bezoeken aan transect "Groene kruisweg", maar vergelijkbaar met eerdere bezoeken aan transect "Vroessenpark". Tijdens de uitvoering van de inventarisatie bleek een deel van het transect "Veerhuiseiland" niet vrij toegankelijk. Dit kwam door een afgezet stuk weiland wat begraasd werd door runderen. Hierdoor was het niet mogelijk om bij alle vijf de veldbezoeken de volledige 250 meter te lopen. Bij alle veldbezoeken bleek het transect "Calandpark" volledig verdroogd. Hierdoor kon de methodiek van de libellenmonitoring niet tot op de letter uitgevoerd worden. De methode omschrijft dat de telling van libellen langs de oever van een waterpartij gelopen dient te worden, welke volledig afwezig was in dit gebied. Om de telling zo correct als mogelijk uit te voeren is er gekozen om de telwijze zoals beschreven in de Methode Meetnet Rotterdam, van de dagvlindertelling aan te houden.

Dit wordt gedaan door 2,5 meter aan beide kanten van het transect te kijken en 5 meter naar boven.

3.2

Bijzonderheden Bij het tweede veldbezoek aan het transect "Prinsenlaan" bleek het overgrote deel van de oever overgroeid met riet (figuur 5). Hierdoor was het water en de oever lastig te zien. Het was niet mogelijk om het transect hierop aan te passen.

Datum

Pagina

22 december 2022

10 van 20

9F.İ+W

-

,

Figuur 5. Transect prinsenlaan met een dichte rietkraag.

Datum 22 december 2022

Pagina 11 van 20

4

Kwalitatieve analyse

4.1

Groene en waterrijke biotopen De resultaten laten zien dat in groene biotopen meer waarnemingen zijn gedaan dan waterrijke biotopen. Hoewel het omgekeerde in eerste instantie verwacht zou worden, gezien de voorkeur voor een waterrijke omgeving van libellen.

4.1.1

Kralingse bos A en B De transecten uit het groene biotoop "bos", "Kralingse bos A" en "Kralingse bos B" tellen veruit de meeste waarnemingen. De transecten staan beschreven als groen biotoop en bosgebied, echter liggen ze eveneens in zeer waterrijk gebied. Transect "Kralingse bos A" betreft een watergang met natuurvriendelijke oevers, die een milde overgang hebben naar het water en diverse vegetatie zowel op de oever als in het water (figuur 6). Daarnaast kent de omgeving vele soorten wateren met een relatief goede waterkwaliteit wat eveneens de hoge aantallen waarnemingen kan verklaren. Voor transect "Kralingse bos B" gaat het om een rechte watergang met relatief weinig begroeiing aan de telzijde, maar veel riet aan de andere zijde van de watergang (figuur 7). Kralingse Bos B betreft een sloot met een breedte ongeveer 3 meter met lage houten beschoeiing aan de telzijde. Qua aantallen was dit transect de drukste, met enkele veelvoorkomende soorten zoals de watersnuffel. Waarom dit specifieke transect zo druk was is mogelijk te verklaren door de omgeving, echter is dit niet met zekerheid te stellen. De transecten samen zijn de uitschieter voor transecten met groene biotopen. Ook voor de andere biotopen geldt dat op de transecten "Kralingse Bos A en B" de meeste waarnemingen zijn gedaan.

ï,r

v-

-w

į«»ÿ

ľíìfc? •ţfm"i.ņ

mWi i*^___i_^_______________________ ’iřiM&rW _ í_-

Figuur 6. Foto's ter impressie van het transect "Kralingse bos A".

Datum

Pagina

22 december 2022

12 van 20

[I-- V-1 v

43» 'ZįįŞňfr

Figuur 7. Foto ter impressie van het transect "Kralingse bos B"

4.1.2

■Éj&ļįŕňfeř iSiaĩfe1

s*«ŕjg

ćM'iÉÈ

fa .

'V’įį; -J

De Tempel Het natuurgebied en transect ''De Tempel" telt in verhouding met het Kralingse bos weinig waarnemingen, hoewel het gebied hoog geprezen staat als natuurgebied. Het betreft een bosrijk landgoed met verscheidene waterpartijen. Het transect loopt door het eerste deel van het landgoed, nabij de ingang in het westen van het gebied. De wateren grenzend aan het transect betreffen een sloot met een sterk eutroof karakter die het gebied grenst met een weg en enkele beekjes welke sterk overschaduwd zijn en weinig begroeiing bevatten. Deze kenmerken kunnen de lage aantallen verklaren.

4.1.3

Park de Twee heuvels In contrast met transect "de Tempel" heeft het jonge stadspark "Park de Twee heuvels" relatief veel waarnemingen en soorten. Het transect loopt langs een waterstuk met deels natuurvriendelijke oevers, variabele vegetatie, zowel langs de oever als in het water en een variabel karakter in het algemeen. Deze kenmerken kunnen de hoge aantallen libellen verklaren.

4.1.4

Vroessenpark Het andere jonge stadspark "Vroessenpark" daartegen telt in verhouding weinig libellen. Dit kan verklaard worden door het sterk eutrofe karakter van wateren op delen van het transect en de dichte begroeiing van riet, waardoor oevers slecht te zien waren op andere delen van het transect. Daarnaast kent de omgeving weinig diversiteit aan vegetatie in de waterrijke delen.

Datum

Pagina

22 december 2022

13 van 20

4.1.5

Waterrijke biotopen Onder waterrijke biotopen vallen de transecten ''Eiland van Brienenoord'', ''Nassauhaven, Visserijgriend'', ''Bergse voorplas", ''Zevenhuizerplas'', ''Rotte en Schie''. Bij het transect ''Eiland van Brienenoord'' gaat het om een in 2021 vernieuwd landschap, waarbij het transect deels loopt over een zandige getijde oever en deels over een vlonderpad. Bij het lopen van het transect loop je niet direct langs de waterkant, echter is de afstand afhankelijk van het getijde. Ondanks de jonge aard van de omgeving is het alsnog het transect met de meeste waarnemingen binnen waterrijke biotopen. De transecten Visserijgriend en de plassen volgen dit transect met een vergelijkbaar resultaat. De Nassauhaven telde enkel twee waarnemingen. Het gaat om een oever met veel en diverse begroeiing langs een verharde kade. Mogelijk is het lage totaalbeeld te verklaren door de dichte begroeiing en de kwaliteit en aard van het water, wat snel de diepte in gaat en weinig vegetatie in en op het water heeft. Dit laatste is vergelijkbaar met de rivieren Rotte en Schie. Welke beide ook relatief weinig waarnemingen hebben.

4.2

Overige bijzonderheden

4.2.1

Calandpark Uit de resultaten blijkt dat bij het transect "Calandpark" geen waarnemingen zijn gedaan. Vermoedelijk komt dit door de geheel verdroogde aard van het transect waardoor dit geen juiste weerspiegeling is van het algehele gebied. Tijdens de veldbezoeken zijn namelijk meerdere waarnemingen van libelsoorten gedaan buiten het transect, zoals bij het vlindertransect in dit deel en dieper in het park. Het is mogelijk dat er in de loop der jaren verandering zal komen in de aard van het transect en het aantal waarnemingen dat er gedaan worden.

4.2.2

Kapittelduinen Als laatste de transecten "Kapittelduinen A" en Kapittelduinen B". Deze transecten zijn bijzonder vanwege het karakter en biotoop van de omgeving. Ze tellen niet bijzonder veel soorten, echter is er één soort waargenomen die nergens anders voor komt, namelijk de Zuidelijke glazenmaker. Deze soort is een zeldzame soort voor Nederland die op geringe plekken een vaste voortplantingsplaats heeft. De Kapittelduinen van Hoek van Holland is hier één van. Omdat het een bekend territorium is, is het niet verrassend om de soort waar te nemen, echter is het wel interessant om te zien dat de soort zich hier nog steeds bevindt.

Datum

Pagina

22 december 2022

14 van 20

Bijlage 1: Grafieken biotoopanalyse 300 250 200 150 b Jonge stadsparken

100

a Historische stadsparken a Bos

50 0 VO

VA' Aí

A'

A' vO

Mí» v\y vO*

\y

«V ..A'

vA'

A

KW//#//*/'/#'*

•ŵ* vcř ^ «ïr **\cF 4

aq

'o .ź5,

„eř ^ xcr

Figuur B1. Aantallen waargenomen soorten binnen groene biotopen.

Datum

Pagina

22 december 2022

15 van 20

40 35 30 25 20

10 5 0

Figuur B2. Aantallen waargenomen soorten binnen zandige biotopen.

60 50 40 30 a Zoete rivieren 20

a Plassen Getijdenrivier Nieuwe Maas

10 0

š?JT ve ŕf' «Ģ cf ^ ^ íT ^ cT vS» -řvö- «,á“vpvíS ^cř *

^é

tř ^

Figuur B3. Aantallen waargenomen soorten binnen waterrijke biotopen.

Datum

Pagina

22 december 2022

16 van 20

160

140 120 100 80 60

■ Veenweide en kleipolders

40

■ Dijken, waterkeringen en bermen infra

20 0

r ^

^ ļśř «P® vfT kP

^ ^ ^ té' sŕ įř jŕ jŕ ■ŕsŕ -Z ^ pt ^

Figuur B4. Aantallen waargenomen soorten binnen open, kruidenrijke biotopen.

Datum 22 december 2022

Pagina 17 van 20

Bijlage 2: Meetmomenten en omstandigheden Tabel B1. Gegevens verkregen per meetmoment tijdens de inventarisatie van 2022. De Bewolking is in X, de temperatuur in C en de windkracht op de schaal van Beaufort. Transectcode 1L1 1L1 1L1 1L1 1L1 1L2 1L2 1L2 1L2 1L2 2L1

Naam

Ronde

Datum

Tijd

Bewolking

Temperatuur

Windkracht

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1

9-mei 17-jun 6-jul 2-aug 15-sep 11-mei 20-jun 13-jul 4-aug 5-sep 7-jun

13:40 10:30 11:00 12:08 12:00 15:00 11:10 14:05 10:45 11:06 13:40

0 0 100 40 90 50 0 0 50 10 100

21 23 19 24 18 19 17 26 23 26 17

1 1 1 3 3 3 2 3 2 3 2

2

29-jun

13:30

0

27

3

3

28-jul

13:50

0

21

4

4

18-aug

11:14

40

22

3

5

22-sep

12:44

5

18

1

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1

9-mei 17-jun 6-jul 2-aug 6-okt 4-mei 16-jun 5-jul 3-aug 8-sep 4-mei 16-jun 5-jul 3-aug 8-sep 16-mei 23-jun 15-jul 12-aug 12-sep 16-mei 23-jun 15-jul 12-aug 12-sep 12-mei 15-jun 18-jul 11-aug 21-sep 7-jun

11:00 13:15 13:50 14:19 13:23 12:55 14:00 11:40 09:30 12:16 14:00 13:05 13:10 10:39 11:26 11:20 10:30 13:20 11:27 11:46 12:20 11:15 13:50 11:04 11:33 13:50 11:05 10:35 10:24 12:59 14:45

0 0 100 0 0 25 0 0 10 40 0 0 0 0 40 100 100 0 0 5 100 0 30 0 10 60 0 0 0 40 50

18 27 19 25 16 13 23 20 22 20 15 22 21 24 18 22 23 21 30 22 21 24 21 28 22 18 22 25 27 17 18

1 1 1 4 3 1 1 2 1 2 1 1 3 1 4 4 4 4 2 2 4 2 3 2 3 4 1 1 1 1 3

2

29-jun

12:05

0

26

3

3

28-jul

15:15

35

22

4

4

18-aug

12:22

30

24

2

5

22-sep

11:40

0

16

1

9L2 9L2 9L2 9L2 9L2 9L3 9L3 9L3 9L3 9L3 10L1 10L1 10L1 10L1 10L1 10L2 10L2 10L2

Het Park Het Park Het Park Het Park Het Park De Tempel De Tempel De Tempel De Tempel De Tempel Park de Twee Heuvels Park de Twee Heuvels Park de Twee Heuvels Park de Twee Heuvels Park de Twee Heuvels Vroessenpark Vroessenpark Vroessenpark Vroessenpark Vroessenpark Kralingsebos A Kralingsebos A Kralingsebos A Kralingsebos A Kralingsebos A Kralingsebos B Kralingsebos B Kralingsebos B Kralingsebos B Kralingsebos B Kapittelduinen A Kapittelduinen A Kapittelduinen A Kapittelduinen A Kapittelduinen A Kapittelduinen B Kapittelduinen B Kapittelduinen B Kapittelduinen B Kapittelduinen B Calandpark Calandpark Calandpark Calandpark Calandpark Eiland van Brienenoord Eiland van Brienenoord Eiland van Brienenoord Eiland van Brienenoord Eiland van Brienenoord Nassauhaven Nassauhaven Nassauhaven Nassauhaven Nassauhaven Visserijgriend Visserijgriend Visserijgriend Visserijgriend Visserijgriend Zevenhuizerplas Zevenhuizerplas Zevenhuizerplas Zevenhuizerplas Zevenhuizerplas Bergse Voorplas Bergse Voorplas Bergse Voorplas

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3

9-jun 27-jun 20-jul 18-aug 22-sep 12-mei 15-jun 18-jul 11-aug 21-sep 6-mei 22-jun 11-jul 8-aug 7-sep 2-5-2022 13-jun 4-jul

11:30 11:35 14:35 12:49 10:59 14:45 13:30 12:30 11:53 14:24 14:00 12:55 11:00 12:09 11:08 13:00 11:00 12:15

25 100 30 30 10 0 0 0 0 100 25 0 100 10 20 0 25 40

17 19 24 24 16 18 22 29 28 17 19 23 18 22 21 16 16 20

2 1 3 3 1 4 1 1 2 0 1 2 1 3 4 1 1 2

10L2

Bergse Voorplas

4

1-aug

10:57

40

19

2

2L1 2L1 2L1 2L1 2L2 2L2 2L2 2L2 2L2 4L1 4L1 4L1 4L1 4L1 4L2 4L2 4L2 4L2 4L2 7L1 7L1 7L1 7L1 7L1 7L2 7L2 7L2 7L2 7L2 7L3 7L3 7L3 7L3 7L3 9L1 9L1 9L1 9L1 9L1

Opmerkingen

Transect gemaaid

Randen riet verwijderd

Gebied gemaaid

Gebied gemaaid T ransect volledig verdroogd T ransect volledig verdroogd

Delen van het riet gemaaid

Plaatselijk oevervegetatie verwijderd voor het vervangen van aanmerings(?)plankjes. T ransect recent gemaaid

Datum

Pagina

22 december 2022

18 van 20

10L2 11L1 11L1 11L1 11L1 11L1 11L2 11L2 11L2 11L2 11L2 12L1 12L1 12L1 12L1 12L1 12L2 12L2 12L2 12L2 12L2 13L1 13L1 13L1 13L1 13L1 13L2 13L2 13L2 13L2 13L2 13L3 13L3 13L3 13L3 13L3 13L4 13L4 13L4 13L4 13L4 13L5 13L5

Bergse Voorplas Rotte Rotte Rotte Rotte Rotte Schie Schie Schie Schie Schie Ommoordse Veld Ommoordse Veld Ommoordse Veld Ommoordse Veld Ommoordse Veld Veerhuiseiland Veerhuiseiland Veerhuiseiland Veerhuiseiland Veerhuiseiland Smeetlandsedijk Smeetlandsedijk Smeetlandsedijk Smeetlandsedijk Smeetlandsedijk Honingerdijk Honingerdijk Honingerdijk Honingerdijk Honingerdijk Nieuwlandsedijk Nieuwlandsedijk Nieuwlandsedijk Nieuwlandsedijk Nieuwlandsedijk Groene Kruisweg Groene Kruisweg Groene Kruisweg Groene Kruisweg Groene Kruisweg Prinsenlaan Prinsenlaan

5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2

1-sep 6-mei 22-jun 11-jul 8-aug 7-sep 11-mei 20-jun 13-jul 4-aug 5-sep 6-mei 22-jun 11-jul 8-aug 7-sep 11-mei 20-jun 20-jul 4-aug 5-sep 2-jun 29-jun 27-jul 25-aug 22-sep 9-jun 27-jun 20-jul 18-aug 15-sep 3-jun 23-jun 15-jul 12-aug 12-sep 2-jun 30-jun 27-jul 25-aug 3-okt 4-mei 16-jun

12:24 11:20 15:00 12:50 10:07 12:31 13:55 11:50 13:30 10:08 10:12 12:20 14:30 12:30 10:17 12:15 11:45 12:45 15:55 11:16 09:36 11:05 14:30 13:10 10:42 13:33 11:00 11:00 15:00 13:16 10:04 13:45 14:00 12:15 12:29 12:29 13:15 10:50 11:15 12:22 13:28 15:20 11:50

0 0 0 30 60 15 25 0 0 100 30 0 0 30 80 10 0 0 35 80 10 0 50 100 10 0 50 100 35 20 80 0 100 0 0 5 0 0 0 60 100 0 0

23 15 24 20 20 23 18 17 25 23 24 17 23 20 21 23 16 18 25 24 23 15 27 19 28 19 16 19 24 24 17 21 28 19 30 22 17 22 17 31 17 15 21

4 1 2 1 2 4 4 3 3 4 2 1 1 1 2 4 4 3 2 3 3 1 3 2 2 2 2 1 3 3 3 4 2 2 2 3 1 2 2 2 1 1 1

13L5

Prinsenlaan

3

5-jul

14:50

55

19

3

13L5

Prinsenlaan

4

3-aug

11:45

0

24

3

13L5

Prinsenlaan

5

8-sep

10:38

100

18

3

Randen langs de paden gemaaid Riet deels recent gemaaid Transect deels niet toegankelijk Transect deels niet toegankelijk Transect deels niet toegankelijk Transect deels niet toegankelijk Transect deels niet toegankelijk Deels begraasd Ander deel begraasd Veel eendenkroos

Door het riet is het water en de oever in het tweede deel bijna niet zichtbaar. Door het riet is het water en de oever in het tweede deel bijna niet zichtbaar. Door het riet is het water en de oever in het tweede deel bijna niet zichtbaar. Door het riet is het water en de oever in het tweede deel bijna niet zichtbaar.

Datum

Pagina

22 december 2022

19 van 20

Bijlage 3: Soorten per transect Tabel B2. Waargenomen soorten per transect. Ongedetermineerde soorten zijn hier buiten beschouwing gelaten. Het Park De Tempel Park de twee Vroessenpark Kralingsebos A Kralingsebos B Kapittelduinen Kapittelduinen Calandpark A B Heuvels

1L1

1L2

2L1

2L2

Eiland van Brienenoord

Nassauhaven

Visserijgriend

9L2

9L3

Kleine roodoogjuffer Lantaarntje Vroege glazenmaker

9L1

7L1

7L2

7L3

Zevenhuizerplas Bergse Voorplas Rotte

Schie

10L1

11L2

Ommoordse veld

Veerhuis eiland

Bruinrode heidelibel Lantaarntje Vroege glazenmaker Vuurjuffer

Gewone oeverlibel Lantaarntje

Azuurwaterjuffer Blauwe Gewone oeverlibel glazenmaker Bloedrode Lantaarntje Houtpantserjufferheidelibel Lantaarntje Bruine korenbout Paardenbijter Steenrode Platbuik Gewone heidelibel Vroege oeverlibel Variabele Grote keizerlibel glazenmaker waterjuffer Grote Vroege roodoogjuffer glazenmaker Houtpantserjuffer Watersnuffel Kleine roodoogjuffer Lantaarntje Paardenbijter Steenrode heidelibel Vroege glazenmaker Watersnuffel

4L1

10L2

Lantaarntje Blauwe glazenmaker Bruinrode heidelibel Gewone oeverlibel Grote keizerlibel Lantaarntje Paardenbijter Steenrode heidelibel Smeetlandsedijkk

Bruine korenbout Gewone Blauwe glazenmaker Gewone oeverlibel oeverlibel Lantaarntje Bloedrode Grote keizerlibel Paardenbijter heidelibel Grote keizerlibel Lantaarntje Paardenbijter Lantaarntje Vroege Variabele glazenmaker waterjuffer Watersnuffel

Bruinrode heidelibel Gewone oeverlibel Grote keizerlibel Grote roodoogjuffer Kleine roodoogjuffer Lantaarntje Variabele waterjuffer Vroege glazenmaker

Grote keizerlibel Paardenbijter Vroege glazenmaker

13L1

Honingerdijk

13L2

4L2

Azuurwaterjuffer Azuurwaterjuffer Grote keizerlibelBruine Blauwe korenbout Bloedrode Zuidelijke glazenmaker glazenmaker Gewone heidelibel oeverlibel Bruine korenbout Gewone oeverlibel Grote Gewone Grote keizerlibel keizerlibel oeverlibel Grote Grote keizerlibel Grote roodoogjuffer roodoogjuffer Grote roodoogjuffer Kleine Lantaarntje Houtpantserjufferroodoogjuffer Tengere Lantaarntje grasjuffer Kleine roodoogjuffer Paardenbijter Viervlek Platbuik Zuidelijke Lantaarntje Paardenbijter Variabele glazenmaker Platbuik waterjuffer Vroege Variabele waterjuffer glazenmaker Watersnuffel Vroege glazenmaker Vuurjuffer Watersnuffel 11L1

Bruine korenbout Gewone Gewone oeverlibel oeverlibel Lantaarntje Houtpantserjuffer Lantaarntje

Nieuwlandsedijk

13L3

Gewone oeverlibel Grote keizerlibel Grote roodoogjuffer Houtpantserjuffer Kleine roodoogjuffer Lantaarntje Paardenbijter Vroege glazenmaker Watersnuffel

12L1

Groene kruisweg

13L4

Grote keizerlibel Grote roodoogjuffer Kleine roodoogjuffer Lantaarntje Paardenbijter Vroege glazenmaker

12L2

Prinsenlaan

13L5

Lantaarntje

Datum

Pagina

22 december 2022

20 van 20