[23bb004062] Presentatie CEPHIR over gezondheid Expertmeeting Gezondheidsbeleid ZWCS 310523

Centre for Effective Public Health In the larger Rotterdam area

Onderwijs

Onderzoek

Kennisuitwisseling

Vernieuwing samenwerking CEPHIR 2023 - 2027

(ON)GEZONDHEID = COMPLEX

PRODUCT VAN MAATSCHAPPELIJKE OMSTANDIGHEDEN

Gemeente Rotterdam, 9 juni 2023

Fleur ter Ellen | Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus Medisch Centrum | f.terellen@erasmusmc.nl

GEZONDHEID IS EEN REFLECTIE VAN SOCIAALECONOMISCHE POSITIE

Pharos, 2022; Vzinfo, 2022

FOCUS OP INDIVIDUELE RISICOFACTOREN • Epidemie van obesitas: • Focus op verstoorde energiebalans • Oplossingen? Beter gezondheidsvaardigheden, gedragsverandering

• Maar is dit wel zo?

• Individuele leefstijlinterventies worden minder vaak gebruikt door en minder goed volgehouden door groepen met het meeste gezondheidspotentieel

FOCUS OP INDIVIDUELE RISICOFACTOREN: WAT ZIEN WE OVER HET HOOFD? 1. Het complete plaatje

2. Gedrag van een individu is niet onafhankelijk van dat van andere mensen

3. Risicofactoren hangen samen en versterken elkaar

1. HET COMPLETE PLAATJE

ONZE LEEFOMGEVING IS VERANDERD

EN DIT ZIJN VOORAL ONGUNSTIGE ONTWIKKELINGEN IN LAGE INKOMENSWIJKEN ..

CEPHIR, Rotterdam, 2019

"MAKEN" MENSEN "ONGEZONDE KEUZES" IN EEN VACUUM?

OPKOMST VAN COMMERCIËLE DETERMINANTEN VAN GEZONDHEID

GEVEN VORM AAN ONZE FYSIEKE EN SOCIALE OMGEVING

FOCUS OP LEEFSTIJL HEEFT ONGEWENSTE CONSEQUENTIES Mate van het obesitas probleem

Korte termijn oplossingen

Populariteit van individuele leefstijl interventies

Lange termijn mislukking

Pogingen om de onderliggende oorzaken aan te pakken

Stedelijke cultuur

Kracht van de onderliggende oorzaken van obesitas Stedelijke bevolking

Newell et al. (2007)

2. GEDRAG INDIVIDU IS NIET ONAFHANKELIJK VAN DAT VAN ANDERE MENSEN: SOCIALE NORMEN

Crielaard et al., 2020

SYSTEEM ACHTER

SOCIALE NORMEN

Dus: gedrag beïnvloeden door boodschap van gezond gewicht af te geven, zal onvoldoende helpen als de norm anders zegt

3. RISICOFACTOREN HANGEN MET ELKAAR

SAMEN EN VERSTERKEN ELKAAR

15

Het complexe web van de "oorzaken van oorzaken" van obesitas

Voedselomgeving Beweegomgeving

Sociaaleconomische omgeving

Sociaalpolitieke omgeving

Gids voor een Integraal Obesitas preventiebeleid: een Systeemaanpak (GIOS)

Sociaaleconomische omgeving

Ter Ellen et al., 2023 work in progress

Het complexe web van de "oorzaken van oorzaken" van obesitas

Voedselomgeving Beweegomgeving

Sociaaleconomische omgeving

Sociaalpolitieke omgeving

Gids voor een Integraal Obesitas preventiebeleid: een Systeemaanpak (GIOS)

ONGEZONDE VOEDSELOMGEVING EN ONGUNSTIGE SOCIAALECONOMISCHE OMSTANDIGHEDEN VERSTERKEN ELKAAR

Winstgedreven voedselindustrie ondermijnt goede gezondheid

Ter Ellen et al., 2023 work in progress

Gezondheidsproblemen verkleinen kansen op de arbeidsmarkt

Onvoldoende budget en stress versterken de vraag naar ongezonde voeding

ANDERE PERSPECTIEF

Huidige praktijk

Gewenste praktijk

Leeftstijl

Leefomgeving

Determinanten

Onderliggende mechanismen

Gezondheidsinterventies

Verandering aanbrengen in het systeem dat (on) gezondheid produceert

Gezondheidsbevordering

Gezondheidsbescherming

Eigen verantwoordelijkheid

Collectieve verantwoordelijkheid

Gezonde keuze makkelijke keuze

Gezonde maatschappij

Selectieve preventie

Proportioneel universeel beleid

Belangen economie en volksgezondheid conflicteren

Goede gezondheid voorwaarde voor economie en vice versa

NODIG?

Hagenaars et al. (2023)

CONCLUSIES

01

02

03

Gezondheid = complex product van maatschappelijke omstandigheden

Focus op leefstijlinterventies alleen kan afleiden van effectievere gezondheids bescherming

Met alle beleidsdomeinen kunnen we het systeem dat ongezondheid produceert veranderen

BEDANKT VOOR JULLIE AANDACHT! f.terellen@erasmusmc.nl

KANSEN VOOR PREVENTIE VOOR ROTTERDAM Dr. Mariëlle Beenackers Universitair docent Erasmus MC Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg

Programmaleider

Met dank aan Joost Oude Groeniger. De uitleg over de preventieparadox is terug te kijken op https://vimeo.com/728783682

PREVENTIESTRATEGIE: Hoog risico groepen identificeren en behandelen

Blootstelling onder de hele bevolking verlagen

PREVENTIE PARADOX

Met dank aan Joost Oude Groeniger. De uitleg over de preventieparadox is terug te kijken op https://vimeo.com/728783682

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

20%

Hoog risico groep 15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5 >7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

Een groot aantal mensen blootgesteld aan een laag risico leidt tot meer sterfgevallen dan een klein aantal mensen blootgesteld aan een hoog risico

20%

15

15%

10

10%

5

5%

0

0%

<4,0

4,0-4,5

4,5-5,0

5,0-5,5 5,5-6,0 6,0-6,5 Totaal cholesterol (mmol/l)

6,5-7,0

7,0-7,5

>7,5

Prevalentie

6-jaar sterfte hart- en vaatziekten per 1000

20

Preventiestrategie

Aantal mensen blootgesteld aan risico

Preventiestrategie

Mate van risico

VORMEN VAN PREVENTIE

Illustratie geïnspireerd door het origineel van Greg Froehle, inmiddels vele malen aangepast (bijvoorbeeld https://www.storybasedstrategy.org/the4thbox)

SUCCESSEN VAN PREVENTIE IN NL Vermijdbare sterfgevallen per jaar 7000 6000 5000 4000 3000 2000

1000 0

LANGE ADEM EN NIET ÉÉN OPLOSSING 1954

Gezondheidsraad onderzoek naar verband roken & longkanker

1975

Advies Gezondheidsraad – voorstel combinatie van instrumenten:

Instrument uit advies 1975

Geïmplementeerd

voorlichting op scholen

Af en aan sinds 1975

massamedia campagnes

Af en aan sinds 1975

training van gezondheidsprofessionals om patiënten te helpen stoppen

Af en aan sinds 1975 2011: stopondersteuning in basispakket 1990: openbare gebouwen 2004: rookvrije werkplek 2008: hotels, restaurants, cafés 2014: cafés zonder personeel 2020: schoolpleinen, stations

beperking van roken in openbare ruimte

verbod op tabaksreclame verhoging van de tabaksaccijns verbod op verkoop aan minderjarigen gezonheidswaarschuwingen op pakjes verbod op sigarettenautomaten beperking van aantal verkooppunten

2002: in media 2020: op gevels 2002-nu 2002: <16 jaar 2014: <18 jaar 2016 2022 Nog steeds niet echt

DE ZICHTBAARHEID VAN PREVENTIE

PARAATHEIDSPARADOX

Als je investeert in preventie en met succes ziekte voorkomt, zal de noodzaak voor preventie weinig gevoeld worden en de bereidheid tot investeren laag zijn. Als je niet investeert in preventie en ziekte toeneemt en zichtbaarder is, dan zal de noodzaak voor preventie wel gevoeld worden en de bereidheid tot investeren hoger zijn.

BATEN VAN PREVENTIE BUITEN DE ZORG Gezond kind zijn gaat vaak gepaard met:

betere schoolprestaties

Goede gezondheid gaat vaak gepaard met:

meer kans op werk, hogere productiviteit, minder verzuim

Gezond ouder worden gaat vaak gepaard met: meer mantelzorg, meer vrijwilligerswerk

Gezondheid is maatschappelijk bepaald Beleid vaak nog in silos

Model van Dahlgren & Whitehead

DOMEINOVERSTIJGENDE AANPAK Collectieve impact ➢ Stevige sociale basis ➢ Gezonde en duurzame leefomgeving ➢ Denk vanuit het systeem! ▪ Brede invloed en brede baten

SUCCESSEN IN ROTTERDAM Levensverwachting van Rotterdammers in 25 jaar met ongeveer 5 jaar gestegen Veelheid aan milieuverbeterende maatregelen over domeinen heen

Luchtverontreiniging: • 1 jaar winst in levensverwachting in de afgelopen 25 jaar

SUCCESSEN IN ROTTERDAM Geboorte-uitkomsten Rotterdam Aantal kinderen per 1000 geboortes 20102015

20112016

20122017

20132018

20142019

20152020

Perinatale sterfte

8,2

7,6

7,6

7,4

7,3

7,0

Vroeggeboorte

67,0

63,9

62,5

61,8

60,0

59,2

Laag geboortegewicht

144,0

143,7

143,5

142,7

141,6

139,3

Bron: Voortgangsrapportage Stevige Start 2022

DE KERNBOODSCHAP

1

2

3

Om effectief preventiebeleid te ontwikkelen is het cruciaal om verder te kijken dan alleen het individu en de volksgezondheid centraal te stellen.

Effectieve preventie levert stille maar grote overwinningen voor de maatschappij.

Effectief preventiebeleid vraagt om een duurzame domeinoverstijgende aanpak: samen hebben we invloed en samen hebben we profijt.

Dr. Mariëlle Beenackers Universitair docent Erasmus MC Programmaleider CEPHIR

www.cephir.nl www.publichealthrotterdam.com m.beenackers@erasmusmc.nl