[23bb003398] Bijlage 4 behorende bij 23bb003399 over Omgevingsrapportage Oostflank

2

Inzet op versterken van de sociale kwaliteit in de wijken! Verdichting en bereikbaarheid kan worden ingezet om de sociale cohesie en kwaliteit in de wijken te versterken. Door een goede functiemenging en versterken van dagelijkse voorzieningen in de wijken. • Specifieke voorzieningen toevoegen: cultuur, reuring en evenementen Cultureel en recreatief programma toevoegen op de Alexanderknoop en Kralingse Zoom. • Voorzieningen versterken: ontmoeting, ontspanning en bewegen Behoud en versterken van dagelijkse voorzieningen in de Esch, Lage Land en Hillesluis. • Behoud van werkgelegenheid in en om de wijken Houd het praktisch werk voor lager geschoolden in de nabijheid, m.n. Koperstraatgebied. • Benut kansen voor verduurzaming van bestaande woningen Er zijn veel kansen voor warmteisolatie, zonnepanelen, groene daken geveltuinen in de wijken voor bestaande woningen in combinatie met nieuwe verdichting.

41

F

FASE 3: DIALOOG MET GEBIEDSPARTNERS In deze fase gingen we in gesprek met institutionele en gebiedspartners over de voorgenomen gebiedskeuzen op basis van de conceptOntwikkelvisie. Sommige gebiedskeuzen krijgen warm onthaal, sommige keuzen schuren. Hierdoor ontstaat goed zicht op de synergie- en spanningspunten.

FASE 3

3

Wat hebben we gedaan?

Activiteiten in 2023

2023

In gesprek met de wijkraden Op 7 februari 2023 presenteerden we de eerste versie van de conceptOntwikkelvisie voor alle wijkraden binnen het gebied van Alexander tot Zuidplein en gingen we met hen in gesprek over hun reacties .

Januari Omgevingstafel met professionele partners Op 20 maart 2023 hebben we een ‘Omgevingstafel’ georganiseerd voor de dialoog met de professionele partners in en rond de Oostflank. Op basis van de gebiedskeuzen hebben we synergie- en spanningspunten opgehaald ten opzichte van de agenda’s van de partners.

Februari Bilaterale gesprekken met professionele partners In maart en april hebben we diverse bilaterale gesprekken gevoerd met professionele partners en allerlei partijen in het gebied over hun meningsvorming over specifieke punten en keuzen.

Maart

April

Mei

Juni

44

Gesprek met de volkstuinverenigingen Op 7 april 2023 hebben we het bestuurlijk voornemen van de ontwerpherziening Omgevingsvisie Rotterdam gedeeld met de besturen van de verschillende volkstuinverenigingen in het gebied die geraakt worden door de plannen.

Bijeenkomst met de sportverenigingen Op 12 april 2023 hebben we het bestuurlijk voornemen van de ontwerp-herziening Omgevingvisie gepresenteerd en gedeeld met de verschillende sportverenigingen in het gebied.

Discussiebijeenkomst wijkraden Prins Alexander Op 19 april 2023 organiseerden we een discussiebijeenkomst met de verschillende wijkraden in Alexander over de ontwerp-herziening Omgevingsvisie voor deelgebieden in Prins Alexander.

Discussiebijeenkomst wijkraad Kralingen en bewonersverenigingen Op 20 april 2023 organiseerden we een discussiebijeenkomst met de wijkraad Kralingen en bewonersverenigingen in Kralingen en de Esch over de ontwerpherziening Omgevingvisie voor deelgebieden in Kralingen en de Esch.

3e Brede Omgevingsdialoog – afsluitende bijeenkomst Op 11 mei 2023 kwamen alle betrokken partijen bijeen in een afsluitende bijeenkomst waarin we de ontwerp-herziening Omgevingvisie hebben gepresenteerd en de samen consequenties per wijk in beeld hebben gebracht. Deelnemers gingen in gesprek met wethouder Zeegers en met elkaar over de gebiedskeuzen en de plus- en minpunten voor de ontwikkeling van de wijken binnen de Oostflank.

Wat hebben we gedaan?

1. Dialoogsessies met de partners In gesprek over de gebiedskeuzen In de derde fase hebben we het omgevingsproces georganiseerd rond de concept-Ontwikkelvisie als onderbouwing van de ontwerp-herziening Omgevingsvisie. Uitgaande van een conceptproduct werd de dialoog hierover minder open en meer toetsend en reactief. De resultaten van fase 1 en 2 waren input voor de visie, maar in fase 3 ging het om toetsing van de gebiedskeuzen en de visie. Hiertoe hebben de visie en gebiedskeuzen gepresenteerd en reacties opgehaald over de manier waarop we met de diverse aandachtspunten uit de wijken zijn omgegaan. Dialoogsessies met specifieke partners Met de concept-Ontwikkelvisie die voorligt, worden de consequenties concreter zichtbaar en de discussie hierover scherper. Dit was reden om het omgevingsproces in kleinere dialoogsessies te organiseren om plus- en minpunten open op tafel te krijgen. Zo hebben we de ‘Omgevingstafel’ opnieuw georganiseerd met en voor de professionele partijen in de Oostflank: ontwikkelaars, kennisinstellingen, corporaties, maatschappelijke organisaties, cultuurpartijen en vele andere partijen. Hiernaast hebben we

3

speciale aandacht gegeven aan de volkstuin- en sportverenigingen die in hun belangen worden geraakt door de concept-Ontwikkelvisie. En we hebben actief met de diverse wijkraden in de Oostflank gediscussieerd over de visie en de gebiedskeuzen vooruitlopend op de bestuurlijke besluitvorming in het College van B&W en de gemeenteraad.

Opbrengst: synergie- en spanningspunten De verschillende dialoogsessies laten een hoog niveau van betrokkenheid zien van alle betrokken partijen in het gebied. Met de visie wordt de discussie concreter, en dus spannend. Sommige punten als betaalbaar wonen, goed OV en investeren in groen en betere verbindingen voor fietsers worden warm onthaald, maar andere punten leiden tot weerstand en tot zorg bij bewoners en ondernemers. En dat verschilt per wijk en per partij afhankelijk van de mate waarin eigen belangen worden geraakt. Zo worden een aantal volkstuinen sportverenigingen geraakt door plannen voor woningbouw op hun terrein, bestaan er zorgen in de Esch over de impact van de nieuwe stadsbrug en is men in Alexander beducht voor de groeiende parkeerdruk.

45

3

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Omgevingstafel met professionele partners Als vervolg op eerdere Omgevingstafels (in het kader van de Omgevingsvisie Rotterdam) hebben institutionele en professionele partners de conceptontwikkelvisie Oostflank besproken. De samenstelling was breed: corporaties, ontwikkelaars, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, belangengroepen, mede-overheden en meer. Op hoofdlijnen komen de volgende aandachtspunten naar voren: •

•

46

Kwaliteit: zet in op een goede leefomgevingskwaliteit: schoon, veilig en gezond. Denk aan schoon water, goed onderhoud en gezondheid langs grote infrastructuur (snelwegen en tramlijn). Wonen: aandacht voor betaalbaarheid van woningen; gemengde milieus maken (verhouding sociale huur en koop); kijk ook specifiek naar jongeren, studenten en starters. Bedreiging is dat doorstroming niet op gang komt. Oud en nieuw verbinden; zorgt voor kwetsbaarheid.

•

•

•

•

Verkeer: parkeren als ruimtevraag is een belangrijk vraagstuk. Auto neemt veel ruimte in beslag. Parkeren is grote sleutel maar durven we hierover politieke besluiten te nemen? Denk van tevoren na over je mobiliteitssysteem en biedt alternatieven met OV, fiets en deelmobiliteit. Sociaal: er is ook een sociaaleconomisch verhaal nodig; wat draagt het bij aan de aangrenzende wijken? Investeringen in fysieke domein koppelen aan investeringen in het sociale domein. Betrek de sociale component aan de voorkant. Groen: maximaal benutten van potenties voor groen; een groene stad maken van de Oostflank. Geef ruime aan groene ontmoetingsplekken en gebruiksgroen; natuur dichtbij – binnen 15 min. Ruimtegebruik: slim gebruik maken van ruimte; dubbelgebruik; denk bijvoorbeeld aan sport op daken.

De partners zijn positief dat er een doordachte visie ligt die tegemoet komt aan veel agendapunten waaraan de partijen werken. Ze roepen op om nu de échte keuzen te maken (over infrastructuur, parkeren, volkstuinen, sport). Wijs gebieden aan waar sowieso al ontwikkeld kan worden. Ook op korte termijn. Geef preciezer richting aan en durf te kiezen!

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Met volkstuinen en sportverenigingen in gesprek In april 2023 zijn de betrokken volkstuinen en sportverenigingen geïnformeerd over de concept-Ontwikkelvisie en de consequenties voor hun terrein en vereniging. Het bestuurlijk voornemen van wethouder Zeegers (Klimaat, bouwen, wonen) is om per 2033 drie volkstuinverenigingen in de Oostflank op te heffen om ruimte te maken voor woningen. Concreet geldt dit voor ATV Kweeklust in De Esch en VTV De Venhoeve op de Boszoom. Op locatie van ATV Ommoord op de Koperstraat komen sportvelden die nu op de Boszoom en het Toepad liggen en plaatsmaken voor de nieuwe woningen. Vanaf 2035 zal op sportcomplexen op de Boszoom en het Toepad nieuwe stedelijke ontwikkeling plaatsvinden. Het bestuurlijk voornemen van wethouder Zeegers is om een woonwijk te bouwen op een deel van de Boszoom (1350-1650 woningen) en een deel van het Toepad (500-900 woningen). De huidige capaciteit aan sportvelden blijft behouden binnen de Oostflank maar een groot deel ervan verandert van plek. Multisportvereniging Victoria, de Schietvereniging en de Klimmuur blijven op hun huidige locatie op de Boszoom. Het spreekt voor zich dat de consequenties voor de betrokken volkstuin- en

3

sportverenigingen groot zijn en dat ze het niet eens zijn met de voorgestelde keuzes. Het bestuurlijk voornemen heeft grote impact, zowel emotioneel als financieel. De betreffende verenigingen zullen dit waarschijnlijk ook in hun zienswijzen op de ontwerp-herziening Omgevingsvisie kenbaar maken.

Tegelijkertijd blijft de gemeente met de diverse besturen in gesprek om samen uitwerking te geven aan de plannen en te kijken hoe we kunnen komen tot een eerlijke en fatsoenlijke overgangsregeling. In dialoog met diverse wijkraden In februari en april 2023 hebben discussiebijeenkomsten met de wijkraden plaatsgevonden. Op 19 april was er een sessie met wijkraadsleden uit Prins Alexander en op 20 april met de wijkraad Kralingen en de bewonersverenigingen Kralingen-Oost, Kralingen aan de Maas, Buurtcollectief de Esch en de Stichting Cralingheroort. Reacties tijdens de sessie met de gezamenlijke wijkraden en de verdiepende sessie met de wijkraad Alexander waren overwegend positief: er worden kansen gezien voor een kwaliteitsimpuls voor de eigen wijk en voor de Oostflank als geheel. Tegelijkertijd maken ze zich ook zorgen over de negatieve keerzijde van de gebiedskeuzen en over onzekerheden die nog verder moeten worden uitgewerkt. Tijdens de bijeenkomst met de wijkraad en bewonersverenigingen in Kralingen-oost en De Esch werden zorgen geuit over met name de stadsbrug en de participatie.

47

3

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Op hoofdlijnen komen de volgende aandachtpunten naar voren: Participatie: • ­Bewonersverenigingen uitten onbegrip over het handelen van het Rotterdamse college om te kiezen voor een brug. Specifiek is er onbegrip dat het advies van het Omgevingsberaad niet is afgewacht voordat het voornemen om in te zetten op een brug breed in de pers bekend is gemaakt. • ­Voor de komende periode hebben bewonersverenigingen behoefte om hun achterbannen (ca. 20.000 bewoners) te informeren over de nieuwe visie voor de Oostflank en de consequenties voor hun eigen wijk. Zij vragen voldoende tijd en ondersteuning om binnen de eigen wijk het gesprek te voeren. Infrastructuur: • Sterke zorgen over haalbaarheid en inpassing van de nieuwe stadsbrug en tramverbinding. Bewoners in de aanlandingsgebieden maken zich zorgen over een mogelijke grote infrastructuurbarrière en de gevolgen voor hun wijk: het uitzicht en overlast door het auto- en tramverkeer over de brug. Onbegrip over de aantasting van polder De Esch en het afgraven vanwege de brug.

48

•

•

Zorgen over autoverkeer. Houd rekening met verkeersbelasting in bestaande wijken en de risico’s die extra mobiliteitsbewegingen met zich meebrengen. Meer aandacht is nodig voor de oversteekbaarheid van kruisingen Oude Plantage, Kralingse Zoom-EUR, Prins Alexanderlaan. Risico’s worden gezien bij het aansluiten van verschillende OVlijnen en de oversteekbaarheid van de tramlijn. Wordt de nieuwe tramlijn geen nieuwe barrière?

Wonen en voorzieningen: • Verdichting kan een belangrijke oppepper zijn voor het Lage Land (voorzieningen, verbinding met Prinsenpark). Het is spijtig dat ’s Gravenland niet met OV wordt versterkt. • Basisscholen en voorzieningen direct vanaf begin mee-ontwikkelen; niet te lang wachten. Zorg voor een bibliotheek in de buurt, studieplekken, een Huis van de Wijk of jongerenhub. • Culturele functies en recreatie sterker opvoeren als versterking van de Alexanderknoop in combinatie met de verdichting van woningen. • Behoud de bedrijven in het Koperstraatgebied die een functie hebben voor de wijken voor werkgelegenheid voor praktisch geschoolden.

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Groen: • Het nieuwe Rivierpark aan de Maas wordt als positieve ontwikkeling gezien, evenals de Bos-as tussen het Kralingse Bos en Capelle, met kansen voor het Lage Land en Oosterflank. • Aandacht is nodig voor de effecten van verdichting op bestaande groengebieden in de omgeving; groengebieden zoals Kralingse Bos en plas kunnen meer onder druk komen. Meer investeren in goede groen- en recreatiegebieden in de Oostflank. • Rivier als recreatieve route: stimuleren van bewegen; de ‘rondjes rivierpark’ steviger aanzetten. Stimuleringsprogramma kan helpen door apps, bewegwijzering en organisatie van events. Derde brede omgevingsdialoog 11 mei 2023 Op donderdag 11 mei vond de derde brede omgevingsdialoog plaats bij Excelsior. Met ruim 100 personen aanwezig was de opkomst hoog. Met name vanuit De Esch en Kralingen waren er veel betrokken wijkbewoners om in gesprek te gaan over de nieuwe plannen en de voorgenomen stadsbrug.

3

debat een eerste reactie gegeven op deze hartekreten. Daarnaast gaf zij aan in het vervolg graag in gesprek te willen blijven met de verschillende stakeholders; de opgave is groot en vergt op veel onderdelen nog verdere uitwerking en een continue gesprek met de omgeving. Hartekreten per gebied Alexander: • Sportverenigingen hebben zorgen over de nieuwe locatie van de route naar de nieuwe sportcampus. Zorg dat de nieuwe sportcampus en golfbaan goed bereikbaar zijn en de route hiernaar toe, vooral ook in het donker, sociaal veilig is. • Wonen en werken wordt op veel plekken in het gebied gecombineerd. Deelnemers zijn benieuwd hoe die combinatie in praktijk uitpakt. Hoe zorg je dat bewoners en bedrijven elkaar niet in de weg zitten? • ­Huidige bewoners in het gebied maken zich zorgen over toenemend autogebruik door nieuwe te bouwen woningen. Oproep om een goede balans te zoeken tussen de autobereikbaarheid, de leefbaarheid en de parkeerdruk in de wijken.

In deelgroepen per gebied hebben de aanwezigen hun reactie gegeven op de concept-ontwikkelvisie, geformuleerd als hartekreten aan het college. Vervolgens heeft wethouder Zeegers in een plenair

49

3

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Kralingen-oost/De Esch: Tijdens de bijeenkomst was er een ruime vertegenwoordiging vanuit de wijken Kralingen-Oost en de Esch. Hun hartenkreten laten zich onderverdelen in aantal hoofdonderwerpen: Keuze voor stadsbrug en tram­ • ­De wijkbewoners maken zich zorgen over de toekomstige leefkwaliteit in De Esch door de komst van de brug: zorgen over geluidsoverlast, verslechtering van luchtkwaliteit en toenemende drukte. • ­Een metro is volgens veel deelnemers in deze gebieden een betere oplossing. Een tramverbinding zorgt voor (nieuwe) barrières, terwijl we die juist willen beslechten. • ­Bewoners in De Esch zetten zich in voor het behoud van De Esch Polder. Zij geven aan dat afgraven van dit groen o.a. leidt tot verslechtering biodiversiteit en vernietiging van cultuurhistorie. Dit laat zich niet zomaar compenseren. Sowieso de oproep om ruimhartiger om te gaan met compensatie en ook bv gevolgen voor het uitzicht van bewoners mee te nemen. • ­De financiering voor de stadsbrug is vastgelegd in bestuurlijke afspraken: leg ook de kwaliteitsingrepen financieel vast.

50

Gevolgen voor volkstuinen en sport • ­Aantal wijkbewoners pleit voor behoud van volkstuinvereniging Kweeklust in de Esch. • ­De sportverenigingen op het Toepad vragen aandacht voor de bereikbaarheid en sociale veiligheid van het nieuwe sportcomplex op het Koperpad. Daarnaast maken ze zich zorgen over de toename van het aantal inwoners in het gebied in relatie tot het gelijk blijvende aantal sportvelden. • ­Sportverenigingen willen graag betrokken worden bij de verdere uitwerking van de plannen. Betrek de sportverenigingen bij de herontwikkeling. • ­Een aantal deelnemers benoemt de risico’s voor de gezondheid als gevolg van geluidshinder en luchtkwaliteit van sporten en wonen nabij snelweg. Ze vragen aandacht voor nadere onderzoek in de volgende fase.

Resultaten van de dialoogsessies

2. In gesprek over de gebiedskeuzen Kansen voor verbetering en versnelling De deelnemers zien ook positieve aspecten en kansen in het plan. Waar mogelijk zouden ze deze onderdelen graag versnellen. Genoemd worden: • ­Zet zo snel mogelijk in op het doortrekken OV-lijn naar Alexander. • ­Onderzoek mogelijkheden voor dubbel grondgebruik om de ruimte zo efficiënt mogelijk te gebruiken. • ­De ontwikkeling van de omgeving van het metrostation Kralingse Zoom tot centrum wordt door velen omarmd. • ­Het zou mooi zijn als er in het nieuwe rivierpark ook ruimte komt voor strandjes aan de rivier. Zuid: • ­Ook de bewoners van Rotterdam Zuid maken zich zorgen over de inpassing van de stadsbrug in hun directe woonomgeving. Ze willen graag betrokken blijven/worden bij het ontwerpproces. De deelnemers zijn enthousiast over het verbeteren van de verbindingen tussen Hillesluis, Feyenoord City en de rivier, bijvoorbeeld via de Riederlaan. Ze roepen op om hier niet te lang mee te wachten en te streven naar een hoog kwaliteitsniveau. • ­In het West-Varkenoordsepark is er op dit moment al sprake van een waterbergingsopgave. Goed om dat mee te nemen bij het verbeteren van het park en hier niet te lang mee te wachten. • ­Deelnemers roepen op om goed te kijken naar de programmering van de Beijerlandselaan. Ze zouden graag meer variatie zien in het aanbod.

• ­De deelnemers willen graag een nadere uitwerking van de gevolgen van het extra programma voor de bereikbaarheid van de wijken. Ze maken zich vooral zorgen over de verkeersafwikkeling van de Postumalaan. •

3

Conclusies en vervolg In de omgevingsgesprekken is veel input opgehaald. In fase I en II waren de gesprekken open, in de laatste omgevingsronde voerden we het gesprek scherper rondom de voorgestelde plannen. De visie voor het gebied geeft sommigen energie en zin om met elkaar aan de slag te gaan, maar voor degenen die worden ‘geraakt’ door nieuwe bestemmingen van hun verenigingen of plek is het pijnlijker. In beide gevallen blijven we graag met elkaar in gesprek. De afgelopen jaren hebben we elkaar leren kennen en wéten we wat belangrijk is voor elkaar. Zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau. Dat houden we graag vast in de verdere uitwerking. Eerst is er ruimte voor iedereen om formeel te reageren door middel van een Zienswijze. Het college van B&W weegt deze zienswijzen en past waar mogelijk de ontwikkelvisie nog aan. De gemeenteraad ontvangt alle zienswijzen en besluit uiteindelijk over de herziening van de omgevingsvisie. Pas daarna volgt verdere uitwerking van de verschillende plannen. Hoe dat eruit komt te zien? Daarover later meer. De Omgevingsvisie, maar ook de Ontwikkelvisie geven richting, maar er is nog veel uit te zoeken en uit te werken. En dat doen we graag met elkaar.

51

BIJLAGEN • Bijlage 1: Omgevingswandelingen per wijk (fase 1) • Bijlage 2: Serious games per wijk (fase 2)

OMGEVINGSWANDELING HILLESLUIS EN VERANDA We zijn in Hillesluis en de Veranda de straat opgegaan. Samen met Sana el Fizazi, stadsmarinier in Hillesluis, en Sulaiman Osman, verhalenvanger Rotterdam, hebben we bewoners, ondernemers, maatschappelijke partijen, politie en ontwikkelaars gesproken over het karakter en de kwesties in de wijk én over de kansen voor verbetering.

Iris Bourne Bestuurslid BIZ Ondernemers ‘‘Onderneem met de buurt. Aan de Beijerlandselaan moeten we het samen doen. Werk niet vanuit één grote visie, maar werk naar een nieuwe grandeur. Ga niet de concurrentie aan met het centrum maar zet in op inclusiviteit en de experience. Meer mensen en woningen is juist goed. Diversiteit is de kracht van de wijk, dus dat juichen we alleen maar toe.’’

Sefa Akbulut Wijkacademie - Onwijze Moeders ‘‘Als er een smak geld naar Hillesluis zou gaan, moet het gestopt worden in kansen voor kinderen. Opleiding, werk en ontmoetingsplekken. De fysieke plekken zijn er, maar sociaal mist nog binding. Er is nu een eenzijdig beeld van een meerderheid allochtone bewoners. Op Turkse initiatieven komen alleen Turken af, op Marokkaanse initiatieven alleen Marokkanen. Het is hoog tijd voor meer menging en uitwisseling tussen mensen!‘‘

Ashley Nijland

Ed Kooreman

Locatiemanager Hillevliet 90

Buurt Bestuurt ‘‘Een treinstation heeft voor

‘‘Doel is om de locatie Hillevliet te

Hillesluis weinig waarde. Er is

activeren en programmeren door

een hoge werkloosheid in de wijk;

locatie specifiek te zoeken naar

de werkenden hebben vaak een baan waar ze een auto of werkbus voor nodig hebben. De trein heeft voor hen geen meerwaarde.’’ In Hillesluis zijn er vrijwel geen sportmogelijkheden, kinderen moeten naar Charlois of IJsselmonde om te voetballen. De afstand lijkt niet zo groot, maar vaak toch een barriere om het langer vol te houden. Fietsen wordt relatief weinig gedaan. Alleen het aanleggen van een fietsbrug naar Feyenoord City is onvoldoende om een verbinding te maken, daarvoor is een (langjarige) investering nodig in de jongeren.

Abdel Maghnouj 56

Taekwando Vereniging Abdel Kwan

de juiste invulling.’’

Hillesluis en Veranda Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de omgevingswandeling

Diversiteit en saamhorigheid van bewoners wordt gezien als de grote kracht van de wijk Hillesluis. Diversiteit in culturen en leefstijlen, maar ook in type woningen en winkelaanbod, én de grote hoeveelheid initiatieven. Uit de Omgevingswandeling komt een brede oproep om de positieve energie in de wijk te benutten voor de opgaven van A tot Z.

Kenmerken • • • •

•

Extraverte wijk: saamhorigheid en trots De straat is de ontmoetingsplek van vele bewoners en culturen Ruimte voor eigen ondernemerschap Diversiteit in winkels, horeca en voorzieningen Jongeren en jeugdcultuur spelen een belangrijke rol Eenderde van de bewoners is jonger dan 23 jaar De Veranda: stedelijk wonen in combinatie met grootschalig vermaak Wonen in een omgeving met stadion, bioscoop, bouwmarkten, grootstedelijke winkels De Veranda: ligging aan het water en het uitzicht Lange oeverlengte langs de Maas met weids uitzicht over de rivier

Basiswaarden • • • • •

Beijerlandselaan als sociaal en economisch hart van de wijk Als belangrijk centrum van de wijk heeft deze plek een nieuwe impuls nodig Schaarse groen in de wijk koesteren Varkenoordse Park en speeltuinvereniging Hillesluis bieden ervaring met ‘groen’ Sociale ontmoetingsplekken zijn van groot belang Abdel Kwan, Essalam Moskee hebben belangrijke ontmoetingsfuncties voor de wijk De Veranda: de oever van de rivier als kwaliteit Behoud van de kwaliteit van het waterfront: water, schepen, uitzicht, recreatie De Veranda: stedelijke kwaliteit van het wonen Maat en schaal van de nieuwe bebouwing geeft de plek ‘stedelijke allure’ aan het water

57

‘‘In Hillesluis is de straat een ontmoetingsplek voor de jongeren. De openbare ruimte kent nu veel verharding en ‘dode hoeken’. Meer groen dat smoel kan geven aan de openbare ruimte.

Said Aharchaou Stichting Humanitas

Hillesluis kent ontzettend veel kinderen.’’

Hamid Karroumi Stichting JOZ ‘‘Woningnood onder jongeren is groot. Het is moeilijk om op jezelf te gaan wonen in dit soort buurten. Vooral grote behoefte aan betaalbare kleine woningen.’’

Maurice Schnitker Wijkagent ‘‘Er zijn al Johan Cruijff Courts, maar meer andere activiteiten zou goed zijn, vooral buiten. Op een gezonde manier buiten ontmoeten, bewegen en ontspannen.’’ ‘‘Onze droom: een nieuw stadion met een mooi park, aansluitend op een groene omgeving voor de nieuwe bewoners in de wijk, met uitstekende OV-verbindingen naar de hele stad en omgeving.’’

Helmich Rigter, Alwin van Es, Chris van Eijmeren, Kees de Jong en Jan Roorda BBV Veranda

Mustapha Harcha & Abdelhakim Ballah

‘‘Extra woningbouw is goed, als het

Bestuursleden Essalam Moskee

maar niet ten koste gaat van het park of ander groen. Hoogbouw

‘‘Probleem is dat er teveel

kan hiervoor een oplossing zijn. Als

om de moskee heen

er woningen worden

wordt gebouwd! Je ziet

gebouwd moet het

straks de minaretten niet

wel sociale huur

eens meer!’’

zijn.’’

Cor de Geus 58

Speeltuinvereniging Hillesluis

Hillesluis en Veranda Nieuwe opgaven De Veranda:

Hillesluis:

Vergroening: aanpak van stenige oever en Getijdenpark De openbare ruimte in de Veranda heeft een ‘stenige’ uitstraling met relatief weinig bomen en groen. Opgave is om de leefomgeving in de Veranda meer te vergroenen en vooral de oevers meer recreatief te ontwikkelen met groen. Het ontwikkelen van een meer natuurlijk oeverpark in de vorm van een ‘Getijdenpark’ past hierin.

Behoud van betaalbaar wonen en meer differentiatie Nu Zuid wordt steeds ‘hipper’ wordt, dreigt het risico dat de huidige bewoners woningen in Hillesluis steeds minder kunnen betalen. De woningnood onder jongeren is groot. Houd de betaalbaarheid van woningen én bedrijfspanden vast. Houd bij woningtoewijzing rekening met jongeren uit de wijk. Zet in op het realiseren van betaalbare woningen.

Meer differentiatie van woningen en bewoners De Veranda heeft een relatief eenzelfde aanbod stedelijk wonen in gestapelde bouw. Opgave is om de diversiteit in woningtypen en prijsklassen te vergroten, en zo ook een meer gemengde samenstelling van de buurt te ontwikkelen op lange termijn.

Investeren in Beijerlandselaan als hart van de wijk De winkelstraat is de laatste jaren achteruitgegaan. Het is te eenzijdig met buitenlandse winkels die hetzelfde verkopen. Er wordt nu al geïnvesteerd, maar meer menging van winkels, wonen en recreatie is nodig. Samen met de ondernemers in de wijk.

Minder parkeren en meer schone, gezonde mobiliteit In de Veranda is het een bijzondere leefkwaliteit om in de wijk te wonen waar je minder de auto nodig hebt voor woon-werkverkeer. Goede fietsen OV-verbindingen geven dezelfde vrijheden, maar dan op een schone en duurzame manier. In Hillesluis is en blijft juist de auto centraal staan vanuit bereikbaarheid van banen en culturele achtergronden.

Omliggende wijken laten meeprofiteren van Feyenoord-City Bij de ontwikkeling van Feyenoord City en A tot Z is het zaak dat Hillesluis sociaal en economisch meeprofiteert van deze grote ontwikkelingen. Dit vraagt niet alleen fysieke investeringen, maar ook aandacht voor sociale opgaven. Door banen en stageplaatsen te matchen met bewoners van Hillesluis of hen voorrang te geven op werk en opleiding.

Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de omgevingswandeling

Veiligheid: voorzieningen in de buurt voor de jeugd Eenderde van de wijk bestaat uit jongeren. De opgave is het investeren in voorzieningen voor jongeren: ruimte om te studeren, elkaar te ontmoeten en meer sportvoorzieningen. Investeer ook in de buurt dichtbij én in het bereikbaar maken van grote voorzieningen bij Zuidplein. 59

OMGEVINGSWANDELING DE ESCH In de Esch zijn we samen met bewoners, maatschappelijke partijen en ontwikkelaars op de fiets gestapt. Tijdens de fietstocht langs verschillende routes zijn we op verschillende plekken gestopt om de resultaten van het waardentraject te confronteren met de stedelijke ambities van A tot Z. Tijdens deze gesprekken stonden de dilemma’s centraal.

De natuurpolder van De Esch is dé trots van de wijk, toekomstige ontwikkelingen moeten deze plek ontzien en juist versterken. Maar ook de groene corridor en de volkstuinen dragen bij aan het groene karakter de wijk, een voorbeeld dat navolging verdient. Meer natuurlijk groenbeheer en groene verbindingen tussen de afzonderlijke gebieden versterken de wijk.

Voor betere voorzieningen en tegen vergrijzing zijn meer en diversere woningen nodig. Maar die mogen niet ten koste gaan van de unieke kwaliteiten van de Esch, waarom mensen hier komen wonen: unieke natuurgebieden, veel ruimte en de relatieve rust dicht bij de stad.

Een oeververbinding bij de Esch is geen oplossing voor doorgaand verkeer maar verbindt Oost (met zijn universiteit) aan Zuid (met haar stadion). Welke vorm het ook wordt, het is een hartgrondige wens dat de extra vervoersbewegingen niet zichtbaar en hoorbaar zijn. Nieuwe ontwikkelingen bieden ook oplossingen voor de vele geparkeerde auto’s en geven een impuls aan duurzaam vervoer.

De Esch heeft een aantal mooie voorzieningen zoals het Pompgebouw en de huisartsenpost. Maar activiteiten en programma’s van bewoners zorgen voor de echte verbinding tussen mensen. Beleid van de stad (welzijn, vastgoed, financiering) moet deze ‘community building’ versterken. Het roemruchte verleden van Utopia inspireert om weer meer cultuur in de wijk te brengen. 62

De Esch Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de omgevingswandeling

Deze Omgevingswandeling - in de vorm van drie fietsroutes door de wijk - is een vervolgactie op het waardentraject van de Esch. De waarden van de Esch leiden op bepaalde plekken tot versterking met de ambities van A tot Z, bijvoorbeeld voor de terugloop van voorzieningen. Op andere plekken of thema’s leidt het juist tot spanning vanwege de groene kwaliteiten van de wijk, in termen van natuurlijk groen, rust en open ruimte.

Kenmerken •

•

•

•

•

Natuurlijk groen is een groot goed Met polder De Esch heeft de wijk een ecologisch waardevol natuur- en recreatiegebied Dorpse sfeer in de wijk De wijk kent een open, dorpse uitstraling met zichtlijnen en menselijke maat Hergebruik van watererfgoed geeft identiteit Gebouwen en bassins van het drinkwaterleidingterrein bieden een geheel eigen karakter Verborgen ruimte en rust midden in de stad Met volkstuinen, sportvelden, wijktuin biedt de wijk rust en ruimte voor veel bewoners Ligging aan de rivier De wijk ligt direct met het ‘gezicht’ in de bocht van de Nieuwe Maas.

Basiswaarden •

•

•

•

Behoud en versterking van de waardevolle groene ‘parels’ Polder de Esch en Oude Plantage beschermen en gebruikswaarde ervan vergroten Identiteitsdragers van erfgoed respecteren Waterleidingterrein en Nautilus zijn belangrijke identiteitsdragers in het gebied Recreatieve gebruikskwaliteit van de volkstuinen Volkstuincomplexen hebben een belangrijke functie als ‘buiten’ voor Rotterdammers De rivier en de oevers Belangrijke kwaliteit is de relatie met de rivier en openheid van de rivieroevers

63

Tijdens het proces van de Open Ateliers van Echt De Esch is gebleken hoezeer het structurele gesprek met de gemeente over het wel en wee van de wijk gemist wordt. Over toekomstige ontwikkelingen, samen optrekken, het snoeibeleid en andere zaken die spelen in de wijk. Elkaar kennen, ontmoeten en samen werken zorgt voor betrokkenheid, betere plannen en een betere sociale leefsituatie.

De voorzieningen in de wijk glijden hard af, hier zit urgentie. Het winkelcentrum is de enige ontmoetingsplek in de wijk, en er zijn nog maar een paar winkels over. Verdichting (met mate) biedt hier een kans om draagvlak te creëren voor voorzieningen.

Maak van het winkelcentrum, de Oude Plantage en Nautilus één ontmoetingsplek voor de wijk en voor de stad. Een bestemming waar groen, voorzieningen en recreatie elkaar versterken en die meer gericht is op mensen uit de stad. Denk dan aan evenementen, terrassen, ‘kinderuitlaathoreca’. Versterk de relatie met Kralingen-Oost, zodat het draagvlak voor voorzieningen groeit.

Een verdiepte Abram van Rijckevorselweg biedt kansen voor verdichting dichterbij de weg en combinatie met sport op het dak. Daarnaast zorgt het voor een sterkere verbinding voor langzaam verkeer tussen centrum De Esch en Kralingen-Oost. Een nieuwe oeververbinding verbindt ook Kralingen-Oost en De Esch op een betere manier, maar pas op dat de barrieres niet groter worden door toenemend (doorgaand) autoverkeer. Zet juist in op voetgangers en fietser.

64

De Esch Nieuwe opgaven Meer woningen zijn nodig, maar wel in balans met natuur, rust en ruimte Voor betere voorzieningen en tegen vergrijzing en verkamering zijn meer en diverse woningen nodig. Maar die mogen niet ten koste gaan van de unieke kwaliteiten van de Esch, waarom mensen hier wonen: unieke natuur, veel ruimte en de relatieve rust dicht bij de stad. Ontwikkel een levensvatbaar winkelcentrum Maak hier een ontmoetingsplek voor de wijk en voor de stad. Een bestemming waar groen, voorzieningen en recreatie elkaar versterken en die meer gericht is op mensen uit de stad. Denk dan aan kleinschalige evenementen, terrassen. Versterk de relatie met Kralingen-Oost, zodat het draagvlak voor voorzieningen groeit. Natuurlijk groen is een groot goed: versterk wat er al is De natuurpolder De Esch is dé trots van de wijk. Ook de groene corridor en volkstuinen dragen bij aan het groene karakter. Benader niet elk groen hetzelfde, maar kijk naar verschillende invullingen. Recreatie, rust, reuring, natuur, park, etc. Groene verbindingen tussen de afzonderlijke gebieden versterken de wijk. Inpassing van de oeverbinding: vervoer hoor en zie je niet? Een oeververbinding is geen oplossing voor De Esch maar verbindt Oost (universiteit) en Zuid (stadion). Doorgaand autoverkeer vinden velen ongewenst. De wens van bewoners is dat de extra verkeersbewegingen niet zichtbaar en hoorbaar zijn.

De nieuwe OV-verbinding biedt ook nieuwe kansen voor verdichting en minder autoparkeren in de wijk. Ruimte voor lokale activering en reuring Sociale en culturele activiteiten van en voor bewoners zorgen voor de echte verbinding tussen mensen. De Esch heeft een aantal mooie gemeenschappelijke voorzieningen zoals het Pompgebouw, de school en de huisartsenpost. Beleid van de stad (welzijn, vastgoed, financiering) moet deze ‘community building’ versterken.

65

OMGEVINGSWANDELING KRALINGEN-OOST In Kralingen-Oost hebben we de Omgevingswandeling gecombineerd met een discussie-atelier. Rond een grote maquette is het gesprek met betrokken partijen gevoerd over de kwesties en kansen in Kralingen-Oost en op welke manier het gebied zich kan ontwikkelen tot een meer samenhangend gebied als deel van de stad.

Bart Schrijnen Kralingen aan de Maas ‘‘Infrastructuur zorgt voor enclaves die los van elkaar komen te liggen. De ‘vriendelijkheid’ van plekken moet beter. Honingerdijk is nu een straat waar auto’s te hard rijden. Je wilt dat kinderen meer buiten kunnen spelen en veilig naar school kunnen lopen. Ook zonder hele grote ingrepen kan je veiligere straten krijgen. Maar hoe groter, hoe beter.’’

Marco Hoogerbrugge en Sander de Jong SBV Excelsior en Realisatiecombinatie Excelsior ‘‘We willen graag een ander type publiek aantrekken dan voetbalsupporters, ook voor de wijk. Door nieuwe voorzieningen toe te voegen krijgen we ook meteen een maatschappelijke functie in de wijk.’’

Hennie van Gils en Paul Driesssen Bewonersvereniging Kralingen Oost ‘‘De wijk is al hartstikke goed en er hoeft niet heel veel te veranderen. Meer woningen hoeft hier niet, pas op met grote ontwikkelingen. Op een kleine schaal kan het wel, die aansluiten bij Kralingen. Urgente kwesties zijn voor ons geluid van de omliggende infrastructuur en auto-overlast in de wijk.’’

Bas Takens Erasmus Universiteit Rotterdam ‘‘Vanuit ons moet de infrastructuur goed zijn. Bijvoorbeeld de verbinding met het centrum en met Zuid. Het duurt nu te lang om bij de EUR te komen, een goede oeververbinding hebben wij baat bij.’’ 68

Kralingen-Oost Kralingen-Oost is een wijk met verschillende gezichten. Westelijk liggen enkele prettige, kleinschalige woonbuurten, historisch van karakter in een open structuur. Aan de oostelijke zijde ontwikkelen zich grootstedelijke functies van Erasmus Universiteit, voetbalvereniging Excelsior en Brainpark. Klein- en grootschaligheid komen hier in de wijk samen.

Kenmerken •

• Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de omgevingswandeling

• •

•

Prettige, kleinschalige woonbuurten in het westelijk deel Woonbuurten met historisch oude structuren en beschermd stadsgezicht Grootstedelijke functies rond Kralingse Zoom, EUR en Brainpark De universiteitscampus en Brainpark bundelen allerlei (groot) stedelijke functies Groot contrast in maat en schaal van bebouwing in de wijk In maat en schaal verschilt het oostelijk en westelijk flink van elkaar Groen, ontspannen karakter met ‘verborgen’ parels De wijk kent een groene en open opzet van diverse groene parken in het gebied Goed georganiseerde en betrokken bewoners Actieve bewoners zetten zich in voor de kwaliteit van hun leefomgeving in hun wijk

Basiswaarden •

•

•

•

Groene parels: natuur- en parkgebieden die hoog gewaardeerd worden Arboretum, Trompenburg Tuinen, Oude Plantage en verbinding naar het Kralingse Bos Trots op Erasmus Universiteit en voetbalvereniging Excelsior In de wijk wordt een sterke sociale verbinding gevoeld met de universiteit en Excelsior Veiligheid en leefkwaliteit in de wijk De veilige en hoogwaardige leefomgeving is een belangrijke waarde voor bewoners Kralingse Bos: sterke kwaliteit als stedelijk uitloopgebied De verbindingen met het Kralingse Bos geven de wijk een bijzondere ligging en kwaliteit

69

Hester Avis Trompenburg Tuinen & Arboretum ‘‘In 2019 kwamen circa 65.000 bezoekers op jaarbasis, dus best veel mensen weten deze ‘verborgen’ parel te vinden. Ambitie is om aantal bezoekers te verdubbelen en waarde van de collectie nog breder bekend te maken.‘‘

Marijke Weustink Erasmus Universiteit Rotterdam ‘‘Het gaat de EUR (Erasmus Universiteit Rotterdam) binnen de verdichtingsopgave om de woningbouwopgave gericht op (inter)nationale studenten. We zien graag dat er gebouwd wordt voor dit segment.’’

Gerben in ‘t Hout

‘‘Verdichten gaat ook om betaalbare

Woonstad Rotterdam

woningen bijbouwen’’

‘‘De gemeente pakt de handschoen op om de kwaliteit en betekenis van het park te vergroten. Bij de planvorming zeer interessant om samenwerking met Arboretum te verkennen. Wat zijn mogelijkheden voor gezamenlijke programmering, horeca en ontvangst?’’

Jan Grevink Stichting Oude Plantage

‘‘Wat wij bij de ontwikkelingen van Brainpark belangrijk vinden is om het proces integraal aan te vliegen en niet de gebouwen los van elkaar te zien. Het gebied nu kent veel eilanden, door functiemenging toe te voegen willen we mensen en gebieden vloeiend met elkaar verbinden.’’

Tom Bakkers 70

Bakkers Hommen

Kralingen-Oost Nieuwe opgaven ‘Eilanden’ verbinden door functiemenging en verdichting De dominante auto-infrastructuur in de wijk zorgt ervoor dat buurten als ‘enclaves’ los van elkaar liggen. Door verdichting kan de wijk beter onderling worden verbonden. Door bebouwing, functiemenging en voorzieningen kan meer samenhang worden gemaakt. Meer leefkwaliteit rond doorgaande autowegen De veiligheid en leefbaarheid rond de doorgaande auto-infrastructuur moet verbeterd worden. Bewoners zien auto’s vaak te hard door de straten rijden en willen dat kinderen meer buiten kunnen spelen en veilig naar school kunnen gaan. Ook de Abram van Rijckevorselweg is een belangrijke doorgangsroute die meer leefbaar moet worden. EUR, Excelsior en Brainpark samen als één stadscampus Benader de campus van de EUR, Brainpark en metrohalte Kralingse Zoom als één gebied. Door betere onderlinge ruimtelijke verbindingen van EUR, Excelsior en Brainpark kan één grote stadscampus ontstaan. Verbeter de verbinding met metrostation Kralingse Zoom en maak ook sterkere economische en maatschappelijke relaties tussen de instellingen. Langzaam verkeersverbindingen met De Esch Er is behoefte aan meer veilige en aantrekkelijke langzaam verkeersverbindingen tussen centrum van De Esch en Kralingen-Oost. De Abram van Rijckevorselweg is hiervoor een flinke barrière.

Ook de nieuwe OV-verbinding verstevigt deze relatie tussen de wijken. Zorgvuldige sleutelplekken tussen kleine en grote schaal Het historische kleinschalige karakter van Kralingen en grootstedelijkheid van EUR en omgeving Kralingse Zoom kunnen naast elkaar bestaan. Dit stelt hoge eisen aan de sleutelplekken waar beide werelden bij elkaar komen, zoals bij Excelsior en de EUR. Met een goede aansluiting op de gebruikers en een goede mix van functies. Groene verbindingen tussen de groene parels Er is behoefte aan betere groene verbindingen met het Kralingse Bos en met de rivier. De Burgemeester Oudlaan en de Kralingse Zoom ontwikkelen naar groene corridors, die ook de groene parels (o.a. Arboretum en Oude Plantage) met elkaar verbinden. Ook op de kleine schaal, zoals de fijnmazigheid van het Laantje van Nooitgedacht: een groene verbinding tussen Kralingse Bos en Arboretum.

71

OMGEVINGSWANDELING LAGE LAND EN BOSZOOM Wandelend en fietsend zijn we in mei samen het Lage Land en de Boszoom ingegaan. Met behulp van panelen en (straat)interviews hebben we met een rijke diversiteit aan bewoners, ondernemers, corporaties, maatschappelijke partijen en ontwikkelaars gesproken over de huidige situatie én de toekomstige ontwikkeling van de wijk en de bewoners.

Carolien Vermaas HD Groep ‘‘Het is een magische plek, een uniek stuk Rotterdam. Waar vind je nu een skischool, een boksschool, een zelfbouw (CPO) project, een winkelcentrum én een ruime groenstructuur bij elkaar? Het is alleen allemaal niet zichtbaar en niet met elkaar verbonden. Zet in op meer trajecten die multidisciplinair worden doordacht, het gaat niet alleen om het gebouw maar juist om de gesprekken.”

Ron Davids Gebiedscommissie Prins Alexander ‘‘Ik begrijp de discussie over intensiever grondgebruik en de vraag wat dat betekent voor bijvoorbeeld de volkstuinen of de golfbaan Kralingen. Tegelijkertijd is met name Venhoeve een gewaardeerde plek met veel gebruikers uit Lage land. Niet zomaar weggooien.’’

Evert Ruiten Volkstuinvereniging De Venhoeve “Het gebied van de vereniging is een erg groen openbaar gebied in de stad. Het is de achtertuin van mensen die in een flat in de stad wonen of geen eigen tuin hebben. Dat willen we graag zo houden. De vereniging probeert op verschillende manieren de biodiversiteit te verhogen met vleermuis- en Mezenkasten, hoge groene bermen etc.’’

Donald van den Akker Alex Energie ‘‘Kunnen we renovatie van bestaande wijk/ woningen koppelen aan de nieuwbouwopgave en dus integraal onderdeel maken van het project?’’

Erik Hoeflaak Woonstad Rotterdam ‘‘De verschillende verdichtingsgebieden in A tot Z moeten niet met elkaar concurreren maar 74

juist elkaar versterken.’’

Lage Land en Boszoom Het Lage Land is een naoorlogse woonwijk met een open, ruime opzet van straten en lanen met relatief veel groen langs de assen. Met als centraal punt in de wijk het winkelcentrum Lage Land met rondom ook maatschappelijke voorzieningen. Die naoorlogse filosofie is nog steeds goed zichtbaar. De voormalige polderstructuur van de wijk wordt door velen als het stedenbouwkundige raamwerk gezien, waarmee je niet moet gaan ‘rommelen’.

Kenmerken •

•

•

• Scan de QR code met je smartphone

•

en bekijk het filmpje van de omgevingswandeling

•

De groene opzet van de wijk Dé kwaliteit is het groene karakter van de wijk - met allerlei groene ruimten en lanen Introverte wijk: bewoners zijn op zichzelf De cultuur van de bewoners is sterk zelfredzaam, introvert en individueel Winkelcentrum Lage Lang is het bruisende hart van de wijk Het winkelcentrum fungeert als dé centrale ontmoetingsplek in de wijk Vergrijzing van de wijk: mensen willen niet weg Bewoners wonen vaak al lang en naar tevredenheid in de wijk Boszoom: complex van groen, sport en volkstuinen De Boszoom wordt ervaren als een op zichzelf staand gebied voor sport en recreatie. Boszoom: extensief gebruikt gebied zonder bewoners Het gebied kent enkel bezoekers en oogt verlaten bij slecht weer of bepaalde weekdagen

Basiswaarden •

•

•

•

•

Stedenbouwkundige structuur van de wijk Kwaliteit van de wijk is de naoorlogse open, ruime en groene opzet van de wijk Prinsenpark als groene uitloopruimte in de wijk Het Prinsenpark is de grote groene long die wijken Lage Land en Prinsenland verbindt Sociale ontmoetingsplekken binnen de wijk koesteren Winkelcentrum, speeltuin Lage Land, Prinsenhof en Het Palet zijn ontmoetingsplekken Kleinschalige sport- en spelvoorzieningen midden in de wijk In de wijk bevinden zich sport- en spelvoorzieningen die voor kinderen nabij zijn Boszoom: sportcentrum Victoria Sportcentrum Victoria met allerlei sporten is een vaste waarde in de Boszoom 75

Scan de QR code met je smarthphone en bekijk het

Herman van Dongen

filmpje van de

SHVPA / Water en Klimaat

omgevingswandeling

Prins Alexander heeft 100.000 inwoners, maar geen echt goed functionerend centrum voor het gebied als geheel. Er mist ook nog wel wat in het woningaanbod, namelijk huisvesting voor studenten en jongeren. Je merkt dat je deze groep mist in de wijk er is geen plek voor en niet veel voor te doen. En ondanks dat studenten natuurlijk niet lang in de buurt blijven wonen en wellicht wat minder binding hebben met een plek, brengen ze wel levendigheid mee en meer draagvlak voor diverse functies.

Folkert Leijten Leyten

‘‘We zien graag innovatieve mobiliteitsconcepten, we zitten dichtbij een IC-halte dus benut deze locatie ook.’’

Jan van Horne Caeciliakerk ‘‘Verbind de gebieden ten oosten en westen van de A16 met elkaar en hef daarmee de scheiding op tussen rijk en arm(er). Verstedelijking van het gebied rond de Boszoom is een kans voor het Lage Land.’’

‘‘Er is behoefte aan activiteiten voor de buurt. Om elkaar te leren kennen. Kinderen vervelen zich bijvoorbeeld snel in de openbare ruimte en gaan daarom kattenkwaad uithalen, rondhangen of de boel slopen. Er is bijvoorbeeld een behoefte aan een goed voetbalveldje. Het toevoegen van meer ontmoetingsplekken en speelen sportplekken in de wijk. Er is veel groen maar het wordt nog niet zo veel gebruikt.’’

Tamara de Beer & Fred Pijl Lelie Zorggroep & Koffiehuiskamer 76

Lage Land en Boszoom Nieuwe opgaven Boszoom:

Upgraden van de sportfaciliteiten in de Boszoom De sportparken en -faciliteiten van veel verenigingen zijn aan slijtage onderhevig en niet meer van deze tijd. Sommige sportplekken zijn toe aan een forse vernieuwing. Verbeter de (sociale) veiligheid voor langzaam verkeer Het functioneren van de Boszoom als sportcomplex staat of valt met goede verbindingen naar de omringende wijken. Met name de wandel- en fietsverbindingen van en naar het Lage Land kunnen sterk verbeterd worden. Ook de verbinding van het Lage Land naar het Kralingse Bos verdient meer aandacht.

Lage Land:

Betaalbaar wonen met doorstroming van ouderen Mensen willen voor geen goud weg uit de wijk en blijven lang in een te grote woning wonen, terwijl er behoefte is aan (betaalbare) woningen voor starters en gezinnen. Zet in op een goed doorstromingsproces en het bieden van een veilig thuis binnen de wijk. Verbeter de sociale cohesie: eenzaamheid en armoede achter de voordeur Er wonen veel gezinnen in de wijk met een kleine portemonnee. Meer dan de helft van de gezinnen in de wijk gaat niet op vakantie. In deze introverte wijk speelt eenzaamheid en armoede zich achter de voordeur af. De sociale binding en samenhang is laag, en dit vraagt om inzet en energie om dat op te bouwen en levend te houden. Concurreer niet op voorzieningen, maar vul elkaar aan Het winkelcentrum Lage Land is het hart van de wijk en is succesvol met onder andere de weekmarkt en een divers winkelaanbod. Er zijn echter de afgelopen tijd winkels uit de wijk verdwenen. Pas op dat de verschillende verdichtingsgebieden in A tot Z niet met elkaar concurreren maar juist elkaar versterken. Verduurzaming van gebouwen en openbare ruimte Het Lage Land kent veel dezelfde type woningen die in gezamenlijkheid gerenoveerd en verduurzaamd kunnen worden. Lastig is dat het vaak individuele eigenaren zijn. Maak de renovatie van de bestaande woningen integraal onderdeel van de verdichtingsopgave.

Koppel ook de buitenruimte aan de water-klimaatopgave en mobiliteitsopgave. Bereikbaarheid van OV-halten binnen en door de wijk Rond de wijk zijn er goede mogelijkheden voor openbaar vervoer. Voor veel bewoners is het openbaar vervoer ver weg aan de rand van de wijk. Kijk of je het openbaar vervoer beter kunt verweven in de wijk met betere langzaam verkeersroutes naar de OV-halten. Vooral de Prins Alexanderlaan wordt ook als een sterke barrière gezien. Anoniem groen: geef het groen een gebruiksfunctie Er is veel groen in de wijk en dit maakt dat er prettig wordt gewoond. In plaats van het vele ‘kijkgroen’ kan groen ook meer betekenis krijgen door recreatief gebruik. Zo is er behoefte aan sport- en spelactiviteiten in de buurt maar ook extensief gebruik (bijv. als rozen- of vlindertuin) geeft groen meer betekenis. Prinsenpark kan meer functies krijgen. 77

OMGEVINGSWANDELING ALEXANDERKNOOP Voor de Alexanderknoop loopt naast van A tot Z een separaat participatietraject met een Alliantie van publieke, private en maatschappelijke partijen. Tevens zijn vele interviews en straatgesprekken gehouden voor de herinrichting van het Prins Alexanderplein als één van de zeven grote stadsprojecten. De resultaten hiervan worden toegevoegd aan van A tot Z.

Gebiedstransformatie met een kloppend ‘hart’ Het gebied ontbeert echter een hoogwaardig centrumgebied: het Alexanderplein en omgeving oogt versleten en nodigt niet uit tot ontmoeting. We willen een kloppend hart: aantrekkelijk, levendig met ruimte voor ontmoeting.

Samen werken aan een stevige kwaliteitsimpuls Onze nauwe samenwerking is dé kracht voor de transformatie van het gebied. De eigenaren, huurders en lokale ondernemers investeren in de kwaliteit van het vastgoed om goede huurders en nieuwe werkgelegenheid aan te trekken, en zo ook de leefomgeving te verbeteren. Ook zijn er meerdere plannen voor de realisatie van betaalbare woningen op de Rotterdamse woningmarkt.

Openbare ruimte als basis voor ontmoeting Wij willen graag onze werknemers stimuleren om met het OV en op de fiets te komen, maar de openbare ruimte is onvoldoende geschikt voor voetgangers en fietsers. Sommige kruispunten en plekken geven zelfs een onveilig gevoel. Er zijn geen openbare ontmoetingsplekken waar onze bezoekers, werknemers en (toekomstige) bewoners kunnen verblijven en ontspannen. Buiten kantoor- en winkeltijden is het gebied verlaten en is er geen sociale controle. Dat kan én moet anders!

Alexanderplein en omgeving is de cruciale stap Het Alexanderplein is een van de weinige autovrije plekken in het gebied: hier kan de eerste, cruciale stap wordt gezet voor de City Lounge, zoals we deze in de binnenstad kennen. Bovendien is dit het visitekaartje van het gebied voor de 40.000 reizigers die hier dagelijks in- en uitstappen. Maar ook voor alle werknemers, studenten, winkelend publiek met 8 miljoen bezoekers per jaar én toekomstige bewoners.

80

Alexanderknoop Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de Pleindag Alexanderplein (dag 1)

Het gebied rond het NS-station Rotterdam Alexander is belangrijk (boven)regionaal centrum voor de regio Rotterdam. Met het winkelcentrum Alexandrium, de serie Megastores en de Woonmall is dit gebied vooral een groot winkel- en leisurecentrum. Ook grote kantoren en diverse schoolvestigingen (Zadkine, Albeda) hebben hier hun vestigingsplek gevonden.

Kenmerken •

•

•

•

•

Multimodaal knooppunt van snelweg en openbaar vervoer De Alexanderknoop is per auto (A20), trein (IC-station) en tram uitstekend bereikbaar Stedelijk centrum: concentratie van grootschalige stedelijke functies De knoop bundelt diverse grootschalige winkel-, werk-, onderwijs en leisurefuncties Anonieme, rommelige openbare ruimte met auto centraal De openbare ruimte is stenig, weinig uitnodigend en wordt gedomineerd door de auto Alexanderknoop is een op zichzelf staand stedelijk centrum Geïsoleerde ligging ten opzichte van omringende wijken, maar goed bereikbaar Stedelijke kwaliteit en functies voor ‘stedelingen’ Vooral grootstedelijke functies, de betekenis voor buurtbewoners is beperkt

Basiswaarden •

•

•

•

Alexandrium als dragende functie in het gebied Het winkelcentrum heeft een belangrijke sociale en economische functie in de knoop Onderwijsinstellingen zorgen voor levendigheid in het gebied De leerlingen van Zadkine en Albeda zorgen voor reuring gedurende de dag en week Horecafuncties als belangrijke ontmoetingsplek in de knoop Café Wilskracht en La Place vervullen een belangrijke rol als sociale ‘hotspot’ Verknoping van diverse vervoersmodaliteiten IC-station, snelweg, metro, tram en bus maken van de plek een écht stedelijk knooppunt

81

Plein is kil en kaal Gebruikers vinden de inrichting en uitstraling van plein ondermaats. Kaal, kil, versleten en ongezellig zijn kernwoorden. Urgentie om plein aan te pakken wordt breed gedeeld.

Gebrek aan ‘mentale verbinding met het plein’ – Huidige situatie leidt tot wisselende urgentie bij gebruikers of het plein moet worden aangepakt. Sommigen vinden het verschrikkelijk, anderen vinden het de moeite niet waard. Het plein is ‘van niemand’.

Levendigheid is een kernbegrip veel gebruikers willen graag zien dat ‘er iets te doen of te beleven valt’ op het plein. Niet alleen op het plein zelf, maar ook in (de begane grond van) de gebouwen rond het plein. De begane grond van gebouw de Ster is cruciaal voor zichtrelatie.

Stenig en hard plein Het stenige karakter – de ‘hardheid’ - is voor veel mensen een doorn in het oog. Een meer ‘zachtere’, groene invulling wordt bijna unaniem gepropageerd. Plein is ‘te groot’ Maat en schaal: plein ‘voelt’ te groot. Het plein wordt ervaren in twee helften; bij café Wilskracht is het nog best gezellig, en verderop is het leeg en kaal. Er is een tweedeling in het plein.

82

Alexanderknoop Nieuwe opgaven Transformatie: extra stedelijk wonen toevoegen De Alexanderknoop is een gebied dat bijna volledig gedomineerd wordt door retail-, werk- en onderwijsfuncties. Dit geeft het gebied na sluitingstijden en in weekenden een ander karakter. Functiemenging met stedelijke woonvormen is wenselijk om de veiligheid, verblijfskwaliteit en uitstraling van het gebied substantieel te verbeteren.

Scan de QR code met je smartphone en bekijk het filmpje van de Pleindag Alexanderplein (dag 2)

Stedelijk sociaal-cultureel programma naast winkel- en werkfuncties Veel gehoorde kreet is dat er ‘weinig te beleven’ valt in de Alexanderknoop. Naast winkel- en werkfuncties is er groeiende behoefte aan sociale en culturele activiteiten die het knooppunt ‘leven inblazen’. Met meer kleinschalige stedelijke evenementen, zoals markten, concerten, bioscoop en culturele manifestaties. Actieve plinten: publieksvriendelijk programma op maaiveld in hoogbouw Met de toevoeging stedelijk wonen en functieverandering van kantoren is de wens om op maaiveldniveau publieksvriendelijke activiteiten en programma’s op te nemen. Uiteenlopend van kleinschalige horeca en diensten, zorg en educatie tot kunst en culturele functies. Levendige ‘plinten’ van gebouwen zorgen voor betere uitstraling. Mobiliteitstransitie inzetten: autodominantie aanpakken De Alexanderknoop wordt gedomineerd door het autoverkeer en het parkeren. Behoefte groeit om het autoverkeer niet de gehele publieke ruimte te laten innemen maar aan de randen van het gebied op te vangen. Tevens zijn er kansen voor deelmobiliteit, betere fiets- en looproutes en mobiliteitshubs in relatie tot het NS-station en OV-halten. Uitnodigende openbare ruimte: meer verblijfskwaliteit met groen De openbare ruimte in en rond station en de toegangswegen is versleten, verouderd en weinig uitnodigend.

Er is grote behoefte aan aantrekkelijke ontmoetingsplekken die ook een meer groen karakter hebben, met mogelijkheden voor urban sports en spel. In het bijzonder wordt al gewerkt aan de groene herinrichting van het Prins Alexanderplein. Bedrijventerrein: stedelijke transformatie + uitplaatsing Naast het Alexandrium ligt het gemengde bedrijventerrein Koperstraat dat steeds meer in beeld komt voor de verdichtingsopgave. Kantoren en diensten doen al hun intrede op het bedrijventerrein. Op termijn is stedelijke transformatie denkbaar naar gemengd wonen-werken, waarbij ook uitplaatsing van bedrijven aan de orde kan zijn.

83

84

Bijlage fase 2

2e Brede Omgevingsdialoog Advies aan A tot Z: Verdichten en dubbelgebruik gekoppeld aan OV bied veel kansen. Werken en Studentenwoningen nabij de Alexanderknoop was een voorbeeld.

Verleg de grens van het projectgebied voor een integrale Noord-Zuid aanpak, maar ook OostWest

Verlagen van de parkeernorm, in samenhang met meer toegankelijk en betaalbaar OV. Vergeet niet de auto afhankelijke bewoners.

Het bebouwen van de sportvelden in de Esch werd niet omarmd. Tenzij de sportcapaciteit op een andere manier in de buurt wordt terugge-

Identiteit als basis In de groep kwam naar voren dat A tot Z de identiteit van een gebied als basis moet nemen voor verdichting. Bouw minder in de Esch en behoud de groene en sportieve identiteit van de wijk en bouw meer in de Alexanderknoop. Maximaal benutten van ‘lege’ gebieden Zet in op dubbel ruimtegebruik gekoppeld aan OV-hubs. Er werd voorgesteld om rondom Kralingse Zoom en Alexanderknoop te verdichten met woningen én werkplekken. De Esch als groene wijk: combi tussen wonen, sporten met OV. Parkeernormen De groep gaf aan dat het verlagen van de parkeernormen goed werkt voor gebieden (en doelgroepen) die gekoppeld zijn aan het OV. Echter werd wel benadrukt dat er doelgroepen zijn (bv dienstverleners met een kleinere portemonnee) die steeds afhankelijk zijn van hun privé auto. Die mogen wij niet uitsluiten. Grens van de gemeente In de groep werd voorgesteld om de gemeentelijke grens te verleggen zodat het gebied rondom de Engelbrechtweg (technisch gezien onderdeel van Capelle aan den IJssel) ook kan meedoen. Noordzuid aanpak, alsook oost-west.

bracht. Kansen voor meervoudige ruimtegebruik (stapelen)

85

86

Bijlage fase 2

2e Brede Omgevingsdialoog Advies aan A tot Z: Er zijn nog veel meer kansen voor verdichting langs de Hoofdweg, Koperstraatgebied en langs de Prins Alexanderlaan. Dat vraagt maatwerk en specifieker kijken.

Handhaven van sportfuncties maar kansen benutten voor verdichting langs de randen (bijv. benzinestation).

Verdichtingsmogelijkheden aan de Maas – met wijds uitzicht – meer ten volle benutten. Hoogbouw.

Bebouwen van de omgeving van het kazerneterrein van de mariniers. Op termijn is zo’n functie op deze plek minder houdbaar. Dus nieuwe kans voor wonen en werken.

Transformatie en verdichting van het bedrijventerrein – met name langs de Maas. Intensiever benutten voor combi van wonen en werken.

Kansen voor verdichting langs Hoofdweg en Prins Alexanderlaan, en ook in het Koperstraatgebied dat vraagt wel maatwerk en meer precies kijken en uitzoeken. Maar hier liggen veel meer kansen voor kwaliteitsverbeteringen. Verdichting aan randen van de Boszoom behoud van de verschillende sportfuncties maar de randen van de Boszoom – langs infrastructuur, zeker bij doortrekken van de tram – leveren kansen op voor verdichting en opruimen van de rommeligheid. Geen woningen ten koste van sportvelden maar juist meer koppelen aan overkluizen en/of betere inpassing van infrastructuur bijvoorbeeld van Rijckevorselweg maar ook Prins Alexanderlaan. Bestaande sportfuncties zijn juist aan verbetering toe. Bestaande bewoners zijn belangrijk; niet alleen aandacht voor alles wat nieuw is kijk goed naar de bestaande gebruikers van voorzieningen. Belangrijke groep van 12-25 jaar niet vergeten. Maak de opgave preciezer, de blokjes zijn te grof Volgende stap voor A tot Z is om preciezer in beeld te krijgen welke opgaven waar landen en waar je precies gaat bouwen. Welke locaties zijn echt kansrijk? Vergeet het water niet kijk naar M4H als referentie en onderschat de waarde van het water niet.

87

88

Bijlage fase 2

2e Brede Omgevingsdialoog Advies aan A tot Z: Multifunctionele buurtcentra er worden kansen gezien om buurtcentra multifunctioneel te benutten. Combineer sporten, werken, winkelen en ontmoeting in buurtcentra. De sportverenigingen uit De Esch en Lage Land werden nadrukkelijk benoemd als potentiële buurtcentra: verbinders in de wijk. Er werd gediscussieerd over één groot buurtcentrum, of meerdere kleine buurtcentra. Wonen langs de A16 werd gezien als een optie, mits er maatregelen zoals geluidschermen worden toegevoegd.