[23bb003398] Bijlage 4 behorende bij 23bb003399 over Omgevingsrapportage Oostflank

Omgevingsaanpak Oostflank Rotterdam In gesprek met bewoners, ondernemers, instellingen en institutionele partners

concept - 17 mei 2023

2

Kralingen-Oost

2e Brede Omgevingsdialoog

Hillesluis

De Esch

Voorwoord: in gesprek! Rotterdam is continu in beweging. De stad groeit en nieuwe ontwikkelingen voegen zich tussen het bestaande. Hierdoor verandert onze stad voortdurend. Soms sluit het naadloos aan, soms schuurt het. Dit zien we terug in de grote bouwopgave voor Rotterdam: er is grote behoefte aan goede en betaalbare woningen. En tegelijk willen we ons groen, de volkstuinen of sportvelden niet opgeven. Dit is de opgave voor de ontwikkeling van de Oostflank van Rotterdam: zoeken naar locaties voor 30.000 nieuwe woningen, plus arbeidsplaatsen en voorzieningen in het gebied van Alexander tot Zuidplein. Grote aanjager van deze grote verdichtingsopgave is de nieuwe hoogwaardige tramverbinding tussen Zuidplein en Kralingse Zoom, inclusief een nieuwe stadsbrug over de Maas. Hierdoor zal de Oostflank de komende jaren verder gaan veranderen. Er komt behoorlijk wat op de bewoners en bedrijven af. Velen zullen daarvan profiteren. Er komen woningen bij zodat huidige inwoners en hun kinderen makkelijker een geschikt huis kunnen vinden. Er komen nieuwe banen voor kenniswerkers en praktisch geschoolden. Er komen nieuwe voorzieningen bij zodat iemand die slecht ter been is, in z’n eigen buurt terecht kan. Straten worden groener, zodat regen opgevangen kan worden. Het nieuwe voegt iets toe aan het bestaande, voortbouwend op de identiteit.

Sommigen zullen echter het gevoel hebben dat ze iets verliezen. Een nieuwe tramlijn zorgt voor een betere verbinding, maar ook voor drukte. De brug maakt de oversteek over de Maas gemakkelijker, maar zorgt er ook voor dat we polder De Esch deels moeten afgraven. De omgeving verandert en dat is niet altijd voor iedereen goed. We kunnen die zorgen niet altijd wegnemen. Daarom hebben we veel werk gemaakt van een goed dialoogproces met de omgeving over de totstandkoming van de Ontwikkelvisie Oostflank Rotterdam, waarover we in deze rapportage verslag doen. Bekijk de rijke oogst van de participatie. Met diverse vormen van participatie – van straatgesprekken tot serious gaming – van Meet-ups tot Brede Omgevingsdialogen – hebben we vele wensen, behoeften en signalen verkregen voor een kwalitatief hoogwaardige Ontwikkelvisie die hiermee een brede betekenis heeft voor de stad en de wijken. We hebben veel van deze wensen een plek kunnen geven, maar hebben soms een andere afweging gemaakt. Dit heb ik in de afgelopen maanden ook met een groot aantal van u besproken. De Ontwikkelvisie Oostflank geeft richting, maar is ook pas een begin. Grootschalige opgaven vragen om een kleinschalige aanpak.

Op lokaal niveau gaan we graag weer het gesprek aan met bewoners over de inrichting van hun leefomgeving of organisaties over de thema’s waarvoor zij aan het werk zijn.We blijven luisteren naar de wensen en de zorgen en proberen deze zo goed als we kunnen een plek te geven. Want de Oostflank vraagt niet alleen om langjarige investeringen, deze ontwikkeling vraagt ook om een ook om een continue dialoog met de omgeving. We maken het vast niet iedereen naar de zin, maar we blijven graag met u in gesprek! Hartelijk dank voor uw bijdrage in het proces! Chantal Zeegers Wethouder Klimaat, Bouwen en Wonen Gemeente Rotterdam 3

4

De Esch

Veranda

Alexanderknoop

2e Brede Omgevingsdialoog

Inhoudsopgave Voorwoord: in gesprek!

3

Resultaten van de omgevingsaanpak 1. Oostflank Rotterdam: opgave en visie 2. Omgevingsaanpak op z’n Rotterdams 3. Kernboodschappen en verantwoording 4. Vervolg van de ontwikkelvisie

7 8 10 12 19

Fase 1 (2021): Omgevingswandelingen in de wijken 1. Activiteiten in 2021 – omgevingswandelingen 2. Urgente opgaven in de wijken 3. Conclusies uit de omgevingswandelingen

20 22 25 28

Fase 2 (2022): Scenario’s met serious game 1. Activiteiten in 2022 – serious game als instrument 2. Verdichtingsscenario’s voor de wijk 3. Conclusies uit de serious games

30 32 34 40

Fase 3 (2023): Dialoog met gebiedspartners 1. Activiteiten in 2023 – dialoogsessies met partners 2. In gesprek over de gebiedskeuzen

42 44 46

Bijlagen Bijlage 1: Omgevingswandelingen per wijk (fase 1) Bijlage 2: Serious games per wijk (fase 2)

52 54 84

Colofon

92

5

RESULTATEN VAN DE OMGEVINGSAANPAK In dit deel zetten we de resultaten van de omgevingsaanpak op een rijtje: 10 centrale boodschappen die voortkomen uit de brede participatie. Per kernboodschap laten we zien hoe we hiermee in de Ontwikkelvisie omgaan. Waar boodschappen de visie versterken en waar we andere keuzen maken.

RESULTATEN

Alexanderknoop

Kralingen-Oost

Wat is de Oostflank Rotterdam? De Oostflank is het gebied van Alexander tot Zuidplein – van A tot Z. Afgelopen jaren hebben we uitgewerkt hoe we 20.000 tot 30.000 woningen kunnen realiseren in dit gebied vanuit het principe van ‘goede groei’. Dat betekent met oog voor leefkwaliteit en identiteit van de bestaande stad en bijpassende investeringen in voorzieningen, arbeidsplaatsen, groen en openbaar vervoer. Want de urgentie is duidelijk: er is grote behoefte aan goede en betaalbare woningen. Het resultaat van de verkenning is de Ontwikkelvisie – en strategie Oostflank Rotterdam, waarin we aangeven hoe we onze ambities voor de Oostflank kunnen realiseren. De Ontwikkelvisie en -strategie Oostflank vormt tevens de onderbouwing van een herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam.

Lage Land 8

2e Brede Omgevingsdialoog

Inleiding

1. Oostflank Rotterdam: opgave en visie De bouwopgave voor Rotterdam 2040: minimaal 50.000 nieuwe woningen en ruimte voor tienduizenden nieuwe arbeidsplaatsen. Met de ontwikkelvisie Oostflank Rotterdam geven we uitwerking aan die hoofdkeuze in de Omgevingsvisie Rotterdam om deze woningen en arbeidsplaatsen zoveel mogelijk in de bestaande stad te realiseren. Opgave voor de Oostflank: verdichting én openbaar vervoer Twee uitgangspunten staan vast voor de Oostflank: 1) ontwikkeling van 20.000 tot 30.000 nieuwe woningen en arbeidsplaatsen, inclusief bijbehorende voorzieningen en 2) koppeling van deze verdichting aan investeringen in openbaar vervoer: een hoogwaardige tramverbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein, inclusief een nieuwe stadsbrug over de Maas. Dit alles zo veel mogelijk met behoud van de sportaccommodaties in het gebied. Hiermee willen we investeringen optimaal ten goede laten komen aan de bestaande stad en het landschap buiten de stad openhouden. Samen met de wijken en de partners De gemeente kan en wil deze opgave niet aangaan zonder samenwerking met de publieke, private en maatschappelijke partners in de wijken en in de stad. En directe samenwerking met bewoners en ondernemers in de buurten en wijken is van cruciaal belang om samen tot goede en duurzame oplossingsrichtingen te komen die op breed draagvlak kunnen rekenen.

Dat betekent dat we de stedelijke verdichtingsopgave ook ten goede moeten laten komen aan een betere kwaliteit van de leefomgeving in de wijken en buurten. Niet alleen ruimtelijk, maar ook in economisch en sociaal opzicht, en met oog voor mobiliteit en duurzaamheid.

Kwesties en kansen in de diverse wijken De Oostflank – het gebied tussen Alexander en Zuidplein – heeft bewoners en bezoekers veel te bieden. Van de prachtige groene parels zoals de Trompenburg Tuinen en het Arboretum tot de bruisende Erasmus Universiteit en nieuwe ontwikkelingen als Feyenoord City. Maar sommige plekken raken uit de tijd, woningen verouderen en kantoren langs de snelweg verliezen hun glans. Groen raakt versleten en de openbare ruimte verrommelt. Op sommige plekken stapelen sociale en veiligheidsproblemen zich op. Kortom, er liggen stevige opgaven in de wijken: kunnen we deze wijkopgaven koppelen aan de grote verdichtingsopgave? Kunnen de wijken meeprofiteren? Gebiedsgerichte aanpak op wijkniveau Vanuit het project Oostflank Rotterdam gingen we daarom de wijken in: wat leeft er bij bewoners en ondernemers in de wijk? Welke kwesties spelen er? Hoe zien zij hun toekomst van de wijk? Op basis van de kwesties en kansen in iedere wijk zijn we in gesprek gegaan over de (on)mogelijkheden voor verdichting met een bijbehorend pakket van kwaliteitsmaatregelen. In Brede Omgevingsdialogen hebben we de inhoudelijke opbrengst met vele partijen gewogen en bediscussieerd. Dit resultaten hiervan vormen belangrijke bouwstenen voor de Ontwikkelvisie Oostflank Rotterdam.

9

2e Brede Omgevingsdialoog

De Esch 10

Lage Land

1e Brede Omgevingsdialoog

Participatie

2. Omgevingsaanpak op z’n Rotterdams De grote opgave van de Oostflank vraagt om een kleinschalige aanpak. Dat is het centrale uitgangspunt voor de participatie: klein in de wijken beginnen en direct in gesprek met mensen waarvoor je het doet. Dat is de omgevingsaanpak op z’n Rotterdams: praktisch, persoonlijk en lekker direct! Grote opgave – kleinschalige aanpak De uitdaging is de grote schaal van het gebied Alexander tot Zuidplein en het grote aantal woningen, arbeidsplaatsen en voorzieningen die moeten worden toegevoegd in bestaande buurten en wijken. Dit vraagt om maatwerk op wijkniveau en vraagt om een wijkgerichte aanpak, inspelend op de identiteit en cultuur van de wijk. Bewoners, ondernemers en anderen zijn vaak gebonden aan hun eigen wijk: een bewoner van Hillesluis wil niet praten over Kralingen-Oost of de Esch niet over de toekomst van de Alexanderknoop. Men wil het gesprek aangaan over de eigen leefomgeving. Daarom hebben we de omgevingsaanpak primair gericht op de wijken en opgeknipt in kleinere, interactieve dialogen. Per wijk zijn de opgaven en urgenties in beeld gebracht. Stapsgewijze aanpak in drie fasen Het is paradoxaal: voor zo’n groot gebied als de Oostflank hebben we nadrukkelijk gekozen voor een kleinschalige, stapsgewijze omgevingsaanpak. Niet meteen grootschalig of te algemeen.

In drie fasen: Fase 1: Omgevingswandelingen in de wijken Omgevingswandelingen, straatgesprekken en interviews met de opinieleiders en smaakmakers in de wijken. Om op zoek te gaan naar het DNA van de wijk, de basiswaarden en kwaliteiten en de nieuwe opgaven in beeld te krijgen, zoals deze in de wijk worden beleefd en ervaren. Fase 2: Scenario’s bouwen met een serious game Een tweede verdiepende fase om met behulp van een serious game te komen tot een serie verdichtingsscenario’s – in verschillende varianten – met een pakket kwaliteitsmaatregelen voor de diverse wijken. Uitgaande van de basiswaarden is gekeken naar de verdichtingsmogelijkheden en de specifieke kwaliteitsopgaven. Dit heeft geleid tot specifieke argumenten en uitspraken over kansen en (on)mogelijkheden. En de betekenis ervan op het niveau van de Oostflank voor de Ontwikkelvisie. Fase 3: Dialoogsessies met de gebiedspartners In derde fase gingen we in gesprek over de hoofdlijnen van de Ontwikkelvisie en manier waarop de visie zich verhoudt tot de beleids- en uitvoeringsagenda’s van maatschappelijke, private en publieke partners. We bespraken de gebiedskeuzen uit de visie met de wijken, en specifiek met de volkstuin- en sportverenigingen die door de visie ‘geraakt’ worden. En ook diverse wijkraden bogen zich over de gebiedskeuzen voor de Oostflank. In deze rapportage doen we verslag van het gehele omgevingsproces.

11

Omgevingstafel

Hillesluis

Kernboodschappen en verantwoording Uit de vele dialogen en activiteiten komen 10 kernboodschappen naar voren, die als ‘rode draden’ steeds terugkomen in het omgevingsproces. Deze kernboodschappen zijn belangrijke bouwstenen en gebruikt bij het opstellen van de Ontwikkelvisie . Dit vraagt om verantwoording: hieronder laten we zien op welke manier we met deze boodschappen omgaan. Wat versterkt de visie en waar maken we andere keuzen?

Alexanderknoop 12

Lage Land

THEMA: INFRASTRUCTUUR

3. Kernboodschappen en verantwoording 1

Leefkwaliteit rond grootschalige infrastructuur Gedeelde zorg over de leefbaarheid rond doorgaande (auto)infrastructuur

Uit de participatie: grootschalige infrastructuur voor de auto zet de leefbaarheid onder druk: veiligheid, geluid, luchtkwaliteit en het zorgt voor ruimtelijke barrières. De auto-afhankelijkheid in de wijken is groot en dat zal ten dele ook zo blijven. Benut de verdichtingsopgave om de overlast van auto-infrastructuur aan te pakken en ruimtelijke ‘overbruggingen’ tussen wijken te maken. Met name bewoners in de direct omliggende wijken benadrukken dat de keuze voor de stadsbrug mét auto’s eerder zorgt voor een verslechtering van de leefkwaliteit dan een verbetering. In de Ontwikkelvisie: het slechten van ruimtelijke barrières tussen én binnen de wijken is nadrukkelijk een belangrijke doelstelling voor de Oostflank. Gebieden die nog niet goed met elkaar verbonden zijn, ontsluiten we door beter OV en aantrekkelijke routes en door verdichting op strategische plekken – bijvoorbeeld op de Boszoom – sluiten wijken beter op elkaar aan. Door verdichting ontstaat de mogelijkheid om op lange termijn de tram van Zuidplein naar Kralingse Zoom door te trekken naar de Alexanderknoop. Ook het Lage Land wordt hierdoor beter ontsloten. De nieuwe tramlijn – met koppeling aan het nieuwe treinstation Stadionpark – maakt nieuwe woningbouw mogelijk zonder forse toename van autokilometers. Tegen de wens van veel bewoners maken we autoverkeer mogelijk via de nieuwe stadsbrug.

Hiermee versterken we ons wegennet in de stad en zijn we flexibel voor nieuwe vervoersconcepten in de toekomst. Auto’s mogen in elk geval niet harder dan 30 km per uur. Daarnaast voegen we nieuwe verbindingen via de nieuwe stadsbrug voor fietsers en voetgangers toe. Hierdoor ontstaat een meer samenhangend stedelijk gebied. Naast versterken van het OV en betere (fiets)routes, geven we in de Ontwikkelvisie ook prioriteit aan de leefbaarheid rond grote auto-infrastructuur. In het omgevingsproces is volop aandacht gevraagd voor de leefbaarheid rond de Abram van Rijckevorselweg. Deze weg blijft een belangrijke invalsweg de stad in. Overkluizing blijkt na onderzoek onwenselijke effecten te hebben op de lokale bereikbaarheid van de wijken. In de Ontwikkelvisie doen we alternatieve voorstellen om de Van Rijckevorselweg veiliger, groener en beter oversteekbaar te maken voor fietsers en voetgangers. Ook op andere plekken verminderen we de impact van infrastructurele barrières (A16, A20 en spoorlijnen) door het verbeteren of toevoegen van onder- of overgangen of nemen van geluidsmaatregelen. We onderkennen dat de inpassing van de stadsbrug en nieuwe hoogwaardige tram een ingewikkelde opgave is, die in de volgende fase verder uitgewerkt moet worden.

2

Veilige en aantrekkelijke routes in de wijken Groeiende behoefte aan veilige en uitnodigende wandel- en fietsroutes

Uit de participatie: in veel wijken is wandelen en fietsen mogelijk, maar vaak niet erg prettig of uitnodigend. De auto is dominant, ook op korte afstanden. Lopen en fietsen kunnen meer gestimuleerd worden door duidelijke, (sociaal) veilige en prettige routes. Benut de verdichtingsopgave om een kleinschalig netwerk van routes in de wijken te maken naar (winkel)centra en OV-halten. In de Ontwikkelvisie: we zetten in op mobiliteitssysteem met een goede balans tussen de verschillende modaliteiten. Het gebied blijft goed bereikbaar voor auto’s, maar bij de investeringen ligt de focus op openbaar vervoer, fietsers en voetgangers. In de visie doen we per gebied diverse voorstellen om bestaande wandel- en fietsroutes te verbeteren en nieuwe aantrekkelijke routes toe te voegen. Zo wordt het mogelijk om via het nieuwe Rivierpark zowel aan de noord- als zuidoever ongehinderd langs de Maas te fietsen. De route van het Kralingse Bos naar de Maas wordt aantrekkelijker voor langzaam verkeer. Via de Bos-as wordt het aantrekkelijk om via het Schollebos in Capelle naar het Kralingse Bos te fietsen. Naast betere routes doen we voorstellen om voetgangers en fietsers centraal te stellen in de openbare ruimte. Rond OVknooppunten, wijkcentra en verblijfsgebieden zoals pleinen en parken, staan voetgangers op één.

Binnen de Oostflank gaat het specifiek om de Alexanderknoop, Kralingse Zoom, Stadionpark en Hart van Zuid. Hier krijgen voetgangers en fietsers zoveel mogelijk ruimte. 13

THEMA: VOORZIENINGEN

3. Kernboodschappen en verantwoording 3

Behoud en versterken van voorzieningen in de wijk Zorgen over de levensvatbaarheid van voorzieningen op langere termijn

Uit de participatie: het niveau van dagelijkse voorzieningen staat onder druk door vergrijzing en een veranderende buurtsamenstelling. Buurtcentra fungeren als centrale ontmoetingsplekken en zorgen voor sociale verbindingen in de eigen wijk. Benut de verdichtingsopgave om de kwaliteit aan basisvoorzieningen op wijkniveau te behouden en te versterken. De keuze om een drietal volkstuinen op te heffen en sportvelden te verplaatsen zorgt voor gemengde reacties. Er is begrip voor de lastige afweging die gemaakt moet worden om woningbouw te realiseren, maar bij tuinders is er ook verzet tegen het verdwijnen van de volkstuinen. Een deel van de sportverenigingen maakt zich zorgen over de grotere afstand naar de nieuwe sportcampus en mogelijke sociale onveiligheid van de routes daarnaar toe. Daarnaast vragen ze zich af of het intensiever gebruiken van de sportcapaciteit voldoende is om de groeiende vraag door nieuwe inwoners op te vangen. In de Ontwikkelvisie: een centrale ambitie in de visie is ‘vitale stadswijken’: groei in wonen en werken moet ook ten bate komen van de bestaande wijken. We onderkennen dat dagelijkse voorzieningen in bepaalde wijken onder druk (komen te) staan. Verdichting van wonen en werken – passend bij het karakter van de wijk – zorgt ervoor dat er meer draagkracht komt voor dagelijkse voorzieningen in de wijk.

Denk bijvoorbeeld aan nieuwe woningbouw op het Toepad en de Boszoom dicht bij het Lage Land. Verdichting zorgt voor nieuwe bewoners en leidt potentieel tot ‘verjonging’ van de wijken. Dit geeft een impuls aan voorzieningen voor kinderen en jongeren, bijvoorbeeld voor scholen en sport. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen geven financiële ruimte ook te investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte. Uitgangspunt in de visie is ‘geen verdichting zonder investeringen in stedelijke leefkwaliteit’. We beseffen terdege dat bestaande volkstuinen en sportaccommodaties ook een voorziening zijn die voorziet in behoeften van bewoners. In de Ontwikkelvisie hebben we nieuwe balans gezocht tussen de behoefte aan nieuwe woningen en stedelijke voorzieningen en behoud van bestaande volkstuinen en sportvoorzieningen. In de visie hebben we voorstellen gedaan voor de koppeling tussen verdichting en de nieuwe OV-verbinding waarbij de aantasting zo beperkt mogelijk hebben gehouden. De afwegingen leiden ertoe dat sommige volkstuinen en sportaccommodaties moeten wijken voor nieuwe woningbouw in de Oostflank.

4

Stedelijke voorzieningen op de juiste plek Stedelijke centra niet laten concurreren met lokale buurtcentra

Uit de participatie: pas op dat grootstedelijke voorzieningen rond OV-knooppunten niet concurreren met voorzieningen in de omliggende wijken en zo de wijken ‘leegtrekken’. De juiste voorziening op de juiste plek. Benut de verdichtingsopgave om tot een goede afstemming te komen tussen stedelijke centra en de verschillende buurtcentra. Laat ze elkaar versterken. In de Ontwikkelvisie: we zetten in op een stad – en dus een Oostflank – waarin de belangrijkste voorzieningen op 15 minuten loop- of fietsafstand te vinden zijn. De dagelijkse voorzieningen zoals een supermarkt, huisarts of basisschool organiseren we zoveel mogelijk dichtbij. Door gerichte verdichting nabij lokale voorzieningen en buurtcentra geven deze voorzieningen meer massa en draagvlak. Verdichting zorgt dan niet alleen voor meer gebruikers, maar ook veel meer werkgelegenheid in de directe omgeving. Naast dagelijkse voorzieningen zetten we in op voorzieningen in de Oostflank die meer op gebiedsniveau functioneren, zoals een bibliotheek, sporthal, zwembad, bioscoop of een middelbare school. Tenslotte zijn er ook voorzieningen die op stedelijk of regionaal niveau functioneren. Denk bijvoorbeeld aan een theater, museum, centrale bibliotheek of hoger onderwijs. Deze voorzieningen passen het best op goed bereikbare plekken zoals bij OV-knooppunten. Dit zijn ook ‘trekkers’ op de schaal van de stad en regio.

Bij elk van de belangrijkste OV-knooppunten in de Oostflank – de Alexanderknoop, Kralingse Zoom, Stadionpark en Hart van Zuid – hoort een uniek profiel met stedelijke voorzieningen die hierbij passen. Dit vraagt om specialisatie en complementariteit in de programmering van de verschillende OV-knooppunten. 14

THEMA: SOCIAAL

3. Kernboodschappen en verantwoording 5

Woningverdichting is een sociale kwestie Gebruik verdichting als sleutel in sociaal-ruimtelijke kwesties in de wijk

Uit de participatie: verdichting leidt ook tot het toevoegen van nieuwe bewoners in de wijken. Dat kan soms spanning opleveren met zittende bewoners. Wees slim en zorgvuldig waar wel of juist niet te mengen en op welke schaalniveau (gebouw, straat, buurt). Mensen maken de wijk: benut de verdichtingsopgave voor het doorbreken van anonimiteit en activering van bewoners door koppeling met sociaal-culturele activiteiten in de wijken. Zet in op ‘community building’. In de Ontwikkelvisie: mede door het omgevingsproces hebben we goed inzicht gekregen in de specifieke basiswaarden en opgaven van de wijken. De wijken verschillen onderling in identiteit, karakter en in cultuur van de bewoners. In de visie zoeken we naar woningtypen en woonmilieus die verschillen per gebied en aansluiten bij de eigenheid van de wijken. Binnen de wijken vraagt de verdichting maatwerk voor specifieke inpassingen. Op en rond de OV-knooppunten realiseren we hogere dichtheden om de goede bereikbaarheid optimaal te benutten. Op deze plekken komen relatief kleinere woningen en meer huurwoningen. Dit sluit beter aan bij doelgroepen als studenten, starters, mensen zonder kinderen en ouderen. Op afstand van de OV-knopen bouwen we in relatief lagere dichtheden, met woningen in verschillende grootten met meer ruimte, waar ook gezinnen een plek kunnen vinden.

We zien zeker ook dat de ruimtelijke ontwikkelingen niet zonder een sociale component kunnen en zetten daarom in de vervolgfase in op het ontwikkelen van een sociaal programma op wijkniveau, gekoppeld aan de ruimtelijke ontwikkelingen die we samen met bewoners, ondernemers en andere actieve organisaties in het gebied verder uitwerken. We denken daarbij aan thema’s als veiligheid, zorg (w.o. gezondheid, eenzaamheid, e.d.), onderwijs en educatie (ook voor volwassenen), sociale ontmoeting en culturele activiteiten op buurt- en wijkniveau.

6

Slimme woningprogrammering voor iedere wijk Zorgen over grootschalige verdichting die niet passend is bij de wijken

Uit de participatie: de wijken verschillen flink in samenstelling en opbouw van typen bewoners. Met verschillen in vergrijzing, ontgroening, inkomen en culturele achtergronden. Kijk specifiek naar de typen woningen om kwaliteit van wijk te verbeteren: starters, doorstroming, betaalbaar wonen, zorgwonen, etc. Benut de verdichtingsopgave om tot een goede woningprogrammering op wijkniveau te komen, gericht op een sterke diversiteit en vitaliteit van de wijk. In de Ontwikkelvisie: op niveau van de Oostflank heeft de visie nog een strategisch karakter: per wijk beschrijven we op hoofdlijnen het aantal woningen, de woningtypen en de gewenste woonmilieus, gekoppeld aan verschillende omgevingskenmerken. In de vervolgfasen concretiseren we de woningbouwprogrammering per deelgebied verder, aansluitend bij de actuele woningvoorraad in dat gebied. Vanaf 2026 geldt bij nieuwbouw de verdeling van 25% sociaal, 40% middensegment, 20% hoger segment en 15% topsegment. Als we de plannen in de vervolgfase verder concretiseren, brengen we een specificatie aan per deelgebied, aansluitend bij de actuele woningvoorraad in dat gebied. We kunnen al stellen dat er naar verwachting minder sociale huur wordt gebouwd in een aantal kwetsbare wijken in Zuid. Op de noordoever komen in de sterkere wijken juist meer sociale huurwoningen.

Dit zorgt voor een betere balans in de woningvoorraad op niveau van de Oostflank. Wel kunnen we al voorzichtig stellen dat er naar verwachting minder sociale huur wordt gebouwd in een aantal kwetsbare wijken op Zuid. Op de noordoever komen in de sterkere wijken juist meer sociale huurwoningen.

15

THEMA: OPENBARE RUIMTE

3. Kernboodschappen en verantwoording 7

Kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte Openbare ruimte als sleutel om tot een goede verdichting te komen

Uit de participatie: sommige pleinen en parken zijn dé plekken voor verblijf, ontmoeting en recreatie in de wijk. Verdichting lukt alleen als dit samengaat met een flinke verbetering van de openbare ruimte. Het gaat hier niet alleen om de straat of stoep, maar zeker ook om het opknappen van die pleinen en parken als ‘hotspot’ in de wijk. Benut de verdichtingsopgave ook voor de herinrichting van pleinen en parken met koppeling aan klimaat, energie en gezondheid. In de Ontwikkelvisie: we zetten in op een integrale ontwikkeling van de Oostflank, waarbij de verdichting van wonen en werken hand in hand gaat met het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Met meer woningen, en dus meer mensen in de wijk groeit de behoefte aan een goede en aantrekkelijke openbare ruimte. Juist omdat we verdichten creëren we mogelijkheden om te investeren in de stedelijke leefkwaliteit. Daar doen we in de Ontwikkelvisie veel voorstellen voor. Zo ontwikkelen we het Rivierpark op de noord- en zuidoever en verbeteren we het Varkenoordsepark. In bestaande en nieuwe woonwijken maken we kleine buurtparken, die dienen voor verkoeling in de zomer en voor de opvang van regenwater. Hiernaast reserveren we ruimte voor buurttuinen waar ruimte is voor tuinieren en ontmoeting. Ook de stedelijke buitenruimte maken we aantrekkelijke plekken om te verblijven.

Op een aantal OV-knooppunten, zoals Kralingse Zoom en Stadionpark, geven we de voetganger voorrang en creëren we levendige, aantrekkelijke buitenruimte.

8

Sociaal programmeren van de buitenruimte Openbare ruimte als een sociale opgave die vraagt om programmering

Uit de participatie: de inrichting van de openbare ruimte is niet enkel een fysieke, maar ook een sociale opgave. Geen levenloze openbare ruimten: anoniem, hufterproof en onderhoudsarm. Benut de verdichtingsopgave om bepaalde plekken betekenis te geven met en voor bewoners. Bijvoorbeeld niet alleen sport op sportvelden, maar ook ‘urban sports’ (o.a. jumpen, skaten) in de openbare ruimte. In de Ontwikkelvisie: we onderschrijven de input vanuit de participatie: verdichting is niet alleen een ruimtelijk-fysieke opgave, maar evenzeer een sociaal-maatschappelijke opgave. De Ontwikkelvisie beperkt zich vooralsnog tot de strategische hoofdlijnen, maar op inrichtingsniveau is een sociaal programma onontbeerlijk. De Ontwikkelvisie vraagt in de verdere uitwerking daarom om een ondersteunend sociaal programma, gekoppeld aan de uitwerking van de ontwikkelgebieden. Dan gaat het onder meer om de vraag hoe pleinen en parken een ontmoetings- en verblijfsplek kunnen worden voor bewoners en bezoekers. Met activiteiten die mensen met elkaar verbindt. Met sociale en culturele activiteiten voor eenieder in een uitnodigende openbare ruimte. Een openbare ruimte die verkeers- en sociaal veilig is, aantrekkelijk voor diverse groepen, en ruimte biedt voor diverse buitenactiviteiten.

Bijvoorbeeld door preventieve gezondheid te stimuleren door inrichting van beweeg- en fitnessroutes, kindvriendelijke schoolroutes en veilige fietsroutes naar belangrijke bestemmingen in de wijk. Maar ook een buitenruimte die aantrekkelijk is voor senioren, ouderen en minder validen, die naar buiten durven en zich gemakkelijk kunnen verplaatsen. Een openbare ruimte die tegemoetkomt aan diverse sociale groepen.

16

THEMA: GROEN

3. Kernboodschappen en verantwoording 9

Meer betekenis geven aan groen Nergens is het groen hetzelfde: geef het groen meer betekenis in gebruik en beleving

Uit de participatie: de wijken verschillen onderling in de omvang en aard van het groen. Hillesluis kent weinig groen en Lage Land heeft een ruime, groene opzet. Het groen in de wijken is niet hetzelfde, maar heeft soms nog te weinig betekenis: het is alleen kijkgroen of een groen decor. Groen kan meer recreatief gebruik krijgen of juist ecologische waarde krijgen. Versterk de betekenis van het groen! In de Ontwikkelvisie: we zetten in op een verbindend netwerk van groene verbindingen binnen en buiten de stad. Om dat netwerk completer te maken, zetten we in op het vergroenen van de Bos-as tussen het Kralingse Bos en het Schollebos in Capelle en maken we routes van het Kralingse Bos naar de Maas en het nieuwe Rivierpark. Ook wordt het mogelijk door het nieuwe Rivierpark op beide oevers langs de Maas te wandelen en fietsen. Op wijkniveau willen we het ‘kijkgroen’ meer functie geven en gebruiksvriendelijk maken door de kwaliteit van bestaande parken en groenvoorzieningen te upgraden. Dit doen we bijvoorbeeld in Bloemhof en Hillesluis met voorstellen voor ‘pocket parks’. Naast een recreatieve heeft dit ook een klimaatadaptieve functie: parken bieden verkoeling tijdens tropische hittedagen en vangen (regen)water op tijdens piekbuien en wateroverlast.

10

Versterken van de groene parels Voorkom de aantasting van groene parels én maak groene verbindingen

Uit de participatie: er bestaan zorgen over aantasting van de ‘groene parels’ – gewaardeerde parken of groene plekken van hoge kwaliteit – door verdichting of nieuwe infrastructuur. Bescherm en versterk deze parels, zoals de Oude Plantage, het Arboretum of polder De Esch. Benut de verdichting voor het versterken en realiseren van groene verbindingen vanuit de wijken naar deze parels. In de laatste omgevingsronde werd benadrukt dat de keuze voor de stadsbrug waardoor waarschijnlijk een deel van de Esch Polder moet verdwijnen op enorme tegenstand vanuit de wijkbewoners stuit. In de Ontwikkelvisie: de bestaande kwaliteiten van de groene parels voor de Oostflank worden in het omgevingsproces breed onderkend en ook ondersteund in de visie. De groene kwaliteiten worden zo veel mogelijk gerespecteerd en verdienen bescherming in de verdichtingsopgave. Juist bij verdere verdichting van de wijken in de Oostflank is de beschikbaarheid van aantrekkelijke groene parken en pleinen van groot belang. Daarom zet de Ontwikkelvisie in op het versterken van de groene parels door het ontwikkelen van groene, toeleidende wandel- en fietsroutes. Deze routes hebben niet alleen waarde voor de mens, maar kunnen ook dienen als ecologische verbindingen voor flora en fauna. Dit betekent niet dat alle waardevolle groene plekken kunnen worden gespaard.

De kwaliteiten van polder De Esch zijn bekend en toch wordt de pijnlijke keuze gemaakt voor een stadsbrug waarvoor zeer waarschijnlijk een deel van de polder moet worden afgegraven. In de planning- en studiefase van de nieuwe stadsbrug onderzoeken we hoe we de aantasting van de bestaande polder zoveel mogelijk kunnen beperken. Hiernaast investeren we in nieuwe groene kwaliteiten door het ontwikkelen van een groot Rivierpark langs de oevers van de Maas. Dit nieuwe getijdenpark is deels bedoeld als compensatie voor aanleg van de nieuwe stadsbrug. Dit vraagt ook betere toeleidende groene routes naar het Rivierpark, de Boszoom en het Kralingse Bos, waarin de visie voorziet. Door de viaducten over de Abram van Rijckevorselweg te vergroenen en beter toegankelijk voor fietsers en voetgangers te maken wordt de Burgemeester Oudlaan beter verbonden met de Oude Plantage, Arboretum Trompenburg en het nieuwe Rivierpark.

17

Activiteiten van de omgevingsaanpak

2021

2022

Meet-ups van A tot Z 25, 27 en 28 januari 2021

Omgevingswandelingen Hillesluis en de Veranda 18 mei 2021

Omgevingswandelingen Lage Land en Boszoom 29 mei 2021 Atelier met interviews Kralingen-Oost 23 juni 2021 Omgevingswandeling Alexanderknoop: Alliantie en ‘Pleindagen’ Juni en juli 2021 Omgevingsfietstochten De Esch 13 juli 2021

1e Brede Omgevingsdialoog 3 november 2021

Werkplaats de Esch en Kralingen-Oost (online) 31 januari 2022 Werkplaats Hillesluis en de Veranda (online) 15 februari 2022 Werkplaats Lage Land en Alexanderknoop (online) 21 februari 2022 Wijkbriefing Hillesluis 31 maart 2022

2e Brede Omgevingsdialoog 12 april 2022

2023

In gesprek met de wijkraden 7 februari 2023

Omgevingstafel met professionele partners 20 maart 2023

Bilaterale gesprekken met professionele partners maart en april 2023 Gesprek met de volkstuinverenigingen 7 april 2023

Bijeenkomst met de sportverenigingen 12 april 2023

Discussiebijeenkomst wijkraden Prins Alexander 19 april 2023 Discussiebijeenkomst wijkraad Kralingen en bewonersverenigingen 20 april 2023

3e Brede Omgevingsdialoog 11 mei 2023 18

4. Vervolg van de ontwikkelvisie De Ontwikkelvisie Oostflank Rotterdam is een nadere concretisering van de ambities van de eerste versie van Omgevingsvisie Rotterdam en biedt de basis voor de eerste herziening van de Omgevingsvisie. Na vaststelling door de gemeenteraad vormt de visie de start voor verdere uitwerking in concrete gebiedsplannen, investeringsprogramma’s en uitvoeringsagenda’s. En is hiermee sturend voor ontwikkeling van de Oostflank. Formele vaststelling door de gemeenteraad Met deze rapportage sluiten we het brede omgevingsproces af voor de totstandkoming van de Ontwikkelvisie Oostflank Rotterdam. Hiermee komt voorlopig een einde aan het open en informeel traject van participatie dat vanaf 2021 is ingezet. Afgelopen jaren hebben we in verschillende fasen vorm en inhoud gegeven aan het omgevingsproces met allerlei soorten activiteiten en dialogen. In deze rapportage doen we hiervan verslag. De inhoudelijke resultaten bieden de bouwstenen voor de totstandkoming van een breed gedragen Ontwikkelvisie. Nu de Ontwikkelvisie in concept gereed is biedt dit de basis voor formele besluitvorming over de herziening van de omgevingsvisie. Eind mei besluit het College van B&W over publicatie van de ontwerp-herziening Omgevingsvisie.

Tot half juli kan iedereen die een reactie, wijziging of aanpassing van de visie wil voorstellen, een formele zienswijze op de ontwerp-herziening omgevingsvisie indienen. Voorts worden ingediende zienswijzen gebundeld en beoordeeld voor het al dan niet aanpassen van de herziening omgevingsvisie. De definitieve herziening van de Omgevingsvisie Rotterdam wordt na de zomer ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. Vervolg na vaststelling van de Ontwikkelvisie De Ontwikkelvisie is na vaststelling niet het einde, maar het begin van een ontwikkelproces voor de Oostflank. De visie zal verder worden geconcretiseerd in verschillende concrete gebiedsplannen, investeringsprogramma’s en uitvoeringsagenda. De visie is het inhoudelijke beleidskader voor het afwegen van initiatieven van derden – ontwikkelaars, investeerders, bedrijven, maatschappelijke organisaties of bewonersgroepen – die met voorstellen komen voor nieuwe woningen, werkfuncties, vergroening of andere ingrepen in de leefomgeving. Bij het opstellen van de gebiedsplannen zullen alle bewonersgroepen en organisaties in de wijk opnieuw betrokken worden in de totstandkoming.

19

FASE 1: OMGEVINGSWANDELINGEN IN DE WIJKEN We gingen de wijken van A tot Z in: Hillesluis, Veranda, De Esch, KralingenOost, het Lage Land en de omgeving van de Alexanderknoop. Open in gesprek in bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in de wijk. Resultaat: een bijzonder rijke oogst van wensen, behoeften en signalen!

FASE 1

1

2021

Januari

Wat hebben we gedaan?

Activiteiten in 2021 Meet-ups van A tot Z Op 25, 27 en 28 januari 2021 zijn we met maatschappelijke organisaties, bewonersgroepen, ontwikkelaars, corporaties en andere institutionele partners in gesprek gegaan over de opgaven.

Februari

Maart

April

Omgevingswandelingen Hillesluis en de Veranda Op 18 mei 2021 zijn we de straten van Hillesluis en de Veranda ingegaan. Via gerichte interviews hebben we met bewonersorganisaties, ondernemers, maatschappelijke partijen, politie en ontwikkelaars gesproken over wat er speelt in de wijk én waar kansen liggen voor verbetering.

Mei

Juni

Juli

Augustus

September

Oktober

Atelier met interviews Kralingen-Oost Op 23 juni 2021 hebben we de Omgevingswandeling gecombineerd met het atelier Kralingen-Oost. In het atelier - rond een grote maquette van het gebied - is het gesprek gevoerd over ontwikkelingen in Kralingen-Oost en op welke manier het gebied zich samenhangend kan ontwikkelen.

Omgevingswandelingen Lage Land en Boszoom Op 29 mei 2021 zijn we over Het Lage Land en de Boszoom uitgewaaierd vanuit de kantine van speeltuinvereniging Lage Land. Via allerlei interviews op locatie in de wijk bij allerlei private en maatschappelijke partijen zijn vele gesprekken gevoerd over problemen én kansen voor de wijk.

Omgevingswandeling Alexanderknoop: Alliantie en ‘Pleindagen’ In juni en juli 2021 hebben we deze Omgevingswandeling gecombineerd met het brede participatieproces voor de Alexanderknoop als geheel en met het Stadsproject voor de herinrichting van het Prins Alexanderplein. Met Alliantiebijeenkomsten en Pleindagen op het Alexanderplein zelf.

Omgevingsfietstochten De Esch Op 13 juli 2021 zijn we in De Esch samen met vele bewoners, corporaties, ontwikkelaars en maatschappelijke partijen op de fiets gestapt. Langs meerdere routes zijn we met de fiets op verschillende plekken gestopt om de resultaten van het ‘Waardentraject De Esch’ te confronteren met de stedelijke opgaven van A tot Z.

November

December

22

1e Brede Omgevingsdialoog van A tot Z Op 3 november 2021 kwamen deelnemers uit Hillesluis, de Veranda, de Esch, Kralingen-Oost, Lage Land, de Boszoom en Alexanderknoop in de Kuip samen voor de 1e Brede Omgevingsdialoog. Met diverse publieke, private en maatschappelijke partners uit het gebied is het gesprek gevoerd over de verbinding tussen de wijken, hoe we omgaan met de verdichtingsopgave en hoe projecten bijdragen aan de kwaliteiten van de wijk.

Wat hebben we gedaan?

1. Omgevingswandelingen Doel: verdichting mét kwaliteit! Van A tot Z Rotterdam geeft vorm en inhoud aan de verdichting van 20.000 tot 30.000 extra woningen in de wijken in de oost- en zuidflank van Rotterdam. Hamvraag: hoe kan deze opgave bijdragen aan de vitaliteit en kwaliteiten van de wijken? Via een serie Meet-up’s en Omgevingswandelingen zijn we hierover in gesprek gegaan met private en maatschappelijke partners én bewoners en ondernemers in de wijken - gewoon op straat!

1

Rotterdammers. We hoorden over hun problemen en zorgen, over ergernissen en verbeterpunten, maar ook over hun trots op de wijk en de manier waarop zij er wonen, werken en samenleven.

Omgevingswandelingen als dialoog Samen met bewoners en ondernemers op pad, samen de wijk in, samen in gesprek. Met gerichte interviews met sleutelpersonen in de wijken. Maar ook gewoon de straat op: gewapend met grote panelen over straat om in gesprek te gaan met voorbijgangers en ondernemers op en aan de straat. Van jong tot oud, met grote verschillen in leefstijlen, culturen en achtergronden. Maar allemaal

Omgevingsaanpak: maatwerk voor iedere wijk Elke wijk is anders en kent zijn eigen dynamiek, zo blijkt al snel. Elke wijk vraagt dan ook om een toegespitste omgevingswandeling. Maatwerk, passend bij het gesprek met de bewoners en gebruikers van de wijk. Het resultaat: een bijzonder rijke en gevarieerde oogst aan signalen, behoeften, kritische noten en adviezen. Met duidelijke kenmerken en basiswaarden in de wijken en de nieuwe opgaven waarvoor iedere wijk staat binnen van A tot Z. Met verschillen tussen de wijken onderling, maar ook met grote overeenkomsten in de manier waarop de verdichtingsopgave kan bijdragen aan vitale en ongedeelde wijken, nu en straks.

Hillesluis

Alexanderknoop

Hillesluis

De Esch

23

Omgevingswandeling Hillesluis

24

Omgevingswandeling De Esch

Resultaten per wijk

2. Urgente opgaven in de wijken

1

De Omgevingswandelingen in de wijken van Rotterdam van A tot Z geven goed inzicht in de kenmerken en basiswaarden van de wijk. De omgevingswandelingen, tezamen met alle interviews en gesprekken met bewoners, ondernemers, ontwikkelaars, corporaties en maatschappelijke instellingen hebben ons goed zicht gegeven op de specifieke opgaven van iedere wijk. Hillesluis De Omgevingswandelingen in de wijken van Rotterdam van A tot Z geven goed inzicht in de kenmerken en basiswaarden van de wijk. De omgevingswandelingen, tezamen met alle interviews en gesprekken met bewoners, ondernemers, ontwikkelaars, corporaties en maatschappelijke instellingen hebben ons goed zicht gegeven op de specifieke opgaven van iedere wijk. Opgaven voor Hillesluis en de Veranda: • Behoud van betaalbaar wonen en meer differentiatie in woningen • Investeren in de Beijerlandselaan als hart van de wijk • Omliggende wijken laten meeprofiteren van Feyenoord-City • Veiligheid: voorzieningen in de buurt voor de jeugd • Vergroening: aanpak van stenige oever en Getijdenpark (De Veranda) • Minder parkeren en meer schone, gezonde mobiliteit (De Veranda)

De Esch De Omgevingswandeling - in de vorm van drie fietsroutes door de wijk - is een vervolgactie op h et waardentraject van de Esch. De waarden van de Esch leiden op bepaalde plekken tot versterking met de ambities van A tot Z, bijvoorbeeld voor de terugloop van voorzieningen. Op andere plekken of thema’s leidt het juist tot spanning vanwege de groene kwaliteiten van de wijk, in termen van natuurlijk groen, rust en open ruimte. Opgaven voor de Esch: • Meer woningen zijn nodig, maar wel in balans met natuur, rust en ruimte • Ontwikkel een levensvatbaar winkelcentrum • Natuurlijk groen is een groot goed: versterk wat er al is • Inpassing van de oeverbinding: vervoer hoor en zie je niet? • Ruimte voor lokale activering en reuring

25

Omgevingswandeling Kralingen-Oost

26

Omgevingswandeling Lage Land en Boszoom

Pleindagen Alexanderknoop

Resultaten per wijk

2. Urgente opgaven in de wijken Kralingen-Oost Kralingen-Oost is een wijk met verschillende gezichten. Westelijk liggen enkele prettige, kleinschalige woonbuurten, historisch van karakter in een open structuur. Aan de oostelijke zijde ontwikkelen zich grootstedelijke functies van Erasmus Universiteit, voetbalvereniging Excelsior en Brainpark. Klein- en grootschaligheid komen hier in de wijk samen. Opgaven voor Kralingen-Oost: • ‘Eilanden’ verbinden door functiemenging en verdichting • Meer leefkwaliteit rond doorgaande autowegen • Erasmus Universiteit, Excelsior en Brainpark samen als één stadscampus • Langzaam verkeersverbindingen met De Esch • Zorgvuldige sleutelplekken tussen kleine en grote schaal • Groene verbindingen tussen de groene parels Lage Land en Boszoom Het Lage Land is een naoorlogse woonwijk met een open, ruime opzet van straten en lanen met relatief veel groen langs de assen. Met als centraal punt in de wijk het winkelcentrum Lage Land met rondom ook maatschappelijke voorzieningen. Die naoorlogse filosofie is nog steeds goed zichtbaar. De voormalige polderstructuur van de wijk wordt door velen als het stedenbouwkundige raamwerk gezien, waarmee je niet moet gaan ‘rommelen’.

1

Opgaven voor Lage Land en Boszoom: • Betaalbaar wonen met doorstroming van ouderen • Verbeter de sociale cohesie: eenzaamheid en armoede achter de voordeur • Concurreer niet op voorzieningen, maar vul elkaar aan • Bereikbaarheid van OV-halten binnen en door de wijk • Anoniem groen: geef het groen een gebruiksfunctie • Upgraden van de sportfaciliteiten in de Boszoom Alexanderknoop Het gebied rond het NS-station Rotterdam Alexander is belangrijk (boven)regionaal centrum voor de regio Rotterdam. Met het winkelcentrum Alexandrium, de serie Megastores en de Woonmall is dit gebied vooral een groot winkel- en leisurecentrum. Ook grote kantoren en diverse schoolvestigingen (Zadkine, Albeda) hebben hier hun vestigingsplek gevonden. Opgaven voor de Alexanderknoop: • Transformatie: extra stedelijk wonen toevoegen • Stedelijk sociaal-cultureel programma naast winkel- en werkfuncties • Actieve plinten: publieksvriendelijk programma op maaiveld in hoogbouw • Mobiliteitstransitie inzetten: autodominantie aanpakken • Uitnodigende openbare ruimte: meer verblijfskwaliteit met groen • Bedrijventerrein: stedelijke transformatie + uitplaatsing

27

1

Resultaten voor de Oostflank als geheel

3. Conclusies: rode draden uit de wijken

Uit de vele, vele straatgesprekken, interviews, gesprekken en discussies komen enkele centrale conclusies naar voren die in bijna alle vijf wijken een rol spelen. We presenteren 7 rode draden als signalen en behoeften uit de wijken die gekoppeld kunnen worden aan de verdichtingsopgave. Rode draad 1: leefkwaliteit rond grootschalige infrastructuur Gedeelde zorg over de leefbaarheid rond doorgaande (auto)infrastructuur Grootschalige infrastructuur voor de auto zet de leefbaarheid onder druk: veiligheid, geluid, luchtkwaliteit en het zorgt voor ruimtelijke barrières. De autoafhankelijkheid in de wijken is groot en dat zal ten dele ook zo blijven. Benut de verdichtingsopgave om de overlast van auto-infrastructuur aan te pakken en ruimtelijke ‘overbruggingen’ tussen wijken te maken.

28

Rode draad 2: behoud en versterken van voorzieningen in de wijk Zorgen over de levensvatbaarheid van voorzieningen op langere termijn Het (kwaliteits)niveau van dagelijkse voorzieningen staat onder druk door vergrijzing en een veranderende buurtsamenstelling. Buurtcentra fungeren als centrale ontmoetingsplekken en zorgen voor sociale verbindingen in de eigen wijk. Benut de verdichtingsopgave om de kwaliteit aan basisvoorzieningen op wijkniveau te behouden en te versterken. Rode draad 3: slimme woningprogrammering voor iedere wijk Zorgen over grootschalige verdichting die niet passend is bij de wijken De wijken verschillen flink in samenstelling en opbouw van typen bewoners. Met verschillen in vergrijzing, ontgroening, inkomen en culturele achtergronden. Kijk specifiek naar de typen woningen om kwaliteit van wijk te verbeteren: starters, doorstroming, betaalbaar wonen, zorgwonen, etc. Benut de verdichtingsopgave om tot een goede woningprogrammering op wijkniveau te komen, gericht op een sterke diversiteit en vitaliteit van de wijk.

Resultaten voor de Oostflank als geheel

3. Rode draden voor A tot Z Rode draad 4: woningverdichting is een sociale kwestie Gebruik verdichting als sleutel in sociaalruimtelijke kwesties in de wijk Verdichting leidt ook tot het toevoegen van nieuwe bewoners in de wijken. Dat kan soms spanning opleveren met zittende bewoners. Wees slim en zorgvuldig waar wel of juist niet te mengen en op welke schaalniveau (gebouw, straat, buurt). Mensen maken de wijk: benut de verdichtingsopgave voor het doorbreken van anonimiteit en activering van bewoners door koppeling met sociaalculturele activiteiten in de wijken. Zet in op ‘community building’. Rode draad 5: meer betekenis geven aan groen Nergens is het groen hetzelfde: geef het groen meer betekenis in gebruik en beleving De wijken verschillen onderling in de omvang en aard van het groen. Hillesluis kent weinig groen en Lage Land heeft juist een ruime, groene opzet. Het groen in de wijken is niet hetzelfde, maar heeft soms te weinig betekenis: het is alleen kijkgroen of een groen decor. Groen kan meer recreatief gebruik krijgen of juist natuurlijke of ecologische betekenis krijgen. Benut de

verdichtingsopgave om de betekenis van het groen te versterken.

1

Rode draad 6: versterken van de groene parels Voorkom de aantasting van groene parels én maak groene verbindingen Er bestaan zorgen over aantasting van de ‘groene parels’ - gewaardeerde parken of groene plekken van hoge kwaliteit - in de verschillende wijken door verdichting of nieuwe infrastructuur. Bescherm en versterk deze parels, zoals de Oude Plantage, het Arboretum of polder De Esch. En benut de verdichtingsopgave voor het realiseren van groene verbindingen vanuit de wijken naar deze parels. Rode draad 7: veilige en aantrekkelijke routes in de wijken Groeiende behoefte aan veilige en uitnodigende wandel- en fietsroutes In veel wijken is wandelen en fietsen mogelijk, maar vaak niet erg prettig of uitnodigend. De auto is dominant, ook op korte afstanden. Lopen en fietsen kunnen meer gestimuleerd worden door duidelijke, (sociaal) veilige en prettige routes. Benut de verdichtingsopgave om een kleinschalig netwerk van routes in de wijken te maken naar (winkel)centra en OV-halten.

29

FASE 2: SCENARIO’S BOUWEN MET DE WIJK Op een interactieve manier samen bouwen aan verdichting met kwaliteit in de wijken. Met behulp van onze serious game kwamen we per wijk met kleine groepen bewoners, ondernemers en private en maatschappelijke partijen tot interessante verdichtingsscenario’s voor de wijken van A tot Z.

2

2022

Januari

Wat hebben we gedaan?

Activiteiten in 2022 Werkplaats de Esch en Kralingen-Oost (online) Op maandag 31 januari 2022 gingen we in de Werkplaats A tot Z #1 aan de slag met de toekomst van de wijken De Esch en Kralingen-Oost. Aan drie tafels speelde we een serious game. We gingen in gesprek over kwaliteitsmaatregelen én over locaties waar wél en waar niet gebouwd kan worden.

Februari

Maart

April

Mei

Juni

32

Werkplaats Lage Land en Alexanderknoop (online) Op maandag 21 februari 2022 zijn we aan de slag gegaan met een inhoudelijk toekomstscenario voor verdichting en kwaliteit in de wijk het Lage Land en de Alexanderknoop.

Werkplaats Hillesluis en de Veranda (online) Op dinsdag 15 februari 2022 vond de tweede werkplaats plaats. De uitkomsten van de Werkplaatsen dienden input voor de uitwerking van de Ontwikkelvisie.

Wijkbriefing Hillesluis Op donderdag 31 maart 2022 sloten we aan bij de wijkbriefing Hillesluis om met bewoners in gesprek te gaan over de toekomst van Hillesluis. Door middel van kwaliteitsmaatregelen en verdichtingsmaatregelen konden bewoners aangeven waar zij ruimte zagen voor verdichting en waar behoefte is aan een kwaliteitsimpuls.

2e Brede Omgevingsdialoog van A tot Z Op dinsdag 12 april 2022 gingen we in het Excelsior stadion tijdens de 2e Brede Omgevingsdialoog aan de slag met de kansen voor verdichting in het gebied van Alexander tot Zuidplein en zijn de uitkomsten van de verschillende Werkplaatsen A-Z gepresenteerd. Tevens zijn twee ontwikkelrichtingen voor A tot Z gepresenteerd in het kader van de Ontwikkelvisie.

Wat hebben we gedaan?

1. Serious game als instrument Werkplaatsen A-Z: online serious game In het 1e kwartaal van 2022 gingen we tijdens de ‘Werkplaatsen A tot Z’ per wijk in gesprek over specifieke kwaliteitsmaatregelen én over locaties waar wél en niet gebouwd kan worden. Vanwege de coronamaatregelen vonden deze werkplaatsen online plaats. In drie online werkplaatsen zijn er meerdere scenario’s opgesteld voor verdichtingsmogelijkheden met concrete kwaliteitsmaatregelen die nodig en passend zijn in de verschillende wijken. Verdieping door serious game ‘Bouwen aan Kwaliteit’ Voor deze Werkplaatsen hebben we een serious game ontwikkeld voor verdichting en de opgaven in de wijk. De serious game ‘Bouwen aan Kwaliteit’ brengt deelnemers op een speelse manier samen om een verdichtingsscenario voor de wijk te bouwen. Hierbij worden ook kwaliteitsmaatregelen genomen op gebied van ruimte, economie, sociale cohesie,

2e Brede Omgevingsdialoog

2

duurzaamheid en mobiliteit. Het biedt de kans om op een interactieve manier samen te werken aan (on)mogelijkheden voor verdichting.

Opbrengst: testen van verdichtingsmogelijkheden Door de serious game kwamen de kansen voor verdichting in beeld: sommige kansen werden breed ondersteund, andere bleken in de discussie omstreden. De game bleek vooral een goed middel om de belangen en de argumenten voor en tegen op tafel te krijgen. De verdichtingsscenario’s per wijk hebben we samengevoegd en ‘opgeschaald’ voor het totale werkgebied van A tot Z. De opbrengst van de scenario’s voor A tot Z hebben we live met een breed gezelschap ‘getest’ in de 2e Brede Omgevingsdialoog. Op basis hiervan zijn adviezen geformuleerd voor de Ontwikkelvisie.

Hillesluis 33

2 Deelnemers konden kiezen uit vijf verschillende type verdichtingsmaatregelen: Rotterdamse hoogbouw, Laagbouw, Ensembles in het groen, Stedelijke blokken en Kleinschalige inpassing

Een van de resultaten van de Werkplaats Hillesluis en de Veranda

Deelnemers konden kiezen uit diverse kwaliteitsmaatregelen op vijf verschillende thema’s: Ruimte, Samenleving, Werken en voorzieningen, Duurzaamheid en Mobiliteit

34

Resultaten serious game per wijk

2. Verdichtingsscenario’s in de wijk

2

Op basis van de serious games voor de verschillende wijken komen we tot de volgende inzichten voor iedere wijk. Voor de wijken zijn soms meerdere scenario’s gemaakt, waarvan we hier een selectie laten zien. Hoofdconclusies per wijk: Hillesluis en de Veranda • Grootschalige herstructurering van infra: nieuwe verdichtingskansen door bebouwing en/of overkluizing van het spooremplacement (vgl. Stockholm-Zuid). Overkluizing gaat helpen om Feyenoord City ruimtelijk te verbinden met de rest van Zuid. • Verdichting langs assen: verdichtingskansen opzoeken langs doorstroomwegen door assen te herprofileren tot aantrekkelijke stadsboulevards. Bijv. stadsboulevard Strevelsweg met verdichting aan de randen of hoogteaccenten op hoeken en aan de Maas. • Verdichting rond OV-halten: sterke nadruk over aanvullende verdichting nabij de halten van openbaar vervoer, niet alleen spoor, maar ook nabij metro- en tramhalten. Hiervoor is het ook nodig om beweegvriendelijke wandel- en fietsomgevingen te ontwikkelen. • Waarde van sport en groen: Hillesluis en Veranda zijn sterk ‘versteend’ waardoor de waarde van groen en sport nabij de voordeur steeds belangrijker wordt. Verdichting biedt ook kansen voor ‘leefstraten’ voor ontmoeting. Bijv. Riederlaan als verbinding tussen Hillesluis en Feyenoord City.

• Compact stedelijk bouwen: prioriteit wordt gegeven aan het bouwen in compacte blokken en hoogbouw op specifieke plekken om het bestaande groen en ook werklocaties te vrijwaren van verdichting. Sloop van verouderde woonblokken niet schuwen, bijv. in de Riederbuurt.

35

2

Resultaten serious game per wijk

2. Verdichtingsscenario’s in de wijk De Esch • Sportvelden: de bestaande sportvelden bebouwen komt in alle groepen naar voren. Discussie is de mate waarin. Sportvelden uitplaatsen of integreren in de nieuwe bebouwing is een belangrijk vraagstuk. Dubbelgebruik van sport en wonen nader verkennen. • Verdichting: verdichting in de Esch is vooral gericht op incidenteel nieuwe woningen toevoegen op specifieke plekken. Zorgvuldig ingepast (bijv. ‘optoppen’). De omgeving van het huidige winkelcentrum biedt kansen. En ook rond de halten van een nieuwe OVverbinding in de wijk. • Leefstraten: er is veel steun voor het leefbaar maken van de straten binnen De Esch. Groene veilige routes voor langzaam verkeer, de auto hoor en zie je het liefst niet. Groene straten dragen ook bij aan een recreatief netwerk voor langzaam verkeer. • Verbeteren voet-fietsverbinding over Abram van Rijckevorselweg: combineer de overkluizing van de Abram van Rijckevorselweg met het verbeteren van de verbinding tussen Kralingen-Oost en de Esch voor langzaam verkeer. • Bestaand groen: meer aandacht voor het bestaande groen. Bijvoorbeeld Oude Plantage opknappen, maar ook andere plekken. Het bestaande groen aantrekkelijker en meer divers maken. Ook polder de Esch kan meer ontsloten worden met meer beleving.

Een van de resultaten van de Werkplaats De Esch

36

Resultaten serious game per wijk

2. Verdichtingsscenario’s in de wijk

2

Kralingen-Oost • Overkluizing van infrastructuur: steun voor overkluizing van de Abram van Rijckevorselweg. Krijgt grote prioriteit. Echter nog wel keuze over invulling: ‘groene’ overkluizing (met bijv. sportvelden) of stedelijke overkluizing (met bebouwing). • Verdichting: verdichting in Kralingen-Oost is vooral gericht op nieuwe woningen toevoegen op specifieke plekken. Voor Kralingen-Oost is vooral A16-zone in beeld, met name herstructurering van de Brainparken. Met aantrekkelijke mengvormen van wonen en werken. • Kralingse zoom als sterk knooppunt: rondom het OV-knooppunt de Kralingse Zoom ziet men nog ruimte om stedelijk te verdichten, in combinatie met het geluidsscherm langs de A16. • Groene verbindingen: veel steun en keuzen voor betere groene verbindingen in en tussen de wijken – groene veilige routes voor langzaam verkeer. Doorgaande wandelen fietsroutes tussen de Oude Plantage en het Kralingse Bos worden nadrukkelijk geagendeerd.

Een van de resultaten van de Werkplaats Kralingen-Oost

37

2

Resultaten serious game per wijk

2. Verdichtingsscenario’s in de wijk Lage Land en Boszoom • Koppeling OV-lijn en verdichting: discussie is of een nieuwe OV-lijn via Boszoom of Koningslaan gepaard moet gaan met verdichting. Hier ligt belangrijk vraagstuk voor inpassing in het gebied, maar wel of niet groene (rest)ruimten benutten voor verdichting? • Verdichting: combinatie van ‘kleine plukjes’ in en rond de wijk en enkele ‘grote klappers’ op specifieke locaties, zoals winkelcentrum Lage Land. Volkstuinen nabij A20 en A16 en de Boszoom/Victoria krijgen vooralsnog geen prioriteit voor verdichting. • Investeren in ruimtelijke kwaliteit Prinsenpark en Winkelcentrum: als er verdicht gaat worden rondom het winkelcentrum zal er ook een kwaliteitsimpuls moeten komen. Zowel in de openbare ruimte, als een investering in het vernieuwen van het winkelcentrum. • Waarde van sport en werken: discussie is of en in hoeverre bestaande sport- en werklocaties extra waarde toevoegen in het gebied of juist kansen bieden voor verdichting. Moet sport en werkgelegenheid behouden blijven dicht in de buurt?

Een van de resultaten van de Werkplaats Lage Land

38

Resultaten serious game per wijk

2. Verdichtingsscenario’s in de wijk

2

Alexanderknoop • Verdichting langs hoofdwegen: flinke verdichtingskansen zijn er langs grote infrastructuurassen (bijv. Hoofdweg, Prins Alexanderlaan) door herinrichting van het profiel en betere benutting van de randen. Vraagt om maatwerk, maar de mogelijkheden zijn niet te onderschatten. • Verdichting: combinatie van kavelgewijze woningbouw in en aan de knoop en enkele ‘grote klappers’ op specifieke locaties, zoals gebieden van de Megastores en de Koperstraat. Wonen en werken integreren in de knoop, bijvoorbeeld aan de Marten Meesweg. • Voorzieningen toevoegen Koperstraat: er wordt fors ingezet op voorzieningen en werken in de Koperstraat in samenspel met het toevoegingen van veel woningen. Wonen, werken en recreëren in het gebied. • Sociale kwaliteit borgen: het toevoegen van ‘sociale kwaliteit’ in de buurt krijgt prioriteit. Soms in termen van cultuur, reuring en evenementen (Alexanderknoop) en soms in termen van ontmoeting, bewegen en ontspanning (Lage Land). Sociale dimensie vraagt meer aandacht.

Een van de resultaten van de Werkplaats Alexanderknoop

39

2

Resultaten voor de Oostflank als geheel

3. Conclusies uit de serious games Uit de serie serious games en de Brede Omgevingsdialoog hierover komen een aantal hoofdpunten naar voren die als adviezen worden meegegeven aan de Ontwikkelvisie van A tot Z:

40

Zet leefbaarheid centraal in de verdichting! Verdichting met wonen en werken in de bestaande wijken kan worden ingezet om de huidige problemen van leefbaarheid en gebrekkige kwaliteit van openbare ruimte aan te pakken. Door: • Overkluizing van grote infrastructuur (met een groene of stedelijke overkluizing) Abram van Rijckevorselweg, spoorwegemplacement Zuid, Prins Alexanderlaan/Alexanderplein. • Verdichting langs doorgaande infrastructuur – nieuwe bebouwing langs doorstroomwegen Hoofdweg, Prins Alexanderlaan, Abram van Rijckevorsel, Strevelweg. • Grote ‘klappers’ – verdichting in de specifieke context van station of voorzieningen Megastores, Koperstraat, Winkelcentrum Lage Land, Kralingse Zoom, station Stadion. • Kleinschalige verdichtingsopties – compact stedelijk bouwen Optoppen op winkelcentra, inpassen in groene randen, tiny houses op volkstuinen. • Wandel- en fietsroutes veiliger en aantrekkelijker maken Ontwikkelen van een netwerk van doorgaande route voor langzaam verkeer.

Resultaten voor de Oostflank als geheel

3. Conclusies uit de serious games Kijk goed naar de waarde van (bestaand) groen! Er wordt volop aandacht gevraagd voor de waarde van bestaande parken en groengebieden, de nabijheid van sportvoorzieningen en de groene kwaliteit en sociale functie van volkstuinen. • Sportvoorzieningen dicht in de buurt houden Sportvoorzieningen in de Boszoom verdienen geen prioriteit voor verdichting maar randen van Boszoom en parkenranden bieden die kansen wel, bijvoorbeeld Semiramispark of Prinsenpark. • Dubbelgebruik en combinatiemogelijkheden van sport en wonen Dubbelgebruik van sportvoorzieningen en verdichting nader verkennen, met name in de Esch. • Volkstuinen vragen om maatwerk in verdichting Volkstuinen langs de A20 en A16 ongemoeid laten, terwijl op kleine locaties volkstuinen wel mogelijkheden bieden voor verdichting met wonen en werken. • Aandacht voor kwaliteit bestaand groen en groene verbindingen Oude Plantage, Polder De Esch, Boszoom, Varkenoordse park, Kralingse Bos.