[23bb003121] Bijlage behorende bij 23bb003120 over Erfgoedagenda Rotterdam en uitvoeringsagenda 2023-2027

Zowel bij de renovatie als bij nieuwbouw werd op een vernieuwende manier gewerkt waarbij een belangrijke rol gegeven werd aan de bewoners van deze wijken. Een aantal complexen uit de vooroorlogse

46

Erfgoedagenda Rotterdam

periode en enkele woongebouwen uit de wederopbouwperiode is inmiddels aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument. Maar dit doet onvoldoende recht aan de vele bijzondere woningbouwcomplexen die er in Rotterdam te vinden zijn. In de Cultuurhistorische Verkenningen naar gebieden en wijken zijn daar vele voorbeelden van te vinden, deze hebben inmiddels wel een bescherming gekregen door middel van de dubbelbestemming ‘waarde cultuurhistorie’ in de bestemmingsplannen. Dit leidt echter steeds vaker tot discussies over sloop of toch een ingrijpende renovatie. Om daarbij goede afwegingen te kunnen maken is een stadsbreed overzicht voorzien. 2023-2027: Op basis van de Cultuurhistorische Verkenningen voor de gebieden wordt een overzicht gemaakt van historisch belangrijke en beeldbepalende sociale woningbouw gebouwen en complexen. Indien nodig, wordt aanvullend onderzoek gedaan. Daarmee kan het gesprek gevoerd worden over de toekomst van de complexen met de betrokken partijen, zoals woningcorporaties, bewonersorganisaties en erfgoedpartijen.

Het Justus van Effencomplex (rijksmonument) | E. Fecken

Erfgoedagenda Rotterdam

47

Gebouwgebonden kunst. Beeldende kunst en architectuur zijn allebei vormen van cultureel erfgoed en vaker wel dan niet verweven met elkaar. Bij (her)ontwikkeling wordt op dit moment nog onvoldoende rekening gehouden met gebouwgebonden kunst. Door het cluster Maatschappelijke Ontwikkeling (MO) en het Centrum voor Beeldende Kunst (CBK) wordt in samenspraak met Bureau Monumenten een leidraad opgesteld voor de omgang met gebouwgebonden kunst bij (her-)ontwikkeling. Hiervoor wordt eerst geïnventariseerd en zal daarna een handelingskader worden opgesteld. 2023-2027: In deze periode wordt door de afdeling Cultuur de basisinventarisatie van gebouwgebonden kunst uitgevoerd. Een deel van deze kunst is nog niet in beeld bij de gemeente maar bijvoorbeeld wel bij eigenaren en gebruikers van gebouwen of erven van kunstenaars. Die zullen daarop worden bevraagd. Daarnaast wordt gewerkt aan een waardering en bekendmaking van de meest waardevolle kunstwerken. Dit moet leiden tot een attentielijst waarop getoetst kan worden bij herontwikkeling en vergunningverlening door Bouw- en Woningtoezicht dienst Stadsontwikkeling. Daarmee wordt gestreefd te voorkomen dat gebouwgebonden kunst ongemerkt verdwijnt.

48

Erfgoedagenda Rotterdam

Dit glas-in-beton kunstwerk van Johan Verheij uit de voormalige Vredevorstkerk in Schiebroek is gered van sloop en zorgvuldig gedemonteerd en opgeslagen. Op dit moment wordt gezocht naar een herbestemming van het kunstwerk | gerbenkijkt

Erfgoedagenda Rotterdam

49

Lang is luitenant-admiraal Piet Hein als heldhaftige zeevaarder van de West-Indische Compagnie gezien. In de afgelopen jaren is dat verhaal genuanceerder geworden. Met het Stadsarchief wordt gezocht naar manieren om gevoelig erfgoed beter te belichten. In het coalitieakkoord ‘Eén Stad’ wordt de ambitie gesteld om QR-codes te plaatsen die een toelichting geven bij alle straatnamen, beelden of andere historische verwijzingen en objecten met een koloniaal verleden | Stadsarchief Rotterdam

50

Erfgoedagenda Rotterdam

PROGRAMMALIJN 3: KENNISOVERDRACHT GEBOUWD EN AANGELEGD ERFGOED Bijzondere gebouwen en gebieden zijn altijd verbonden met verhalen. Verhalen over het ontstaan, het gebruik en de manier van leven en werken in een bepaalde periode. Verhalen helpen bij het creëren van bewustwording en draagvlak voor behoud en het gesprek over de betekenis en waarde van gebouwen en bepaalde plekken voor de stad. Gebouwen maken onderdeel uit van de leefomgeving van Rotterdammers. Het gaat ook om hun verhalen en nieuwe betekenislagen die niet vanzelfsprekend aan het licht komen maar wel van waarde zijn in discussies over herontwikkeling of sloop.

Netwerk, bewustwording en draagvlak Het verhaal van het Rotterdamse erfgoed is zo divers als de stad zelf en kan daarom geen eenzijdig betoog zijn. Het historisch besef in de stad lijkt te groeien; burgers melden zich steeds vaker wanneer het gaat over het verhaal van hun buurt of wijk, of met gebouwen die met sloop worden bedreigd. Kennis en betrokkenheid van Rotterdammers bij het gebouwde erfgoed kan andere, nieuwe inzichten geven en het gesprek openen over wat van waarde is en aandacht of bescherming behoeft. Voor de thema’s die uit de nieuwe Erfgoedagenda volgen, wordt zoveel mogelijk samenwerking en uitwisseling gezocht met belanghebbenden. Hoewel bijvoorbeeld de Wederopbouwperiode inmiddels een redelijk erkend onderdeel is van de Rotterdamse geschiedenis en identiteit, geldt dit nog niet voor de periode 1965 en 1990. Het uitwisselen en verspreiden van kennis over de toenmalige denkbeelden, bedoelingen en gemaakte keuzes helpt om deze periode in de Rotterdamse geschiedenis te

duiden. Met deze kennis kan de stedelijke ontwikkeling van cultuurhistorische uitgangspunten worden voorzien. Erfgoed is dynamisch en geen vast gegeven. We ‘erven’ het weliswaar van onze voorgangers maar de perspectieven erop veranderen en verschillen. Een voorbeeld is het koloniale erfgoed. In 2020 is in opdracht van de gemeente Rotterdam een groot onderzoek gepubliceerd naar het koloniale en slavernijverleden van de stad. Er wacht nu een belangrijke vervolgstap in het delen en vertalen van de uitkomsten naar het Rotterdam van nu. Dit vraagt ook voor het gebouwde erfgoed om een actieve houding en aansluiting bij relevante partners en initiatieven, zoals het educatieve programma ‘History Matters’ van Stichting Gedeeld Verleden Gezamenlijke Toekomst. Het is van blijven belang om ruimte te maken voor de verbinding van erfgoed met actuele ontwikkelingen en discussies over de waarde van en omgang met erfgoed.

Erfgoedagenda Rotterdam

51

2023-2027: De komende periode wordt gewerkt aan het vergroten van de representativiteit en toegankelijkheid van (verhalen over) het gebouwde en aangelegde erfgoed van Rotterdam. Hiervoor wordt samengewerkt met bestaande en nieuwe partners. Aandacht voor eerder onderbelichte verhalen en perspectieven is hierbij het uitgangspunt. Er wordt in deze periode door de gemeente aan een Erfgoednetwerk Rotterdam gewerkt, bedoeld om de kennis van verschillende partijen die zich bezighouden met het gebouwde erfgoed te bundelen en informatie uit te wisselen. De Erfgoedagenda zal hierbij de leidraad vormen. Naast een professioneel netwerk wil de gemeente ook de banden aanhalen met monumenteigenaren om de dienstverlening beter aan te laten sluiten bij hun wensen en benodigdheden maar ook om informatie over nieuwe ontwikkelingen te delen en vooral om waardering te uiten voor het dagelijkse werk van monumenteigenaren. Dit zal zowel door middel van bijeenkomsten als verbetering van de website en informatieproducten nagestreefd worden.

52

Erfgoedagenda Rotterdam

Erfgoed digitaal De cultuurhistorische waardenkaart staat online en is door iedereen te raadplegen. Op de kaart zijn de monumenten, beeldbepalende panden en beschermde stadsgezichten weergegeven. De informatie op de kaart wordt voortdurend aangevuld met informatie en documenten, verkregen uit onder andere het monumentenregister en nieuwe Cultuurhistorische Verkenningen. Het interne registratiesysteem voor monumenten is vernieuwd. Op de gemeentelijke webpagina staan de belangrijkste (beleids-)documenten en verwijzingen aangegeven (https://Rotterdam.nl/monumenten). 2023-2027: De cultuurhistorische waardenkaart staat online en is voor iedereen te raadplegen. Hierop zijn de monumenten, beeldbepalende panden en beschermde stadsgezichten weergegeven. De informatie op de kaart wordt periodiek geactualiseerd.

Open Monumentendag 2021 | A. Hoogendoorn

Erfgoedagenda Rotterdam

53

Open Monumentendag Jaarlijks is elk tweede weekend van september gereserveerd voor de Open Monumentendagen. Een belangrijk publieksevenement voor het vergroten van de zichtbaarheid en toegankelijkheid van monumenten. Diverse monumenten zijn in dat weekend open voor publiek. Elk jaar stijgen de bezoekersaantallen van dit evenement. Stichting Open Monumentendag Rotterdam coördineert het weekend, verzorgt de publiciteit en organiseert een stadsbreed programma. Bureau Monumenten en Cultuurhistorie levert een financiële bijdrage en denkt mee. Elk jaar staat een ander landelijk thema centraal. In 2022 was het thema duurzaamheid en in het kader van het thema ‘inclusiviteit’ in 2021 greep de organisatie de kans aan om voor het eerst aandacht te vragen voor de sporen van het koloniale en slavernijverleden in Rotterdam met een erfgoedroute, filmpjes en activiteiten. Bureau Monumenten en Cultuurhistorie publiceerde een erfgoedboekje over de Rotterdamse koopmanshuizen. De organisatie richt zich de laatste jaren op het bereiken van een bredere en jongere doelgroep. Ook de bestaande liefhebbers van de Open Monumentendagen zijn nog steeds een belangrijk publiek. Vanaf 2021 wordt ook aangesloten bij het Architectuurbeleid en de jaarlijkse Dag van de Architectuur. 2023-2027: De samenwerking met en de steun aan Open Monumentendag Rotterdam wordt voortgezet.

54

Erfgoedagenda Rotterdam

Publicatiereeks ‘Het Rotterdams Erfgoed’ Een aantal maal per jaar verschijnt er bij speciale gelegenheden zoals een opening van een gerestaureerd of getransformeerd gebouw een nieuw boekje in de reeks ‘Het Rotterdams Erfgoed’. Dit zijn kleine boekjes in een beperkte oplage die de cultuurhistorische achtergrond schetsen van een bijzonder gebouw of gebied. In deze serie zijn de afgelopen jaren 21 boekjes verschenen. De eerste 15 zijn gebundeld in een doosje en verkocht in Rotterdamse boekhandels. Het laatste boekje deze serie is samen met de Alliantie Hand-in-Hand gemaakt over de Beijerlandselaan. Dat boekje geeft ook een blik naar de toekomst van deze laan. De komende tijd wordt er gewerkt aan de tweede serie boekjes die in 2023 wordt afgesloten met een tweede verzameldoos. Er zullen in de komende periode ook andere mogelijkheden worden verkend om het gebouwde erfgoed onder de aandacht te brengen. Zo is in 2021 de stadswandeling ‘Skyline van religies’ gemaakt, een route langs religieuze gebouwen voor de app Rotterdam Routes. 2023-2027: Bij alle programmaonderdelen van de Erfgoedagenda zal communicatie richting de stad en bewoners een belangrijke rol spelen. Het bereiken van een bredere doelgroep en het vergroten van toegankelijkheid zijn hierbij belangrijke aandachtspunten.

Jaarlijks verschijnt er een aantal boekjes in de reeks Het Rotterdams Erfgoed. De kleine boekjes over het Rotterdams erfgoed zijn gelinkt aan actuele thema’s en worden gepresenteerd bij speciale gelegenheden | Gemeente Rotterdam

Erfgoedagenda Rotterdam

55

COLOFON Tekst: Bureau Monumenten en Cultuurhistorie, afdeling Bouw- en Woningtoezicht, Cluster Stadsontwikkeling, Gemeente Rotterdam, maart 2023. Voor vragen over het Erfgoedbeleid van de gemeente Rotterdam kunt u contact opnemen met Bureau Monumenten en Cultuurhistorie door een email te sturen naar bwt-monumenten@rotterdam.nl Afbeeldingen: van de afbeeldingen wordt gebruik gemaakt met toestemming van de makers. De informatie in deze Erfgoedagenda is met grote zorg samengesteld. Desondanks kan het voorkomen dat informatie onvolledig of onjuist weergegeven wordt. Er kunnen geen rechten worden ontleend aan de aangeboden informatie.

56

Erfgoedagenda Rotterdam