[23bb002861] Accountantsverslag PWC 2022
Tekst van het document
Belangrijk onderdeel van de gemeentelijke uitvoeringsplan energietransitie (2020-2022) is het geven van het goede voorbeeld, bijvoorbeeld met betrekking tot het wagenpark, vastgoedportefeuille en maatschappelijk verantwoord inkopen. Vanaf 2023 is het daarin opgenomen Energietransitiebudget vervangen door het Duurzaamheidstransitiebudget, waarvan de kaders eind 2022 door de raad zijjn vastgesteld. In 2023 is het Klimaat Actieplan Rotterdam (KAR) gepubliceerd. Het plan laat zien wat de gemeente doet om de klimaatdoelen van 2030 en 2050 te behalen en op welke onderdelen er meer acties nodig zijn om de doelen te halen. Het KAR laat ook de voortgang van acties en projecten zien en wordt halfjaarlijks bijgewerkt. Klimaatprojecten die vanuit de stad worden geïnitieerd, zoals die van het aanstaande Rotterdams Burgerberaad Klimaat, zullen ook landen in het KAR.
Stap 3. Bepaal de stuurindicatoren (input/output) bij de transitiepaden In de jaarlijkse CO2-monitor van DCMR wordt de trend van de CO2-uitstoot gerapporteerd per transitiepad, waarbij ook de maatregelen door DCMR zijn doorgerekend. Voor de bedrijfsvoering is aangesloten bij de CO2-prestatieladder. In de genoemde documenten is vooral sprake van resultaatindicatoren. Stap 4. Veranker de sturing in de P&C-cyclus Ook voor duurzaamheidsdoelstellingen geldt de kracht van de P&C-cyclus, waarin kaderstelling en verantwoording zijn verankerd en de raad zijn controlerende rol kan invullen. In de begroting en jaarstukken is een apart programma voor de Energietransitie opgenomen waarin per doelstelling (transitiepad) de ambities/beoogde resultaten, de activiteiten en de indicatoren (zowel resultaat (CO2-uitstoot) als enkele input/outputindicatoren) zijn benoemd. In de voortgang worden de diverse stappen en activiteiten benoemd. Niet altijd is duidelijk of dit wel of niet conform het schema van de transitiepaden is en/of belangrijke mijlpalen zijn behaald. In de specifieke paragraaf klimaat worden (meer algemeen) de integrale inspanningen (inclusief bedrijfsvoering, klimaatbestendigheid en circulariteit) beschreven.
We adviseren om de informatiewaarde voor de controlerende rol van de raad te versterken door ook inzicht in de realisatie van belangrijke mijlpalen per transitiepad in de tijd (input/outputindicatoren) op te nemen in de P&C-cyclus of in de halfjaarrappportages van het KAR. Stap 5. Verrijk het inzicht met de impact op de brede welvaart Het begrip duurzaamheid wordt vandaag de dag breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt daarvoor de term ESG (Environmental, Social, Governance) gehanteerd. Het CBS stelt sinds 2020 de Monitor Brede Welvaart op en biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord - economisch, ecologisch en sociaal-maatschappelijk - in kaart te brengen. Samen geven deze indicatoren een vergelijkbaar inzicht in duurzaamheid in brede zin.
20
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Cybersecurity en NIS2-richtlijn Onze samenwerking Bijlagen
Cybersecurity en de komst van de NIS2-richtlijn In de eerste Board Letter hebben we terugkoppeling gegeven over cybersecurity. We hebben begrepen dat er zich sindsdien geen significante (cyber)incidenten hebben voorgedaan met een eventuele impact op de controle. Een relevante ontwikkeling op het gebied van cybersecurity voor gemeente Rotterdam is de komst van de nieuwe Europese NIS2˗richtlijn. Het doel van deze richtlijn is het verhogen van het algemene niveau van cybersecurity binnen de Europese Unie. Vanuit de nieuwe richtlijn verwachten wij strengere normen, meer aandacht voor securitygovernance en meer verantwoordelijkheden voor bestuursleden. Nieuw is hierbij dat niet-naleving beboet kan worden en bestuursleden persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld. Deze richtlijn is eind 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement, waarbij de lidstaten 21 maanden de tijd hebben om deze richtlijn te implementeren in nationale wetgeving. In Nederland zal hier invulling aan gegeven worden door middel van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Organisaties die als ‘essentieel’ of ‘belangrijk’ worden beschouwd moeten vanaf het derde kwartaal van 2024 aan deze regels voldoen. Vanaf dat moment zal hier naar verwachting ook op gehandhaafd gaan worden.
Voor lokale overheden (waaronder gemeenten) geldt dat de NIS2richtlijn deze optioneel als ‘essentieel’ kenmerkt. Dit houdt in dat lidstaten bij de implementatie van de richtlijn zelf kunnen besluiten in hoeverre deze dienstverlening als ‘essentieel’ wordt gezien. Daarnaast kunnen gemeenten mogelijk ook gekenmerkt worden als essentieel vanuit de ‘essentiële’ sector transport (weg). We adviseren gemeente Rotterdam een zelfevaluatie uit te voeren om te bepalen in hoeverre de NIS2-richtlijn ook van toepassing is op uw organisatie en indien dat het geval is de benodigde stappen uit te voeren om aan de NIS2-richtlijn te voldoen. Het is hierbij van belang dat deze stappen afgerond zijn vóór het derde kwartaal van 2024. Belangrijke stappen ter voorbereiding op de NIS2-richtlijn indien van toepassing Uitvoeren van een cybersecurityrisicoanalyse om eventuele lacunes met betrekking tot de richtlijn op te sporen. Let op, het gaat hierbij primair om risico’s voor de maatschappij en de economie. Identificeren en implementeren van de benodigde cybersecuritymaatregelen die geschikt en proportioneel zijn. Implementeren van een proces voor het tijdig melden van significante cybersecurity-incidenten. Ontwerpen en implementeren van monitoringmechanismen om de effectiviteit van de maatregelen continu te valideren.
21
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking
Ontwikkelingen 2022
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
07
21I
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking In onze samenwerking merken wij een duidelijke afhankelijkheid van Financial Audit
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In de huidige tijd van hybride samenwerken hebben wij een fijne samenwerking ervaren en is de communicatie tussen Financial Audit (FA), Middelen en control, BCO, de clusters en PwC goed verlopen. De communicatielijnen waren kort en dit heeft eraan bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. Wel merken we op dat onze afhankelijkheid van FA groot is. Aan het einde heeft dat geleid tot een intensief controleproces, waarbij de werkdruk hoog was toen de oplevering vertraagde. Onze reflectie op het proces van de jaarrekeningcontrole De afgelopen periode hebben we samen geïnvesteerd in het zo helder en open mogelijk communiceren, inclusief alle bijzondere onderwerpen. Dit heeft ertoe geleid dat de inhoudelijke discussies over de verwerking van posten in de jaarrekening in een vroeg stadium zijn gevoerd. De laatste maand van de controle is echter nog intensief geworden. Door hoge werkdruk en capaciteitsproblemen aan de kant van de organisatie (mede in verband met de implementatie van GREAT) en het toegenomen aantal SiSa˗regelingen is de oplevering van onderbouwingen en controleresultaten in een aantal gevallen vertraagd. Doordat ook wij met een afgemeten capaciteit hadden te maken, hebben wij de afwikkeling van de controle niet altijd efficiënt kunnen oppakken. Ondanks de grote opgave bij de controle, is de controle in goed overleg uitgevoerd.
Wij willen graag in de evaluatie nagaan hoe wij het proces minder afhankelijk kunnen maken van inspanningen aan het eind van het traject.
Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2022 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen. Overzicht van de gemaakte uren De controle van de jaarrekening van gemeente Rotterdam vereist voldoende tijd en aandacht van teamleden van het juiste niveau voor inhoudelijke werkzaamheden, beoordeling en begeleiding. In overeenstemming met de maatregelen die zijn beschreven in het rapport ‘In het publiek belang’ bespreken wij periodiek de voortgang van de controle en de uren die we hebben besteed aan de controle met de commissiegriffier van de COR.
22
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNT-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie en van de respectievelijke verantwoordelijkheden.
08
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
SiSa Een fout en een onzekerheid in de SiSa-bijlage
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2022. In 2022 is het aantal SiSa-regelingen wederom sterk gestegen. Dit jaar zijn er 66 regelingen gevraagd vanuit het Rijk, er zijn 19 regelingen bijgekomen en 9 regelingen afgegaan. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening. De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • €12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000; • 10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000; • €125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000. De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen. Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
23
23I
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
A6
Specifieke Uitkering Preventieve Aanpak tegen Ondermijning (onderdeel BOTOC)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
2
A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
3
A13
Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
4
A14
Regeling specifieke uitkering Gemeente in verband met de versterking van de lokale [...] radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
5
A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
6
A17
Regeling specifieke uitkering voorkomen georganiseerde en ondermijnende jeugdcriminaliteit
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
7
A18B
Bekostiging eerste opvang ontheemden Oekraïne door Veiligheidsregio’s (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
8
A19
Bekostigingsregeling pilot Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
9
A9
Specifieke uitkering versterking van de lokale integrale aanpak van radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme in 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
10
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
Onzekerheid
€1.479.300
De betrouwbaarheid van het lijstwerk kan niet worden vastgesteld
11
C8
Deelproject Bestaand Rotterdams Gebied (BRG) Project Mainportontwikkeling
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
12
C9
Specifieke uitkering woningbouwimpuls
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Nr.
Regeling/indicator
1
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
23II
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling
Onze conclusies Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
C10
Tijdelijk besluit specifieke uitkering verbetering digitale dienstverlening
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
14
C209
Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
15
C30
Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 2e ronde
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
16
C31
Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
17
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Bijlagen
18
C41B
Regeling specifieke uitkering Regeling flexibele inzet woningbouw (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
SiSa
19
C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
20
C47
Volkshuisvesting
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
21
C51
Aardgasvrije wijken in het kader van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
22
C55
Aanpak energiearmoede
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
23
C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Communicatie
24
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
25
C64
Tijdelijke capaciteit of externe expertise 14 grootschalige woningbouwgebieden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
26
C74
Regio deal Rotterdam Zuid
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
27
C87
Specifieke uitkering continuering dagprogrammering NPRZ
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Gecorrigeerde fouten
Nr.
Regeling/indicator
13
Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
23III
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's
Bevindingen per SiSa-regeling Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
D1
Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
29
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
30
D10
Volwasseneneducatie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
31
D11
Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
32
D12
Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2020-2024
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
33
D12A
Regionaal programma voortijdig schoolverlaten
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
34
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen Covid-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
35
D19
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
36
D21
Specifieke uitkering impuls jongerencultuur
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
37
E3
Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
38
E15B
Regeling Specifieke uitkering Regionale Aanpak Laadinfrastructuur 2020-2023 (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
39
E21
Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020-2022
Onzekerheid
€18.327
Bestedingen als onzekerheid aangemerkt aangezien administratie bij derde partij ligt.
40
E44
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
41
E53
Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Nr.
Regeling/indicator
28
Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
23IV
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
E83
Tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
43
F11
Regeling specifieke uitkering MKB Deals 1e tranche
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
44
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021
Fout
€8.303.000
Betreft enkele fouten in het proces sociale uitkeringen
45
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking) _gemeentedeel 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
46
G4
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)_gemeentedeel 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
47
G10
Wet inburgering 2021_gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
48
G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
49
G13
Regeling specifieke uitkering onderwijsroute
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
50
H1
Ministeriële regeling heroïnebehandeling
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
51
H3
Seksualiteitscoördinatie- en hulpverlening + aanvullende curatieve SOA-bestrijding
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
52
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
53
H5
Subsidieregeling PrEP
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
54
H8
Regeling Sportakkoord 2020-2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
55
H10
Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie gesloten jeugdhulp 2020
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze conclusies
Nr.
Regeling/indicator
Ontwikkelingen 2022
42
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
23V
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling
Onze conclusies Nr.
Regeling/indicator
Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
56
H11
Corona Bonusregeling Zorg
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
57
H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
58
H14
SPUK expertisecentra jeugdhulp
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
59
H15
Specifieke uitkering tijdelijk vergroten van beschikbaarheid van acute jeugd-ggz capaciteit
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
60
H16
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden
Onzekerheid
€276.363
Geen controleverklaring beschikbaar
61
H20
Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
62
H22
Regeling specifieke uitkering regionaal projectleider aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Gecorrigeerde fouten
63
H24
Regeling specifieke uitkering specialistische functies aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
64
H25
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Communicatie
65
L4B
Deelproject 750 hectare natuur- en recreatiegebied (Project Mainportontwikkeling Rotterdam)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verantwoordelijkheden
66
L15
Eenmalige bijdrage voor de uitvoering van en openstelling van de Stimuleringsregeling Boerderij van de Toekomst Kansen voor West
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Bijlagen SiSa Materialiteit
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
24
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Materialiteit De materialiteit is gedurende de controle toegenomen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
De gehanteerde materialiteit is €45,6 miljoen De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’ in onze controleverklaring. Afwijkingen worden als materieel beschouwd wanneer redelijkerwijs kan worden verwacht dat ze, elk afzonderlijk of in totaal, gevolgen kunnen hebben voor de economische beslissingen die gebruikers op grond van de jaarrekening nemen. In het BADO zijn de goedkeuringstoleranties bepaald die de accountant ten behoeve van de oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente hanteert. De totale werkelijke kosten van de gemeente, inclusief de toevoegingen aan de bestemmingsreserves, vormen de totale werkelijke kosten van de gemeente. De materialiteit bepaalt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en het effect van vastgestelde afwijkingen op onze verklaring. In ons controleplan hebben wij een materialiteit vastgesteld van €41,5 miljoen. De materialiteit wordt echter geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële gegevens en wijzigingen in uw organisatie en omgeving gedurende het hele jaar.
Aangezien de werkelijke lasten, inclusief dotaties aan de bestemmingsreserves, hoger zijn dan in de programmabegroting op basis waarvan wij onze initiële materialiteit hebben berekend, heeft op basis van de wettelijke uitgangspunten een verhoging plaatsgevonden naar €45,6 miljoen. In de jaarrekening zijn de dotaties aan de reserves hoger dan waarmee in de materialiteit wordt gerekend. Dit komt omdat we de dotatie inzake de erfpachtconversie als incidenteel aanmerken en niet laten meetellen in de weging van de materialiteit.
Ontwikkeling van de materialiteit €160.000.000 €140.000.000 €120.000.000 €100.000.000 €80.000.000 €60.000.000 €40.000.000 €20.000.000 €-
Begroting Fouten
Jaarrekening Onzekerheden
25
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €1.700.000.
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Er was een te hoge reservering opgenomen voor inkopen die nog betaald moeten worden. Deze nog te ontvangen facturen worden verwacht in 2023 en hebben betrekking op 2022.
Nog te ontvangen facturen
2
Volledigheid verplichtingen in 2022: 2a. Verplichting vanuit één factuur was niet opgenomen 2b. Vanuit voortgezette controle meerdere facturen niet opgenomen
Overlopende passiva
Opvang Oekraïense vluchtelingen: 3a. Verantwoording te laag 3b. Presentatie op verkeerde balanspost 3c. Wijziging transitiekosten
SiSa-bijlage, overlopende activa
Meerkosten corona, nog te ontvangen bedrag. Fout in classificatie balanspost
Overlopende activa
Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's
Wij hebben geen aanvullende fouten gevonden naast de bevindingen van de afdeling Financial Audit. Deze gevonden fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.
3
Communicatie Verantwoordelijkheden 4
Gecorrigeerde fouten (x €1.000) +/+ 3.108
-/- 2.175 -/- 2.502
Teken voor het bedrag geeft het effect op het saldo van baten en lasten weer: +/+ = positief +/- geen effect -/- negatief
+/+ 3.657 +/- 13.748 +/+ 4.892 +/- 5.613
25I
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €1.700.000.
Wij hebben geen aanvullende fouten gevonden naast de bevindingen van de afdeling Financial Audit. Deze gevonden fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.
Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Gecorrigeerde fouten (x €1.000)
5
De verantwoording van vooruitbetaalde subsidies was te hoog, in totaal gaat dit om drie projecten
Overlopende activa
+/- 5.256
6
Te lage dotatie aan bestemmingsreserve door hogere baten erfpachtconversie
Reserves
-/- 2.037
7
Te lage verplichting energietoeslag en te lage vordering
Overlopende passiva
-/- 3.890 +/+1.644
8
Ophoging van de voorziening oninbare vorderingen door verwachte oninbaarheid van een vordering 2022 die per heden nog niet is betaald
Voorziening oninbare debiteuren en overlopende activa
-/- 2.034
Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Teken voor het bedrag geeft het effect op het saldo van baten en lasten weer: +/+ = positief +/- geen effect -/- negatief
25II
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €1.700.000.
Verhoogde risico's Communicatie
Gecorrigeerde fouten (x €1.000)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
9
Presentatie op onjuiste balanspost
Overlopende passiva
+/- 2.722
10
Te corrigeren onttrekking overheidsmiddelen naar aanleiding van correcties SiSa indicatoren
Overlopende passiva Baten
+/- 3.763 +/+ 753
11
Onjuiste reclassificatie betalingen onderweg
Liquide middelen
+/-30.163
12
Vrijval ovhm PMR (SiSa L4B)
Overlopende passiva
+/+9.880
Materialiteit Gecorrigeerde fouten
Wij hebben geen aanvullende fouten gevonden naast de bevindingen van de afdeling Financial Audit. Deze gevonden fouten zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.
Totaal absoluut
97.837
Resultaateffect
+/+ 11.296
Verantwoordelijkheden
Teken voor het bedrag geeft het effect op het saldo van baten en lasten weer: +/+ = positief +/- geen effect -/- negatief
26
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we geen uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante en hogere-normale risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen risico’s geïdentificeerd. Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van de beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico’s van materiële onjuistheden in de jaarrekening slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een onvoorspelbaarheidstest uitgevoerd en een test op de (memoriaal)boekingen in 2022 voor gemeente Rotterdam. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Waardering voorraden: het risico in relatie tot de waardering van de grondexploitaties
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze voldoende comfort over de waardering.
Grondverkopen: het risico van niet-zakelijke transacties bij grondverkopen
Dit risico rondom mogelijke niet-zakelijke transacties bij grondverkopen is doorgaans bij gemeenten met een relatief grote projectportefeuille een verhoogd risico. Dit komt omdat er doorgaans veel grondverkopen plaatsvinden. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of bij grondverkopen een marktconforme prijs is ontvangen en dat daarbij de bandbreedtes zijn gehanteerd die de raad heeft meegegeven in de grondprijzennota (c.q. grondprijzenbrief). We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bijzonderheden geconstateerd.
SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
26I
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Verhoogde risico’s Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Verschuivingsgevaar tussen verlieslatende en winstgevende grondexploitaties
Dit risico van fraude in de omzetverantwoording wordt vastgesteld in alle opbrengstenstromen van de gemeenten en in het verschuivingsgevaar tussen verlieslatende en winstgevende grondexploitaties. We hebben detailwerkzaamheden uitgevoerd op de kosten en opbrengststromen en hierin getest dat deze geboekt staan op het juiste project. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Aanbestedingen: het risico dat aanbestedingen worden gegund aan bevriende partijen
Dit risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat gemeenten zaken doen met een veelvoud aan leveranciers met ook nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of er voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het risico van het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. De omvang van de onrechtmatige aanbestedingen is toegenomen. Deze komen met name voort uit dossiers die in het verleden ten onrechte (nog) niet zijn aanbesteed. De stijging wordt veroorzaakt door één nieuw dossier, waar de organisatie zelf heeft geconstateerd dat deze niet rechtmatig is aanbetseed.
Risico op onjuiste waardering van de deelnemingen
Dit risico in de waardering zit met name in de deelneming Stadion Feyenoord N.V. De waardering van deze deelneming is complex en er zit verder ook een verhoogde subjectiviteit in de waardering. Wij hebben kennisgenomen van de interne beheersingsmaatregelen die betrekking hebben op de waardering en met verhoogde aandacht onze controlewerkzaamheden op de waardering van de deelnemingen uitgevoerd. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
26II
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Verhoogde risico’s Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Risico op onjuiste waardering van vastgoed
Dit risico gaat over de waardering van het vastgoed. Er wordt hierbij gecontroleerd of het vastgoed binnen de huidige marktomstandigheden in Rotterdam wordt gewaardeerd. Wij hebben een steekproef uitgevoerd om te toetsen of de juiste classificatie is gebruikt (‘maatschappelijke functie’ of ‘bedrijfseconomische functie’). Verder hebben wij vastgesteld of er afwaardering had moeten plaatsvinden op basis van de huidige taxatiewaardes. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Inkomende subsidies: zijn niet juist verantwoord of voldoen niet aan de subsidievoorwaarden
De opbrengsten uit inkomende subsidies komen voort uit diverse subsidieregelingen. Deze regelgevingen kennen alle hun eigen regels ten aanzien van voorwaarden om de subsidie te krijgen en wat onder de subsidiabele kosten geschaard kan worden, hierdoor heeft dit een verhoogde complexiteit. Verder bestaat er hier ook een verschuivingsrisico (afgrenzing). Dit omdat het verschuiven van de subsidie naar een andere periode leidt tot meer budget in deze periode. Het opnemen van de lasten en baten in het juiste verslaggevingsjaar blijft derhalve een risicogevoelige afweging. Wij hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de tijdsregistraties van projecten en verder hebben wij ook een steekproef uitgevoerd op de overige subsidies. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
27
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Communicatie Update over onze communicatie met u
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Vereiste communicatie op grond van de controlestandaarden
Jaarrekening
Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant
Vooruitblik
Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC
De zaken die zijn aangemerkt als kernpunten van de controle
Onze samenwerking Bijlagen SiSa
Startnotitie/auditplan
Boardletter
Accountantsverslag
Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle
Eventuele ontdekte of vermoede fraude
Niet naleven van wet- en regelgeving
Materialiteit
Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het college van burgemeester en wethouders
Gecorrigeerde fouten
Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring
Verhoogde risico's
Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door het college
Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op het financiële verslaggevingsproces
Niet-gecorrigeerde afwijkingen
Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de gemeente
Communicatie Verantwoordelijkheden
Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s
28
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verantwoordelijkheden
Ontwikkelingen 2022
Overzicht van verantwoordelijkheden van het college en de raad met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Jaarverslag
De verantwoordelijkheden van het college
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Deze bestaan uit: • het identificeren en monitoren van de wet- en regelgeving die van toepassing is op de gemeente en zorgen voor volledigheid ervan; • het uitvoeren van een risicobeoordeling die expliciet het risico op fraude omvat, door een analyse van prikkels en druk, kansen, en gedrag en rationalisatie, en het risico van niet-naleving van wet- en regelgeving; • het opstellen en uitvoeren van programma’s en beheersingsmaatregelen ter preventie, ontmoediging en opsporing van fraude (fraudebestrijdingsprogramma’s) en niet-naleving van wet- en regelgeving; • het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van de gemeente integer zijn en ethisch gedrag bevorderen; • ervoor zorgen dat de activiteiten van de gemeente worden uitgevoerd conform de bepalingen van wet- en regelgeving, inclusief het voldoen aan de wet- en regelgeving waarin de vaststelling van de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening wordt geregeld; • het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van het management wordt gebracht.
De verantwoordelijkheden van degenen die zijn belast met toezicht (de raad) Deze bestaan uit: • het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag door middel van actief toezicht; • het beoordelen van de vaststelling van frauderisico’s door het management en niet-naleving van wet- en regelgeving, het nemen van passende maatregelen en het zorgen voor een juiste tone at the top; • het waarborgen dat het seniormanagement, de raad en het college passende maatregelen nemen om fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving te ontmoedigen en te voorkomen, voor een betere bescherming van investeerders, medewerkers en andere belanghebbenden; • het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de raad wordt gebracht; • het aannemen van een kritische houding ten opzichte van het college op het gebied van niet-gebruikelijke transacties met verbonden partijen en tussen ondernemingen binnen de groep.
Accountantsverslag | Gemeente Rotterdam | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
28I
Verantwoordelijkheden
Ontwikkelingen 2022
Overzicht van verantwoordelijkheden van ons als accountant met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Jaarverslag
De verantwoordelijkheid van de accountant
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Materialiteit Gecorrigeerde fouten Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Deze bestaat uit: • het plannen en uitvoeren van de controle om een redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat, hetzij door fraude of door fouten; • het beoordelen of de programma’s en de interne beheersingsmaatregelen van de gemeente, waarmee geïdentificeerde risico’s van materiële fouten als gevolg van fraude en van niet-naleving van wet- en regelgeving worden aangepakt, op de juiste wijze zijn opgezet en worden uitgevoerd; • het evalueren van het proces dat het management hanteert voor het beoordelen van de doeltreffendheid van de programma’s en interne beheersingsmaatregelen in verband met fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving; • het evalueren van iedere fraude door het seniormanagement en het effect op de beheersingsomgeving; • het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
Onze doelstellingen met betrekking tot fraude en niet-naleving van weten regelgeving in de context van onze controle van de jaarrekening Deze zijn als volgt: • het vaststellen en beoordelen van het risico van materiële onjuistheden in de jaarrekening als gevolg van fraude en als gevolg van niet-naleving van weten regelgeving; • het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de beoordeelde risico’s van materiële onjuistheden als gevolg van fraude, door een gepaste controleaanpak te ontwerpen en te implementeren; • het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de naleving van de bepalingen van die wet- en regelgeving waarvan algemeen wordt erkend dat ze directe gevolgen hebben voor de bepaling van materiële bedragen en toelichtingen in de jaarrekening; en • het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.