[23bb002823] Bijlage behorende bij 23bb2822 - Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Daarnaast zal in de toekomst ook het Hunter Douglas terrein gaan transformeren naar een gemengd woonwerk gebied. De opdracht is hier gelijk aan die van de westzijde. Het toevoegen van woningen, maar met behoud van monumenten en werkgelegenheid binnen het gebied. Daarbij zal ook de route langs de rivier weer een extra schakel toegevoegd krijgen waarmee de stad zich meer gaat keren richting het water. In de Persoonshaven wordt gezocht naar een extra verbinding tussen de Piekstraat en de Persoonskade over het water en wordt gezocht naar een passend programma op het water wat een bijdrage levert aan de functies in de wijk.

Voor het noordelijke deel is een inrichtingsplan gemaakt om de stenige ruimtes rondom de torens te vergroenen, waardoor deze gebouwen in het groen komen te staan en de omgeving daar prettiger wordt om in te verblijven. Hiermee wordt dit deel van de Persoonsdam verbonden met het Nassauhavenpark.

45

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

C) Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat

Kansen Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat in relatie tot de programmatische uitgangspunten: Woningen: • Eengezins-/beneden-bovenwoningen voor gezinnen (sociaal, middelduur, hoog segment) • Levensloopbestendige appartementen voor senioren (sociaal, middelduur) • Stadsappartementen voor sociale stijgers, starters, settlers (middelduur en hoog segment) Voorzieningen/niet-wonen: • Eerstelijns zorg • Buurthoreca (lunchroom, laagdrempelig buurt- of eetcafé) • Werkruimte (kleinschalige bedrijvigheid • Winkels (kleinschalige stationsvoorzieningen)

Luchtfoto van locatie - via Google Maps

7

7. Bouwplan in ontwikkeling

6. Verbetering buitenruimte westzijde station

8. Bouwplan in ontwikkeling Feyenoord City

Zuid.

9. Verbetering Station Zuid en omgeving

7. Verbetering leefbaarheid Oranjeboomstraat

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

46

Aanpak Oranjeboomstraat

Aanpak Station Zuid

Voor de Oranjeboomstraat wordt een integrale aanpak voorgesteld om de positie van de straat in de wijk te versterken. Zo wordt onderzocht, ook in het licht van het verkeercirculatieplan (VCP), of de Rosestraat een alternatief kan zijn voor de ontsluiting van de Kop van Feijenoord waarmee autoverkeer in de Oranjeboomstraat afneemt maar er wel voldoende capaciteit voor de auto beschikbaar blijft via de Rosestraat.

Direct aangrenzend aan de Oranjeboomstraat is ook treinstation Rotterdam-Zuid. Het station worstelt al jaren met een slechte beeldvorming rond veiligheid en uitstraling en dit resulteert in een constante landelijk laagste score op stationswaardering door het publiek. Toch zijn er lichtpuntjes voor het station. Met de toename van het aantal inwoners van de omliggende wijken en de lange termijn van het realiseren van station Stadionpark en een eventueel station Entrepot, zullen duizenden meer mensen gebruik gaan maken van het station in de middellange termijn. Een sterke verbeterslag in de kwaliteit van het station en de omliggende omgeving is dan ook een kans die aangegrepen kan worden om voor de reizigers een fijnere en veiligere ervaring te realiseren.

Zoals eerder vermeld wordt Oranjeboomstraat nu gebruikt als route in en uit de stad, maar ook als belangrijke parkeerlocatie binnen de wijk. Het resulteert in een profiel van vier rijen met langsparkeren en waar tegelijk mensen met flinke snelheden in en uit de stad gaan. Er ontstaat hiermee een zekere mate van anonimiteit langs de Oranjeboomstraat die wordt versterkt door gesloten plinten met bergingen van woningen en de verplaatsing van functies naar bepaalde kruispunten. Dit is een scherp contrast met het verleden van de straat, waar vroeger het winkelhart van de wijk te vinden was.

De aanpak is gebaat bij het verbeteren van de kwaliteit van het station zelf, door het toevoegen van voorzieningen, het permanent verbeteren van de bereikbaarheid aan de zuidkant en de ruimte geven voor korte termijn interventies om de kwaliteit te verbeteren.

De gezamenlijke aanpak vraagt om een visie van zowel Woonstad - als grootste eigenaar van vastgoed langs de Oranjeboomstraat - als de gemeente als beheerder van de buitenruimte. De belangrijkste punten om aan te pakken zullen zijn: Herwaarderen van het profiel van de Oranjeboomstraat voor de toekomst, het aanpakken van de plinten die een negatieve impact hebben op het straatbeeld en de sociale veiligheid van de straat, het oppakken van duurzaamheidsproblematiek met name de wateropgave die zowel in de bebouwing als op straatniveau plaatsvindt en als laatste het heruitvinden van de identiteit van de straat als ruggegraat. Binnen deze herontwikkeling kan gekeken worden hoe de ontbrekende programmatische onderdelen toegevoegd kunnen worden.

Daarnaast is het ook belangrijk om de omgeving rondom de entrees en het station zelf te verbeteren. Aan de Rosestraat bij het station wordt bijvoorbeeld in een toekomstig woongebouw een fietsparkeervoorziening gerealiseerd voor het station. Aan de zijde Oranjeboomstraat is het ook logisch om voorzieningen te verbeteren en hiermee de link te zoeken met het station. Ook de aanloop van het station naar Feyenoord City en het Mallegatpark is te onderzoeken om de aansluiting te verbeteren.

foto: Stefan Müller

47

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

foto: Joep Boute

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

48

6: Ontwikkelstrategie Bij het opstellen van het toekomstperspectief voor de Kop van Feijenoord zijn veel partijen geraadpleegd en zijn overkoepelende stukken meegenomen. Het toekomstperspectief is en blijft een momentopname, vanuit de blik van ruimtelijke professionals. Dit document geeft geen kant-en-klare oplossingen, maar agendeert de opgaven, gezien vanuit het perspectief voor de Kop van Feijenoord. Een belangrijke vervolgstap is om te verkennen of de voorlopige uitkomsten en de opgaven uit dit document herkend worden. Vanuit een gezamenlijkheid met bewoners en andere stakeholders in het gebied en bekostiging vanuit verschillende bronnen, kan dan op een flexibele wijze verder invuling worden gegeven. Om deze samenwerking vorm te geven worden een aantal principes gehanteerd:

belangen. De gemeentelijke organisatie moet hierbij kunnen schakelen tussen verschillende rollen. Naast de rechtmatige en de presterende overheid vraagt de veranderende opgave in toenemende mate om een netwerkende, samenwerkende en responsieve overheid. 3. Werk integraal en wijkgericht. Integraal en wijkgericht werken vraagt om continu te schakelen tussen de verschillende projecten en de gehele opgave. Om de complexe fysieke en maatschappelijke opgaves hanteerbaar en beheersbaar te houden, worden de opgaven opgeknipt in onderliggende projecten. Het is van belang om naast deze projecten oog te houden voor de samenhang met andere projecten in het gebied en de opgave waarbinnen het project valt.

Ontwikkelstrategie op hoofdlijnen 1. Omarmen de complexe werkelijkheid De opgaven voor de wijk die in dit toekomstperspectief zijn genoemd zijn, open, dynamisch en complex. Open, omdat meerdere partijen er toegang toe hebben. Dynamisch omdat ze veranderen in de tijd. Complex, omdat de vraagstukken uit verschillende elementen, belangen en relaties bestaan. Een complexiteitomarmende aanpak kan helpen om in vroeg stadium inzicht te krijgen in de aard van het vraagstuk en alle relaties die bij het betreffende vraagstuk behoren.

4. Verbind de geplande stad aan de geleefde stad De manier waarop professionals naar de stad kijken verschilt van de manier waarop bewoners, ondernemers en andere gebruikers naar de stad kijken. Hierbij is het van belang om de maatschappelijke context waar binnen de opgave en projecten zich afspelen te begrijpen. Een manier om inzicht te krijgen in deze waarden is om stakeholders te betrekken in de opgaven en de projecten. Voor de Kop van Feijenoord moet hierin een balans worden gevonden tussen nieuwe belanghebbenden en de huidige belanghebbenden in de wijk.

2. Combineer de fysieke opgaven met maatschappelijke opgaven De opgaven die in dit toekomstperspectief worden geschetst lijken allemaal fysiek van aard. Vaak hangen deze samen met achterliggende maatschappelijke opgaven. Elke opgave kent meerdere belanghebbenden met hun eigen belangen. Het belang van de gemeente is slechts maar één belang tussen de vele verschillende en vaak tegengestelde

5. Beheren is het nieuwe ontwikkelen De ontwikkelopgaven voor de Kop van Feijenoord beperken zich door de verschillende transities niet alleen tot (her)ontwikkeling van nieuwe locaties, ook bestaande delen van het gebied moeten anders worden ingericht. Om de wijk klimaatbestendig te maken en de energietransitie te doorlopen moeten gebieden op de schop die er al zijn. Dat betekent dat beheerregimes ontwikkelgericht moeten

49

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

handelen. Andersom moet bij de opgaven goed worden nagedacht hoe dit in een beheerregime kan worden ingepast. Het is onwerkbaar om alle opgaven los van elkaar te realiseren. Om te voorkomen dat straten continu of vaak open gaan, moeten de werkzaamheden zo goed mogelijk op elkaar afgestemd worden om zo werk met werk te maken. Dit is nog niet voldoende. De optelsom van alle ambities pas niet in de beschikbare ruimte. Dit vergt het maken van onderbouwde en goedoverwogen keuzes waardoor bestaande systemen op een andere, meer geïntegreerde manier toekomstbestendig worden. De doorgaans strakke scheidslijn tussen beheer en ontwikkelen zal vervagen.

versus agenda-lid). De verdere vormgeving van het platform en de agenda-onderwerpen worden in gezamenlijkheid bepaald. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke ingrepen in het gebied, maar ook om het sociaaleconomische spoor en de aansluiting met het NPRZ-programma. Het gaat niet alleen om grote en blijvende ingrepen, maar ook om tijdelijke initiatieven, placemaking en gebiedsmarketing om de Kop van Feijenoord op korte termijn een verdere impuls te geven. Dit alles om de potentie van het gebied te benutten. In beginsel zal de gemeente hierover de regie voeren. De bedoeling is dat de verdere organisatorische uitwerking in gezamenlijkheid wordt uitgedacht.

Samen met stakeholders in het gebied Een gebied maak je met elkaar. Met bestaande bewoners, gebruikers en eigenaren. Denk aan partijen als NS en ProRail rondom station Zuid, diverse grondeigenaren voor herontwikkeling van locaties, de gemeente voor herinrichting openbaar gebied, Woonstad voor transformaties van de sociale woningvoorraad en aansluitingen op het lokale warmtenet, ondernemers en bewoners voor het ontplooien van nieuwe initiatieven, en diverse organisaties zoals het wijkberaad, zorginstellingen, de moskee, huisartsen, de wijkagent etc. als ‘voelsprieten’ van wat er leeft in de wijk en waar behoefte aan is.

Platform: Hoe vraag en aanbod in de wijk samen kunnen komen • Op welke locaties in de wijk wensen eigenaren over te gaan tot (gedeeltelijke) (her)ontwikkeling? • Hoe kunnen initiatieven in de wijk die ruimte nodig hebben een plek vinden bij eigenaren in het gebied?

Een platform als alliantie voor het gebied Partijen vinden elkaar niet altijd automatisch of op ad hoc-basis. Terwijl een goede samenwerking tussen partijen voor de uitwerking van dit toekomstperspectief cruciaal is. Daarom investeert de gemeente actief in de samenwerking en richt zij een platform op waarin partijen bij elkaar komen en thematisch bespreken hoe de wijk zich verder kan doorontwikkelen. Naast dit toekomstperspectief vormen ook de vijf doelen uit de wijkagenda 20192022 een belangrijk vertrekpunt18: 1. Beter wonen 2. Aandacht voor opvoed- en leerklimaat en de thuisbasis op orde 3. Aantrekkelijke buitenruimte 4. Een veiligere wijk Feijenoord 5. Thuisbasis op orde en meer actieve bewoners

• Welke kansen liggen er voor werk-metwerk-maken? • Hoe kunnen opgaven op het gebied van de woningvoorraad, klimaatadaptatie en mobiliteit optimaal op elkaar worden afgestemd en worden gecombineerd? • Hoe kunnen herontwikkelingen in het gebied een bijdrage leveren aan overige sociale doelen in Kop van Feijenoord en de sociaaleconomische positie versterken? • Hoe kan de behoefte aan maatschappelijke en commerciële voorzieningen onder zowel huidige als toekomstige bewoners nader worden gespecificeerd?

De samenstelling van de leden in het platform kan door de tijd heen wisselen en de intensiteit waarmee partijen betrokken zijn ook (bijvoorbeeld actief lid

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

50

Bekostiging vanuit verschillende bronnen Naast interesse van verschillende stakeholders om tot doorontwikkeling over te gaan, is er ook geld nodig. Zeker voor de collectieve kosten zoals herinrichting en vergroening openbaar gebied, aanleg van infrastructuur en de bouw en exploitatie van nieuwe maatschappelijke voorzieningen. Er zijn verschillende bronnen om deze collectieve kosten te bekostigen, welke hieronder worden beschreven. Eén van de mogelijkheden is het inzetten van opbrengsten die ontstaan bij verdere verdichting van het gebied. Indien het gemeentegrond van enige omvang betreft (hier beperkt aanwezig) dan loopt dat via het saldo van de gemeentelijke grondexploitatie. Indien het grond van derden betreft, wordt van initiatiefnemers verwacht dat zij een bijdrage leveren aan de in deze visie genoemde (deel)gebied overstijgende doelstellingen horend bij de opgaven vergroenen & verbinden. De omvang en bestemming van de bijdrage zijn afhankelijk van de locatie. In de volgende fase werkt de gemeente de ‘spelregels’ hiervoor nader uit per deelgebied. Een tweede bron van bekostiging zijn bestaande budgetten van de gemeente. Denk daarbij aan onderhoudsbudgetten voor planmatig onderhoud, zoals bestrating en riolering, die mogelijk ingezet kunnen worden. Ook op het gebied van mobiliteit en maatschappelijke voorzieningen zijn budgetten beschikbaar.

Verder kunnen via een Gebiedsontwikkelingsfonds en de programma’s Rotterdams Weerwoord en Rotterdam gaat voor Groen aanvragen voor investeringen in de buitenruimte worden ingediend. Tenslotte maakt Kop van Feijenoord onderdeel uit van Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Er is een NPRZ-reserve die inzetbaar is voor onder andere leefbaarheid, woningbouw, onderwijs en buitenruimte. Dergelijke middelen komen uiteraard niet zonder meer naar het gebied. Hier dienen goede visies aan ten grondslag te liggen over de wijze waarop dergelijke middelen bijdragen aan de gemeentelijke doelstellingen.

waterveiligheid, Entrepot station, derde stadsbrug etc.). In de komende jaren wordt de bekostigings- en financieringsstrategie verder uitgewerkt. Flexibele en adaptieve strategie voor het vervolg Er is al veel gaande in het gebied en diverse ingrepen worden verkend. Ten aanzien van klimaat en mobiliteit (vergroenen en verbinden) speelt een aantal afwegingen op bovenwijksniveau. Dat maakt dat de routekaart voor doorontwikkeling op middellange tot lange termijn nog niet tot in detail uit te tekenen is. En ook voor ontwikkelingen op korte termijn wordt nog volop aansluiting gezocht bij initiatieven en bestaande energie in het gebied. Dat vraagt om een flexibele ontwikkelstrategie die continu inspeelt op kansen die zich voordoen: welke eigenaren willen tot herontwikkeling overgaan, welke initiatieven uit het gebied kunnen een plek krijgen, hoe zien de verschillende business cases van stakeholders eruit, welke bijdragen voor het gebied zijn mogelijk, etc.? Twee instrumenten kunnen helpen om dit toekomstperspectief en de bijbehorende ontwikkelstrategie op flexibele en adaptieve wijze nader vorm te geven. Het platform van stakeholders om de discussie over de doorontwikkeling van het gebied te voeren. Een uitvoeringsagenda met acties en verantwoordelijken om concrete vervolgstappen te zetten.

Daarmee ontstaat een toekomstperspectief dat recht doet aan de complexiteit en onderlinge afhankelijkheden in het gebied. Een perspectief dat de kansen die het gebied heeft optimaal benut en zo gaandeweg van Kop van Feijenoord een veerkrachtige stadswijk aan het water maakt.

Een derde bron van bekostiging zijn mogelijke toekomstige investeringsbijdragen waar apart een projectbudget voor wordt aangevraagd (Langetermijninvesteringsplan). Soms vallen deze kosten binnen het gebied, soms ook daarbuiten (denk aan investeringsbesluiten ten aanzien van

51

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

7: Hoe nu verder

Om de verschillende ambities en uitgangspunten verder vorm te geven in de Kop van Feijenoord zal een aantal stappen verder uitgewerkt moeten worden. Hieronder is een weergave gemaakt van de acties die de komende jaren uitgevoerd gaan worden in de Kop van Feijenoord. Hierbij wordt gekozen voor een integrale aanpak, waarbij de fysieke ingrepen samengaan met sociaalmaatschappelijke en economische opgaven. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen netwerkwerk-/participatie activiteiten, verdiepend onderzoek en uitwerking van planvorming de Kop van Feijenoord. Sommige onderdelen zijn al in een eerste variant opgezet, sommige moeten nog verschijnen. Ze kunnen allemaal worden toegevoegd aan de tijdlijn voor de komende termijn. Het overzicht van genoemde onderzoeken en uitwerkingen is geen statische lijst. Deze kunnen in de komende periode verder aangevuld worden naar behoefte. Het anticipeert hiermee op de huidige omstandigheden in het gebied De verdiepende onderzoeken zijn tevens agenderend voor het Uitvoeringprogramma van de koersdocument Binnenstad en Uitvoeringsstrategie van de Omgevingsvisie, waarin ook verhaal van Koers op Zuid gaat landen Netwerk/participatie: De opgave die geschetst wordt in de Kop van Feijenoord zorgt voor verandering. Hierbij is het van belang dat partijen gehoord worden in wat hun belang of behoefte is.

Het is van belang om in komende jaren een systeem op te zetten waarin er genoeg ruimte is om te participeren. Hierbij zal worden aangehaakt bij bestaande netwerken en structuren in de wijk, maar wordt ook gepoogd zo laagdrempelig in gesprek te gaan met de bewoner. • Oprichten ‘Platform’ als alliantie voor het gebied, in beginsel onder regie van de gemeente. Dit is een netwerk van belanghebbende in het gebied vanuit verschillende achtergronden. Denk hierbij aan de woningbouwcoöperatie, stichtingen, bewonersorganisatie, welzijnsorganisatie, gemeente Rotterdam en ontwikkelende partijen. • Inzetten ‘Verhalenvanger’: iemand die verhalen in de wijk ophaalt. Hoe ervaart de huidige bewoner het gebied, waar lopen zij tegenaan en hoe kan de ervaring van de bewoner onderdeel worden van de toekomstige ontwikkelingen. • Per deelproject zal er een passende participatie aanpak worden gemaakt. Dit zal in samenspraak gaan met de desbetreffende wijkraden (wijkraad Feijenoord, wijkraad Entrepot-Noordereiland.) Verdiepend onderzoek: Binnen de thema’s die in het document omschreven worden, (Verdichten en veranderen, Vergroenen en Verbinden), is verdiepend onderzoek gewenst. Deze onderzoeken zijn nodig om de ontwikkelen in het gebied verder te sturen en te ondersteunen.

Hierbij kan gedacht worden aan: • Wonen: Ontwikkelen Woonstrategie voor het gebied in samenwerking met Woonstad, met als doel om een gedifferentieerd woonmilieu te organiseren in de wijk. • Programma: Uitvoeren nader doelgroepenonderzoek, vanuit het perspectief wonen, voorzieningen

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

52

•

•

en werken en het daarbij horende vestigingsklimaat. Mobiliteit Uitvoeren Mobiliteitsonderzoek: Welke effecten heeft de verdichtingsopgave op het gebied. Wat zijn de gevolgen voor het bestaande wegennet, parkeerfaciliteiten en openbaarvervoer faciliteiten. Uitzetten nader onderzoek naar grote infrastructurele projecten t.b.v. de stedelijke verdichtingsopgave (De verlengde Willems-as, nieuwe stadsbrug en doorontwikkeling van de spoorlijn naar metrokwaliteit).

Uitwerking planvorming Kop van Feijenoord. • Handelingsperspectief 2022-2030 voor wijkgerichte aanpak. Dit document dient als gespreksagenda met de wijkraad en wijk. • Opstellen uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie: antwoord geven op de vraag hoe de klimaatopgave concreet wordt aangepakt. Specifiek met aandacht voor overstromingsrisico en extreme neerslag. • In beeld brengen (meekoppel)kansen t.a.v. klimaat & de Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap i.r.t. vastgoedontwikkelingen. Hierbij hoort ook de koppelingkansen t.a.v. rioleringsopgave, warmtenet uitbreiding, funderingsaanpak huidige bebouwing en vergroeningsopgave in de straten. • Ontwikkelen monitoringsysteem t.b.v. verdichtingscapaciteit, verdeling woningtypen, prijssegmenten, voorzieningen en cultuurhistorie. Dit met het doel om de wijk in balans te krijgen, maar ook zeker te houden. • Deelgebied A: Uitwerking Ambitiedocument de Kaai en uitwerking stedenbouwkundig plan en bestemmingsplan. • Deelgebied B: Opstellen Ambitiedocument Hunter Douglas terrein. • Deelgebied B: Uitwerking Ambitiedocument Piekstraat- West met ontwikkelaars/eigenaren. • Deelgebied C: Uitwerken aanpak station Rotterdam Zuid + Oranjeboomstraat (incl. onderzoek naar diversiteit woningvoorraad).

Omgevingsvisie Rotterdam

Plantraject Kop van Feijenoord

Goede Groei 5 Hoofdkeuzes

Gebieden A-Z

Binnenstad

Zuid

Binnenstad

Zuid

uitwerking Omgevingsvisie

uitwerking Omgevingsvisie

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Uitvoeringsprogramma Omgevingsvisie

Uitvoeringsstrategie Omgevingsvisie

Ambitiedocument projectgebied Stedenbouwkundig plan / Nota v Uitgangspunten

Omgevingsplan

53

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Pre-industrialisatie voor 1870

Gelijdelijke inpoldering Kop van Feijenoord

Eerste plannen voor nieuw woon- en industriegebied. 1870

Industrialisatie

Aanleg Binnenhaven, Entrepothaven Aanleg Spoorweghaven en Koningshaven Aanleg Nassauhaven en Persoonshaven

1965

Stadsvernieuwing fase 1: opknappen

1975

Stadsvernieuwing fase 2: Sloop - nieuwbouw

1987

Masterplan Kop van Zuid

1996

Realisatie Erasmusbrug

2012

Nationaal Programma Rotterdam Zuid

2013

Masterplan Kop van Feijenoord Handelingsperspectief Kop van Feijenoord

2018

Beleidsregeling parkeernormen

Willems-as Studie

Programma Rivieroevers

Cultuurhistorische verkenning Kop van Feijenoord 2019

Woonvisie, thuis in Rotterdam

Masterplan Feyenoord City 2020

Visie openbare ruimte Rotterdam

Masterplan Rijnhaven

Rotterdamse mobiliteitsaanpak

2021

7 stadsprojecten

Stadsvernieuwing 2.0

Opgavenverkenning Rotterdam Zuid

Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen 2021

Ambitiedocument Piekstraat-West

Omgevingsvisie Rotterdam Veranderstad update handelingsperspectief Kop van Feijenoord

2022 Rotterdams Weerwoord

Gebiedsuitwerking Rotterdam Zuid

Wateratlas Rotterdam

Visie aardgasvrije wijk gereed

MIRT Verkenning 3e Stadsbrug en Stadionpark

Opzetten stakeholder platform gebied

Uitwerking aanpak Oranjeboomstraat - station Zuid

Inzet verhalenvanger

Woonstrategie ism Woonstad

Onderzoek gevolgen gentrificatie

Transformatieonderzoek Hunter Douglas

Doelgroepenonderzoek wonen, voorzieningen en werken

Onderzoek grootstedelijke infrastructuur - Willems-as

Verkeerskundige analyse mbt groei van de wijk

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Stadsvernieuwing en Herstructurering

54

55

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Bijlagen I: Programmabehoeften Programmatische mismatch huidige situatie Introductie: doelgroepen Als we de DISC methodologie toepassen op de bestaande bewoners komen daar de volgende bindende factoren uit: Het zijn groepsgerichte mensen, die sociaal, vriendelijk en harmonieus zijn. Het merendeel van de bewoners valt binnen de Oranje, Gele, Lime en Groene leefstijl in het rechter deel van het ‘leefstijlenspectrum’35. Ze hechten aan een vertrouwde ‘met elkaar’ buurt, waarbij Oranje, Geel en Lime altijd op zoek zijn naar contact, graag deelnemen aan buurtactiviteiten, en Groen weliswaar hecht aan sociale rituelen, maar zich tevens graag terugtrekt in zijn eigen, veilige domein. Met name Lime en Groen zijn leefstijlen die evengoed buiten de stad wonen, en de transitie van de Kop van Feijenoord naar een steeds ‘stadsere’ wijk daarom best spannend zullen vinden. Mismatch woningen Uit een analyse van de huishoudens in relatie tot woningtypen blijkt dat veel bewoners relatief klein wonen. Zo bestaat iets minder dan 35% van de huishoudens op de Kop van Feijenoord uit gezinnen, terwijl slechts 6% van de woningen eengezinswoningen zijn. Onder huidige bewoners is niet alleen vraag naar meer eengezins-, of in ieder geval grotere, woningen, maar ook naar betaalbare, compacte appartementen voor jongvolwassenen/ starters en senioren.

De woningkrapte ontstaat namelijk ook doordat veel jongvolwassenen bij gebrek aan aanbod gedwongen zijn bij hun ouders te blijven wonen. Voor senioren geldt dat zij opzoek zijn naar levensloopbestendige appartementen in de buurt van openbaar vervoer en voorzieningen. Mismatch voorzieningen Het huidige voorzieningenprogramma is ontoereikend. Op basis van de Referentiewaarden36 en objectieve fysieke index37 is de constatering dat de ruimte voor basisonderwijs en eerstelijns zorg onder druk staat. Bij

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

gebrek aan ruimte zijn de basisscholen steeds meer genoodzaakt elders in de wijk ruimtes bij te huren. En ook de huisartsenpraktijk aan de Oranjeboomstraat zou graag uit willen breiden. Daarnaast ontbreekt het aan maatschappelijke dienstverlening (Centrum voor Jeugd en Gezin) en culturele voorzieningen. Vergelijking met zogenaamde ‘look-a-likes’ – Rotterdamse wijken die wat betreft woningtypen, prijssegmenten, huishoudens, woonmilieu, etc. het meest op de wijk Feijenoord lijken – toont een opvallend gebrek aan horeca en retail. Waar de looka-likes gemiddeld over 4 horecazaken en 5 winkels per 1.000 inwoners beschikken, zijn dat er in de wijk Feijenoord respectievelijk 2 en 3. En bij winkels gaat het dan niet zozeer om ‘vrijetijdsdetailhandel’ (kleding-, interieurzaken en dergelijke), maar om het faciliteren van lokale ondernemers. In de vorm van dagelijkse speciaalzaken, zoals een bakker en drogist, en commerciële dienstverlening, zoals een stomerij en kapper38. In relatie tot de doelgroepen – mensen met de Oranje, Gele, Lime en Groene leefstijl die hechten aan een vertrouwde ‘met elkaar’ buurt – is de constatering dat het buurtgevoel ontbreekt. Dit komt mede doordat er erg weinig te doen is: er is een gebrek aan laagdrempelige ruimte voor vrijetijdsbesteding en mensen komen elkaar niet spontaan in de buurt tegen.

Zo is er volgens de normering weliswaar een sporthal, maar die is niet zomaar voor iedereen toegankelijk, dus gevoelsmatig ontbreekt het wel degelijk aan een plek waar bewoners (samen) kunnen sporten. Ook de openbare ruimte leent zich in theorie prima voor buitensport, maar is momenteel niet als zodanig ingericht. Naast sport is ook aanbod van (buurt) horeca, zoals een plaatselijk eetcafé met ‘daghappen’, en cultuur/recreatie, zoals een kleinschalige buurtbibliotheek met workshop- en expositieruimte, belangrijk voor het faciliteren van laagdrempelige ontmoetingen en versterking van het buurtgevoel.

56

Programmatische mismatch toekomstige situatie Introductie: doelgroepen Het bepalen van de programmatische mismatch in de toekomstige situatie begint met de vraag wie de nieuwe doelgroepen zijn. Dit moeten mensen zijn die zich niet alleen tot de (toekomstige) Kop van Feijenoord voelen aangetrokken, maar vooral ook bijdragen aan het veerkrachtiger maken van de wijk. Oftewel: economische en sociale ‘verbinders’. Binnen het DISC-model is dit te herleiden naar de Paarse leefstijl: de Probleemoplossers. Stadse, autonome, besluitvaardige mensen. Ondernemende ‘trekpaarden’ van de stedelijke economie die het creatieve met het zakelijke verbinden. Ten aanzien van de woonomgeving houden ze van diversiteit: zowel in mensen als in functies. Met een aandeel van minder dan 7% is deze leefstijl momenteel sterk ondervertegenwoordigd op de Kop van Feijenoord. De voorziene nieuwbouwontwikkelingen en transitie naar rustige tot levendige stadswijk bieden echter kansen meer mensen met deze leefstijl aan te trekken. Uiteraard niet uitsluitend, maar als onderdeel van focus. Het combineren van deze leefstijl met de huishoudens die veel vraag uitoefenen naar dit type stadswijk resulteert primair in de volgende doelgroepen: • Starters (één- en tweepersoonshuishoudens tot een jaar of 34) • Settlers (één- en tweepersoonshuishoudens tussen ca.

35 en 54 jaar) • Gezinnen met zowel jonge als oudere kinderen (huishoudens in de leeftijd van ca. 30 tot 54 jaar) • Empty-nesters/ouderen (één- en tweepersoonshuishoudens vanaf een jaar of 55)

de wens van Paars worden voorzien. Mensen met de paarse leefstijl wensen zich namelijk een kant-enklare (nieuwbouw)woning, op een levendige plek, met uitzicht, in een buurt met verschillende mensen. De ideale woning biedt voldoende privacy, en is modern, duurzaam, comfortabel, karaktervol. Afhankelijk van de levensfase/huishoudensgrootte zoekt men een compact appartement in het middeldure tot hoge segment (starters), een ruim appartement in het hoge tot topsegment (settlers, empty-nesters) of een grondgebonden stads-/beneden-bovenwoning in het hoge tot topsegment (gezinnen met kinderen). Mismatch voorzieningen Mensen met de paarse leefstijl wonen graag op een levendige plek, waar een bepaald voorzieningenaanbod bij hoort. Gecombineerd met het toekomstperspectief ‘veerkrachtige stadswijk aan het water’, zijn ten opzichte van de huidige situatie de volgende toevoegingen gewenst: • Wijkgerichte winkels (dagelijkse boodschappen/ speciaalzaken, dienstverlening) • Sport (workoutclub, bootcamp) • Horeca (lunchroom, buurt-/eetcafé) • Werkruimte (co-working, kleinschalige bedrijvigheid) • Logies (boutique hotel, kleinschalig hostel)

Mismatch woningen Met de voorziene verdichting/ nieuwbouwontwikkelingen kan zoals gezegd goed in

57

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Samenvattend: programmatische uitgangspunten Kop van Feijenoord Vanuit bestaande doelgroepen/bewoners is er ten aanzien van woningen vraag naar: • Eengezinswoningen voor gezinnen (sociaal, middelduur) • Compacte appartementen voor jongvolwassenen/ starters (sociaal) • Levensloopbestendige appartementen voor senioren (sociaal, middelduur) • Stadswoningen voor sociale stijgers (middelduur)

En is er meer ruimte nodig om deze voorzieningen te kunnen faciliteren: • Wijkgerichte winkels (dagelijkse boodschappen/ speciaalzaken, dienstverlening) • Horeca (lunchroom, buurt-/eetcafé) • Sport (workoutclub, bootcamp) • Logies (boutique hotel, kleinschalig hostel) • Werkruimte (co-working, kleinschalige bedrijvigheid)

De nieuwe doelgroepen – primair mensen met de Paarse leefstijl als zijnde verbinders op zowel economisch als sociaal vlak – zoeken de volgende typen nieuwbouwwoningen: • Compacte appartementen voor starters (middelduur en hoog segment) • Ruime appartementen voor settlers en empty-nesters (hoog en topsegment) • Grondgebonden stads-/beneden-bovenwoningen voor gezinnen met kinderen (hoog en topsegment) In relatie tot verbinding/het gewenste buurtgevoel, is sprake van een tekort aan laagdrempelige ruimte voor vrijetijdsbesteding en ontmoeting: • Binnen- en buitensport (verenigingsleven) • Buurthoreca (vb: plaatselijk eetcafé met ‘daghappen’) • Cultuur/recreatie (vb: kleinschalige buurtbibliotheek met workshop- en expositieruimte) Bij verdere verdichting en daarmee stijging van het aantal inwoners is het bovendien van belang oog te hebben voor deze maatschappelijke functies: • Druk op basisonderwijs, kinderopvang • Druk op eerstelijns zorg (met name huisarts) • Ontbreken van maatschappelijke dienstverlening (Centrum voor Jeugd en Gezin)

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

58

Kleine ondernemers

Lokale creatievelingen

Docenten

Zorgwerkers

59

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

II: Duurzaamheid Algemeen Duurzaamheid is belangrijk voor de leefbaarheid in Rotterdam. In de stad spelen de verschillende transities op het gebied van klimaat, mobiliteit, circulair en energie een noodzakelijke rol voor het realiseren van toekomstbestendige en veerkrachtige wijken. Het Rotterdams Duurzaamheidskompas 2020 biedt concrete handvaten en diverse programma’s om deze transities te integreren bij lopende ontwikkelingen én nieuwe opgaven in de Kop van Feijenoord. Dit vraagt om een gebiedsgerichte aanpak en een integrale afweging van de verschillende thema’s

•

•

Energietransitie In 2050 hebben we een klimaatneutraal energiesysteem. Onze energievoorziening is schoon, slim, resilient en rechtvaardig. We kijken daarbij naar het opwekken, transporteren, opslaan en gebruiken van schone energie. De koelbehoefte van gebouwen wordt beperkt door doelgericht ontwerp en op duurzame wijze opgewekt. We gebruiken de beschikbare ruimte multifunctioneel. Er komen minimaal twee functies op het dak: hogere daken worden bij voorkeur gebruikt voor energieopwekking en waterberging. Voor mobiliteit betreft de energietransitie met name de groei van nul emissiemobiliteit door o.a. een robuust netwerk van laadinfra in de stad.

•

•

Voor het thema energietransitie willen we de volgende thema’s in het uitvoeringsprogramma uitwerken. De vraag is hoe deze thema’s zich tot elkaar verhouden, maar ook tot de andere duurzaamheidsthema’s. Conflicterende belangen, zoals het ruimtebeslag in de ondergrond, kunnen daarbij optreden. Van belang is dat een integrale afweging wordt gemaakt in het uitvoeringsprogramma. • Aardgasvrij: De wijk staat op de planning om vanaf 2030 losgekoppeld te worden van het gas, er

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

wordt gewerkt aan een strategie om deze transitie vorm te geven. Complexiteitkaart (ondergrond): deze kaart geeft het percentage van de ondergrond dat reeds wordt benut en is beschikbaar op straat- en wijkniveau. Hiermee wordt inzichtelijk in welke deel van de Kop van Feijenoord het warmtenet een grote puzzel wordt en waar dit om duidelijke keuzes vraagt. Kaart met de energielabels: Deze kaart geeft per gebouw het energielabel weer en daarmee ook op welke plekken nog veel geïsoleerde gebouwen staan. Concentratie van veel slecht geïsoleerde gebouwen vraagt mogelijk om een specifieke aanpak. Hoewel officiële doelstellingen voor 2040 nog ontbreken, kunnen we aannemen dat slecht geïsoleerde gebouwen moeten worden geïsoleerd, ook gezien het Nationaal Isolatieprogramma. Transformatoren elektriciteit: We weten dat extra transformatoren en kabels de nodige ruimte in de boven- en ondergrond zullen vragen. Dit moet voor de Kop van Feijenoord uitgewerkt worden, zodat mogelijke knelpunten inzichtelijk worden gemaakt. Duurzame mobiliteit: er is een kaart met potentiële mobiliteitshubs met een aantal locaties op Zuid. Ook moet inzichtelijk worden gemaakt wat de impact is van elektrisch (en eventueel op waterstof) rijden, zoals het eerder genoemde voorbeeld van de laadinfra.

Klimaatadaptatie In Rotterdam, maar ook wereldwijd zien wij dat het natuurgeweld toeneemt en het weer alsmaar extremer wordt. We krijgen steeds meer te maken met zowel hevige stortbuien als droogte en hitte. Dat zorgt voor allerlei problemen, zoals wateroverlast in panden, een dalende bodem, en schade aan funderingen. We weten inmiddels goed wat de gevolgen zijn en daarom komen we in actie. We

60

maken Rotterdamse wijken klimaatbestendig. Een klimaatbestendig Rotterdam vraagt onder andere om meer groen en meer onverharde ruimte. Met het Rotterdams Weerwoord worden hiervoor de lijnen uitgezet. De aanpak van het Rotterdams WeerWoord richt zich op de zes klimaatthema’s: neerslag, grondwater, hitte, droogte, overstroming en bodemdaling.

•

risico houten paalfunderingen bij lage grondwaterstand Bodemdaling: Maaiveld ten opzichte van uitgiftepeil, aandachtsgebieden niet onderheide gebouwen.

Deze datakaarten opgezet door het Rotterdams WeerWoord zijn te vinden zijn in een online gis database.39

De Kop van Feijenoord is een buitendijks gebied, waardoor deze thema’s zeer relevant zijn voor dit gebied. Door de ligging van dit gebied (o.a. Noordereiland) en de verstening hierin, zijn de thema’s hittestress en waterveiligheid prioriteit. Voor dat laatste wordt momenteel een adaptatiestrategie gewerkt voor de Kop van Feijenoord. Dit is van invloed op de bestaande structuren in de wijk én op nieuwbouw. Kortom, klimaatadaptatie is een voorwaarde voor goede groei en verdichting van Rotterdam als ‘Stad aan de Delta’. Rotterdams Weerwoord heeft voor de wijk Klimaatkaarten gemaakt, waarbij wordt ingegaan op de afwegingen die gemaakt moeten worden. • Wateroverlast: Gebieden met veel gebouwen met een CDE-waterlabel, regenwater op straat, regenwater in tuinen en verhouding groen/grijs. • Waterveiligheid: Waterdiepte in buitendijkse gebieden, beoordeling primaire keringen, vitale voorzieningen en hoofdwegen bij overstroming, mogelijkheden tot verticaal evacueren. • Hittestress: Gevoelstemperatuur, nachttemperatuur in de zomer, (afstand tot) koele verblijfsplekken, koele fietsroutes, kwetsbare groepen en functies, opwarming drinkwater, risico op luchtwegklachten, potentiële geluidsoverlast. • Droogte: Kwetsbare groen voor droogte, gevolgen voor niet-onderheide gebouwen • Grondwater: Sponswerking bodem, gebouwen met wateroverlast door hoge grondwaterstand,

61

Ecologie/natuurinclusief bouwen Gezonde ecosystemen en een grote biodiversiteit zijn de basis voor een gezonde leefomgeving voor mensen en dier zowel op publiek als privaat terrein. Op dit moment staan biodiversiteit en ecosystemen onder druk. Rotterdam werkt aan een bio-diverse - en dus natuurinclusieve - stad. Een van de sporen hiervoor is natuurinclusief bouwen. Dit betekent dat er in de gebouwde omgeving en bij bouw, renovatie en inrichting van gebouwen en openbare ruimte, aandacht is voor het creëren van gunstige voorwaarden voor flora en fauna. De ontwikkelingen in de Kop van Feijenoord kunnen de biodiversiteit versterken middels gerichte maatregelen bij zowel het ontwerp van de buitenruimte als de te realiseren nieuwbouw. Hierbij zijn verschillende maatregelen denkbaar, zoals (inbouw)nestelplekken voor zwaluwen of vleermuizen, groene geveltuinen en daken en bomenlanen als routes voor vogels of vleermuizen. In het uitvoeringsprogramma zal een stadsecoloog worden ingeschakeld voor een advies op maat. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van verschillende data over doelsoorten en ecologische verbindingen in en rondom Feijenoord.

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Circulair Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. De impact van materialen in de bouwketen in zowel de bebouwde omgeving als openbare ruimte is groot. Het doel van circulair bouwen, als onderdeel van het Programma Rotterdam Circulair, is om de milieuimpact van materialen en producten te verlagen door: • het voorkomen en het verminderen van het gebruik van primaire grondstoffen, • het verlengen van de levensduur van objecten, producten en materialen, • het toepassen van materialen met een lage milieuvoetafdruk, waaronder hoogwaardig hergebruikte materialen en hernieuwbare materialen.

ook voor een goede balans tussen rust en drukte. Mensen moeten worden beschermd tegen de risico’s die werken met en het vervoer van gevaarlijke stoffen met zich meebrengen. Om ondanks verdichting een gezonde leefomgeving te kunnen creëren, is het belangrijk dat luchtkwaliteit, geluidhinder, ondergrond en omgevingsveiligheid een prominente plek innemen bij planontwikkeling. Daarnaast lokt een gezon-de leefomgeving bewoners naar buiten voor activiteiten als wandelen, fietsen en recreëren. Geadviseerd wordt om in het uitvoeringsprogramma een analyse uit te voeren van deze aspecten.

De ontwikkeling in de Kop van Feijenoord biedt veel kansen om met een circulair ontwerp en circulaire materiaalkeuzes bij te dragen aan het verminderen van primaire grondstoffen, de levensduurverlenging van alles wat wordt toegepast en het toepassen van materialen met een lage milieu-voetafdruk. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt met een circulaire strategie ontworpen en gebouwd met als doel toekomstbestendige woningbouw te realiseren. In het uitvoeringsprogramma dient te worden verkend welke en hoe deze circulaire kansen verzilverd kunnen worden. Gezonde leefomgeving Intensiever ruimtegebruik brengt in de toekomst meer hinder, gezondheids- en veiligheidsrisico’s met zich mee. Zo bevindt de Kop van Feijenoord zich in een buitendijks gebied, vlakbij het spoor, de Maas en bij verschillende bruggen. Voor een aantrekkelijke, leefbare en gezonde stad is schone lucht en een aange¬naam akoestisch klimaat essentieel. Dat geldt

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

62

63

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

III: Referenties Bronnen en relevante beleidskaders Rdam-2018, Verkenning omgevingsvisie Rotterdam www.rotterdam.nl/wonen-leven/omgevingsvisie Rdam-2019, De Veranderstad, gespreksdocument omgevingsvisie Rotterdam www.rotterdam.nl/wonen-leven/omgevingsvisie Rdam-2017 Het verhaal van de stad: hoe ziet Rotterdam eruit in 2037? www.hetverhaalvandestad.nl/thema/de-stad Rdam-2007, Stadsvisie Rotterdam: ruimtelijke ontwikkelingsstrategie 2030 www.rotterdam.nl/wonen-leven/stadsvisie Rdam-2010, Handboek openbare ruimte: De Rotterdamse Stijl www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamse-stijl Rdam-2019, Schone Energie Strategie www.rotterdam.nl/wonen-leven/energietransitie Rdam-2019, Rotterdamse Mobiliteit Aanpak www.rotterdam.nl/wonen-leven/mobiliteitsaanpak Rdam-2017, Detailhandel Rotterdam www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/ detailhandelsnota Openbaar vervoer als drager van de stad: OV-visie Rotterdam 2018-2040 MRDH en Gemeente Rotterdam, november 2017 www.watdoetdegemeente.rotterdam.nl/ begroting2020/programmas/verkeer-en-vervoer/ openbaar-vervoer/OV-visie-Rotterdam-2018-2040.pdf

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Woonvisie Rotterdam - Koers naar 2030 Agenda tot 2020 Vastgesteld door gemeenteraad Rotterdam 15 december 2016 www.rotterdam.nl/wonen-leven/woonvisie Thuis in Rotterdam – Addendum Woonvisie Rotterdam 2030 Vastgesteld door Gemeenteraad Rotterdam mei 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/addendum Strategische Verkenning Verstedelijking Rotterdam Vastgesteld door College van B en W Rotterdam op 18 juli 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/goede-en-slimme-groei Stedelijk Verkeersplan Rotterdam 2016-2030 + Slimme Bereikbaarheid voor een gezond, economisch sterk en aantrekkelijk Rotterdam www.rotterdam.nl/wonen-leven/mobiliteitsaanpak Nota Kantoren Rotterdam Gemeente Rotterdam, juni 2019 www.rotterdam.nl/werken-leren/ruimte-voor-werken Nota Bedrijfsruimte Rotterdam Gemeente Rotterdam, juni 2019 www.rotterdam.nl/werken-leren/ruimte-voor-werken Rotterdams WeerWoord - Klimaatopgaven in Kaart Programmateam Rotterdams WeerWoord, 2022 https://rotterdamsweerwoord.nl/app/uploads/2022/03/ DEF_klimaatopgaven-2030-in-kaart_toegankelijk_ WT3.pdf Rotterdams WeerWoord – Urgentiedocument Programmateam Rotterdams WeerWoord, februari 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdams-weerwoord

64

Wijkagenda 2019-2022 Wijkraad Feijenoord, Gemeente Rotterdam, augustus 2018 www.watdoetdegemeente.rotterdam.nl/omissie2019/ wijken/wijkagenda-feijenoord

Rotterdams WeerWoord – Uitvoeringsagenda 2020-2022 Programmateam Rotterdams WeerWoord, oktober 2020 www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamsweerwoord

Nationaal Programma Rotterdam Zuid: Handelingsperspectief wijk Feijenoord Programmabureau NPRZ, maart 2013 https://nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/ handelingsperspectieven

Kaarten Rotterdams WeerWoord: https://storymaps.arcgis.com/ stories/272598e5df274c62ac2e57641d02a8ce Toekomstperspectief binnenstedelijke Nieuwe Maas Vastgesteld door het College van B en W Rotterdam op 16 april 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/nieuwe-maas Rivieroevers Rotterdam Uitvoeringsprogramma 2019-2022 Vastgesteld door het College van B en W Rotterdam op 25 juni 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/programmarivieroevers

Nationaal Programma Rotterdam Zuid: Uitvoeringsplan 2019-2022 Programmabureau NPRZ, januari 2019 https://www.nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/ uitvoeringsplan Nationaal Programma Rotterdam Zuid: Voortgangsrapportage 2019 deel 2 Programmabureau NPRZ, 2019 https://www.nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/ voortgangsrapportage Verbinden in Feijenoord: Gebiedsvisie 2015-2030 www.rotterdam.nl/wonen-leven/gebiedsvisiefeijenoord

Visie Openbare Ruimte 2019-2029 Gemeente Rotterdam, april 2019 rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7704685/1/ s19bb012319_1_51913_tds

Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord Van Meijel, Hinterthür, Bet, september 2018

Rotterdam Duurzaamheidskompas Gemeente Rotterdam, december 2020 https://duurzaam010.nl/app/uploads/2020/12/ GRO-duurzaamheidskompas-okt2020-toegankelijkspreads.pdf

Gebiedskoers Detailhandel 2017-2020 Feijenoord Gemeente Rotterdam, juni 2017 www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/ detailhandelsnota

Referentiewaarden voor maatschappelijke voorzieningen Gemeente Rotterdam, november 2019 www.rotterdam.nl/wonen-leven/referentiewaardenmv

65

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

IV: Eindnoten ¹ Voortgangsrapportage NPRZ 2019 deel 2

reisbureaus), ambulante handel (bijv. weekmarkt).

² Leefbaarheidsklasse volgens de Leefbaarometer, waarbij leefbaarheid gedefinieerd is als de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld

15

Gemeente Rotterdam, Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen 2021, 13 oktober 2020 ¹⁶ Bron: interview met Schultz, H. (gebiedsaccounthouder) en Djorai, N. (wijkmanager), d.d. 17-09-2020

³ Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020 ⁴ Thuis in Rotterdam - Addendum Woonvisie Rotterdam 2030, maart 2019

¹⁷ Wijkagenda 2019-2022, Wijkraad Feijenoord, Gemeente Rotterdam, augustus 2018 (zie doel 4: een veiligere wijk) Wijkagenda 2019-2022, Wijkraad Feijenoord, Gemeente Rotterdam, augustus 2018 (zie doel 3: aantrekkelijke buitenruimte) 18

⁵ Strategische verkenning verstedelijking, Stadsontwikkeling gemeente Rotterdam, juni 2019 ⁶ Uit: Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord, september 2018 ⁷ https://www.rotterdamwoont.nl/items/view/99/Simonsterrein ⁸ http://www.nouwensroovers.nl/projecten/renovatie-dillenburgblokken-rotterdam ⁹ Uit: Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord, september 2018 ¹⁰ De verwachting is wel dat Upfield haar Rotterdamse margarinefabriek in de zomer van 2022 zal sluiten, zo is half maart via verschillende nieuwskanalen naar buiten gebracht (o.a. Telegraaf, AD, FD, nu.nl) ¹¹ NB: De hier genoemde cijfers hebben betrekking op de CBS-buurt Feijenoord, terwijl met ‘de Kop van Feijenoord’ een grotere wijk, namelijk inclusief een deel van de CBS-buurt Kop van Zuid-Entrepot, bedoeld wordt.

Programma Rivieroevers Rotterdam, Gemeente Rotterdam, juni 2019 19

De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap – levendig, aantrekkelijk en natuurlijk! Gemeente Rotterdam, april 2019

20

Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam, februari 2020

21

Openbaar vervoer als drager van de stad – OV-visie Rotterdam 2018-2040, Gemeente Rotterdam, november 2017 22

Gebiedsatlas 2.0 – ontwikkeling woonvoorraad, uitwerking woonvisie 2030, Gemeente Rotterdam, augustus 2020 23

De BOK is een samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente Rotterdam en woningcorporaties Havensteder, Vestia, Woonbron en Woonstad, gericht op een gezamenlijke bijdrage aan een evenwichtige woningvoorraadontwikkeling.

24

¹² https://allecijfers.nl/buurt/feijenoord-rotterdam/ Detailhandelsnota Rotterdam 2017, Gemeente Rotterdam, juli 2017 25

¹³ Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020 ¹⁴ Hieronder vallen zowel maatschappelijke als commerciële voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen zijn voorzieningen op het gebied van welzijn en zorg, volksgezondheid, cultuur, religie, onderwijs, kinderopvang, verenigingsleven, opvoeding, openbaar bestuur en andere openbare en sociale activiteiten. Commerciële voorzieningen hebben betrekking op economische activiteiten: detailhandel, horeca, commerciële dienstverlening (o.a. kappers, schoonheidssalons,

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

Gebiedskoers Detailhandel 2017-2020 Feijenoord, Gemeente Rotterdam, juli 2017

26

De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap – levendig, aantrekkelijk en natuurlijk! Gemeente Rotterdam, april 2019

27

Programma Rivieroevers Rotterdam – uitvoeringsprogramma 2019-2022, Gemeente Rotterdam, juni 2019

28

66

29

https://rotterdamsweerwoord.nl/

Rotterdams WeerWoord – Uitvoeringsagenda 2020-2022, Programmateam Rotterdams WeerWoord, oktober 2020 30

Maart 2021 hebben de gemeente en woningcorporaties Havensteder, Woonbron, Woonstad en Vestia een handtekening gezet onder een samenwerkingsovereenkomst voor het gezamenlijk voorbereiden van de stad op het toekomstige klimaat

31

Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam, februari 2020 32

https://nieuws.ns.nl/grootste-kleinste-en-snelst-groeiende-stations-2018/

33

Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam, februari 2020

33

Het DISC model maakt gebruik van de gedragswetenschappen sociologie en psychologie om consumentengedrag te begrijpen en in kaart te brengen. Dit model, dat 8 kenmerkende profielen onderscheidt, is begin vorige eeuw ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog William Marston en voor het eerst beschreven in ‘Emotions of Normal People’ in 1928. De theorieën van Marston zijn gebaseerd op het gedachtengoed van Jung en Adler, en worden sindsdien veel gebruikt in persoonlijkheidstesten en HRM beleid. Het model vindt steeds meer zijn weg naar de wereld van o.a. vastgoed, zorg en leisure.

35

Gemeente Rotterdam, Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen 2021, 13 oktober 2020 36

37

Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020

Look-a-likes van de wijk Feijenoord zijn: Oud Crooswijk, Bloemhof, Zuidwijk, Afrikaanderwijk, Tussendijken, Pendrecht, Spangen, Bospolder, Agniesebuurt, Delfshaven

38

https://storymaps.arcgis.com/stories/272598e5df274c62ac2e57641d02a8ce

39

67

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

V: Beeldverantwoording De gemeente Rotterdam heeft getracht de bronnen van alle beelden in het Toekomstperspectief te achterhalen. Mocht u van mening zijn dat uw beeld onrechtmatig is gebruikt, neemt u dan contact op.

Foto’s pagina 3 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 12397 © Joep Boute

Foto’s pagina 6 via Uitwerking omgevingsvisie gebied binnenstad © Onbekend

Foto’s pagina 12 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 18414 © Sjors Ferreira Ribeiro Heijboer

Foto pagina 26 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 12404

Foto’s pagina 59 Foto kleine ondernemer: alevision.co via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/fYyYz38bUkQ Foto creatieveling: Tim Mossholder via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/WGMu27W0JlU Foto docent: cancer.gov via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/N_aihp118p8 Foto zorgmedewerkster: Hush Naidoo Jade Photography via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/pA0uoltkwao

© Joep Boute

Foto pagina 30 Rotterdam Make It Happen - Skateland, Rotterdam-Zuid © Vincent Demmenie

Foto pagina 38 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 16023 © Joep Boute

Foto pagina 47 Oranjeboomstraat © Stefan Müller

Foto pagina 48 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 13264 © Joep Boute

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

68

69

Toekomstperspectief Kop van Feijenoord

21 april 2023