[23bb002686] Bijlage 1 behorende bij 23bb2685 - Jaarverslag 2022 - aanpak ondermijnende criminaliteit in de stad en haven

Jaarverslag 2022 Aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

1

Inleiding Voor u ligt het jaarverslag Aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven over 2022. Daarin leest u hoe de gemeente Rotterdam het afgelopen jaar ondermijnende criminaliteit heeft aangepakt en de resultaten die zijn geboekt. We beschrijven de ontwikkelingen, de gezamenlijke inzet van de gemeente en onze partners en delen de belangrijkste cijfers. U vindt die cijfers ook overzichtelijk weergegeven in de infographic.

Wat is ondermijnende criminaliteit? Bij ondermijning kan het gaan om verschillende vormen van criminaliteit. Of het nu gaat om drugscriminaliteit, mensenhandel of vastgoedfraude, bij alle vormen hebben criminelen legale ondernemers en dienstverleners (de bovenwereld) nodig voor hun verdienmodel. Ook ‘gewone’ Rotterdammers kunnen doelwit zijn. Van drugscriminelen bijvoorbeeld die op zoek zijn naar ruimte voor de productie en opslag van drugs (hennepkwekerijen). Zelfs jongeren zijn soms het slachtoffer en worden geronseld als geldezel1 of uithaler. Ondermijning speelt zich in dit gebied af, waar de onder- en bovenwereld met elkaar verweven raken. Dit gaat geleidelijk en is niet altijd zichtbaar. Maar de uitwerking is zeer schadelijk. Bewoners en ondernemers worden slachtoffer, de economie wordt aangetast en drugshandel zorgt voor onveilige

situaties (brandgevaar, schietincidenten) in woonwijken. Jongeren brengen door foute keuzes hun schoolcarrière, hun toekomst in gevaar.

Samenwerking Ondermijnende criminaliteit is niet alleen een juridisch of handhavingsprobleem. Om ondermijning aan te pakken is een multidisciplinaire aanpak nodig. Daarom werkt de directie Veiligheid nauw samen met andere partijen binnen de gemeente zoals Stadsbeheer en Bouw- en Woningtoezicht (BWT). Ook is er intensief contact met veiligheidspartners zoals de politie, het Openbaar Ministerie (OM), de Belastingdienst en het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) Rotterdam. Integrale controles gebeuren in wisselende samenstelling waar ook de Douane en de Arbeidsinspectie (NLA) bij betrokken kunnen zijn.

1 Een geldezel laat zijn rekening gebruiken om geld van criminelen naar iemand anders over te maken of wit te wassen. (Bron: www.slachtofferhulp.nl)

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

2

De aanpak van de gemeente De basis van de Rotterdamse aanpak tegen drugscriminaliteit in de haven is het wetenschappelijk onderzoek dat uitgevoerd is door de Erasmus Universiteit Rotterdam2. De conclusies zijn vertaald naar acties, in samenwerking met publieke en private organisaties naar de Uitvoeringsagenda Haven. Voor de uitvoering hiervan heeft de minister van Justitie en Veiligheid (JenV) geld beschikbaar gesteld. De integrale aanpak van ondermijning richt zich in Rotterdam zowel op de stad als op de haven en bestaat uit een groot aantal acties. Aan de ene kant signalering en preventie; het voorkomen van ondermijnende activiteiten door onder andere training van personeel en voorlichting op scholen. Aan de andere kant door positieve ontwikkelingen in gang te zetten, bijvoorbeeld door panden van malafide ondernemers te transformeren naar woningen en vastgoedeigenaren te dwingen zich als bonafide verhuurder te gedragen.

2

Om ervoor te zorgen dat het eigen personeel weerbaarder wordt en signalen van ondermijning tijdig oppikt, is de Basiscursus ondermijning georganiseerd. In 2022 hebben we 16 sessies georganiseerd waar 155 medewerkers aan hebben deelgenomen. Het cluster Dienstverlening draagt via gemeentebelastingen bij aan het project Bestuurlijk afpakken. Zo zijn er gemeentelijke deurwaarders ingezet voor gezamenlijke acties. In 2022 zijn er 634 informatieverzoeken verwerkt; in 2021 waren dat er 610.

Thema’s en gebieden Om ondermijnende criminaliteit aan te pakken, werkt de gemeente zowel thema- als gebiedsgericht. Als thema’s hanteren we de belangrijkste verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit, zoals drugshandel, mensenhandel en digitale ondermijnende criminaliteit. De belangrijkste gebieden zijn Rotterdam-Zuid, Delfshaven en de Spaanse Polder.

Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van het fenomeen’ (Staring, Bischop, Roks, Van de Bunt en Brein, 2019).

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

3

Inhoud Inleiding 2 1. Thematische aanpak 5 1.1 Aanpak van drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven

5

1.2 Drugscriminaliteit in de stad

14

1.3 Mensenhandel 16 1.4 Arbeidsuitbuiting 19 1.5 Digitale criminaliteit 21 1.6 Vastgoed 22 1.7 Kwetsbare branches 24 1.8 Crimineel vermogen 25 1.9 Zorgfraude 26 1.10 Outlaw Motorcycle Gangs 28

2. Gebiedsgerichte aanpak 29 2.1 Spaanse Polder/Noordwest 29 2.2 Delfshaven 30 2.3 Rotterdam-Zuid 31 2.4 Rotterdam The Hague Airport 32 2.5 Ondermijningstrein 32

Tot slot 33 Lijst met afkortingen 33

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

4

1. Thematische aanpak 1.1 Aanpak van drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven De Rotterdamse haven vormt samen met Antwerpen het belangrijkste Europese knooppunt voor de in- en doorvoer van cocaïne3. De handel in cocaïne gaat gepaard met onder andere ronselpraktijken, excessief geweld en witwaspraktijken en heeft daarmee een schadelijke invloed op de stad en een ontwrichtend effect op de samenleving. Rotterdam vervult een voortrekkersrol in de aanpak van georganiseerde drugssmokkel via de landelijke mainports. Ook het afgelopen jaar is stevig ingezet op het voorkomen en tegengaan van de drugscriminaliteit in de haven. In het volle besef van de noodzaak om actie te ondernemen, heeft de driehoek plus Douane in 2019 opdracht gegeven aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) om een fundamenteel wetenschappelijk onderzoek uit te voeren naar de aard en omvang van drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven4. Dit onderzoek staat aan de bron van de huidige aanpak. De aanbevelingen uit het onderzoek zijn vertaald naar de gezamenlijke Uitvoeringsagenda Haven, opgesteld door publieke en private partners:

3 4

de gemeente Rotterdam, de politie, het Openbaar Ministerie (OM), het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC), de Douane, de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst/Belastingdienst (FIOD), het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) en de ondernemersvereniging Deltalinqs.

De Uitvoeringsagenda Haven kent drie hoofdsporen/- strategieën om drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven te voorkomen en te bestrijden: 1. internationaal offensief: de samenwerking met bron- en transitlanden versterken om drugs bij de bron tegen te houden; de samenwerking met Europese havensteden versterken om drugsmokkel tegen te gaan en de concurrentiepositie te behouden; 2. barrières in de haven: toezicht en handhaving optimaliseren bij publieke en private partners; 3. aanpakken van criminele netwerken en afpakken van crimineel vermogen door opsporing.

. .

Global Report on Cocaine 2023 (United Nations Office on Drugs and Crime). ‘Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van het fenomeen’ (Staring, Bischop, Roks, Van de Bunt en Brein, 2019).

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

5

Structurele middelen In februari 2020 heeft burgemeester Aboutaleb, namens de partners de Uitvoeringsagenda overhandigd aan de minister van Justitie en Veiligheid met het dringende verzoek om toereikende en structurele middelen beschikbaar te stellen voor de aanpak van drugscriminaliteit. Om de georganiseerde drugscriminaliteit effectief te kunnen aanpakken is een langjarige aanpak noodzakelijk. Hiervoor heeft de gemeente de afgelopen jaren een stevige lobby gevoerd richting het Rijk. Deze lobby heeft succes gehad; de minister van Justitie & Veiligheid (JenV) heeft in november 2022 bekend gemaakt dat structureel budget vrijkomt (oplopend tot € 29 miljoen per jaar) voor de aanpak van drugssmokkel via de mainports en logistieke knooppunten. De Rotterdamse haven ontvangt in 2023 € 13,5 miljoen en in 2024 € 16 miljoen. Vanaf 2025 gaat het jaarlijks om € 16,5 miljoen. Dit geld komt ten goede aan het publiek- private samenwerkingsverband van de Uitvoeringsagenda Haven. De partners kunnen met deze structurele middelen de aanpak van drugscriminaliteit in de haven onverminderd voortzetten en uitbreiden.

Onderscheppingen in de Rotterdamse haven In 2022 onderschepte het Hit and Run Cargo-team (HARC) in totaal 46.789 kilo cocaïne in onze haven. Dit is meer dan het aantal onderschepte kilo’s in 2020 (40.600 kg) maar minder dan in 2021: toen werd 72.808 kilo ontdekt. Hiervoor zijn verschillende verklaringen mogelijk, bijvoorbeeld: door intensievere samenwerking met de bron- en transitlanden zijn daar meer drugs onderschept; een aantal cruciale verdachten is aangehouden, waardoor mogelijk smokkellijnen van verdovende middelen-lijnen tot stilstand kwamen; criminelen spreiden hun risico’s meer en versturen om die reden kleinere partijen; tegenover de daling van onderscheppingen in de Rotterdamse haven staat een stijging in die van Antwerpen: daar werd afgelopen jaar ruim 110.000 kilo aangetroffen, ten opzichte van 90.000 in 2021. In een recent onderzoek wordt geschat dat in 2021 vijftig tot zestig procent van de totale cocaïne import via de havens van Rotterdam en Antwerpen wordt

. . . .

5 6

onderschept5. Het totaal aantal kilo’s cocaïne dat via de Rotterdamse haven binnenkomt en het daarmee samenhangende gebruik van verdovende middelen, is en blijft een enorm probleem6.

Een aantal aanbevelingen is door het Rijk overgenomen in de landelijke Mainportaanpak: 1. Afspraken met grote rederijen De eerste gesprekken met grote rederijen vonden eind 2022 plaats. De rederijen gaven aan dat zij bereid zijn meer maatregelen te nemen om misbruik in hun bedrijf tegen te gaan en drugscriminaliteit te voorkomen. Op 17 februari 2023 hebben 5 grote rederijen een intentieverklaring getekend. Actiepunten daarin zijn onder andere het voeren van een strikter HRbeleid, screening van personeel en verkennen van de toepassingsmogelijkheden van zogenoemde slimme zegels voor containers. Hiermee kan een container op afstand worden gevolgd en kan geconstateerd worden of een container tussentijds is geopend. 2. ISPS-wetgeving (International Ship and Port facility Security Code) Het Rijk nam de aanbeveling over de mogelijkheden te onderzoeken om de (inter) nationale veiligheidseisen aan te scherpen. Deze strengere eisen moeten de barrières voor drugssmokkel via terminals en rederijen verhogen. Tegelijkertijd zorgt internationale wetgeving ervoor dat de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven behouden blijft. 3. Screening Het ministerie van JenV, Dienst Justis en de AIVD onderzoeken, samen met de publieke en private partijen in de haven, de mogelijkheden om risicoberoepen verdiepend te screenen.

Ook onderzoekt Dienst Justis de mogelijkheid om een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) in te stellen met een specifiek screeningsprofiel voor de haven, de zogenoemde Haven-VOG. De uitkomsten van deze onderzoeken worden eind 2023 verwacht.

Het onderzoek is uitgevoerd over het jaar 2021 door Denkwerk (Drugs de Baas, 2022). Dit onderzoek wordt binnenkort gevalideerd. ‘Zie ook het onderzoek over drugsresten in het riool op pagina 13.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

6

Drugs tegenhouden aan de poort: de internationale samenwerking versterkt Om drugs beter tegen te houden bij de bron (upstream disruption) heeft de gemeente het afgelopen jaar de samenwerking versterkt met de landen in LatijnsAmerika, waar de drugs veelal vandaan komen. Burgemeester Aboutaleb en burgemeester De Wever (Antwerpen) brachten begin 2022 een bezoek aan Colombia, Panama en Costa Rica, als vervolg van hun fact finding mission naar Colombia in 2019. Naar aanleiding hiervan hebben zij meerdere aanbevelingen gedaan aan de minister-president en de Belgische premier (zie de brief met kenmerk 22bb1695, 15 februari 2022) en is door de burgemeester een aantal vervolggesprekken gevoerd met de minister-president, de ministers van JenV en Infrastructuur en Waterstaat en de staatssecretaris van Douane.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Level playing field Rotterdam treft verschillende maatregelen om te voorkomen dat drugs de Rotterdamse haven – en daarmee Europa – binnenkomen. Deze zijn echter alleen effectief als andere Europese havens hetzelfde doen. Daarom zoeken we de samenwerking met andere Europese havensteden. Om kennis en expertise met elkaar uit te wisselen, organiseren Rotterdam en Antwerpen iedere 2 jaar een conferentie over het thema veiligheid in de haven. In april 2022 vond deze plaats in Antwerpen.

7

Werkbezoek en lobby Samen met de burgemeester van Antwerpen, Bart De Wever, bracht ik eind januari 2022 een werkbezoek aan Colombia, Panama en Costa Rica. De delegatie voor dit werkbezoek bestond verder uit de Belgische en Nederlandse politie, justitie en douane. Aanleiding voor het bezoek was de schrikbarende toename van de toevoer van cocaïne in onze havens. In 2021 was immers sprake van een triest record, toen in Antwerpen 90 ton en in Rotterdam 70 ton cocaïne uit Latijns-Amerika in beslag werd genomen. Achter de productie, handel en het gebruik van drugs gaat een wereld aan criminaliteit schuil, waar onnoemelijk veel geld in omgaat. De invloed van die wereld op de havens, stadswijken en de legale economie is ronduit desastreus. Bedreiging, nietsontziend geweld en witwaspraktijken vergiftigen de samenleving. Met het criminele geld wordt weer andere criminaliteit gefinancierd, zoals handel in mensen en wapens en het ronselen van jeugd voor hand- en spandiensten. Om deze drugsproblematiek terug te kunnen dringen, moeten we samenwerken met de

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

bron- en transitlanden. Na het bezoek hebben wij als burgemeesters onze ervaringen en aanbevelingen in een gezamenlijke brief gedeeld met de Nederlandse en Belgische regering. Daarvoor is ook veel aandacht van de media geweest. Als één ding duidelijk is geworden, dan is het dat er sprake is van een grensoverschrijdend en internationaal probleem. De landen in onder andere Midden- en Zuid-Amerika worstelen met complexe problemen. Dat betekent dat samenwerking met de bron- en transitlanden zeer noodzakelijk is, maar ook dat gebouwd moet worden aan ‘het hek’ in onze eigen havens. Het is dan ook mooi dat het werkbezoek heeft geleid tot meer bewustwording bij organisaties en de regering. En tot concrete acties, zoals het maken van afspraken met rederijen over hun rol en verantwoordelijkheid in de transportketen. De minister van Justitie en Veiligheid is zeer betrokken, heeft geluisterd naar onze signalen en heeft structurele middelen toegekend aan Rotterdam.

Burgemeester Aboutaleb

8

Repressieve en preventieve aanpak van uithalers Een van de prioriteiten binnen de Uitvoeringsagenda is de aanpak van de zogeheten uithalers. Veelal jongeren uit kwetsbare wijken in Rotterdam worden door criminele organisaties geronseld om drugs uit containers in de haven te halen. Dit zogenoemde ‘uithalen van drugs‘ kan leiden tot gevaarlijke situaties op het haventerrein en grote economische schade bij terminals. In 2022 hebben alle partners daarom onverminderd hard gewerkt aan het aanpakken en voorkomen van uithalen. In totaal zijn 251 uithalers aangehouden, van wie een aantal meerdere keren. In 2021 waren dit er nog zo’n 400. Er zijn verschillende verklaringen mogelijk voor deze daling zoals de (dreiging van een) hogere strafmaat maar ook andere, mogelijk nog onbekende werkwijzen waardoor uithalers buiten beeld blijven.

Preventie Naast de repressieve aanpak heeft de gemeente samen met de partners het afgelopen jaar ingezet op preventie. Onder andere is, tijdens een pilot, door de politie voorlichting gegeven op het Scheepsvaart en Transport College (STC) om jongeren bewust te maken van de mogelijke risico’s van het werken in de haven. In 2023 zetten we extra in op het weerbaar maken van jongeren tegen ronselaars. Tijdens een lesprogramma krijgen middelbare scholieren handelingsperspectieven voor diverse situaties aangeboden. Hierbij worden rolmodellen ingezet en VR-brillen gebruikt, waarmee de leerlingen ervaren hoe ronselaars te werk gaan. Tot slot verkent het Zorg- en Veiligheidshuis samen met de Reclassering, de Jeugdbescherming, de politie en het OM een persoonsgerichte aanpak van uithalers.7 Rotterdam loopt voorop in de aanpak van uithalers. De kennis en ervaring die we opdoen delen we met andere steden in het binnen- en buitenland die kampen met dezelfde problematiek.

Wettelijke mogelijkheden Op 1 januari 2022 is ‘de uithalerswet’ als artikel 138aa Sr opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Met deze wet is de maximale strafmaat voor het onbevoegd aanwezig zijn op een haventerrein verhoogd van een geldboete naar een gevangenisstraf van maximaal 2 jaar. Een aantal uithalers heeft in 2022 een gevangenisstraf opgelegd gekregen. Verdachten zonder relevant strafblad (zogenoemde first offenders) kregen echter vooral taakstraffen opgelegd. Het ministerie van JenV monitort of deze wetswijziging goed werkt. Op dit moment verkent de gemeente of de kosten van het stilleggen van bedrijfsprocessen via het civiel recht kunnen worden verhaald op uithalers. Naast het afschrikwekkende effect dat hiervan uitgaat, krijgen bedrijven hiermee compensatie voor hun financiële schade. De gemeente onderzoekt verder de komende tijd welke bestuursrechtelijke mogelijkheden zij heeft om uithalers aan te pakken. Een voorbeeld daarvan is het afpakken van crimineel vermogen.

De aandacht voor preventie van ondermijnende criminaliteit past bij een bredere ontwikkeling die ook door het Rijk wordt ondersteund, in de vorm van Preventie met Gezag. Over de toekenning van de middelen voor dit programma is de gemeenteraad begin 2023 geïnformeerd (23bb001558).

7

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

9

Uithalers Op een avond in 2022 werden bij een grote terminal vijf personen aangehouden. Het bleken uithalers, die werden aangetroffen nadat de douane geluiden hoorde uit een container. Deze container bleek ‘geprepareerd’: criminelen hadden eraan gesleuteld om te zorgen dat de deuren van buitenaf niet op slot konden. We noemen dit ook wel een ‘Trojaanse container’. Een vrachtwagenchauffeur rijdt deze de terminal op met de uithalers erin, zodat zij er op het terrein uit kunnen. Toen de jongens werden aangehouden, lagen in de container geen drugs, maar wel slaapzakken, sporttassen, hoofdlampjes, powerbanks, betonscharen, eten en drinken en kapotgemaakte telefoons. Sinds 1 januari 2022 is de zogenoemde ‘Uithalerswet’ – artikel 138aa Wetboek van Strafrecht – van kracht. Hierdoor is het mogelijk om personen die op het haventerrein zonder drugs gepakt worden te vervolgen. Onbevoegd aanwezig zijn op een haventerrein kan leiden tot een gevangenisstraf van ten hoogste 2 jaar of een geldboete van maximaal 9000 euro. In de praktijk zien we echter dat met name aan ‘first offenders’ lagere straffen door de rechter zijn opgelegd. De personen in

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

het voorbeeld kregen een taakstraf van 120 uur en een gebiedsverbod. De strafrechtelijke aanpak blijft belangrijk, maar de uithalersproblematiek is te groot om alleen in te zetten op repressie. Onlangs werd een uithaler van 14 jaar aangehouden. Verleid door het snelle geld, te jong om de ingrijpende gevolgen te overzien: voor hemzelf, de mensen om hem heen en de wijk waar hij in woont. Hoe voorkom je dat jongeren, kinderen vaak nog, het verkeerde pad op gaan? Samen met partners ontwikkelt de gemeente in 2023 preventieve interventies en een programma voor uithalers die een eerste keer gepakt zijn. Denk hierbij aan lesprogramma’s en voorlichting op scholen – met behulp van onder andere VR-brillen en rolmodellen – om jongeren weerbaar te maken tegen ronselen. Ook verkent de gemeente in het Zorg- en Veiligheidshuis samen met de Reclassering, de Jeugdbescherming, de politie en het OM een persoonsgerichte aanpak (pga) van uithalers. Zo bieden we jongeren perspectief en maken we duidelijk dat ze een keuze hebben.

10

Weerbaarheid havenprofessionals Naast jongeren richten we ons ook op het weerbaar maken van havenprofessionals. In de meeste gevallen van drugssmokkel is namelijk sprake van corruptie. In 2022 zijn in een speciaal ingerichte trainingscontainer 2.640 havenmedewerkers (publiek en privaat) getraind. De professionals en hun werkgevers reageerden positief op de weerbaarheidstrainingen. Het komende jaar ontwikkelen we extra trainingen en bewustwordingssessies voor zowel havenpersoneel als personeel bij overheidsorganisaties. Daarnaast is de website www.rotterdamsehavenveiligehaven.nl vorig jaar minstens 5000 keer bezocht. De Rotterdamse haven is ook digitaal kwetsbaar. Om overheidsorganisaties en bedrijven op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met ondermijnende criminaliteit en cyberweerbaarheid brengt stichting FERM binnenkort het boek Het gezicht van cyber uit. De komende jaren wordt gewerkt aan het verder vergroten van de digitale weerbaarheid onder bedrijven. Dit gebeurt onder andere door aanvalsscenario’s in kaart te brengen en op basis hiervan bedrijven voorlichting te geven.

Publiek-private samenwerking

container ophalen. Dit maakt het lastiger voor criminele organisaties om binnen te dringen in de logistieke keten. In 2023 wordt naar verwachting het grootste deel van de risicoladingen in Rotterdam op deze manier afgehandeld. Daarnaast is een goede fysieke beveiliging van het uiterst belang om drugscriminelen buiten de haven te houden. Daarom stelt het HbR sinds 2022 strengere beveiligingseisen aan bedrijven met een hoger risicoprofiel bij nieuwe uitgiften van erfpacht of projecten. Per bedrijf worden aanvullende veiligheidseisen gesteld, zoals het toepassen van hekwerken, verscherpte (biometrische) toegangscontrole, camerabewaking en betere beveiliging van systemen. Daarnaast werkt het HbR samen met de gemeente, de Douane, en de politie aan de aanleg van een ‘virtueel hek’, als aanvulling op het bestaande cameranetwerk. Op strategische plekken zijn inmiddels 262 camera’s geïnstalleerd die gevaren signaleren en specifieke zones in de haven bewaken. Ook kunnen de camera’s gekoppeld worden met camerabeelden van bijvoorbeeld drones. In 2023 wordt het bestaande netwerk uitgebreid met 76 camera’s.

Ook bedrijven kunnen zelf nog enorm veel doen om drugscriminaliteit te voorkomen en tegen te gaan. Daarom zijn en worden ook de rederijen betrokken bij de aanpak. Begin 2022 heeft de gemeente een seminar georganiseerd voor de CEO’s van de 5 grootste rederijen over hoe we samen drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven kunnen voorkomen en aanpakken. Hier stoppen we niet; de komende tijd blijven we ons inzetten om te zorgen dat meer bedrijven in de haven meedoen en maatregelen nemen tegen drugscriminaliteit. Steeds meer bedrijven binnen de Rotterdamse haven nemen maatregelen om de toegang voor drugscriminelen te bemoeilijken. Denk hierbij aan het samen opstellen van een integriteitsverklaring, huisregels en sanctiebeleid. Daarnaast kunnen bedrijven ook veel doen als het gaat om het beveiligen van data over ladingen en ladingstromen. Daarom heeft Portbase samen met de havengemeenschap in een pilot-vorm een tool ontwikkeld waarmee gevoelige data aan slechts geïdentificeerde personen binnen een bedrijf beschikbaar worden gesteld. Ook kunnen alleen gemachtigde personen van bepaalde bedrijven de

2 Portbase, dochter van de havenbedrijven van Rotterdam en Amsterdam, zorgt er als IT-bedrijf voor dat alle partijen in de haven met elkaar in verbinding staan.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

11

Trainingscontainer Containerterminals in de haven krijgen bijna dagelijks te maken met uithalers. Zo ook de Kramer Group, die meerdere op- en overslaglocaties van containers op de Maasvlakte en in de Waalhaven heeft. Commercieel directeur Ted Holleman maakt zich zorgen over de uithalers en de drugscriminaliteit die daarachter schuilgaat. Daarom vindt hij het belangrijk dat havenbedrijven zich uitspreken over deze problematiek. En het blijft niet bij woorden: Kramer en andere bedrijven zetten zich actief in op het weerbaarder maken van werknemers. Uithalers zadelen terminals op met directe hinder en economische schade. Ook omdat bedrijfsprocessen vaak een uur of langer stil komen te liggen. Maar Kramer kijkt niet alleen naar deze indringers zelf: het bedrijf beseft dat medewerkers het doelwit van ronselen kunnen worden. Met verschillende initiatieven probeert Kramer medewerkers voor te lichten om rekrutering door criminelen te voorkomen en dit probleem bespreekbaar te maken.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Een concreet voorbeeld hiervan is de training ‘Weerbaarheid tegen Ronselaars’, die alle Kramermedewerkers hebben gevolgd. Op een bijzondere locatie bovendien: in een speciaal voor trainingen omgebouwde container. Deze is beschikbaar gesteld door Kramer aan de partners van de Uitvoeringsagenda. Werknemers vonden die containertraining erg indrukwekkend, licht dhr. Holleman toe. “Medewerkers zijn zich nu meer bewust van het probleem. Dat blijkt bijvoorbeeld uit gesprekken die volgden met werknemers over bewuster omgaan met bijvoorbeeld, het dragen van herkenbare bedrijfskleding binnen en buiten de terminal.” Ook denken werknemers na hun bezoek aan de trainingscontainer actief mee over manieren om het mogelijke contact met criminelen te minimaliseren. Zo heeft de training grote impact op de weerbaarheid van havenpersoneel. Onvermoeibaar blijft Kramer samen met publieke en private partners strijden tegen drugscriminaliteit. Ondertussen werken de gemeente en Deltalinqs in 2023 aan de doorontwikkeling van de containertraining.

12

Waalhaven De afgelopen jaren is hard gewerkt aan het realiseren van een veilig en economisch aantrekkelijk Waalhavengebied. De focus op veiligheid betekent onder andere dat de overheid meer fysiek aanwezig is in het gebied. Onderdeel daarvan is het organiseren van integrale controles. Zo was het Parmentierplein (Waalhaven-Zuid) op 15 september 2022 het podium voor een grootschalige verkeersactie. Auto’s en bestuurders zijn aselectief gecontroleerd. De gemeente, Belastingdienst en politie namen daarbij onder andere verdovende middelen, geld en auto’s in beslag. Tijdens integrale controles zijn daarnaast 27 groothandels, garages en klusbedrijven en 24 opslagboxen in het Waalhavengebied bezocht. De controleurs constateerden de meeste overtredingen bij de garagebedrijven. Daaronder vielen overtredingen van de regels van het Digitaal Opkopers Register. Hiervoor zijn 4 mondelinge waarschuwingen uitgedeeld en een bestuurlijke waarschuwing vanwege een gestolen voertuig. In 1 geval troffen de controleurs een handelshoeveelheid drugs aan bij een bedrijf.

Daarnaast werkt de gemeente al een aantal jaren nauw samen met het HbR aan het revitaliseren van de Waalhaven. Het afgelopen jaar zijn bijvoorbeeld meerdere nieuwe distributiefaciliteiten ontwikkeld en is de openbare ruimte opgeknapt. Verder stuurt het HbR in de Waalhaven aan op branchering9 door alleen contracten aan te gaan met bedrijven die havengerelateerde activiteiten ontplooien. Tot slot vervangt het HbR de aankomende tijd waar mogelijk oude panden in het gebied. Ook de komende jaren blijft de Waalhaven onder de aandacht van de gemeente en de partners.

Onderzoek Als vervolg op het onderzoek van de EUR naar drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven uit 2019, bereiden de samenwerkingspartners van de Uitvoeringsagenda een nieuw onderzoek voor. Dit onderzoek brengt onder andere in kaart hoe de gemeente haar bevoegdheden kan inzetten en evalueert hoe doeltreffend verschillende projecten zijn. Het onderzoek heeft een looptijd van 5 jaar en bestaat uit verschillende deelonderzoeken. Tussentijds informeren we de gemeenteraad over de uitkomsten van deze deelonderzoeken.

9 Branchering is het uitsluiten van bepaalde functies, zoals bepaalde soorten detailhandel, of de omvang daarvan in een bestemmingsplan of ander ruimtelijk besluit zoals een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

13

1.2 Drugscriminaliteit in de stad Drugscriminaliteit heeft een groot effect op de stad Rotterdam. Criminelen gebruiken vastgoed voor hennepkwekerijen en als opslag voor criminele goederen, maken misbruik van ondernemingen om geld wit te wassen en vechten conflicten uit op straat. In veel gevallen gebruiken én misbruiken zij hiervoor jongeren en leden van andere kwetsbare groepen uit de samenleving.

De gemeente Rotterdam wil dat Rotterdammers wonen, werken en recreëren in een gezonde omgeving. Criminelen destabiliseren echter straten en wijken in de stad. Hiertegen treden de gemeente en haar partners op. Dit doen we langs 3 sporen: 1. ontmoedigen van het harddrugsgebruik door: voorlichting op scholen; een publiekscampagne om te bereiken dat inwoners het gebruik van harddrugs niet meer normaal vinden (denormaliseren). 2. verstoren van de drugshandel door: het opwerpen van barrières; het frustreren van het handelsproces. 3. terugdringen van het drugsaanbod. aanpak in de haven; ruimen van hennepkwekerijen.

. . . . . .

Deze beleidsuitgangspunten zijn in het voorjaar van 2022 aan de raad voorgelegd en vastgesteld. Op dit moment actualiseren we de uitgangspunten en vertalen deze naar een concreet plan van aanpak.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Hennep In 2022 zijn in totaal 577 meldingen over hennepkwekerijen binnengekomen. Op basis van deze signalen zijn 97 hennepkwekerijen ontmanteld. In 2021 waren er 651 meldingen en zijn 149 kwekerijen ontmanteld. Er is geen eenduidige verklaring voor deze afname van het aantal hennepkwekerijen; het is een landelijke trend. Een van de oorzaken kan zijn dat hennepkwekerijen door technische innovaties lastiger op te sporen zijn. De gemeente investeert dan ook in meer alertheid bij woningcorporaties en eigen medewerkers door hen te leren hoe je een hennepkwekerij herkent. In 2022 is de aanpak van smart- en growshops voortgezet. We hebben de laatste ondernemingen onderzocht. Sinds de start van de aanpak zijn 14 smarten growshops bestuurlijk gesloten. In 2023 voeren we hercontroles uit. Daarnaast onderzoeken we of een deel van de activiteiten niet via het internet wordt voortgezet.

Excessief geweld In 2022 hebben 134 excessieve geweldsincidenten plaatsgevonden, waaronder 93 schietincidenten en 41 explosies. Bij deze incidenten vielen 5 dodelijke slachtoffers en raakten 21 personen gewond. In totaal heeft de politie voor deze incidenten tot nu toe 87 verdachten aangehouden. Het merendeel van de verdachten is jonger dan 23 jaar. Het aantal aanhoudingen kan nog oplopen, omdat de verschillende onderzoeken nog lopen.

14

De meeste incidenten vonden plaats in RotterdamZuid en waren gericht op een woning (schieten op een woning of explosief bij een woning). De incidenten vonden met name plaats tijdens het weekend in de nachtelijke uren.

Deze campagne wordt over de gehele collegeperiode gevoerd en bereikt verschillende gebruikersgroepen. Nog voor de zomer wordt u geïnformeerd over de opzet van de campagne.

Vooruitblik De aanpak van excessief geweld in samenwerking met het OM en politie verder wordt ontwikkeld. Er wordt beter gekeken naar de context van de daders waardoor de aanpak op het gebied van signalering in de wijken, preventie en zorg kan worden versterkt.

Campagnes In 2022 organiseerden we een korte campagne om gebruikers van drugs aan te spreken op de gevolgen hiervan. In verschillende uitgaansgebieden in Rotterdam stond een forensische tent. Daar werden verhalen van ex-dealers getoond en gingen jongerenorganisaties in gesprek met voorbijgangers. Tijdens deze campagne hebben 600 personen de tent bezocht en hebben 3.000 personen de campagnewebsite bekeken. Deze campagne kreeg positieve reacties. De inzichten uit deze korte campagne worden verwerkt in de volgende campagne. Dit jaar starten we met een nieuwe campagne om het normaliseren van drugsgebruik tegen te gaan. Dat doen we onder andere door een duidelijke norm te stellen en het debat in de stad over drugs aan te jagen. Daarnaast willen we de Rotterdammers bewustmaken van de impact van de drugsscene op de stad en haar bewoners.

10

In 2021 is in Rotterdam voor het eerst onderzoek gedaan naar drugsresten in het riool10. Dit gaf inzage in het drugsgebruik in Rotterdam en de enorme geldbedragen die in deze handel worden omgezet. Deze meting werd gedaan in de lockdownperiode van maart 2021. In 2023 wordt de tweede meting uitgevoerd. Dat geeft inzicht in de trends van het gebruik van verschillende verdovende middelen. Vanwege toenemende zorgen en signalen zijn dit jaar ook ketamine en heroïne aan de analyse toegevoegd. In het nieuwe Versterkingsplan 2023 en verder ligt de focus van de aanpak van cocaïnehandel, op het traject vanaf het moment waarop deze de haven van Rotterdam verlaat. Het RIEC en de RIEC-partners (waaronder de gemeente Rotterdam) werken samen aan het vergroten van het aantal casussen op dit thema. In het najaar van 2023 wordt het onderzoek naar de achtergrond en drijfveren van drugsdealers afgerond. Op basis van dit onderzoek maken we dit jaar beleid dat zich richt op de preventieve aanpak van drugsdealers. De raad wordt in de loop van dit jaar geïnformeerd over de onderzoeksresultaten en het beleid.

De metingen wezen op 40 duizend lijntjes cocaïne, 25 duizend lijntjes speed, 67 duizend joints en 2400 gebruikershoeveelheden crystal meth per dag.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

15

1.3 Mensenhandel De aanpak van mensenhandel richt zich op het tegengaan van arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting.

Slachtoffers en melders van (vermoedens van) mensenhandel en/of jeugdprostitutie kunnen terecht bij: Meld Misdaad Anoniem (MMA); het Meld-, Advies en Registratiepunt jeugdprostitutie en mensenhandel van Stichting Humanitas Rotterdam; de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel van de politie (AVIM).

. . .

Aantallen meldingen In 2022 heeft de gemeente 54 MMA-meldingen over illegale prostitutie, mensenhandel en/of mensensmokkel ontvangen. De politie onderzoekt deze meldingen en rapporteert hierover aan de gemeente met een bestuurlijke rapportage. Daarna neemt de gemeente bestuurlijke maatregelen. Verder bekijken we op basis van de rapportages of het mogelijk is personen aan te pakken die illegale prostitutie faciliteren. Bij het Meldpunt van Stichting Humanitas kwamen in 2022 94 meldingen en adviesvragen binnen. Opvallend is het kleine aantal ‘zelfmelders’. Verreweg het grootste deel van de meldingen wordt gedaan door medewerkers van professionele organisaties.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

In eerdere jaren ging het merendeel van de vragen over seksuele uitbuiting. In 2022 werd vaker contact opgenomen rondom arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting of een combinatie van diverse vormen van uitbuiting. Het is nog niet bekend waar die verschuiving door komt. Dit is een landelijk fenomeen dat door Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha) wordt onderzocht.

Onderzoek politie Het afgelopen jaar zijn er door Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel (TMM) van de politie 36 opsporingsonderzoeken mensenhandel gestart. Deze zijn op te splitsen in seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting, mensensmokkel en overig. 28 van de opsporingsonderzoeken betrof seksuele uitbuiting. Daarnaast zijn er in 2022 31 verdachten door TMM aangeleverd bij het Openbaar Ministerie. Dit betreffen 17 verdachten mensenhandel, 6 verdachten mensensmokkel, 3 verdachten betaalde seks met een minderjarige en 5 verdachten voor overige feiten. Verder zijn er 25 informatieve gesprekken gevoerd met slachtoffers. Hierbij was er 1 minderjarig slachtoffer. Van de 25 gesprekken waren er 24 gesprekken omtrent seksuele uitbuiting. Uiteindelijk zijn er 23 aangiftes met betrekking tot mensenhandel gedaan. In de onvergunde prostitutiebranche zijn er door TMM in 2022 in totaal 225 prostitutiecontroles uitgevoerd.

Regionale Monitor Mensenhandel In mei 2022 is voor de tweede keer de Regionale Monitor Mensenhandel verschenen. Deze monitor is ontwikkeld door de gemeente Rotterdam in het kader

16

van de regionale aanpak mensenhandel. Betrokken partners zijn de VeiligheidsAlliantie Rotterdam (VAR), de politie Eenheid Rotterdam, de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), RIEC Rotterdam, landelijk expertise- en behandelcentrum Fier en gemeenten. De monitor heeft betrekking op de 23 regiogemeenten die bij de VAR zijn aangesloten en geeft inzicht in trends, ontwikkelingen, ingezette interventies en resultaten. In 2023 verschijnt er wederom een Regionale Monitor Mensenhandel die inzicht geeft in de aanpak in de regio. Bij deze monitor is stichting Humanitas ook aangesloten als partner.

Beautybranche Sinds een aantal jaren is er meer aandacht voor misstanden binnen de beautybranche. Deze branche nam de afgelopen jaren in Rotterdam in omvang toe. Momenteel telt Rotterdam enige honderden massagesalons en nagelstudio’s. In 2022 waren er 4 branchegerichte controles naar aanleiding van signalen over illegale prostitutie, waarbij 26 bedrijven zijn bezocht. Tijdens de controles werden zwartwerkers aangetroffen, illegalen die tewerkgesteld waren, grote sommen contant geld en zijn er spullen aangetroffen die duiden op het aanbieden van seksuele handelingen.

Ongedocumenteerden Ongedocumenteerden verkeren vaak in een kwetsbare positie. Daarom proberen we te bereiken dat zij misstanden eerder melden. We doen dat op grond van de motie Verbetering meldingsbereidheid ongedocumenteerden (20bb8812). We informeren hen bijvoorbeeld over waar zij terechtkunnen met hulpvragen en hoe zij aangifte kunnen doen bij de politie. In 2022 hebben we 2 bijeenkomsten georganiseerd. Deze bijeenkomsten worden in opdracht van de gemeente verzorgd door FairWork en het Rode Kruis. De deelnemers gaven terug dat ze het nuttig vonden om informatie te krijgen over dingen die ze nog niet wisten, zoals het recht op een minimumloon. In 2023 willen we deze bijeenkomsten opnieuw houden.

Seksuele uitbuiting Seksuele uitbuiting is een vorm van mensenhandel waarbij iemand wordt gedwongen seksuele handelingen uit te voeren. De omvang van het probleem is niet vast te stellen. Dat komt omdat veel uitbuiting online plaatsvindt, de daders moeilijk strafrechtelijk te vervolgen zijn en de aangiftebereidheid laag is.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Bij de aanpak van seksuele uitbuiting trok de gemeente net als voorgaande jaren samen op met politie, OM en verschillende partijen die binnen en buiten de gemeente actief zijn in (maatschappelijke) zorg. Eind 2022 was er een expertsessie voor de gemeenteraad over mannelijke sekswerkers. Hier werd onder andere het onderzoek Pays*x 010 (22bb005052) besproken. Dat is een onderzoek naar de aard en omvang van sekswerk door jongens en mannen in de gemeente Rotterdam. In 2023 organiseren we een vervolg op deze sessie.

Criminele uitbuiting We spreken van criminele uitbuiting als iemand wordt gedwongen om strafbare feiten te plegen voor iemand anders. Het kan bijvoorbeeld gaan om drugsdelicten, witwassen of fungeren als zogenoemde geldezel. In 2021 hebben we het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) onderzoek laten uitvoeren naar de aard en omvang van criminele uitbuiting in Rotterdam. Begin 2022 hebben we u (21bb16092) geïnformeerd over de uitkomsten en de te nemen maatregelen. De aanbevelingen uit dit onderzoek vormen daarvoor het startpunt. Met onze aanpak willen we vooral bereiken dat: criminele uitbuiting eerder gesignaleerd wordt; onze kennis- en informatiepositie beter wordt; we mensen stimuleren om criminele uitbuiting te melden.

. . .

17

Trainingen, awareness en communicatie In 2022 heeft Humanitas haar voorlichtingspakket over seksuele uitbuiting hernieuwd. Daarin is ook het fenomeen criminele uitbuiting opgenomen. Met dit voorlichtingspakket bereiken zij honderden leerlingen en onderwijzend personeel. In 2023 zetten zij deze voorlichtingen voort. Verder is de gemeente in 2022 samen met Fier (landelijk expertise- en behandelcentrum) aan de slag gegaan om een training Herkennen signalen mensenhandel te ontwikkelen voor de wijkteams. Deze training start begin 2023. Ook hebben Humanitas en de NLA een voorlichting over mensenhandel gegeven aan medewerkers van gemeentelijke opvanglocaties. Dit waren ook medewerkers die zich bezighouden met particuliere opvang voor Oekraïners. De voorlichting startte naar aanleiding van diverse signalen in 2022.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Mensenhandelaren gebruiken steeds vaker sociale media om mensen te ronselen voor onder andere drugshandel en prostitutie. Ook gebruiken ze sociale media om slachtoffers te bedreigen of op een andere manier onder druk te zetten. Om de meldingsbereidheid onder jongeren te vergroten, zijn we in 2022 opnieuw gestart met de campagne Chaterover.nl die in 2023 verder wordt uitgerold. Deze campagne was in 2021 ook al actief. Tot slot starten we in het voorjaar van 2023 in Delfshaven met een pilot om de betrokkenheid van ouders te vergroten. De ervaringen hieruit gebruiken we voor een stadsbrede aanpak tegen criminele uitbuiting die ook in 2023 wordt opgezet.

18

1.4 EU-arbeidsmigranten Van arbeidsuitbuiting is sprake als personen onder dwang tegen een (zeer) geringe vergoeding moeten werken. Ontbreekt de dwang, dan is er sprake van ernstige benadeling. In de praktijk valt vaak alleen ernstige benadeling vast te stellen, omdat dwang meestal moeilijk te bewijzen is. In 2022 legde de NLA in Rotterdam 57 boetes op aan bedrijven die de arbeidstijden, arbeidsomstandigheden, Wet arbeid vreemdelingen of Wet minimumloon overtraden. Het totaalbedrag aan boetes bedroeg € 688.350. Rotterdam voert sinds 2021 het actieprogramma EUarbeidsmigranten uit. Het doel is eerlijke behandeling van arbeidsmigranten in Rotterdam en omgeving. De gemeente bestrijdt arbeidsuitbuiting door werkgevers te signaleren die in de stad actief zijn en de regels overtreden. Ook de partners van deze werkgevers zoals verhuurders van woningen brengen we in beeld. Heeft de gemeente zelf bevoegdheden, zoals op het gebied van huisvesting? Dan deelt zij boetes uit, weigert een vergunning of trekt deze in. De gemeente werkt in het actieprogramma samen met partners als de belastingdienst en de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA).

Daarnaast zijn er nieuwe uitdagingen door de instroom van vluchtelingen uit Oekraïne en de huisvesting in gemeentelijke en particuliere opvang. De NLA en Humanitas hebben daarom een training gegeven om arbeidsuitbuiting en mensenhandel te herkennen en te melden aan: locatiemanagers wijkteams; collega’s van Vraagwijzer die betrokken zijn bij deze opvang.

. . .

Controles De gemeente organiseert met de NLA controles op bouwlocaties. Dat gebeurt met name in Delfshaven, Charlois en Noord, omdat daar de meeste meldingen vandaan komen. Dit wordt uitgebreid naar andere delen van de stad. In 2022 zijn er 8 controles geweest, waarbij 51 grotere en kleine bouwlocaties zijn bezocht. Uit de controles bleek het volgende: Op 7 locaties werkte het bouwbedrijf volgens de regels; Op 20 locaties werd op dat moment niet gewerkt; Op 24 locaties zijn overtredingen en mistanden geconstateerd: Overtredingen waren onder andere dat het bedrijf niet voldeed aan de Wet minimumloon of de Arbeidstijdenwet. Onder misstanden vielen bijvoorbeeld slapen op de werkplek of een onveilige bouwplaats.

. . .

. .

Wetgeving De gemeente lobbyt om de wijziging in de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) te verbeteren. Deze aangepaste wet moet op 1 januari 2025 in werking treden. De wet regelt dat arbeidsbemiddelaars een certificering moeten hebben. De controle op die certificering moet ervoor zorgen dat het aantal arbeidsbemiddelaars afneemt en hun kwaliteit toeneemt.

Trainingen De NLA kan boetes geven als werkgevers wetgeving overtreden. Voorbeelden zijn de Arbeidstijdenwet of Wet arbeid vreemdelingen. De gemeente organiseert controles waar de NLA bij aansluit. In het afgelopen jaar hebben alle toezichthouders van Stadsbeheer team Wonen/Irreguliere verblijfsinrichtingen (IVI) training gehad van de NLA.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

Collega’s van Stadsbeheer (Team Ondermijning) en Stadsontwikkeling (Bouw- en woningtoezicht) ondersteunen de Directie Veiligheid bij deze controles en registreren geconstateerde overtredingen. De collega’s delen hun ervaringen binnen hun eigen teams, waardoor er meer meldingen komen uit de hele stad. Naast controles op bouwlocaties hebben we 2 integrale controles in grote woonlocaties georganiseerd. Hierbij sloten politie, de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) en de NLA aan. Het vermoeden was dat er misbruik werd gemaakt van arbeidsmigranten. Dat bleek inderdaad het geval. De arbeidsmigranten waren niet geregistreerd en betaalden 500 euro voor een bed. NLA heeft hier boetes voor opgelegd.

19

Arbeidsmigranten in Rotterdam De gemeente Rotterdam is medio 2021 gestart met het actieprogramma Werken aan een menswaardig bestaan, EU-arbeidsmigranten 20212025. Migranten die naar Nederland komen voor werk, hebben in de praktijk vaak te maken met arbeidsuitbuiting. Helaas ook in Rotterdam. ‘Arbeidsuitbuiting houdt in dat mensen worden gedwongen te werken onder omstandigheden die niet kloppen met de huidige wetgeving’, vertelt beleidsadviseur Elsmarieke Mensink. ‘Ze hebben geen of slechte huisvesting, worden onderbetaald en in hun arbeidsomgeving wordt misbruik gemaakt van hun rechten.’ De gemeente heeft een belangrijke signalerende rol in de aanpak van arbeidsuitbuiting. ‘Als gemeente zijn we aanwezig in de wijken en zien we wat er gebeurt.’ aldus Elsmarieke. De gemeente is beperkt in haar bevoegdheden om misstanden aan te pakken, dus in de aanpak wordt veel samengewerkt met de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA). ‘Zij mogen bijvoorbeeld boetes uitschrijven aan bedrijven die niet goed met hun personeel omgaan.’ Naast team Aanpak Ondermijnende Criminaliteit, speelt team Wonen van Stadsbeheer een belangrijke rol in het uitvoeren van het actieprogramma. De toezichthouders van team Wonen controleren woningen op problemen

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

zoals overbewoning of foutieve BRP-registratie. Signalen die soms kunnen duiden op ondermijnende criminaliteit, zoals arbeidsuitbuiting. Sinds voorjaar 2022 krijgen de toezichthouders training van het NLA in het herkennen van arbeidsuitbuiting tijdens woningcontroles. Toezichthouder Veronica Tentua vertelt: ‘Zo hebben we geleerd hoe je een arbeidsovereenkomst en loonstrookje moet controleren, wat wettelijke pauze- en rusttijden zijn en is onze kennis over het herkennen van valse identiteitskaarten opgefrist.’ De gemeentelijke toezichthouders zijn er vooral op uit om contact te leggen met arbeidsmigranten en informatie op te halen. Bijvoorbeeld waar ze werkzaam zijn en via welke uitzendorganisaties. ‘We helpen ook met het doorverwijzen naar de juiste instanties. Zoals naar het huurteam, wanneer hun huurbedrag niet overeenkomt met de woonruimte die ze ervoor terugkrijgen.’ Het huurteam gaat dan in gesprek met de verhuurder of spant een zaak aan via de huurcommissie. ‘Of naar gemeentelijke collega’s, die helpen met de BRP-inschrijving. Of naar het wijkteam, als ze fysieke zorg nodig hebben.’ Veronica: ‘Uiteindelijk zijn arbeidsmigranten ook maar naar Nederland gekomen om geld te verdienen om hun gezin te onderhouden. We zijn er ook niet op uit om te beboeten, we hebben veel meer een zorgtaak.’

20

Samenwerking Bij controles naar aanleiding van meldingen of waarnemingen van collega’s hebben we 211 signalen geregistreerd. Daarvan hebben we er 45 doorgegeven aan de NLA. De overige signalen heeft Stadsbeheer zelf opgepakt en direct gemeld. Exacte cijfers zijn er niet, maar er zijn ruim 20 uitzendbureaus beboet en doorgeleid naar het strafrecht (mede) door onze signalen en dossiers. In 2023 breiden we de samenwerking met de NLA verder uit. De medewerkers van de NLA gaan preventief voorlichten bij bedrijven die in de stad actief zijn, te beginnen bij ondergronds werken (zoals aanleg van glasvezel).

1.5 Digitale ondermijnende criminaliteit De landelijk geregistreerde cijfers van cybercriminaliteit zijn sinds 2019 verdrievoudigd. Binnen cybercriminaliteit onderscheiden we ook digitale criminaliteit. Dat is een vorm van cybercriminaliteit waarbij traditionele vormen van criminaliteit zich verplaatsen naar het digitale domein. Het OM meldt dat digitale criminaliteit steeds vaker wordt ingezet door criminele organisaties. Bijvoorbeeld voor het witwassen van illegaal verkregen geld. Ook vindt de politie bij invallen in zaken rondom digitale criminaliteit regelmatig wapens en drugs. Vanwege deze voorvallen wordt de link tussen digitale criminaliteit en ondermijnende criminaliteit steeds duidelijker. Vandaar dat we vanuit de aanpak op ondermijning ook inzetten op digitale criminaliteit.

[1]

De gemeente richt zich op het aanpakken van veelvoorkomende vormen van digitale criminaliteit. We doen dat samen met de politie, het OM en de VeiligheidsAlliantie regio Rotterdam (VAR) namens 24 andere gemeenten in de regio Rotterdam. Deze partijen werken sinds 2021 samen met publieke en private partners om zowel het aantal daders als het aantal slachtoffers van digitale criminaliteit te verkleinen.

Wat willen we op de korte termijn doen?

. We proberen ervoor te zorgen dat inwoners zich . .

.

bewust worden van digitale criminaliteit, zodat we slachtoffers kunnen voorkomen. We zetten in op preventie op daderschap. We pakken faciliteerders aan. In 2023 is een pilot gestart om te verkennen of we cybercriminaliteit en digitale criminaliteit kunnen aanpakken vanuit RIEC-verband. Gezamenlijk kijken we gedurende zes maanden naar de mogelijkheid om casuïstiek binnen deze thema’s te onderzoeken. We werpen barrières op om het criminele proces te verstoren. We sluiten aan bij het traject van het Rijk[1] waarin zij met publieke en private partijen (zoals het bankenwezen, de telecomsector, en socialmediaplatforms) samen gaan werken aan het opzetten van interventies en barrières. Doel hiervan is om inwoners en bedrijven beter te beschermen, fraude te voorkomen en tegelijkertijd het verdienmodel van criminele netwerken te verstoren.

Actieplan integrale aanpak online fraude (overheid.nl)

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

21

Vooruitblik Vanuit het huidige samenwerkingsverband hebben we een aantal succesvolle projecten opgezet. In 2022 startten we een onderzoek om het netwerk rondom digitale criminaliteit in kaart te brengen. De uitkomsten hiervan komen in 2023. Binnen het Regionaal Veiligheidsoverleg (RVO) is afgesproken dat de 25 gemeenten in de regio Rotterdam ter voorkoming van herhaald slachtoffer- en daderschap gericht interventies inzetten op basis van het regionale en lokale cyberbeeld. Om de gemeenten hierbij te ondersteunen heeft de VAR een overzicht gemaakt van recent ontwikkelde interventies die gemeenten kunnen gebruiken. De interventies zijn kort omschreven per doelgroep met een inschatting van de kosten en vermelding van de website of contactpersoon. Hiermee versterken we onder andere de aanpak van digitale criminaliteit bij gemeenten in de regio.

vastgoedcriminaliteit te voorkomen en te bestrijden, werkt de gemeente samen met ketenpartners, bewoners, brancheverenigingen, woningcorporaties, VvE’s, vastgoedeigenaren en het RIEC. Wanneer misstanden in panden worden aangetroffen, gaat de gemeente samen met de politie in gesprek met pandeigenaren en betrokken verhuurmakelaars. Zo werken publieke en private partners samen aan bestendige oplossingen. In 2022 hebben we geïnvesteerd in de samenwerking met de woningcorporaties. Naast diverse voorlichtingscampagnes neemt de gemeente deel aan vaste overleggen waaraan de corporaties ook deelnemen. Het thema vastgoedcriminaliteit is daarbij een vast agendapunt geworden. We zullen deze samenwerking de komende jaren doorzetten en waar nodig intensiveren.

Malafide verhuurmakelaars De aanpak van geldezels wordt binnen het samenwerkingsverband getrokken door politie en OM. Deze aanpak wordt in 2023 gezamenlijk voortgezet en uitgebreid. De gemeente heeft in 2022 een lesprogramma bestaande uit een theatervoorstelling met ruimte voor dialoog met leerlingen aangeboden op MBO-scholen. Dit ter voorkoming van daderschap op geldezels. Ook deze aanpak gaat door in 2023.

De aanpak van malafide verhuurmakelaars is een belangrijk onderdeel in de aanpak van ondermijning in de vastgoedbranche. Deze makelaars zijn voor criminelen namelijk een belangrijke schakel in hun bedrijfsvoering. Zij bemiddelen, nemen contant geld aan, houden geen volledige administratie bij en schrijven bewoners niet in bij de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP).

1.6 Vastgoed

In het vierde kwartaal zijn 3 integrale controles georganiseerd waarbij diverse misstanden zijn geconstateerd. Voorbeelden zijn overbewoning, spookbewoning en de opslag van hennep. Ook zijn er personen aangetroffen die gezocht werden door de politie. In 2022 is er voor het eerst een pandeigenaar in

Vastgoed vormt een belangrijke schakel in het bedrijfsproces van criminelen. Zij kopen, verkopen en misbruiken vastgoed. Deze activiteiten gaan vaak gepaard met witwaspraktijken. Om

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

22

Carnisse verplicht een verhuurdersvergunning aan te vragen. De eigenaar heeft een verbeterplan overlegd en zijn vastgoed nu op een correcte wijze verhuurd. Vanuit het project Goed huren en verhuren is er nauw toezicht op deze eigenaar.

RIEC-casus In 2022 hebben we een slag geslagen met de aanhouding van 2 vastgoedeigenaren in Rotterdam. Deze actie is het resultaat van een RIEC-casus waarin de gemeente met politie, Belastingdienst en de FIOD heeft samengewerkt. Volgens het onderzoeksteam waren de inkomens van verdachten te laag om deze panden te kopen. Voor de aankoop van hun vastgoed klopten de verdachten vaak aan bij particulieren voor een lening. Deze leningen hadden opvallend korte looptijden, hoge rentepercentages en moesten vóór het einde van de looptijd worden afgelost. Ook kochten de verdachten woningen zonder hypotheek of lening. De FIOD heeft beslag gelegd op diverse panden, goederen en administratie. Deze zaak moet nog voorkomen.

De Tweede Kamer heeft in 2022 besloten de aanpak met 10 jaar te verlengen. De gemeente Rotterdam blijft het platform mee doorontwikkelen. Zo investeert zij de komende jaren in meer data-analyses en onderzoeken, met name op de thema’s vastgoedcriminaliteit en zorgfraude.

Updates en reviews In het afgelopen jaar waren er al 4 updates van het dashboard Zicht op Ondermijning: 6 geheel nieuwe data-analyses van ondermijningsfenomenen werden opgeleverd. 23 analyses werden verbeterd en/of geactualiseerd. Met deze updates voorkomen we dat het dashboard gedateerd raakt en houden we de inzichten uit data-analyses actueel.

. .

Daarnaast vonden 13 reviewsessies plaats. Daar krijgen deelnemende experts de ruimte om kennis en inzichten te delen over de thema’s, vastgoed, kwetsbare branches en drugscriminaliteit.

De gemeente heeft ongeveer 60 pandeigenaren een brief gestuurd. Ook waren er 17 gesprekken met pandeigenaren waarin zij bewust werden van hun rol en verantwoordelijkheden voor goede verhuur. Eigenaren stimuleren we om gebruik te maken van makelaars die bij een brancheorganisatie aangesloten zijn.

Zicht op Ondermijning Het dashboard Zicht op Ondermijning komt voort uit een samenwerkingsverband tussen verschillende lokale en landelijke overheden, geïnitieerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In dit dashboard worden CBS-data gecombineerd met data van andere betrouwbare landelijke bronnen. Via het dashboard krijgt elke gemeente in Nederland extra inzichten in lokale criminele fenomenen. Samen met andere partijen kunnen zij hiermee de preventieve bestrijding van ondermijnende criminaliteit versterken. In juni 2017 trad de gemeente Rotterdam als convenantpartner toe tot de City Deal Zicht op Ondermijning. Sindsdien draagt de gemeente actief bij aan het doorontwikkelen van het landelijke dashboard.

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

23

1.7 Kwetsbare branches

Onderzoek ondermijning in de horeca

In Rotterdam-Zuid houden we ons actief bezig met de aanpak van ondermijnende activiteiten. We focussen ons onder andere op kwetsbare branches zoals kappers, schoonheidssalons, automotive en irreguliere supermarkten. Kenmerk van een kwetsbare branche is onder andere dat contante betalingen de norm zijn. Ook zijn er binnen deze branche geen toelatingseisen voor vestiging: iedereen kan een onderneming binnen deze branche beginnen. Criminelen gebruiken de bedrijven binnen de kwetsbare branches als ontmoetingsplaats, opslaglocatie of voor een witwasconstructie.

In 2022 heeft Risbo (onderdeel van Erasmus Universiteit Rotterdam) een onderzoek uitgevoerd naar misbruik van de horeca en ondermijning in Rotterdam. Er zijn geen sterke aanwijzingen gevonden dat criminelen of criminele netwerken doelbewust bezig zijn op grote schaal via horeca een economische en/of politieke positie in de legale wereld te bemachtigen. Ook bleek niet dat als gevolg van corona op grote schaal criminele inmenging heeft plaatsgevonden. Wel is de sector financieel kwetsbaarder geworden als gevolg van de coronacrisis, wat in de toekomst zou kunnen leiden tot ondermijnende criminaliteit.

Controles

Rotterdam-Noord

We controleren kwetsbare branches aan de hand van signalen van ondermijning. De gemeente heeft samen met partners 47 integrale controles uitgevoerd op signalen van onder andere witwassen, heling, illegaal gokken en belastingontduiking.

In het Oude Noorden zijn er 35 bedrijven integraal bezocht tijdens 6 controledagen. Daarnaast zijn er 23 bedrijven bezocht door de gemeente en gecontroleerd op het bijhouden van het DOR/DOL-register. Politie en partners hebben nog eens circa 20 horecagelegenheden integraal gecontroleerd.

In Rotterdam-Zuid zijn 56 adressen integraal gecontroleerd. Bij minstens 39 bedrijven zijn misstanden aangetroffen. Binnen het handhavingsknelpunt11 zijn 23 signalen van ondermijning binnen kwetsbare branches uitvoerig integraal besproken. Hiervan zijn 18 signalen afgerond en 5 meegenomen naar 2023.

Stadsbrede winkelstratenaanpak Het is de bedoeling dat in 2023 de winkelstratenaanpak wordt uitgebreid naar aanleiding van de motie Voor een winkelstraat om trots op te zijn (22bb007402). Dat gebeurt door middel van maatwerk. Het uiteindelijke doel: een stadsbrede aanpak om het winkel- en leefklimaat structureel en duurzaam te verbeteren. Hierbij verbinden we de huidige aanpakken in Rotterdam-Noord en -Zuid en de aanpak van kwetsbare branches.

11 Elke regio kent zijn eigen regionale en lokale problematiek. De RIEC’s brengen gebieden in kaart, die als knooppunt voor criminaliteit fungeren of daar kwetsbaar voor zijn. Door deze gebieden te benoemen tot handhavingsknelpunt kan integraal informatie worden gedeeld, om zo tot een effectieve aanpak te komen. (bron: www.riec.nl)

Jaarverslag aanpak ondermijnende criminaliteit in stad en haven 2022

24

1.8 Crimineel vermogen In 2019 is het innovatieve project Bestuurlijk afpakken in het leven geroepen. Het project zet zich in om misbruik van gemeentelijke gelden en producten tegen te gaan. Uit eerder onderzoek in Zeeland en WestBrabant is gebleken dat ongeveer 20 procent van alle burgers, waar gemeenten openstaande vorderingen op hebben, iets te maken heeft met ondermijnende criminaliteit. Deze openstaande vorderingen zijn ontstaan door gemeentelijke gelden of producten te misbruiken en regelgeving te overtreden.

instrument binnen de ondermijningsaanpak. De verwachting is dat op deze manier: het instrument bestuurlijk afpakken slagvaardiger wordt; de rechtmatigheid van informatiedeling (zowel binnen de gemeente als met externe partners) wordt gewaarborgd. In de eerste fase van deze ontwikkeling wordt deze nieuwe werkwijze getest binnen 2 pilots. De uitkomsten van de pilots moeten uitwijzen of het team daadwerkelijk volgens deze methode gaat werken.