[23bb001472] Bijlage behorende bij 23bb001471 over Nationaal Programma Rotterdam Zuid

De adviseurs (of vertegenwoordiging) van de pijler Veilig zullen deelnemen aan het programma team Preventie met Gezag om sturing en invulling te geven aan de maatregelen. Alleen door een samenhangende aanpak op het gebied van wonen, werken, school, cultuur, sport en veiligheid kunnen de wijken op Rotterdam-Zuid worden verbeterd. Dit vraagt om een langjarige, integrale en doelgerichte inzet én om samenwerken.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 115

WERKERS OP ZUID

belanden. De film wordt op scholen vertoond, en Gravenbeek geeft door heel het land lezingen om jongeren een ander toekomstperspectief voor te houden.

Team Enkelband

‘Wat ik heb meegemaakt, maken heel veel jongeren mee,’ zegt Gravenbeek, roerend in zijn thee met muntblaadjes in Café Lisa aan het Zuidplein. ‘Je bent een jaar of achttien, je zit in een fase waarin niemand grip op je heeft. Als je dan niet je eigen keuzes maakt, maar je laat leiden door wat anderen vinden, dan kan het goed mis gaan. Toen ik vast zat, dacht ik: waarom begrijpt niemand wat mij overkomen is? Zo voelt het nog steeds, het is me overkomen.’ Toen Gravenbeek uit de gevangenis ontslagen werd, kwam hij in contact met een oude vriend, Martin Miles. ‘Martin vertelde wat hij deed met Team Enkelband. Dat hij ex-gedetineerden hielp om terug te komen in de maatschappij. Hij wilde mij erbij. Ik raakte geïnspireerd: als híj wat van zijn leven kon maken, dan kon ik het ook.’

Van drugsdealer naar filmmaker

REGGERY GRAVENBEEK FILMMAKER, SPREKER EN ORGANISATOR

‘Veel jongeren hebben geen idee welke deuren er allemaal open kunnen.’ Dagelijks werken de partners van het NPRZ om het op Zuid beter te maken voor de huidige en de nieuwe bewoners. Wie zijn die werkers op Zuid? Reggery Gravenbeek wil films, lezingen en Ruwe Diamant Award jongeren behoeden voor het pad dat hijzelf op 18-jarige leeftijd insloeg.

Het verhaal van Reggery Gravenbeek is er een dat je doet sidderen. Hij groeide op in Rotterdam-Zuid en had een prima jeugd vol straatvoetbal en busjetrap. Op school deed hij het prima. Alles ging goed, tot hij rond zijn achttiende op straat werd neergestoken en de wetten van de straatcultuur hem in de richting van eerherstel

116

stuurden. Voor hij het wist zat hij diep in de criminaliteit, raakte hij betrokken bij een schietpartij en belandde hij voor zeven jaar achter de tralies. Halverwege zijn gevangenisstraf besloot hij: als ik vrij kom, ga ik iets doen met mijn verhaal. Hij maakte een film, De Druk, die laat zien hoe makkelijk een jongere in de criminaliteit kan

Gravenbeek begon met het geven van lezingen op scholen. Over de druk die vanuit de criminele wereld op je uitgeoefend kan worden, en wat de consequenties kunnen zijn van verkeerde keuzes in je leven. Hij kwam in contact met artiest Y.M.P., die hij vertelde over zijn ideeën voor een film. Die wees hem door naar cultuurscout Kaboul Vemijs, die meteen enthousiast was en wel wilde helpen om het project van de grond te krijgen. Dat lukte: in 2017 ging De Druk in première. De film, die waarschuwt voor de gevolgen van ‘het verkeerde pad’, is inmiddels op talloze scholen vertoond. Ook op gerechtsopleidingen, in jeugdgevangenissen en op het Openbaar Ministerie wordt De Druk gebruikt als voorlichtingsmateriaal.

Gillen om aandacht

Inmiddels is Gravenbeek ouder. Hij woont nog steeds op Zuid maar zijn leven is compleet veranderd sinds hij uit de gevangenis is. Hij heeft een zoon van inmiddels vijf, hij leert Chinees, hij reist met Team Enkelband het land door, werkt aan een volgende editie van de Ruwe Diamant Award en is bezig met een volgende film. ‘Waar die over gaat? Over die groepen jongeren van Zuid die steeds negatief in het nieuws komen,’ zegt Gravenbeek. ‘Je weet wel, die elkaar steken enzo. Ik weet: die jongens gillen om aandacht. Het is leuk dat er allemaal luxe flats in hun wijk worden gebouwd, maar waar moeten zij naartoe?’ Gravenbeek heeft nooit overwogen ergens anders te gaan wonen, toen hij vrij kwam. ‘Zuid is mijn thuis. Mijn wijk heeft me gevormd tot wie ik nu ben. En ook al wordt Zuid altijd afgeschilderd als het lelijke stiefkindje van Rotterdam, als je hier woont is het anders. Bovendien heeft Zuid mij nodig, zo voelt dat nu.’

Ruwe Diamanten

Tijdens de schoolbezoekjes merkt Gravenbeek dat jongeren tegen hem opkijken. ‘Ze zien me als die jongen van de straat die het – tussen aanhalingstekens – gemaakt heeft als filmmaker. Alsof ik iets onmogelijks gepresteerd heb. Dat komt omdat zij geen idee hebben welke deuren er allemaal open kunnen. Dat is logisch, ik wist het ook niet! Daar wilde ik wat aan doen. Zo is het idee voor de Ruwe Diamant Award ontstaan, een prijs voor jong talent op Zuid. Tijdens een show in Theater Zuidplein presenteren jongeren hun talent aan publiek, en ik zorg dat daar ook cultuurfondsen, coaches en mensen van Codarts enzo bij zijn, in de hoop dat er mooie dingen kunnen ontstaan. Er is nu één editie geweest. De eerste prijs ging naar straatvoetballer Sharif. Toen die de uitslag hoorde, kon hij het niet geloven. ‘Ik win nooit iets,’ zei hij. Dat raakte me diep in mijn ziel.’

‘Zuid is mijn thuis. En ook al wordt Zuid altijd afgeschilderd als het lelijke stiefkindje van Rotterdam, als je hier woont is het anders.’

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 117

8. Organisatie en Financiën

8.1 Organisatie Na de ondertekening van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid is een governancestructuur op hoofdlijnen uitgewerkt. Deze structuur is in 2017, met enkele kleine aanpassingen, in een governancepaper vastgelegd. Bij de inrichting van de governance is een aantal uitgangspunten geformuleerd: › Een breed gedragen samenwerking met voldoende slagkracht voor de dagelijkse aansturing; › Een programmadirecteur die uitvoering waar kan maken door met gezag en doorzettingsmacht te kunnen opereren. Bestuur NPRZ Voor de strategische koers en hoofdlijn, de uitvoeringsplannen, de jaarrapportages en voor kwesties waar partners en programmabureau niet tot een bevredigende oplossing komen, is een bestuur noodzakelijk. Het bestuur geeft richting en is buitenboordmotor, forceert doorbraken en vormt coalities. Het bestuur maakt ruimte in het veld voor de samenwerking met de partners en bevordert daarmee de integraliteit van de aanpak. Het bestuur van het NPRZ is samengesteld uit vertegenwoordigers vanuit de belangrijkste partners. De verschillende entiteiten zijn in het bestuur gelijkwaardig vertegenwoordigd en opereren mede namens de andere organisaties uit hun pijler, zorgen voor mandaat en zijn aanspreekpunt voor de strategische sturing, zodat patstellingen worden voorkomen en doorbraken mogelijk zijn.

Het bestuur van het NPRZ wordt voorgezeten door de burgemeester, in de rol als onafhankelijk voorzitter. Daarnaast is de voorzitter een boegbeeld van het NPRZ. In het bestuur van het NPRZ zijn de volgende partijen vertegenwoordigd: › › › › › › › › ›

De gemeente Rotterdam (1x) Het Rijk (1x); De corporatiesector (1x); De onderwijssector (1x); Het bedrijfsleven (2x); De zorgsector (1x); De bewoners (1x); Kunst & cultuur (1x); Veiligheid (1x).

De samenstelling wordt elke twee jaar door het bestuur geëvalueerd. De veelheid aan organisaties die in Rotterdam-Zuid actief is en de lange duur van het programma, maken dat er ook veranderingen in de samenstelling van het bestuur gewenst kunnen zijn. Hiervan is sprake als voor het programma serieuze inzet van middelen en/of capaciteit van een sector gewenst is.

118

NPRZ-bestuursleden hebben met ingang van mei 2019 een zittingstermijn van minimaal drie en maximaal vijf jaar, afhankelijk van wat hun achterbannen indien aanwezig of het bestuurslid zelf prefereren. Deze termijn kan eenmaal met minimaal drie en maximaal vijf jaar worden verlengd. Dit gebeurt op basis van de motivatie van het betreffende bestuurslid. Bij bestuurders zonder achterban besluit het bestuur tot aanstelling of verlenging, waarbij een gewone meerderheid voldoende is. Indien er een even aantal stemmen is, geeft de voorzitter de doorslag. De directeur woont de vergaderingen van het bestuur van het NPRZ bij. De directeur is verantwoordelijk voor de integrale uitvoering van het programma en legt hierover verantwoording af aan het bestuur. Voor de uitvoering en de voortgang van het NPRZ kan elk van de sectoren een ‘tafel’ organiseren waar betrokken organisaties (ook nieuwe) uit deze sector kunnen aanschuiven. Zo is er voor de pijler School de onderwijstafel met bijbehorende werkgroepen en voor de pijler Wonen bijvoorbeeld het Uitvoeringsoverleg Wonen. Ook is er regulier overleg tussen het ministerie van BZK en de programmadirecteur. Bewindspersonen van het kabinet worden alleen bij specifieke opgaves betrokken. In totaal bestaat het NPRZ-bestuur uit elf personen en de bestuurssecretaris.

De functie van bestuurssecretaris is belegd bij (het bureau van) de programmadirecteur. De leden van het NPRZ-bestuur die zijn gemandateerd door hun pijler, zijn verantwoordelijk voor het informeren van hun ‘achterban’ en hebben in hun pijler dus de verantwoordelijkheid om voldoende mandaat te organiseren. Daarbij worden ze organisatorisch ondersteund door de programmadirecteur. Daarnaast zijn er enkele bestuursleden (veiligheid, kunst & cultuur en werkgevers) ‘uit de kring van’, dat wil zeggen dat zij zitting hebben in het bestuur met gezag in hun sector maar zonder formele positie in een achterban. Het bestuur komt zes keer per jaar bij elkaar, en zoveel vaker als nodig is voor de voortgang van het programma. Het bestuur stelt de koers vast en is de opdrachtgever van de directeur en het programmabureau. De koers en de opdracht zijn vastgelegd in een door het bestuur geaccordeerd 5-jarig uitvoeringsplan. Daarnaast beoordeelt het bestuur het functioneren van de directeur. De programmadirecteur doet het voorstel voor de koers en de opdracht richting het bestuur, draagt na accordering verantwoordelijkheid voor het doen uitvoeren van het uitvoeringsplan. De directeur van het programma heeft naast de besprekingen in het bestuur regelmatig overleg met de afzonderlijke leden van het NPRZ-bestuur.

↑ Het NPRZ-kantoor aan de Mijnsherenlaan.

Programmabureau Het programmabureau bestaat anno 2023 uit de directeur, ondersteund door een team van twaalf medewerkers. Het bureau ondersteunt alle partijen die gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Over de omvang van dat team beslist het NPRZ-bestuur op voordracht van de directeur, waarbij indien het om aanstellingen bij de gemeente gaat, de gemeentesecretaris hieraan zijn goedkeuring verleent. De directeur en team werken voor het bestuur. Voor zover niet elders gefaciliteerd, zijn zij rechtspositioneel aangesteld bij de gemeente. Partners kunnen ook capaciteit inzetten vanuit hun eigen werkorganisaties, dit is bijvoorbeeld het geval bij het Rijk, de Politie, Reclassering en het Openbaar Ministerie. Het programmabureau staat dus naast de aangesloten organisaties en is daar onafhankelijk van. De directeur NPRZ legt verantwoording af aan het NPRZ-bestuur. De directeur heeft rechtstreeks toegang tot de leden van het NPRZ-bestuur, is verantwoordelijk voor de integrale uitvoering van het NPRZ en spreekt partijen op hun verantwoordelijkheid aan. De directeur zorgt voor een adequate monitoring van het programma en agendeert/signaleert knelpunten bij het bestuur. De directeur draagt zorg voor het draagvlak bij de partners, ook in de contacten met de relevante departementen.

In het midterm onderzoek bevestigen de partners dat de governancestructuur nog steeds werkt. Mogelijke valkuilen zijn er desondanks wel. De vasthoudende houding van het programmabureau kan ertoe leiden dat partners te veel op het programmabureau gaan leunen bij het opzoeken van de scherpte, het aanjagen en/of het vinden van geitenpaadjes om een lastig vraagstuk toch geregeld te krijgen. Daarnaast is op een aantal terreinen sprake van onvoldoende vooruitgang, waarbij het de vraag is of de

gekozen governance daar een rol in speelt. Met deze constatering willen we de komende periode aan de slag. De midterm doet een aantal suggesties voor aanvullende spelregels die we met elkaar kunnen afspreken. Scherpte in hoeverre afspraken worden gerealiseerd en elkaar hier meer op aanspreken, maar ook meer onderlinge steun en commitment, kan de samenwerking binnen het NPRZ versterken. Dit actiepunt wordt op de agenda van het bestuur geplaats en besproken. ‘Governance van NPRZ vanuit een meervoudig waardenperspectief’ In 2023 zal in samenwerking met het Resilient Delta Initiative een Postdoc starten met als titel ‘Governance van NPRZ vanuit een meervoudig waardenperspectief’. Deze postdoc zal een antropologische studie uitvoeren naar de aanpak van NPRZ bij het NPRZ-programmabureau en zijn contacten met de partners. De leidende onderzoeksvraag is ‘op welke manieren de normatieve aanpak van NPRZ bijdraagt aan het ontstaan van grens overstijgende samenwerkingen in een omgeving van meervoudige waardensystemen.’ Programmasturing Het NPRZ is een samenwerkingsverband met maatschappelijke doelen op lange termijn met betrekking op zowel structurele verbeteringen voor bewoners van Zuid (school en werk) als voor Rotterdam-Zuid als woon- en leefgebied.

De doelen voor de lange termijn zijn gericht op de pijlers school, werk, wonen, het op orde krijgen van de thuisbasis, veilig en daaromheen aandachtsgebieden als economische structuurversterking, cultuur en sport. Bij het NPRZ is sprake van programmasturing op een grote schaal (veel beleidsterreinen en onderwerpen) en een verre horizon (in ieder geval tot en met 2031). Het concretiseren van doelen

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 119

en het monitoren van de voortgang van het NPRZ is goed gegarandeerd. Sommige vraagstukken zijn complex en moeilijk bij één specifieke partner onder te brengen. Het NPRZ faciliteert het proces om uiteindelijk zo efficiënt mogelijk met het beschikbare netwerk resultaten te boeken.

met verkeerslichtkleuren. Hierbij moet worden voorkomen dat het reguliere werkpatroon bij de partners dominant wordt en de in het NPRZ afgesproken doelen en acties niet goed meer herkenbaar zijn en te abstract blijven. Daarnaast is het van belang telkens de juiste weg te vinden om de doelen dichterbij te brengen (in feite door praktische toepassing van het plan en toepassing van het plan, do, check, act-principe). Maar ook dat er voldoende gebruik wordt gemaakt van simpele ideeën en recente lessons learned.

Dit uitvoeringsplan geldt voor de komende vijf jaar en loopt daarmee tot en met 2027. In dit uitvoeringsplan houden we vast aan de ingezette koers en geven we ruimte aan aanbevelingen uit de midtermreview. Een aantal opgenomen onderwerpen moeten eerst verder worden uitgewerkt, wanneer dit is gebeurd, worden ze meegenomen in de jaarlijkse voortgangsrapportages. Met de jaarlijkse monitor (NPRZ Voortgangsrapportage) vult het NPRZ programmasturing in door de voortgang en interactie inzichtelijk te maken ten aanzien van het optreden van effecten en het uitvoeren van afgesproken activiteiten om die effecten te realiseren.

8.2 Leren: Rotterdam Zuid als eigen leeromgeving en plek voor experimenten

De jaarlijkse NPRZ Voortgangsrapportage bestaat uit twee delen; samengevat in de leesbare krant Zuid op Koers (deel I) en uitgebreid in een deel II het algemeen beeld op Rotterdam-Zuid, de effectrapportage en de voortgang van de specifieke activiteiten (output/interventie indicatoren)

In Rotterdam Zuid is nu 11 jaar praktijkervaring aanwezig van de aanpak in een gebied waar sprake is van een opeenstapeling van naar aard en omvang “On-Nederlandse problematiek”. Er is al sprake van actieve kennisdeling van het NPRZ. Deze kennis is zowel van nationaal als internationaal van waarde, gezien het feit dat in veel gebieden en steden sprake is van vergelijkbare problematiek. Rotterdam-Zuid en de hier actieve partijen lopen voorop,

↓ Figuur 11: Het werkgebied van het NPRZ.

Noordereiland Feijenoord Kop van Zuid

Katendrecht

Tarwewijk Heijplaat

Oud-Charlois

Kop van Zuid -Entrepot

Oud-IJsselmonde

Afrikaanderwijk

Hillesluis

Beverwaard

Bloemhof Groot-IJsselmonde Noord

Carnisse

Zuidplein Vreewijk

Wielewaal

Groot-IJsselmonde Zuid

Zuiderpark

Lombardijen Pendrecht

Zuidwijk

Grens Wijkprogrammateam Charlois Zuidrand

Focuswijk NPRZ Overige wijk NPRZ Gemeentegrens 0

500

1.000 Meters

↑ Het NPRZ op bezoek bij de NPLV-gebieden in Amsterdam.

zowel in urgentie als aanpak met NPRZ als coördinerend mechanisme.

Ook de komende jaren wordt de kennis verder uitgebouwd. Dit gebeurt via de volgende samenwerkingen:

Binnen het NPRZ wordt, naast de reguliere monitoring, (ook wetenschappelijk) onderzoek gedaan om tot kennisontwikkeling te komen die de NPRZ-partners ondersteunt bij beter onderbouwd beleid voeren en het zoeken naar verdere efficiencywinst. Dit doen we op verschillende manieren: › (Jaarlijks) onderzoek met CBS-data, Basismonitor pijler School, Risbo (EUR) en OBI (gemeente); › (Jaarlijks) onderzoek met CBS-data voor pijler Wonen, OBI (gemeente); › (Jaarlijks) Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor Bridge – Kiezen voor vakmanschap, Risbo (EUR) en OBI; › MKBA NPRZ, Rebel (2017) en Ex-ante impactanalyse, Rebel (2021); › Evaluatie dagprogrammering Sardes (2020) en jaarlijkse schouw Dagprogrammering (2023, ev); › Kwetsbare bewoners en leefbaarheid gemeente Rotterdam, Circusvis (2020); › Kennis-gedreven werken aan bevordering van arbeidsparticipatie op Rotterdam-Zuid 2019-2023 (KNAP’RZ, Hogeschool Rotterdam, 2019, 2021, 2023); › Het verhaal van het NPRZ (Tops/Van Spijker); › Diverse publicaties Verweij Jonker Instituut o.a. Perspectief Bieden (2021) en Richting (2021); › Onderzoeken ten behoeve van midterm onder leiding van Martin van Rijn, ondersteund door Ila Kasem en Henk Gossink van adviesbureau Van de Bunt & Partners.

Basismonitor School, Werk, Wonen, Thuisbasis en Veilig Er wordt al vanaf de start van het programma gewerkt met monitors op basis van CBS-data. In diverse vormen en voor diverse pijlers. Voor de pijler School is dit het meest structureel opgezet, inclusief een begeleidingscommissie. Het is een unieke jaarlijkse monitor die op basis van geanonimiseerde individuele data schoolcarrières en werken inkomenscarrières langjarig volgt. Het is onze ambitie deze monitors op maat voor alle pijlers van NPRZ te gaan organiseren. Het programma bestaat tien jaar en daarmee wordt het ook steeds meer mogelijk relevant onderzoek te doen. Het geeft ook houvast voor de wensen voor andere initiatieven voor wetenschappelijk onderzoek rondom NPRZ. Uitgangspunt is dat de basismonitors in ieder geval de ontwikkelingen rond de doelstellingen van inwoners en hun woningen volgen en waar mogelijk een verband legt met specifieke interventies van het NPRZ.

Afspraken: › Het Programmabureau NPRZ en de voorzitter van de begeleidingscommissie Basismonitor Onderwijs verkennen de mogelijkheden voor uitbreiding van de basismonitor naar alle pijlers; › Naar aanleiding van deze verkenning wordt een plan opgesteld en voorgelegd aan het NPRZ-bestuur.

© Gem. Rotterdam, SB - Basisinformatie, jan. 2023

120

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 121

↓ Figuur 12: De 20 stedelijke vernieuwingsgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.

Convergentie Alliantie Resilient Delta Initiative (RDI) De complexiteit en verwevenheid van gerelateerde sociaal-ruimtelijke milieuvraagstukken in stedelijke omgevingen vragen om een integrale aanpak en daarmee samenwerking tussen wetenschap, de publieke en private sector en burgers. Het is om deze reden dat de Erasmus Universiteit, de TU Delft en het Erasmus MC in 2020 een raamovereenkomst hebben getekend voor verregaande strategische samenwerking. Op Zuid komen de vraagstukken van de toekomst allemaal samen: de energietransitie (Zuid als stad achter de dijken), de economische transitie (de veranderende economie rond de haven) en de sociale transitie met meer gelijke kansen. Het NPRZ is partner van deze alliantie en zal bijdragen aan de onderzoeksagenda’s, gebiedsontwikkeling en het samenbrengen van wetenschap en partners.

Stad

Gebied/wijk

1.

Amsterdam

Zuidoost

90.000

(8%)

2.

Amsterdam

Nieuw-West

160.000

(14%)

3.

Lelystad

Oost

31.000

(3%)

4.

Zaandam

Oost

45.500

(4%)

5.

Schiedam

Nieuwland - Oost

26.000

(2%)

6.

Rotterdam

Zuid

205.000

(19%)

7.

Den Haag

Zuidwest

69.000

(6%)

8.

Utrecht

Overvecht

34.000

(3%)

9.

Nieuwegein

Centrale-As

22.500

(2%)

10.

Groningen

Noord

60.000

(5%)

11.

Eindhoven

Woensel Zuid

39.000

(4%)

12.

Arnhem

Oost

41.000

(4%)

13.

Tilburg

Noord West

46.000

(4%)

14.

Breda

Noord

37.500

(3%)

15.

Leeuwarden

Centrum-Oost

27.000

(2%)

16.

Heerlen

Noord

56.000

(5%)

17.

Delft

West

35.000

(3%)

18.

Dordrecht

West

30.500

(3%)

19.

Roosendaal

Ring

37.500

(3%)

20. Vlaardingen

West

12.500

(1%)

Totaal

122

1.105.000

Het RDI brengt disciplines uit de technische wetenschappen en techniek, gezondheids- en levenswetenschappen en de bredere sociale wetenschappen en geesteswetenschappen samen. Een speerpunt in de veerkrachtige Delta is Rotterdam-Zuid. Inzet is om vanaf het begin nieuwe ideeën en praktijken in de samenleving zelf te verankeren. We onderzoeken of de inzet van een burgerpanel bij onderzoek van toegevoegde waarde is. Rotterdam-Zuid is een plek waar hoge en directe impact kan worden bereikt met inter-, trans- en multidisciplinair onderzoek, en waar tegelijkertijd innovatieve benaderingen kunnen worden ontwikkeld die waardevol zijn voor andere gebieden.

Afspraak: NPRZ participeert in de organisatie van RDI en neemt deel in de vorming van onderzoeksagenda’s en rondom specifieke onderzoeken.

Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV): NPRZ als voorbeeld voor andere gebieden Het NPRZ is model voor de aanpak in 19 andere stedelijke vernieuwingsgebieden. Deze aanpak wordt samengebracht in het NPLV. De doelstellingen van het NPLV zijn zeer vergelijkbaar met het NPRZ. Het NPLV heeft tot doel het verbeteren van de fysieke leefomgeving (woningen), het bieden van een beter perspectief op gebied van werk, schulden, school en het vergroten van de veiligheid.

De komende uitvoeringsperiode verder investeren in dit netwerk. Dit doen we vanuit: › Gedeeld belang: versterken agenderingskracht en behartigen belangen kwetsbare gebieden en inwoners door in te zetten op gelijke interventie structuren voor de hoofdoelen school, werk, thuisbasis op orde, wonen en veilig; › Gedeelde en verschillende praktijken: leren van elkaar, zowel in de overeenkomsten als in de verschillen. De aanpak op Zuid is op hoofdlijnen ook de manier waarop vergelijkbare gebieden aan de slag zouden moeten. Zo draagt NPRZ ook bij aan een effectieve aanpak gericht op gelijke kansen voor inwoners, beter functioneren van overheidsorganisaties en stedelijke vernieuwing in Nederland, om daarmee het vertrouwen van mensen in hun toekomst, de betrokken overheden en de samenleving te vergroten. In de praktijk is het NPRZ, zowel bureau als partners, al betrokken bij verschillende landelijke overleggen waarin werkwijzen worden besproken, ervaringen worden gedeeld en waarbij een gezamenlijke inzet van gebieden en het Rijk wordt bepaald. Naast overlegstructuren zijn er ook veel ad-hoc momenten waarop Rotterdam-Zuid kennis deelt, bijvoorbeeld bij werkbezoeken vanuit de andere steden.

We zien de aanbeveling uit de midterm dan ook als waardering voor wat bereikt is en een vraag om ervaringen overdraagbaar te blijven maken door het samen met het Rijk ontwikkelen van een kennisdomein met de lessen/aanpak/leidende rol NPRZ voor andere stedelijk vernieuwingsgebieden. Een belangrijk onderdeel van kennisontwikkeling en -deling is onderzoek en monitoring. Hoewel niet elk stedelijk vernieuwingsgebied in het NPLV dezelfde opgaven heeft als Rotterdam-Zuid, lijken de uitdagingen waar inwoners mee te maken hebben veel op elkaar en is een groot deel van de aanpak breder toepasbaar. Het minste dat wel kan gebeuren is het delen van monitoring van interventies en het delen van relevant onderzoek van interventies. Hierbij speelt ook dat onderzoek en dataverzameling niet gratis is. Zeker als het gaat om maatwerkinformatie voor de gebieden. Door bundeling van krachten in NPLV verband kan hier efficiënter gebruik van worden gemaakt. Voor de langere termijn zien we ook een rol voor nationale planbureaus zoals het CPB, PBL en SCP weggelegd. Vanuit verschillende invalshoeken hebben de planbureaus al onderzoeken die raken aan de thema’s waar het NPRZ (ongelijke kansen, integrale aanpak, effectmeting beleid etc.) zich mee bezig houdt.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 123

Afspraak: In 2023 werken we samen met de NPLV-gebieden uit andere steden aan het kennisdomein. We blijven dit opbouwen en breiden uit, in samenwerking met het Rijk, andere gebieden, partners en onderzoeks- en onderwijsinstellingen.

Wet Bijzondere Maatregelen Grootstedelijke Problematiek (Wbmgp) Het NPRZ en de andere NPLV-gebieden zijn op verzoek van het Ministerie van BZK in 2021 gestart om wettelijke belemmeringen voor interventies te adresseren en waar mogelijk op te ruimen. Wat goed is voor 95% van Nederland is niet per definitie goed voor de overige 5%. Het anders functioneren van regelingen en voorzieningen en de integrale en op gelijke kansen gerichte aanpak op Zuid lenen zich bij uitstek voor nieuwe vormen van wettelijke (experimenteer-)ruimte. De Wbmgp wordt momenteel geëvalueerd. Vanuit betrokken gebieden (zoals NPRZ) zijn in overleg met partners verschillende voorstellen gedaan ter aanvulling en verbetering van deze wet. In de komende periode van uitvoering willen we diverse pilots en experimenten opstarten. De complexiteit van de opgave vraagt om flankerend beleid, extra inzet, mogelijkheden en nieuwe coalities. Het NPRZ-gebied is daar in alle opzichten ideaal voor.

Afspraak: We willen in de komende periode van uitvoering diverse pilots en experimenten opstarten om de programmadoelen te verwezenlijken. Voorstellen hiervoor worden nog ontwikkeld. We zullen verslag doen in de voortgangsrapportages.

Kenniswerkplaatsen In Rotterdam zijn diverse kenniswerkplaatsen opgericht. Een KennisWerkPlaats (KWP) bestaat uit wetenschappers van verschillende disciplines en vertegenwoordigers van de gemeente Rotterdam en andere kennisinstellingen. Er zijn momenteel 7 KWP’s: Leefbare wijken, Rotterdams Talent, Urban Big Data, Stedelijke arbeidsmarkt, Erasmus Smart Port, Healthy’R en onderzoeksprogramma Kinderarmoede. Een aantal van deze KWP’s is al betrokken bij de uitvoering van NPRZ monitoren en onderzoeken. Er wordt met de Provincie Zuid-Holland besproken een kenniswerkplaats voor interventies te starten. Daarbij gaat het o.a. om het actief verspreiden van relevante publicaties,

124

↑ Het NPRZ heeft geregeld werkbezoeken van andere steden uit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.

organiseren van expertsessies en debatten over verschillende aanpakken. Ook andere regio’s worden uitgenodigd om te participeren.

Afspraken: Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van de ›  reeds bestaande Rotterdamse infrastructuren van KWP; We bekijken ook mogelijkheden op provinciale ›  schaal of met andere regio’s.

8.3 Middelen en Financiën De omvang van de opgave van NPRZ en daarmee samenhangende benodigde extra inzet en investeringen gaat de draagkracht van regulier beleid van individuele partners te boven. Al bij de start van het programma is onderkend dat het gezien de lange termijn niet mogelijk is om de financiering in een keer te regelen, maar dat dat geen probleem is en ook voordelen heeft, zoals tussentijdse ijking van benodigde middelen. Belangrijk is wel dat alle handtekeningen zijn gezet van partners die daarvoor moeten zorgen. In theorie hoeft er dus geen probleem te zijn. De consequentie is wel dat financiering op verschillende momenten opnieuw geregeld moet worden. Het NPRZ is in 2012 begonnen met relatief kleine investeringen en bijdragen, wat hoort bij de opstart van een dergelijk programma; de extra interventies van de partners in NPRZ zijn gefinancierd met bijdrages vanuit verschillende partijen. De eerste jaren werd de extra lestijd op het PO betaald door Rijk en gemeente (ca. 18 mln per jaar, voor 4 jaar). Daarnaast zijn destijds resterende aan de gemeente toegekende ISV-middelen geheel voor Rotterdam-Zuid ingezet. Toenmalig Minister Spies heeft in 2012 eenmalig 30 miljoen euro voor projecten in het gebied Feijenoord ingezet. Ook zijn in 2015 Rijk en gemeente 87 miljoen euro voor de grondige aanpak van de particuliere voorraad gaan financieren.

Voor de corporaties is door

het Rijk in 2014 een extra korting op de verhuurderheffing in het leven geroepen voor de aanpak van de woningvoorraad in o.a. Rotterdam-Zuid die een extra bedrag van 183 miljoen heeft opgeleverd. BRIDGE is t/m 2019 met ca. 5 miljoen grotendeels gefinancierd met een bijdrage van de Europese Commissie. En tenslotte kende het toenmalige kabinet in 2018 voor de periode 2019-2022, onder voorwaarde van cofinanciering door de gemeente Rotterdam, 130 miljoen toe. Bovenstaande opsomming laat zien dat er voor het programma altijd financiering beschikbaar kon komen, en dat de middelen in de tijd zijn toegenomen. Het begon met ongeveer 20 miljoen per jaar, inmiddels kennen de interventies uitgaven van ca. 85 miljoen per jaar. Naast de formele financiering voor NPRZ-interventies, zijn er nog andere middelen die terecht zijn gekomen in Rotterdam-Zuid. Denk aan middelen woningbouwimpuls (WBI), incidenteel een aantal Europese subsidies. En recent middelen voor de derde oeververbinding, 634 mln. Belangrijk is wel om deze bedragen in perspectief te zetten. Een grove inschatting laat zien dat de partners gezamenlijk ongeveer 4 miljard uitgeven op Zuid. De extra investeringen (van 20 miljoen oplopend tot nu 80 miljoen per jaar) zijn dan relatief bescheiden, maar het is wel een

bedrag dat het verschil maakt. Het geeft partners reden om hun inzet te leveren, vanuit het besef dat het nodig en mogelijk is om het verschil te maken voor inwoners van Zuid. Middelen komende uitvoeringsplanperiode Na de midterm stellen we vast dat de financiële instrumentering voor het programma die de afgelopen jaren is gehanteerd, behouden blijft. Dat betekent dat het co-financieringsprincipe tussen gemeente, Rijk en eventueel andere partners wordt voortgezet en deze partners zicht committeren voor de komende periode van tien jaar met een toets na iedere termijn van het uitvoeringsprogramma (nu vijf jaar). Het commitment aan het NPRZ gaat verder dan de handtekening. Commitment betekent het houden aan de afspraken en de bereidheid nieuwe afspraken te maken om de ambities te verwezenlijken. Financiën zijn hier vanzelfsprekend mee verbonden. In de periode 20192022 stelden Rijk en Gemeente gezamenlijk 260 miljoen euro voor het programma beschikbaar. Daarbinnen was er een bijdrage van de provincie van 4 miljoen. In de periode voor 2018 was er ook financiering van het Rijk, gemeenten, uit de aftrek van de verhuurderheffing en Europese subsidies.

↓ Bloemhof en Hillesluis: wijken met nog steeds een grote opgave.

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 125

2023-2026

2023-2027*

Gemiddeld jaarlijks

Pijler Wonen

300 mln

375 mln

75 mln

Pijler School

228 mln

285 mln

57 mln

Pijler Thuisbasis op Orde

58 mln

72,5 mln

14,5 mln

Pijler Werk

44 mln

55 mln

11 mln

Economische structuurversterking – Cultuur & Campus

6 mln

7,5 mln

1,5 mln

Programmabureau, Onderzoek en Participatie

8 mln

10 mln

2 mln

Totaal

644 mln

805 mln

161 mln

↑ Tabel 11: Financiële opgave voor de periode t/m 2026.

Begrotingsposten (prijspeil december 2022) Personeelskosten (1 directeur, 7 adviseurs, 2 ondersteuning)

1.275.000

Werkbudget (advies, onderzoek, communicatie, participatie)

40.000

Huisvesting + inkopen diensten

150.000

Totaal

1.465.000

↑ Tabel 12.

Voor de vorige Uitvoeringsplanperiode 2019-2022 waren de beoogde extra inspanningen haalbaar, door de afspraken rond de Regio Deal Rotterdam Zuid. Gemeente en Rijk (verantwoordelijk ministers Ollongren (BZK) en Schouten (LNV)) ondertekenden de Regio Deal eind 2018 en investeerden gezamenlijk 260 miljoen in Rotterdam-Zuid. De Regio Deal gaf een impuls aan het NPRZ-programma. De Regio Deal bevat ook relevante afspraken tussen rijk en gemeente met betrekking tot specifieke voor Zuid benodigde aanpassingen van wet- en regelgeving of als proeftuin voor vernieuwende aanpakken, zoals de proeftuin Rotterdam-Zuid Aardgasvrij. De gemeente Rotterdam is verantwoordelijk voor de financiële verantwoording over de Regio Deal aan de gemeenteraad. Over de voortgang (outcome en output) van de activiteiten uit de Regio Deal wordt gerapporteerd via de jaarlijkse NPRZ Voortgangsrapportage. Financiële opgave 2023-2027 De interventies en voorstellen uit dit uitvoeringplan, resulteren in de financiële opgave die optelt tot 644 miljoen voor de periode t/m 2026, uitgaande van de tot op heden gebruikte vierjaarlijkse cyclus (zie tabel 11). Omdat we vanaf dit uitvoeringsplan werken met een periode van vijf jaar, is de totale financiële opgave groter in verband met het jaar 2027.

In de tabel is een extra kolom (*) toegevoegd waarin de totale financiële opgave voor de periode 2023-2027, ervan uitgaande dat de uitgaven per jaar gelijk blijven aan de periode 2023-2026. Dit jaar 2027 is onder voorbehoud van de afspraken die partners maken, en ontwikkelingen zoals gestegen bouwkosten etc.. De beschikbare co-financiering vanuit de gemeente loopt t/m 2026. Voor de periode 2027 e.v. zal er bij een nieuw coalitieakkoord een politiek besluit moeten worden genomen over het beschikbaar stellen van cofinanciering. Bij de opgave, die per pijler/onderdeel is verdeeld (zie tabel 11), wordt uitgegaan van een 50/50 verdeling Rijk-Gemeente. Veel van de voorstellen in dit uitvoeringsplan zijn niet mogelijk zonder financiering. Het Rotterdamse coalitieakkoord heeft de benodigde middelen vrijgemaakt en heeft daarmee een groot commitment afgegeven om het NPRZ de komende jaren ook financieel voort te zetten.

126

Opgeteld met de eerder in de begroting gealloceerde middelen voor het NPRZ, heeft de gemeente voor de komende vier jaar 265 miljoen beschikbaar gesteld. Wel onder de voorwaarde van bereidheid bij het Rijk te zorgen voor cofinanciering. De matching hiervan met Rijksmiddelen is op dit moment nog onduidelijk, dit moet met urgentie worden opgepakt om lopende programma’s niet voortijdig af te hoeven breken. Zo zijn we in gesprek met het Ministerie van OCW over de middelen voor School & Omgeving, om die in te zetten voor de Dagprogrammering. Voor 2023 is de voortzetting dagprogrammering met middelen van het Ministerie van OCW inmiddels toegezegd. Met het ministerie van BZK spreken we over de inzet vanuit het Volkshuisvestingsfonds en hebben we een aanvraag gedaan voor middelen uit de nieuwe tranche Regio Deals. Ook met ministeries zoals VWS en SZW spreken we over het aansluiten van hun beleidswensen met de NPRZ-ambities. Bij het vaststellen van dit uitvoeringsplan is de financiering voor de meeste interventies dus nog niet zeker gesteld. Er is zicht op afspraken voor 2023, in 2023 zullen we afspraken moeten maken over de jaren erna. Het brengt bij medewerkers echter veel onzekerheden mee, wat de uitvoering niet ten goede komt. Desondanks wordt er doorgewerkt en vooruitgekeken.

Hun inzet en die van partnerorganisaties, zowel in de uitvoering als in de lobby is dus een groot compliment waard. Naast de urgente actie op korte termijn, is het van belang om na te denken over de financiële afspraken op de lange termijn. De samenwerking in het NPRZ is gebaat bij een langjarige blik naar voren, en bestuurlijke en financiële rust en zekerheid. Temeer omdat 19 andere gebieden in het land onder de noemer van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid ook naar voorbeeld van het NPRZ willen gaan werken. Voor de komende uitvoeringsperiode is het van belang dat er langjarige financiële afspraken worden gemaakt. De situatie waarbij het NPRZ jaarlijks op zoek moet naar nieuwe middelen, moet voorkomen worden. Naast de middelen voor dit uitvoeringsplan zijn er ook middelen nodig voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van de

Verdeling partnerbijdrage Schoolbesturen

70.000

Corporaties

70.000

Rijk-Veilig (in natura)

125.000

Gemeente (incl. huisvesting/backoffice)

700.000

Rijk-NPLV (t/m 2025)

500.000

Totaal

1.465.000

↑ Tabel 13.

Cultuur&Campus. De middelen voor de planvorming worden opgebracht door de ontwikkelende partijen. Voor de uiteindelijke bouw is apart budget nodig. Bijvoorbeeld van de gemeente, het Rijk, fondsen, enz. Hiervoor wordt een apart intensief traject gevolgd wat buiten de reikwijdte van dit uitvoeringsplan valt.

diensten(backoffice) en de huisvesting worden door de gemeente gedragen. De gemaakte kosten passen tot op heden in het door het NPRZ-bestuur vastgestelde budget.

Financiën programmaorganisatie

Afspraak: In 2023 worden afspraken gemaakt tussen de NPRZ-partners over de invulling van het financieel commitment voor in ieder geval de periode van het uitvoeringsplan, het liefst nog langer.

De partners dragen samen de personeelskosten en de kosten van het werkbudget van het programmabureau. Naast de gemeente dragen de partners evenredig bij. De scholen en de corporaties dragen hun partnerbijdrage financieel, het Rijk (incl. veilig) door inzet van 3 parttime beleidsadviseurs, allen gestationeerd op het programmabureau. Het Rijk draagt (in het kader van het NPLV) vanaf 2023 drie jaar jaarlijks voor 500.000 euro bij aan de kosten van het programmabureau. Van cultuur, zorgwerkgevers en bedrijfsleven wordt om diverse redenen geen bureaubijdrage gevraagd. De kosten voor de inkoop van

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 127

8.4 Partners NPRZ Partners onderwijs

Partners zorg

› Albeda College › Stichting voor Islamitisch Voortgezet Onderwijs in

› › › › › ›

Rotterdam (SIVOR) › Stichting Islamitisch Primair Onderwijs Rijnmond

(SIPOR) › De Passie Evangelische School › Erasmus Universiteit Rotterdam › Hogeschool Rotterdam › InHolland › Lentiz Life College › Portus Scholengroep › LMC Voortgezet onderwijs › Protestants-Christelijk Basis en Orthopedagogisch

Onderwijs (PCBO) › ROC Zadkine › Rotterdam Vakmanstad › Rotterdamse Vereniging voor Katholiek Onderwijs

Aafje Antes Leliegroep Erasmus Medisch Centrum Maasstad Ziekenhuis deRotterdamseZorg

Partners wonen › › › › › › ›

Havensteder Hef Wonen Woonbron Woonstad Rotterdam Atta Makelaars Schildtvoorde NVM makelaardij Zuidstad Makelaars

(RVKO) › Scheepvaart en Transport College (STC) › Stichting BOOR › Stichting Horizon › Thomas More Hogeschool › Vereniging voor Christelijk Voortgezet Onderwijs ›

(CVO - Calvijn) Wartburg College

Partners werk › › › › › › › › › › › › ›

Bouwend Nederland Deltalinqs Food Innovation Acadamy (bedrijven) Installatiewerk Zuid-Holland Metalent Ministerie van Defensie MKB Rotterdam RET Kinderopvang Rotterdam (branche) Sectorinstituut Logistiek en Transport Stadsbeheer gemeente SPG Infra UWV Werkbedrijf Rijnmond Rotterdam

128

Partners overheid › Gemeente Rotterdam › Ministerie van Binnenlandse Zaken en › › › › › › › › ›

Koninkrijkrelaties Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ministerie Justitie en Veiligheid Openbaar Ministerie Rotterdam Provincie Zuid-Holland Politie Rotterdam Reclassering Nederland Belastingdienst

Overig ›

Like je wijk

NPRZ Uitvoeringsplan 2023-2027 | 129

130