[23bb001284] Presentatie technische sessie Energiesysteem tbv cie MHEK 220223

Technische Sessie Energiesysteem

Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Inhoud. 1.

Introductie en voorstellen van sprekers

2.

Het (Rotterdamse) energiesysteem in een

notendop 3.

Regionale Energie Strategie (RES)

4. Wind op land in Rotterdam

5.

Zon

6.

Capaciteit elektriciteitsnetwerk

7.

Warmte

8.

Kernenergie

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Introductie • • • • • • • •

Wouter Lensselink – Adviseur Energiesysteem Annelieke Vis – Strategisch Adviseur Warmte Jeroen Boudestijn – Adviseur Windenergie Michel Simons – Projectleider Windenergie Stefan Olsthoorn – Programmamanager Energiesysteem Amy van Groot Battavé – Adviseur Elektriciteitssysteem Lennaert Zinkhaan – Opgavemanager Schone Energie Anton van de Craats – Afdelingshoofd Duurzaamheid

Afdeling Duurzaamheid, cluster Stadsontwikkeling

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

The bigger picture

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Het (Rotterdamse) Energiesysteem

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Het Rotterdamse energiesysteem bestaat niet?

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Het Rotterdamse energiesysteem bestaat niet? • Het elektriciteitssysteem en gassysteem zijn verbonden met alle landen om ons heen en reikt tot Afrika en Azië • Het brandstoffensysteem is een wereldmarkt • Warmte is een lokaal systeem, maar afhankelijk van andere systemen (elektriciteit, gas, restwarmte, afval) • Energie wordt zowel nationaal, Europees als intercontinentaal verhandeld • Handel kan vaak plaatsvinden op verschillende tijdschalen (van jaren vooruit tot realtime voor elektriciteit) • Maar er zijn wel lokale uitdagingen, die we hier moeten oplossen

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Stakeholders in het energiesysteem • • • • • •

Energieproducenten Energieleveranciers Netbeheerders Projectontwikkelaars Afnemers Mede-overheden

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Het energiesysteem is complex (voorbeeld elektriciteitssysteem) Opwek (markt)

Transport & Distributie

Zon

Midden & laagspanning (Stedin)

Wind Aanlanding WoZ

Hoogspanning (TenneT)

Thermische centrales • • • • • •

Gas Kolen Kernenergie Biomassa Afvalverbranding Etc.

Interconnectie (verbinding Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023. buitenland)

Opslag & flex (markt) Vraagrespons • Energiehubs / gemeenschappen • Aggregatie

Opslag • Batterijen • Power2X • Aggregatie

Gebruik Warmte • • • •

Bewoners Bedrijven (kantoren & industrie) Maatschappelijke Gebouwen Energiebesparing (isolatie)

Mobiliteit • • • •

Zero-emissie mobiliteit Zero-emissie logistiek Openbaar vervoer Walstroom

Industrie • Elektrificatie • Waterstof • Energiebesparing

Overig • Tijdelijke energievoorziening • Licht (LED-transitie) • Zorg

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Elektriciteitssysteem - bronnenmix

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Duurzame elektriciteit: opwek en verbruik in dag

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Meer vraag naar flexibiliteit in het elektriciteitssysteem • Vraagrespons – vraag aanpassen aan aanbod via de markt • Energieopslag – tijdelijk opslaan om later te kunnen gebruiken • Conversie – elektriciteit omzetten naar warmte, waterstof of andere duurzame gassen • CO2-vrij regelbaar vermogen – centrales op duurzame bronnen die snel meer of minder elektriciteit kunnen produceren

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

De rol van de gemeente verschilt per energievorm • Warmte: sterke regierol voor de uitrol van de warmtetransitie, keuze voor beste alternatief voor aardgas, ontwikkeling lokaal beleid, vergunningverlener • Elektriciteit: aanjager realisatie duurzame opwek in gemeente, aandeelhouder Stedin, ontwikkeling lokaal beleid en vergunningverlener • Gas: aandeelhouder Stedin, ontwikkeling lokaal beleid en vergunningverlener • Brandstoffen: vergunningverlener en facilitator van projecten voor duurzame brandstoffen in Rotterdam

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Publieke waarden van het energiesysteem • Resilient • Veilig • Betrouwbaar

• Innovatief • Digitaal • Slim Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

• Rechtvaardig

Leverings -zeker

Betaalbaar

Adaptief

Duurzaam •Circulair •Klimaatneutraal •Efficiënt •Hoge kwaliteit leefomgeving

Veel samenwerking nodig om energietransitie mogelijk te maken • Industrie •

• •

Cluster Energie Strategie Rotterdam-Moerdijk (CES) Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) Meerjarenprogramma Investeringen Energie en Klimaat (MIEK)

• Regionaal •

•

Regionale Energie Strategie (RES) Provinciaal Meerjarenprogramma Investeringen Energie en Klimaat (pMIEK)

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Regionale Energie Strategie (RES)

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

2. Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag Oorsprong en opdracht RES •

•

•

In het Nationale klimaatakkoord uit 2019, met het hoofddoel om 49% broeikasgas reductie in 2030 te realiseren, is afgesproken dat er voor heel Nederland 30 regionale energiestrategieën worden opgesteld. In de RES werken gemeenten en provincies samen met partners en waar mogelijk bewoners. Dit doen zij voor de realisatie van opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur. Twee minimale vereisten aan de RES'en 1. Productie van duurzame elektriciteit (zon en wind) 2. Regionale Structuur Warmte (RSW)

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

2. Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag Organisatie van de RES Rotterdam-Den Haag •

• •

Samenwerking bestaat uit 21 gemeenten, 4 waterschappen, de provincie Zuid-Holland, de netbeheerder en stakeholders. Rotterdam neemt met wethouder Zeegers deel aan het Bestuurlijk Netwerk Energie (BNE) en de Stuurgroep. Rotterdam neemt ambtelijk deel aan het Opdrachtgeversteam en het Ambtelijk Netwerk Energie (ANE).

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

2. Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag

de regio

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

2. Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag RES 1.0 •

•

• • • •

In de periode van februari 2018 tot juli 2021 is er gewerkt aan de RES 1.0 Rotterdam-Den Haag. De RES 1.0 is in april 2021 vastgesteld door de Rotterdamse gemeenteraad. Via dat besluit heeft Rotterdam zich gecommitteerd aan het uitvoeren van de ambities in de RES 1.0. Rotterdam heeft zich in de RES 1.0 gecommitteerd aan de realisatie van duurzame opwek op het Rotterdams grondgebied (inclusief het haven industrieel cluster) in 2030: • 350 MW wind (conform stadsregioconvenant (50MW) en havenconvenant (300MW)) • 750 MWpiek zon in 2030 Iedere gemeente is verantwoordelijk voor haar bijdrage aan de RES. De doelstellingen voor opwekking uit wind en zon zijn ook opgenomen in de Rotterdamse omgevingsvisie Daarnaast is in de RES 1.0 afgesproken om nieuwe locaties voor extra zon en wind te onderzoeken (additionele zoekgebieden) Geen kwantitatieve Warmte doelstelling in RES 1.0 • Verkleinen van de warmtevraag • Optimaal gebruik maken van duurzame warmte in de regio

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

2. Regionale Energie Strategie (RES) Rotterdam-Den Haag Sinds de vaststelling van de RES 1.0 •

RES 2.0 wordt RES Voortgangsdocument en RES Herijking • • •

•

Inmiddels is bekend dat de RES 2.0 soms plan-MER plichtig is onder de aanstaande nieuwe Omgevingswet Geen deadline voor RES Herijking (2.0). De RES Herijking heeft geen vaste ritmiek omdat het om regionaal maatwerk gaat. RES Voortgangsdocument deadline 1 juli 2023. Dit rapporteert over de in de RES 1.0 gestelde ambities. • Dit document heeft geen kaderstellend karakter en is daarom niet plan-MERplichtig. RES Voortgangsdocument wordt elke 2 jaar herhaald. • Alle 30 Energieregio's in Nederland doen dit. Hieruit moet blijken of we op koers liggen om de 35 TWh, zoals gesteld in het Klimaatakkoord, zal worden bereikt.

Uitvoeren van de RES 1.0 • •

Eigen uitvoering gemeenten van ambities en plannen die bijdragen aan de RES 1.0 • Voor Rotterdam betekent dit uitvoeren programma's zon en wind en opgave warmte Gezamenlijk onderzoek, zoals: • Sleutelprogramma 5: optimale benutting en uitbreiding van de capaciteit van bestaande warmtetransportleidingen • Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER) A15-A38 (zonneopwek op en langs infrastructuur)

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Windenergie op land in Rotterdam

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Afsprakenstelsel

Consultatie / zienswijzen

* *totale opgave stadsregionaal windconvenant = 150 MW verdeeld over 15 gemeenten

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

MW = vermogen MWh / TWh = productie

Afsprakenstelsel - zoekgebieden VRM windlocaties regio R'dam (Rotterdam: 5 x)

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

RES 1.0 - zoekgebieden (Rotterdam: 1x)

Stand van zaken Nu: ca. 200 MW opgesteld vermogen in de haven + 2023: Windpark Tweede Maasvlakte, 116 MW Saneringen (nuance)

* *totale opgave stadsregionaal windconvenant = 150 MW verdeeld over 15 gemeenten

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Stadsregionaal windconvenant: o o o o o o

Gezamenlijke opgave 150 MW Solidariteit, maar ook elkaar aanspreken Ambtelijk en bestuurlijk platform Kennisdeling Resultaatverplichting (ruimtelijke plannen) Inspanningsverplichting (draagvlak, participatie)

Proces maatwerk Participatie: proces en financieel

Activiteitenbesluit (buitenwerking gesteld n.a.v. uitspraak RvS), o.a.: - geluid - slagschaduw - externe veiligheid

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Maar ook: - luchtvaart, radar, ecologie, landschap, water etc.

Zon

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Afsprakenstelsel

RES regio Rotterdam – Den Haag 1.0 - Zon naar draagkracht van het landschap op daken langs infra stadsranden

Nationaal Klimaatakkoord 2019 49% reductie CO2 2030

“we hebben afgesproken om in 2030 40% van de geschikte daken en parkeerplaatsen te benutten voor zon”

Rotterdamse Zonneladder – Leidraad Zonne-energie 2021 Rijk /NPRES

2019

35 TWh (zon en wind) 2030

Regio Rotterdam – Den Haag 2021

RES 1.0 2,8-3,2 TWh (zon en wind) 2030

2021 2030

Rotterdam

Rotterdam

750 MWp Zonne-energie 2030

3,2 km2 zonnepanelen 2026

(ca. 3,4 km2)

(ca. 710 MWp)

*

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Zon en het energiesysteem - Aanbod weersafhankelijk

- Aanbod piekuren matchen met gebruik/ afname (gedrag)

- Opslag steeds belangrijker

- Lokaal gebruik (directe afname) helpt gebruiker (minder afhankelijk) en het net (minder belast)

- Techniek, kosten en baten in ontwikkeling

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Capaciteit elektriciteitsnet

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Congestie betekent een tekort aan transportcapaciteit in het elektriciteitsnet voor opwek en/of afname De netbeheerder meldt congestie in een (deel)net zodra de optelsom van de gecontracteerde transportcapaciteit van elk van de aangeslotenen groter is dan de fysieke transportcapaciteit van het net Huidige congestiekaarten Nederland* 4 niveaus Transparant: (nog geen transportschaarste Geel: transportschaarste dreigt (aangepast offerteregime) Oranje: vooraankondiging structurele congestie Rood: structurele congestie

Invoeding

Afname

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

*Situatie per 22-12-2022

Congestiemelding in de Rotterdamse Haven op 17 november ‘22 is de 1e congestievooraankondiging (afname) in Gemeente Rotterdam Situatie TenneT heeft onvoldoende capaciteit beschikbaar om aan vraag in Stedin netten te voldoen. Tennet voorzag deze groei op haar hoogspanningsstation pas voor de periode 2025 - 2030. In Gemeente Rotterdam zijn de volgende regio’s aangemerkt: • Hoek van Holland • Rozenburg • Hoogvliet • Pernis • Europoort • Botlek Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Capaciteitskaart Rotterdam

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Congestie op verschillende niveaus • Hoogspanning (Rotterdam) • Middenspanning • Laagspanning

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Tracés hoogspanning middenspanning

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Tracés hoogspanning middenspanning Station Oudeland

Station Boomgaardhoek

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Oorzaak: Versnelde groei in netcapaciteitsbehoefte is medeontstaan door de gascrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne

Geopolitieke spanningen en langdurig hoge gasprijzen halen investeringen om te elektrificeren naar voren, die niet eerder aangekondigd waren in CES plannen en Data Safe House (waar netbeheerders plannen ophalen van aangesloten bedrijven)

• • •

2. Verduurzaming en groei elektriciteitsverbruik industrie

1. Investeringen naar voren gehaald door hoge gasprijzen

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Elektrische boilers Waterstofproductie Elektrificatie van overige industriële processen

3. ‘Handdoekje leggen’

Bedrijven zien congestieproblematiek aankomen en vragen alvast capaciteit aan die ze pas later gaan gebruiken (schijncongestie). Zo zitten er in de Rotterdamse Haven aanvragen tussen die pas voor 2030 op de planning stonden

Wat betekent deze vooraankondiging congestie (code oranje) voor het gebied in onze gemeente? Netbeheerders kunnen voorlopig geen grootverbruikersaansluiting (>3x80A) meer aanbieden of bestaande aansluitingen verzwaren. Aanvragen kunnen wel ingediend worden, maar komen op de wachtlijst. Zodra er capaciteit beschikbaar komt worden deze aanvragen op volgorde van binnenkomst behandeld. Bedrijven (MKB en industrie) kunnen lastiger verduurzamen en groeien

Woningbouw: kleinschalig wel, maar hoogbouw lastig

Walstroom en snelladen (indien nog niet aangevraagd) zal vertraging oplopen

Duurzame opwek kan doorgaan

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

TennetT en Stedin starten een congestiemanagement-onderzoek, maar voor lange termijn moet het net uitgebreid en ‘verslimd’ worden 1

Congestiemanagement-onderzoek (resultaten zomer 2023) • Kunnen bedrijven (tegen financiële vergoeding) hun vraag naar elektriciteit (tijdelijk) aanpassen om meer ruimte te creëren in het net zodat meer partijen aangesloten kunnen worden?

• In Brabant en Limburg heeft dit een aanzienlijke hoeveelheid extra capaciteit opgeleverd

2

3. Technische oplossingen ‘achter de meter’

1. Congestiemanagement onderzoek

Structurele uitbreiding van de capaciteit (gefaseerd 20272029) • Nieuwe transformatoren binnen en buiten Rotterdam (o.a. Maasvlakte en Europoort) • Uitbreiding bestaande hoogspanningsstations

3

Bestaande net slimmer benutten

Korte termijn

Lange termijn

2. Uitbreiding bestaande HSstations en nieuwe transformatoren

Technische oplossingen ‘achter de meter’ • Energy Hubs: eigen productie realiseren en zoveel mogelijk lokaal verbruiken, mogelijk incl. opslag • Elektriciteitsvraag verschuiven in de tijd ( peakshaving)

Capaciteit uitbreiden Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Meer congestieproblematiek is niet uit te sluiten Congestieproblematiek zal, als gevolg van de energietransitie en verstedelijking, toenemen omdat… Bestaande capaciteit van het elektriciteitsnet niet is ingericht op snelle groei in elektrificatie

Gebruik en opwek steeds onvoorspelbaarder zijn geworden door o.a. elektrisch vervoer en decentrale opwek

Ruimte voor infra in de onder- en bovengrond schaarser wordt doordat ruimte ook voor andere doeleinden (bijv. vergroening van de stad) nodig is

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Met mogelijk nadelige effecten in verschillende sectoren

Handelingsperspectief verschillende stakeholders Wat kunnen de verschillende stakeholders doen?

Tennet & Stedin (netbeheer)

Gemeente Gemeente Rotterdam Rotterdam

-

-

Tijdig delen van ontwikkelingsplannen Vergunningsproces versnellen Voorkomen van ‘onnodige’ elektrificatie Vraag en aanbod in de ruimte bij elkaar brengen

ACM (toezichthouder)

-

Codebesluit congestiemanagement

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Rijksoverheid

- Congestiemanagement onderzoek - Netuitbreidingen - Slimme oplossingen aanjagen

-

De markt

-

Gascentrales Extra opwek op eigen terrein in het havengebied

Landelijk Actieprogramma Netcongestie Nieuwe Energiewet

We moeten slimmer omgaan met bestaande infrastructuur om (on)verwachte netcongestie zo veel mogelijk te voorkomen Het Actieteam Netcapaciteit is door 14 partijen opgericht om gezamenlijk het elektriciteitssysteem te versterken, verslimmen en realisatie te versnellen en zetten hierbij in op 4 simultaan te bewandelen paden

A

Versterken en sneller realiseren van de benodigde netverzwaringen

B

Samen slimme oplossingen realiseren om het net beter te benutten

C

Tijdelijk prioriteren en keuzes maken ‘hoe om te gaan met schaarste’

D

Programmeren en bouwen aan een integraal energiesysteem ‘30/’50

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Deze acties zorgen er niet alleen voor dat de energietransitie kan doorgaan maar zorgen ook voor doelgerichtere investeringen voor netbeheerders, meer regie op ruimtelijke ordening en nieuwe business modellen.

Het Landelijk Actieteam Netcongestie is opgericht om netcongestie aan te pakken en bevat ook acties voor gemeenten 1. Sneller realiseren van netuitbreidingen

• •

Parallel werken aan netuitbreidingen (o.a. actief grondbeleid) Onderzoek hoe bij ruimtelijke inpassing transportschaarste meegewogen kan worden

2. Sturen op betere benutting van het net

•

NBNL i.s.m. VNG gaat first permit first service principe onderzoeken

• 3. Vergroten flexibele capaciteit •

Provincies en gemeenten moeten de ontwikkelingen van Energy Hubs aanjagen en ondersteunen Provincies en gemeenten (i.s.m. EZK/Rijk) moeten onderzoeken • •

waar normering een rol kan spelen in het aanjagen van flexibiliteit en hoe en op welke wijze afspraken over flex opgenomen kunnen worden in o.a. CES, (p)Miek

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Warmte

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Het warmtesysteem Opwek (markt) Restwarmte Geothermie

Transport & Distributie Warmte transport leidingen

Opslag & flex (markt)

Distributi eleiding

Aquathermie

Gebruik

Vraagrespons

Warmte

• Piekvoorzieni ng • Back-up voorziening

• Energiebesparing • Bewoners • Bedrijven (kantoren & industrie) • Maatschappelijke Gebouwen

Opslag

Industrie

Lokale restwarmte Elektrisch: -

• Power2heat • Warmteopslag verschillende schaalniveaus • WarmteKoude opslag

Warmtepomp

Aardgas (internationaal)

Gasnet leverancier

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

• • • •

Elektrificatie Waterstof Uitwisseling restwarmte Energiebesparing

Opgave voor Rotterdam • Betaalbare duurzame warmte voor de Rotterdammer • Raadsakkoord Energietransitie: in 2050 moeten alle woningen en gebouwen CO2-neutraal zijn

• In 2050 mag er geen aardgas meer worden gebruikt voor het verwarmen van gebouwen en tapwater, voor die tijd nog 255.000 aardgasaansluitingen vervangen • Doelstellingen van het kabinet: 55% CO2 reductie in 2030 met een overshoot tot 60% reductie ten opzichte van 1990. • Dit doen we in Rotterdam door: beperken van energiegebruik en aansluiten op duurzame alternatieven 7

Duurzame warmte In 2050 een klimaatneutraal Rotterdam. Voor verwarming van gebouwen in de stad wordt nu voornamelijk aardgas gebruikt, 20% is aangesloten op het stadswarmtenet. In de toekomst is voor alle gebouwen duurzame ruimteverwarming en tapwater nodig. Hiervoor zijn verschillende opties: -

Warmtenet met duurzame bronnen (verwacht overschot, lokale bron) All electric (netwerkverzwaring, schaarste in piek en benodigde ruimte voor inpassing individuele oplossing) Biogas (schaarste en efficiëntere inzet mogelijk) Waterstof (schaarste en efficiëntere inzet mogelijk)

Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Verduurzaming Rotterdamse warmtevraag Voor een groot deel van Rotterdam is een collectieve warmteoplossing het alternatief met de laagst maatschappelijke kosten

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Momenteel wordt de WATkaart verder ontwikkeld. Hierbij wordt ook het toekomstige optimale warmtesysteem en de koudevraag uitgewerkt

Uitbreiden warmtesysteem Uitbreiding van het duurzame warmtesysteem vraagt om: 1. Warmtevraag reduceren; o.a. isolatie 2. Uitbreiding duurzame warmtebronnen 3. Uitbreiding van transport- en distributienetten 4. Ontwikkeling warmte-opslag

Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Warmtevraag reduceren De totale warmtevraag zal in de toekomst minder worden door besparing Belang energiebesparing: - Grip op energielasten, minder energieverbruik is minder kosten - Mogelijkheid om lokale bronnen in warmtesysteem in te passen wanneer temperatuur verlaagd kan worden Ontwikkelingen isolatie - Europese regelgeving: verbod op verhuur woningen met label E, F,G (ingang 2030) - Nationaal isolatieprogramma in 2030 -2,5 mln geïsoleerd Momenteel wordt de WAT-kaart verder ontwikkeld, en deze grafiek verder uitgewerkt.

-

1 miljoen verhuurders moeten naar standaard isoleren Vve en eigenaren de suggestie om te isoleren met 1 of meerdere maatregelen

-

Vertaling naar Rotterdam moet 1/3 van totale voorraad voor 2030 aangepakt worden

-

Vanuit KAR wordt hier invulling aan gegeven met gebiedsgerichte aanpak en faciliteren van individuele aanpak

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Uitbreiden duurzame warmtebronnen Huidige bron is voornamelijk restwarmte, in de toekomst lokale bronnen toevoegen aan bronnenmix voor warmtenet. We sturen, daar waar mogelijk, op de meest haalbare, duurzame en betaalbare bronnen. Voornaamste (toekomstige) Rotterdamse bronnen; • restwarmte uit de haven • geothermie • aquathermie • stedelijke restwarmte

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Uitbreiden Transport- en distributienetten

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Op weg naar het systeem van de toekomst Uitdagingen: - Groot deel van de stad moet over naar een duurzame warmtevoorziening, dit vraagt om ruimte en inpassing in de buitenruimte waar integrale oplossingen met andere opgaven een uitkomst bieden, - Ook in veel gebouwen moeten aanpassingen gedaan worden, zowel isolatie als aanpassing van afgiftesysteem, - De transitie is een grote opgave. Om in 2050 aardgasvrij te zijn, moeten we ~9000 aansluitingen per jaar aardgasvrij maken. Elk jaar dat we dat niet halen, betekent een grotere opgave in de toekomst. - Er zijn nog onvoldoende middelen vanuit het Rijk om onze inwoners een betaalbaar aanbod te doen. Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

5. Warmte – Ontwikkeling warmteprijs

Nu – Warmtetarief gekoppeld aan gasprijs Om te voorkomen dat een consument teveel betaalt voor warmte, stelt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) ieder jaar de maximale warmtetarieven vast die warmteleveranciers in rekening mogen brengen. Om het maximale warmtetarief te bepalen, kijkt de ACM naar de gemiddelde gasprijs van het jaar ervoor . Zo betaalt de gebruiker van warmte niet meer dan de gebruiker van gas.

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Toekomst – Kostengebaseerd warmtetarief De warmtetarieven worden losgekoppeld van de gasprijs. In plaats daarvan wordt het warmtetarief gebaseerd op de onderliggende kosten van warmte. Dat biedt consumenten de zekerheid dat ze niet meer betalen voor warmte, dan de kosten die het warmtebedrijf maakt inclusief een redelijk rendement. De ACM krijgt de bevoegdheid om de tarieven vast te stellen. Hiervoor zijn veel gegevens nodig over de kosten van warmtebedrijven. De ACM verzamelt deze gegevens voordat de tarieven op deze manier vastgesteld kunnen worden.

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Ontwikkeling van de tarieven afgelopen jaren

-

-

In 2021 begon de gasprijs al te stijgen. Door de koppeling met de gasprijs is het warmtetarief in 2022 en 2023 ook flink gestegen Warmtebedrijven hebben ook hogere kosten omdat nog veel gekoppeld of geïndexeerd is met de gas(/olie) prijs Als de kosten van warmte minder zijn gestegen dan de kosten van gas, dan kan een warmteleverancier een hoger rendement maken in de huidige situatie. Elke twee jaar maakt de ACM een Rendementsmonitor. Als blijkt dat een warmtebedrijf teveel winst maakt, mag de ACM ingrijpen. Er zijn alleen nog geen boekhoudkundige regels voor warmte waardoor toezicht nog niet goed mogelijk is. Veel warmtebedrijven hebben in 2022 en 2023 een lager tarief in rekening gebracht dan ze maximaal mochten. Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Kernenergie

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

6. Kernenergie Recente historie Kernenergie mbt Rotterdam • •

Het Rijk kondigt in regeerakkoord aan benodigde stappen te nemen voor de bouw van twee kerncentrales, december 2021 Coalitieakkoord Eén Stad, juni 2022:

“Als het Rijk bij Rotterdam aanklopt over een kerncentrale in de haven, gaan we daarover met het Rijk in gesprek omdat onderzoek van alternatieve energiebronnen hoort bij de energietransitie.” • • •

Publicatie scenariostudie kernenergie iov Ministerie EZK, september 2022 Kamerbrief van minister Jetten over de nadere uitwerking van de afspraken uit het coalitieakkoord ogv kernenergie, 9 december 2022. Brief wethouder Zeegers met reactie Kamerbrief inzake ontwikkelingen kernenergie

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

6. Kernenergie Kamerbrief van minister Jetten, 9 december 2022. • • • •

Kabinet heeft besloten om in te zetten op de voorbereiding van twee kerncentrales, waarbij de locatie Borssele de voorkeur heeft. Realisatie rond 2035 Twee nieuwe generatie III+ kerncentrales met ieder een vermogen van 1000 tot 1650 MW op één locatie. "Voor de m.e.r. wordt Maasvlakte I in ieder geval beschouwd als redelijk alternatief."

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

6. Kernenergie Wat betekent de aankondiging van het Rijk voor Rotterdam? • • • •

• •

Voorafgaande van een definitief locatiebesluit wordt er een m.e.r. uitgevoerd In de m.e.r. moeten de locatie Borssele en Eerste Maasvlakte gelijkwaardig worden onderzocht Gemeente Rotterdam zal bijdragen aan het onderzoek in het kader van het m.e.r. Naast het onderzoek in het kader van de m.e.r. zal er een participatietraject worden opgezet onder coördinatie van het Rijk in Borssele als in de omgeving van de Eerste Maasvlakte, ook hier zal Rotterdam aan bijdragen. 2022-2024 is de eerste fase Voorbereiding besluitvorming. Hier maakt de uit te voeren m.e.r. onderdeel van uit. Het participatieplan zal in de eerste helft van dit jaar worden opgesteld.

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.

Bedankt voor uw aandacht. Stefan Olsthoorn. Programmamanager Energiesysteem. S.Olsthoorn@Rotterdam.nl

Bijlagen

MIEK-projecten in onze regio 4. Verzwaring Elektriciteitsnet Rotterdam-Moerdijk 6. Netten op zee 7. Landelijke waterstofinfrastructuur 8. Import doorvoer waterstof Rotterdam-Moerdijk 10. Delta Corridor 11. H-vision Rotterdam 12. Carbon Connect Delta 13. Porthos 14. Aramis

Technische Sessie Energiesysteem | Commissie MHEK | 22 Februari 2023.