[23bb000870] Investeringsbeleid Rotterdam, september 2021 tbv Technische sessie COR 090223

Investeringsbeleid Rotterdam

1

Inleiding.

3.1

2

Reguliere investeringsruimte.

Investeringsruimte voor vervanging, renovatie en restauratie.

Van incidentele naar structurele dekking.

3

Drie investeringsruimten, één beleid.

September 2021

3.2

4

Rotterdamse Investeringsmotor.

3.3

Bijzondere investeringsruimte.

01. Inleiding.

Rotterdam groeit. Naar verwachting telt de stad in 2035 zo’n 694.000 inwoners, ruim 40.000 meer dan in 2018 (Bevolkingsprognose Rotterdam 2018-2035, Gemeente Rotterdam, 30 oktober 2018). Inwoners die we willen laten genieten van alles wat onze stad te bieden heeft: wonen, werken, recreëren.

Uitdagingen Om dat waar te maken, staan we als stad voor grote uitdagingen. Want meer inwoners betekent meer huizen, scholen, maatschappelijke ondersteuning, zorg en toenemende druk op het verkeer. Daarbij staan we voor grote veranderopgaven. Zo komen er nieuwe technologieën beschikbaar, willen we in 2050 een klimaatneutrale stad zijn en krijgen we te maken met grootschalige renovatiewerkzaamheden omdat de stad veroudert en van veel naoorlogse bouwwerken het einde van de levensduur in zicht is.

Investeringsbeleid Rotterdam

Investeren noodzakelijk Investeringen zijn dan ook noodzakelijk om Rotterdam toekomstbestendig te maken. Omdat het investerend vermogen van de stad beperkt is en oude dekkingsbronnen uitgeput raken, is het investeringsbeleid herzien. Dit nieuwe investeringsbeleid beschrijft hoe de gemeente zorgt voor een structurele investeringsruimte, zodat zij investeringen kan doen die de stad en haar inwoners verdienen. Nu en in de toekomst.

Oude dekkingsbron IFR In 1999 is het Investeringsfonds Rotterdam opgericht. Het IFR kwam voort uit de verkoop van verschillende deelnemingen in het Elektriciteitsbedrijf Rotterdam, het Bouwfonds en later het Afvalverwerkingsbedrijf Rotterdam. Het IFR diende als dekkingsbron voor de kapitaallasten van investeringen. Deze werden gedekt met rentebaten over de hoofdsom van het IFR. Het IFR was volledig belegd met projecten. Een eventuele afroming van het IFR betekende dat de budgettaire dekking voor deze projecten wegviel. Ook de lage rentestand vergrootte de uitdaging om de kapitaallasten in de toekomst te kunnen blijven dekken uit de rentebaten. Aangezien zowel de hoofdsom als de rente daalde, nam de druk op het IFR toe en dus is in 2020 tot een nieuw investeringsbeleid besloten.

September 2021

2

02. Van incidentele naar structurele dekking.

Financieel rendabele investeringen

Financieel onrendabele investeringen

Ongeveer de helft van de gemeentelijke investeringen is financieel rendabel. Inkomsten of besparingen compenseren de investeringslasten van financieel rendabele investeringen.

De andere helft van de investeringen is niet financieel rendabel. De kosten die financieel onrendabele projecten met zich meebrengen, moet de gemeente kunnen opvangen. Vaak zijn deze lasten structureel. Voor de dekking van structurele lasten leunde de gemeente echter in belangrijke mate op incidentele inkomsten. De afhankelijkheid van incidentele inkomsten maakte de omvang van het investerend vermogen onzeker.

Inkomsten Bijvoorbeeld: rioolheffingen, die vervanging van het riool dekken.

Besparingen

Financieel onrendabele investeringen

Bijvoorbeeld: vervanging houten brug door stalen brug, zodat de onderhoudslasten dalen.

Bijvoorbeeld: herinrichting van de Coolsingel, investeringen in speeltuinen, parken en musea.

Investeringsbeleid Rotterdam

Incidentele inkomsten Bijvoorbeeld: inkomsten door de verkoop van bezittingen of de vrijval van budgetten wegens het niet of vertraagd uitvoeren van eerdere investeringsbeslissingen.

Transparantie en structurele dekking Dat kon beter. Om financieel onrendabele investeringen te kunnen doen, moet de gemeente structureel zorgen voor voldoende eigen investerend vermogen. En omdat de beschikbare dekkingsmiddelen schaars zijn, moet de gemeente het eigen vermogen weloverwogen inzetten en daar open over communiceren. Daarom is dit nieuwe investeringsbeleid ontwikkeld. Een beleid dat gericht is op transparantie en structurele dekking van investeringen, waarmee we de zekerheid van het investerend vermogen vergroten.

September 2021

3

03. Drie investeringsruimten, één beleid.

Eigen investerend vermogen

Extern investerend vermogen

Bijzondere investeringsruimte Extra investeringsruimte voor nieuwe investeringen wegens verkoop bezit.

Reguliere investeringsruimte Investeringsruimte voor nieuwe investeringen. Het nieuwe investeringsbeleid voor financieel onrendabele investeringen gaat uit van drie investeringsruimten. Elke investering die de stad doet, valt onder een van deze categorieën, die elk een eigen dekking kennen. Door investeringen te scheiden naar de functie ontstaat transparantie. Dat maakt investeringslasten inzichtelijker.

Basis op orde Investeringsruimte voor vervanging, renovatie en restauratie van huidig bezit.

1. Investeringsruimte voor vervanging, renovatie en restauratie 2. Reguliere investeringstuimte 3. Bijzondere investeringsruimte

Het eigen vermogen als hefboom Bij het doen van investeringen werkt Rotterdam samen met externe partijen. Zoals inwoners, ondernemers, woningcorporaties, waterschappen, de provincie Zuid-Holland, de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, het Rijk, de Europese Unie en andere partijen. Daarbij geldt: hoe meer investerend vermogen van andere partijen wordt aangetrokken, hoe beter dat is voor Rotterdam en voor de Rotterdammers. Het eigen investerend vermogen van de gemeente werkt daarbij als hefboom voor het aantrekken van extern investerend vermogen.

Investeringsbeleid Rotterdam

Investeringen beoordelen Welke investering de gemeente ook doet, deze moet altijd weloverwogen en transparant genomen worden en aan bepaalde eisen voldoen. Investeringsvoorstellen worden daarom eerst getoetst aan het door de raad vastgestelde beoordelings- en afwegingskader Investeringen.

September 2021

4

3.1. Investeringsruimte voor vervanging, renovatie en restauratie.

Rotterdam veroudert. Om de stad leefbaar en aantrekkelijk te houden, moet de gemeente veel van de objecten die ze in bezit heeft vervangen, renoveren of restaureren. Veel objecten zijn gebouwd in de wederopbouwperiode na de oorlog; grote delen van de stad zijn komende jaren aan vervanging toe.

Objecten Het gaat enerzijds om al het vastgoed in de stad (denk aan scholen en musea), anderzijds om de hele fysieke buitenruimte (bruggen, tunnels, wegen & groen).

Borgen in begroting

Meegroeien met prijspeil

Het nieuwe investeringsbeleid voorziet erin dat in de begroting structureel voldoende ruimte zal zijn om de vervangingsopgave te realiseren. Een belangrijke ontwikkeling. In het verleden werden nieuwe bezittingen vaak ‘out of pocket’ verworven. Deze bezittingen kwamen daardoor niet op de gemeentelijke balans te staan en structureel budget voor kapitaallasten ontbrak. Investeringen die zorgen voor structurele lasten willen we in de toekomst daarom zo min mogelijk nog betalen uit incidentele middelen.

Ook schoot budget tekort doordat de budgetten voor kapitaallasten die in het verleden wél op de begroting stonden, niet meegroeiden met het prijspeil. In het nieuwe investeringsbeleid laten we budgetten voor kapitaallasten meegroeien met het prijspeil. Zoals ook andere budgetten meegroeien met het prijspeil.

Vervangingsinvesteringen Out-of-pocket-uitgaven Out-of-pocketuitgaven zijn lasten die in één keer genomen worden en niet over meerdere jaren worden uitgegeven of afgeschreven.

Investeringsbeleid Rotterdam

Met deze aanpassingen is het in de toekomst niet meer nodig begrotingsruimte te zoeken voor renovaties, restauraties en vervangingsinvesteringen.

De totale opgave tot vervanging, renovatie of restauratie is in beeld gebracht, waarbij helder is gemaakt wat deze opgave Rotterdam extra gaat kosten. Aan de hand daarvan is vastgesteld hoeveel geld er de komende jaren moet worden ingepast in de begroting, om deze vervangingsopgave te kunnen uitvoeren.

September 2021

5

3.2. Reguliere investeringsruimte.

Deze investeringsruimte wordt gebruikt voor nieuwe investeringen die samenhangen met de groei of modernisering van de stad. Denk aan investeringen in nieuwe buitenruimte, maar ook aan investeringen in nieuwe technologieën die de stad klimaatbestendiger of gezonder maken.

Groei-met-groei systematiek Het nieuwe investeringsbeleid dekt de kosten die de gemeente moet maken voor deze investeringen – voor zover deze niet financieel rendabel zijn – voor een belangrijk deel uit de extra inkomsten, die voortvloeien uit de groei van het aantal inwoners en bedrijven in de gemeente. Dit principe heet groei-met-groei systematiek.

Investeringsbeleid Rotterdam

Groei-met-groei systematiek Als de gemeente groeit, groeien in beginsel ook de vrij besteedbare, algemene inkomsten van de gemeente. Denk aan extra inkomsten uit het Gemeentefonds, OZB, logiesbelastingen en parkeerbelasting. Groei-met-groei systematiek is gebaseerd op het uitgangspunt dat de verwachte groei van de stad (lees: groeiend aantal inwoners en bedrijven) een passend investeringsvolume vergt, waarbij de investeringslasten worden gedekt uit de verwachten groei van algemene dekkingsmiddelen.

investeringen. Daarmee creëren we een investeringsruimte van circa € 100 miljoen per jaar, een investeringsruimte die in lijn ligt met het bedrag dat de gemeente in het verleden aan investeringen uitgaf. Deze € 100 miljoen is niet zomaar inzetbaar voor andere uitgaven, want deze ruimte zit op dit moment nog niet in de begroting. Het is een bedrag dat we baseren op de verwachte groei van algemene inkomsten. Deze groei ramen we periodiek. Indien de groei langdurig tegenvalt, kan het zijn dat we de jaarlijkse investeringsruimte naar beneden moeten bijstellen. Dit hoeft echter niet erg te zijn. Als de stad minder hard groeit, zijn er wellicht ook minder nieuwe investeringen nodig. Dat is het mooie aan de nieuwe systematiek van groei-met- groei.

Omvang reguliere investeringsruimte

Aanwending reguliere investeringsruimte

Een derde van de extra inkomsten, die de gemeente Rotterdam ontvangt door de groei van het aantal inwoners en bedrijven, reserveren we voor nieuwe

In de voorjaarsnota en de programmabegroting kan worden teruggelezen welke investeringen vanuit de reguliere investeringsruimte zijn gedaan.

September 2021

6

3.3. Bijzondere investeringsruimte.

CHT

KO VER

Onder bijzondere investeringen verstaan we investeringen die de gemeente kan doen doordat zij incidentele inkomsten ontvangt. Bijvoorbeeld door de verkoop van bezittingen als aandelen.

Bezit-voor-bezit Bij investeringen als deze wordt uitgegaan van het principe ‘bezit-voor-bezit’. Dit betekent dat de gemeente de netto-opbrengst uit de verkoop van bezit in beginsel gebruikt voor verwerving van nieuw bezit. Het beleid kent daarbij de volgende uitgangspunten: 1. Als er door de verkoop van bezit inkomsten wegvallen, kan een deel van de verkoopopbrengst worden ingezet om de begrotingstegenvaller op te vangen. 2. De resterende verkoopopbrengst wordt zoveel mogelijk in stand gehouden door: A. Investeringen te doen waarvan de investeringssom op termijn terugvloeit naar de gemeente.

Investeringsbeleid Rotterdam

B. Investeringen te doen waarmee de gemeente extra besparingen of extra inkomsten kan realiseren. 3. Met de verkoopopbrengst worden (bijdragen aan) investeringen gedaan, waaraan andere partijen gezamenlijk voor minimaal 50% financieel bijdragen. 4. Geld dat van de verkoopopbrengst overblijft en niet wordt gebruikt, blijft beschikbaar voor het doen van investeringen. 5. De verkoopopbrengst wordt niet gebruikt voor het oplossen van begrotingsknelpunten. 6. Een adviescommissie ex art. 84 van de Gemeentewet ziet er, in opdracht van het college en de raad, op toe dat de aanwending van het restant van de verkoopopbrengst past bij de door de raad vastgestelde uitgangspunten.

Een deel van de netto-opbrengst wordt, zoals dit nieuwe investeringsbeleid voorschrijft, gebruikt voor het geleidelijk opvangen van het structurele begrotingsknelpunt dat door de verkoop van de aandelen is ontstaan. De inkomsten uit dividend zullen immers verdwijnen. De wegvallende inkomsten, per saldo ongeveer 8,4 miljoen per jaar, vangen we geleidelijk op, gedurende acht jaar.

Verkoop aandelen Eneco

In de voorjaarsnota en de programmabegroting kan worden teruggelezen welke investeringen vanuit met de verkoopopbrengst Eneco zijn gedaan.

De gemeente heeft haar aandelen in Eneco verkocht. De opbrengst van de verkoop bedraagt € 1,3 miljard.

Het geld dat resteert wil de gemeente maximaal laten renderen. Zodat huidige én toekomstige Rotterdammers hiervan profiteren. Enerzijds door het geld zoveel mogelijk te laten revolveren, zodat we het geld meermaals kunnen inzetten. Anderzijds door met het geld zoveel mogelijk investerend vermogen van andere partijen aan te trekken. Zodat we met het geld extra geld genereren.

September 2021

7

04. Rotterdamse Investeringsmotor. Aan de basis van het nieuwe investeringsbeleid staat de Rotterdamse Investeringsmotor: een bestemmingsreserve waarmee we kosten van investeringen dekken. Uit de inrichting van de Rotterdamse Investeringsmotor blijkt hoe Rotterdam enerzijds de dekking van investeringen faciliteert en anderzijds bijdraagt aan de instandhouding van het investerend vermogen. Op de volgende pagina wordt het model toegelicht.

Hoofdreserve Dekking van investeringen

Afgeronde investeringen

Investeringsbeleid Rotterdam

Lopende investeringen

Financiële activa

Borging

Egalisatie investeringslasten

Vervangingsinvesteringen, renovaties en restauraties

Rente genererende ijzeren voorraad

Verkoopopbrengst Eneco

September 2021

8

04. Rotterdamse Investeringsmotor.

Zo werkt het Basisprincipe van de Rotterdamse Investeringsmotor is het storten van investeringsmiddelen in een hoofdreserve. De investeringsmiddelen worden vervolgens verdeeld over zeven verschillende deelreserves, ook wel cilinders genoemd, die elk een type investering van dekking voorzien. Zo komen investeringen die leiden tot financiële activa in een aparte deelreserve, evenals de middelen die nodig zijn om schommelingen in investeringslasten te egaliseren. Hierdoor ontstaat meer transparantie.

Type investeringen toegelicht De Rotterdamse Investeringsmotor kent zeven verschillende deelreserves, ook wel cilinders genoemd: 1. Afgeronde investeringen: investeringen die zijn geactiveerd leidden structureel tot kapitaallasten. Kapitaallasten bestaan uit rentelasten en afschrijvingskosten die ontstaan als gevolg van een investeringsproject. Bijvoorbeeld een nieuw gebouw, een brug of een tunnel. Het betreffen lasten die meerdere jaren terugkeren. 2. Lopende investeringen: investeringen die nog niet zijn geactiveerd zijn nog in ontwikkeling en is het nog niet duidelijk hoe de out-of-pocketuitgaven of uiteindelijke kapitaallasten zich zullen ontwikkelen. Deze fluctuaties kunnen binnen deze deelreserve worden opgevangen. 3. Financiële activa: deze vertegenwoordigen een

Investeringsbeleid Rotterdam

financiële waarde, een financieel bezit of een bijdrage in activa van derden. Zoals het werven van een aandeel in een bedrijf of een investeringsfonds. 4. Egalisatie investeringslasten: verschillen tussen de lasten van nieuwe investeringen en hun dekkingsmiddelen worden verevend via een egalisatiereserve. Dit is nodig wanneer de gemeente investeringsbesluiten neemt, terwijl nog niet duidelijk is hoe de lasten over de afzonderlijke begrotingsjaren worden gespreid. 5. Vervangingsinvesteringen, renovaties en restauraties: aanvullende middelen voor de dekking van de lasten van vervangingsinvesteringen, renovaties en restauraties. De komende 40 jaar wordt er, bij wijze van inhaalslag, geld aan deze cilinder toegevoegd. Ook wordt hij gevoed met budget voor kapitaallasten dat vrijvalt, omdat het tijdelijk niet nodig is voor het dekken van vervangingsinvesteringen, renovaties en restauraties. 6. Rentegenererende ijzeren voorraad: door een hoofdsom in een deelreserve vast te zetten, kunnen we structurele investeringsmiddelen genereren. Deze rentebaten dienen ter versterking van het investerend vermogen of ter ondersteuning van het dekken van nieuwe investeringen. 7. Verkoopopbrengst Eneco: om zicht te houden op de verkoopopbrengst en deze maximaal te laten renderen, worden de Eneco-middelen in een aparte deelreserve geplaatst.

Spelregels Om ervoor te zorgen dat de motor blijft draaien en de gemeente alle investeringen kan blijven betalen, zijn voor het gebruik van de Investeringsmotor een aantal spelregels vastgesteld. Denk bijvoorbeeld aan spelregels voor de voeding van de motor, maar ook aan specifieke afspraken over hoe de raad geïnformeerd wordt over en betrokken blijft bij de werking en status van de motor.

September 2021

9