[22bb007836] Bijlage behorende bij 22bb7835 over evaluatie van de kandidaatstelling campagne en installatie van de wijkraden

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

Onderzoek en Business Intelligence

Wie zijn wij? Onderzoek en Business Intelligence is een afdeling binnen de gemeente Rotterdam. De afdeling verzamelt informatie en doet onderzoek voor het maken en uitvoeren van beleid door de gemeente Rotterdam. Het onderzoek gaat over onderwerpen als gezondheid, zorg, onderwijs, re-integratie, demografie, ruimtelijke ordening en veiligheid. Soms is de gemeentelijke organisatie het onderwerp, vaker gaat het over de stad en haar bewoners. Het doel is steeds om met deze verzamelde kennis het beleid en de bedrijfsvoering van de gemeente te verbeteren. Auteurs

Susan Brand

Martijn Epskamp

Willem Gordijn

Laura Hoekstra

Colofon Gemeente Rotterdam, afdeling Onderzoek en Business Intelligence (OBI) Datum:

26 oktober 2022

Projectnummer:

8276

Vragen:

onderzoek@rotterdam.nl

Meer informatie:

onderzoek010.nl

Afbeeldingen:

Iris van den Broek

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

1

Inhoud. 1 Het onderzoek

5

1.1 Aanleiding

5

1.2 Doel- en vraagstellingen

5

1.3 Onderzoeksmethoden

5

1.4 Response en non response

6

1.4.1 Beschrijving van de onderzoeksgroep van (kandidaat)wijkraadsleden 1.5 Leeswijzer

6 6

2 De voorbereidende campagne voor de wijkraadsverkiezingen 2.1 Tijdlijn

8 8

2.2 De ervaringen van de leden van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed met de voorbereidende campagne voor de wijkraadsverkiezingen?

9

2.3 De ervaringen van de (kandidaat)wijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed met de voorbereidende campagne voor de wijkraadsverkiezingen?

3 Kandidaatstelling/registratie kandidaten 3.1 Tijdlijn

12

17 17

3.2 De ervaringen van de leden van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed bij de kandidaatstelling en registratie?

18

3.3 De ervaringen van de kandidaat-wijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed bij de kandidaatstelling en registratie?

4 Persoonlijke campagne van de kandidaat-wijkraadsleden-januari 2022 4.1 Tijdlijn

18

20 20

4.2 De ervaringen van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed tijdens de persoonlijke campagne?

20

4.3 De ervaringen van de kandidaat-wijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed tijdens de persoonlijke campagne?

5 Benoeming wijkraadsleden en installatie wijkraden op 20 april 2022 5.1 Tijdlijn

21

25 25

5.2 De ervaringen van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed bij de installatie van de wijkraden?

25

5.3 De ervaringen van de wijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed bij de installatie van de wijkraden?

6 Conclusies en verbeterpunten 6.1 Conclusies

2

26

29 29

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

6.2 Verbeterpunten

31

6.2.1 Algemeen/organisatorisch

31

6.2.2 Heroverweging regelgeving

31

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

3

4

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

1 1.1

Het onderzoek Aanleiding

Met het Programma Wijk aan Zet is gekozen voor

proces van de verkiezing van wijkraden in de toekomst soepeler verlopen.

een nieuw bestuursmodel in Rotterdam, dichter bij de wijken. Het streven is een nieuwe wijkdemocratie te vormen, waarin Rotterdammers meer zeggenschap krijgen over wat belangrijk is voor hun eigen wijk. Zij worden daarbij ondersteund door gekozen wijkvertegenwoordigers die plaatsnemen in de wijkraad en door de ambtelijke wijkorganisatie. In maart 2022 zijn, tegelijkertijd met de gemeenteraadsverkiezingen, de wijkraadsleden gekozen. Op 20 april jl. zijn de wijkraadsleden officieel be-

De hoofdvragen van dit onderzoek luiden: Hoe is het proces van kandidaatstelling, campagnevoering en installatie van de wijkraden verlopen? Hoe hebben de leden van de projectorganisatie dit ervaren? Is de organisatie volgens plan verlopen? Is bij de planning met eventualiteiten/mogelijke risico’s rekening gehouden? En welke lessen voor de toekomst van de verkiezing wijkraden kan de projectorganisatie hieruit leren? En:

edigd. De 39 Rotterdamse wijkraden zijn hiermee een feit.

Welke ervaringen hebben (beoogde) wijkraadsleden met het proces van kandidaatstelling, cam-

Tijdens de commissie Veiligheid en Bestuur van

pagnevoering en installatie? Wat ging er volgens

10 februari 2022 is aan de gemeenteraad de toe-

hen goed en minder goed? Welke verbeteringen

zegging gedaan het proces van de verkiezingen

zien zij voor de toekomst?

van de wijkraden te evalueren (22bb1762). De specifieke toezegging luidt: “De wethouder zorgt

1.3

Onderzoeksmethoden

ervoor dat het proces van kandidaatstelling, de

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden is

campagne en de installatie geëvalueerd worden.”

kwalitatief onderzoek gedaan, te weten deskresearch en interviews. De deskresearch betreft be-

Voor het afdoen van de toezegging dient er een

studering van de voor de wijkraadsverkiezingen

evaluatie te worden uitgevoerd. Het gehele tra-

relevante documenten, zoals moties, projectplan-

ject, van de kandidaatstelling en de campagne

nen en vergaderverslagen van het projectteam.

voor de verkiezing, tot en met de installatie van de

Bestudering van deze documenten biedt een

wijkraden, inclusief organisatorische randvoor-

beeld van het kader, zowel organisatorisch als ju-

waarden, is onderwerp van deze evaluatie.

ridisch, waarbinnen de verkiezing van de wijkraden heeft plaatsgevonden.

1.2

Doel- en vraagstellingen

Om antwoord te geven op de vraag naar de erva-

Het doel van dit onderzoek is het verzamelen van

ringen van betrokkenen met de verkiezing van de

kennis over het verloop van het proces voor ver-

wijkraden zijn 34 interviews afgenomen. Om een

kiezing van wijkraden: van kandidaatstelling,

beeld te krijgen van de voorbereiding van de ver-

campagne tot en met installatie van de wijkraad-

schillende onderdelen van de wijkraadsverkiezin-

sleden, inclusief randvoorwaarden en organisato-

gen (campagne, kandidaatstelling en installatie)

rische aspecten. De evaluatie biedt inzicht in wat

zijn in de eerste plaats elf leden van de ambtelijke

er goed en minder goed is gegaan, hoe betrokke-

projectorganisatie geïnterviewd. Zij hadden ver-

nen het proces hebben ervaren en welke verbete-

schillende verantwoordelijkheden in het proces,

ringen er mogelijk zijn. Met deze kennis kan het

van coördinatie tot organisatie van de

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

5

publiekscampagne en het opstellen van de Veror-

1.4.1

Beschrijving van de onderzoeks-

dening op de Wijkraden.

groep van (kandidaat)wijkraadsle-

Daarnaast zijn er achttien interviews afgenomen

den

bij gekozen wijkraadsleden. Om zo divers mogelijke ervaringen in kaart te kunnen brengen, is uit het bestand van geïnstalleerde wijkraadsleden een steekproef getrokken. Relevante selectiecriteria waren leeftijd, gebonden/niet gebonden aan een politieke partij, wel/niet gelieerd aan een organisatie, lid van een wijkraad aan de noord- of zuidkant van de stad of in een kleine kern, wel/niet eerder lid geweest van een gebiedscommissie.

De 23 geïnterviewde (kandidaat)wijkraadsleden zijn goed verdeeld naar geslacht en naar gebied (Noord, Zuid en de kleine kernen zijn vertegenwoordigd). Iets minder dan de helft van de respondenten is lid van een politieke partij en eveneens iets minder dan de helft was eerder actief in een gebiedscommissie, wijkcomité of wijkraad. De meeste respondenten zijn naast hun werk voor de wijkraad actief in de samenleving: zij hebben een bestuursfunctie bijvoorbeeld bij een culturele

Tenslotte zijn er ook vijf kandidaat-wijkraadsleden die niet zijn gekozen geïnterviewd. Het gaat hier om twee kandidaat-wijkraadsleden die zelf hebben aangegeven hun ervaringen te willen delen. De andere drie respondenten zijn aselect geselecteerd uit het bestand van niet gekozen kandi-

instelling of sportvereniging, doen vrijwilligerswerk, soms via de kerk, of zitten in een medezeggenschapsraad. Sommige respondenten hebben ook betaald werk. Opvallend is de relatief hoge gemiddelde leeftijd van de respondenten: zes respondenten zijn jon-

daat-wijkraadsleden.

ger dan 20 jaar, vijf respondenten zijn tussen de

De meeste interviews met de (kandidaat) wijk-

of ouder. De jongste respondent is 16 en de oud-

raadsleden zijn face-to-face afgenomen (negen-

ste 79 jaar. Om zeker te zijn van deelname aan het

tien keer), drie interviews zijn via MS Teams afge-

onderzoek door respondenten jonger dan 20 jaar,

nomen en één interview telefonisch. Van alle in-

is een aantal jongeren specifiek geselecteerd.

20 en 59 jaar en twaalf respondenten zijn 60 jaar

terviews is, met toestemming van de respondenten, een geluidsopname gemaakt. Deze opnamen zijn getranscribeerd door een bureau. Vervolgens zijn de transcripten geanalyseerd: de achtereenvolgende stappen in het proces van de (voorbereiding) van de verkiezingen zijn aan de hand van een tijdlijn in kaart gebracht. Daarna zijn de ervaringen van de leden van de projectorganisatie en de (kandidaat)wijkraadsleden beschreven.

1.5

Leeswijzer

In de volgende hoofdstukken wordt het traject (van de voorbereiding) van de wijkraadsverkiezingen in hoofdzakelijk chronologische volgorde besproken. Achtereenvolgens komen vier deelprocessen aan de orde: de voorbereidende publiekscampagne voor de wijkraadsverkiezingen (hoofdstuk 2), de kandidaatstelling/registratie van kandidaat-wijkraadsleden (hoofdstuk 3), de persoon-

1.4

Response en non response

lijke campagne van de kandidaat-wijkraadsleden

Alle leden van de projectorganisatie die zijn uitge-

(hoofdstuk 4) en de installatie van de wijkraden

nodigd voor een interview hebben hiermee inge-

(hoofdstuk 5).

stemd (100% response). Ook onder de (kandidaat)wijkraadsleden was er een hoge response: van de 32 benaderde (kandidaat)wijkraadsleden hebben er 23 deelgenomen aan een interview (72%).

6

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

In ieder afzonderlijk hoofdstuk wordt eerst het betreffende deelproces aan de hand van een tijdlijn feitelijk in kaart gebracht, met aandacht voor juridische en organisatorische aspecten. Dit gebeurt op basis van bestudeerde documenten (Verordening, projectplannen) en de interviews met leden van de projectorganisatie. Vervolgens worden de ervaringen van de respondenten met de achtereenvolgende stappen in het deelproces beschreven, eerst die van de leden van de projectorganisatie, daarna die van de wijkraadsleden. De conclusies van het onderzoek en de daaruit volgende verbeterpunten voor het proces van de verkiezing van wijkraden volgen in hoofdstuk 6.

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

7

2

De voorbereidende campagne voor de wijkraadsverkiezingen

Dit hoofdstuk gaat over het proces rond de ge-

voor de wijkraadsverkiezingen. Het doel van de

meentelijke publiekscampagne van eind 2021.

publiekscampagne is om Rotterdammers te infor-

Deze campagne had als doel Rotterdammers te

meren over het nieuwe bestuursmodel (Wat houdt

informeren over het nieuwe bestuursmodel en de

het nieuwe bestel van wijkraden in?), de manier

wijze waarop zij zich verkiesbaar kunnen stellen,

waarop zij zich verkiesbaar kunnen stellen en hen

en hen te motiveren om dit te doen.

te motiveren om dit ook te doen. Het beoogde resultaat van de campagne is dat er

2.1

een divers en inclusief gezelschap van bewoners

Tijdlijn

17 Juni 2021 Akkoord voor de kaders van het bestuursmodel Wijk aan Zet in de gemeenteraad Met Wijk aan Zet is gekozen voor een nieuwe wijkdemocratie waarin Rotterdammers meer zeggenschap hebben over wat belangrijk is voor hun eigen wijk. Zij worden daarin vertegenwoordigd door een wijkraad die samenwerkt met een sterke ambtelijke wijkorganisatie. September 2021 Vaststellen van het Implementatieplan Wijk aan Zet door de gemeenteraad Alle facetten van het nieuwe bestuursmodel moeten in korte tijd uitgewerkt worden om in maart 2022 klaar te zijn. Organisatorisch krijgt Wijk aan Zet vorm als project, bestaande uit vijftien deelprojecten. Ieder deelproject heeft een projectleider, per deelproject worden werkgroepen gevormd, met vertegenwoordiging van collega’s uit alle clusters. Over de samenhang tussen de deelprojecten vindt wekelijks afstemming plaats. De voortgang van Wijk aan Zet wordt maandelijks gemonitord.

verkiezingen in de 39 wijken en dat er voldoende kandidaten per wijk zijn. Uitgangspunt is dat er in iedere wijk iets te kiezen moet zijn. 2 November 2021 Vaststellen van de Verordening op de Wijkraden 2022 door de gemeenteraad In de verordening is de regelgeving voor de invoering van het nieuwe bestuursmodel juridisch verankerd. Zo worden onder meer de legitimatie van de wijkraden, de taken en rollen, de rechten en plichten en de integriteitsregels van wijkraadsleden beschreven. Daarnaast worden de grenzen van de wijkraden vastgelegd. 2 November 2021 Vaststellen van het Kiesreglement wijkraden 2022 door de gemeenteraad Het Kiesreglement wijkraden wordt geschreven door de gemeente zelf. In het Kiesreglement wordt vastgelegd hoe de verkiezing, benoeming en het ontslag van de wijkraadsleden werken. November 2021 Stadsbrede campagne ‘Kandi-

September 2021 Opstellen van een projectplan ‘Kandidaatstelling en campagne verkiezingen’ De werkgroep Communicatie verzorgt de communicatie over Wijk aan Zet, zowel in de eigen organisatie als daarbuiten. In samenwerking met het deelproject ‘Kandidaatstelling en campagne verkiezingen’ ontwikkelen zij de publiekscampagne

8

is geactiveerd om mee te doen aan de wijkraad-

daatstelling en campagne verkiezingen’ In november 2021 start een stadsbrede campagne om Rotterdammers voor te lichten over het nieuwe bestuursmodel en om hen uit te nodigen zich verkiesbaar te stellen. Diverse middelen worden ingezet: een webpagina (Rotterdam.nl/wijkraden), social posts via gemeentelijke kanalen

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

zoals LinkedIn, Twitter, Facebook en Instagram,

Opening mailbox wijkaanzet@rotterdam.nl

inclusief uitlegvideo’s en onlinebijeenkomsten, ra-

Voor de benoeming van wijkraadsleden na de ver-

diocommercials via RTV Rijnmond en FunX, bor-

kiezingen is er behoefte aan een mailadres waar-

den en digitale schermen in de stad, berichten op

naar kandidaten hun formulieren en officiële do-

social media van de bestaande gebiedscommis-

cumenten kunnen versturen. Verder wil het team

sies en artikelen in de Stadskrant. Bijzondere aan-

‘Kandidaatstelling en campagne verkiezingen’

dacht is er voor jongeren vanaf 16 jaar, de burge-

graag dat potentiële kandidaten hun belang-

meester richt zich tot hen in een filmpje en zij ont-

stelling alvast kenbaar kunnen maken. Zo kan er

vangen een brief met de uitnodiging om zich ver-

per wijk vinger aan de pols worden gehouden wat

kiesbaar te stellen voor de wijkraad.

betreft het aantal kandidaten en of er extra campagne inzet nodig is. Daarom wordt mailbox wijk-

Collega’s die in de wijken werken benaderen hun

aanzet@rotterdam.nl geopend.

netwerk en informeren de bewoners over de wijkraadsverkiezingen op 16 maart 2022 en de moge-

16 December 2021 motie ‘Wijkraden voor ieder-

lijkheid om zich hiervoor verkiesbaar te stellen.

een’ (VVD, D66, CDA, Leefbaar Rotterdam)

Vanwege corona kunnen er geen fysieke bijeen-

Gemeenteraadsleden ontvangen signalen dat

komsten plaatsvinden en promotieteams kunnen

ambtenaren actief mensen in hun eigen netwerk

niet de wijken in. De projectorganisatie speelt

aansporen om zich kandidaat te stellen. Daarop

daarop in met livestreams, online bijeenkomsten

wordt een motie ingediend en aangenomen. De

via MS Teams, Instagram en Facebook.

gemeenteraad roept het college op:

Brief naar leden van de bestaande gebiedscom-

“er op toe te zien dat elke wijkbewoner wordt geïnformeerd over het bestaan van wijkraden en een zo'n generiek mogelijk informatieaanbod krijgt; er voorts op toe te zien dat er geen specifiek op de persoon gerichte oproepen (aselecte benadering) tot kandidaatstelling vanuit het ambtelijk apparaat uitgaan en daarnaast ook niet te faciliteren in het organiseren van bijvoorbeeld ondersteuningsverklaringen.”

missies over het nieuwe bestuursmodel en de veranderingen, inclusief de financiële aspecten Er wordt een brief gestuurd om leden van de bestaande gebiedscommissies te informeren over de invoering van het nieuwe bestuursmodel. Bovendien worden er twee digitale bijeenkomsten over Wijk aan Zet om hen nader te informeren. De beoogde strategie van de campagne is om ook de leden van de bestaande gebiedscommissies, wijkraden en wijkcomités te betrekken bij de werving van kandidaat-wijkraadsleden in hun gebied.

2.2

De ervaringen van de leden van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed met de voorberei-

15 December 2021 Mijn Rotterdam gaat live

dende campagne voor de wijkraads-

Mijn Rotterdam is een digitaal participatieplat-

verkiezingen?

form. Via dit digitale platform kunnen bewoners informatie over hun wijk krijgen, in de toekomst

In deze paragraaf worden de ervaringen van de

stemmen over bewonersinitiatieven en meepra-

leden van de projectorganisatie met (de voorbe-

ten over de wijkopgave. In de verkiezingstijd kun-

reiding van) de campagne voor de wijkraadsver-

nen kandidaat-wijkraadsleden zich met een foto

kiezingen besproken.

en tekst presenteren aan de kiezers (vanaf 9 februari 2022).

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

9

Timing van de campagne

Wijze van campagne voeren

De leden van de projectorganisatie hadden liever

Naar aanleiding van de motie ‘Wijkraden voor ie-

gezien dat de publiekscampagne eerder van start

dereen’, waarin staat dat ambtenaren geen

was gegaan. De start van de campagne moest

‘op de persoon gerichte oproepen’ mogen doen en

echter wachten op het vaststellen van de Verorde-

niet mogen ‘faciliteren in het organiseren van on-

ning door de gemeenteraad:

dersteuningsverklaringen’ zegt een lid van de pro-

“Er moesten flyers gemaakt worden over wat doet dan een wijkraad. Want je wil mensen ook goed informeren wat dan de bedoeling is. De Verordening was nog niet eens helemaal door de raad heen, dus daar was het wachten op voordat je definitief kan zeggen, maar dit is precies uw raad, wat we met de wijkraad gaan doen, want dat staat in de Verordening. En als de Verordening nog niet is vastgesteld, kan je nog niet gaan communiceren. Dus daar zat wel een soort van tijdspanne in dat je niet eerder dan het vaststellen van een Verordening kon gaan communiceren.” (Respondent 1, projectorganisatie)

jectorganisatie:

“Lastig, want ik vind wel dat de raad an sich een punt heeft. Dat is altijd al waarom wij ook bijvoorbeeld niet echt aan opkomstbevordering doen als gemeente Rotterdam. Wij maken mensen er alleen maar op attent dat er verkiezingen zijn. We zijn niet mensen actief aan het aanspreken om te gaan stemmen. Omdat, je moet als gemeentelijke organisatie, als overheid heb je gewoon het algemeen belang te dienen en dien je neutraal te zijn.” (Respondent 3, projectorganisatie) Andere leden van de projectorganisatie geven

Samenwerking

De leden van de projectorganisatie zijn te spreken over de kwaliteit van de samenwerking tussen het stedelijke team Communicatie en het deelproject ‘Campagne kandidaatstelling wijkraden’ en de inzet in de wijken:

“Ze hadden als opdracht ‘Campagne kandidaatstelling wijkraden’ en dat waren een aantal collega’s uit de gebieden, wijkmanagers volgens mij. Maar dat is best een beetje gek want de campagne draai je vaak vanuit communicatie, is vaak een communicatieopdracht. We waren een beetje zoekende ook aan het begin met elkaar van, wat is nou jullie opdracht en waar staan wij vooraan de lat? Dus daar hebben we wel met elkaar naar gezocht en toen merkten we al heel snel van, we versterken elkaar eigenlijk alleen maar.” (Respondent 10, projectorganisatie) En:

“We hadden ook een lijst gemaakt van alle collega’s die in de wijk werken. Want vaak denkt men altijd alleen aan de mensen van Stadsbeheer. Maar we hadden een lijst en dan zag je dat er dus ongeveer 35 tot 40 functies daadwerkelijk echt in een wijk actief zijn. Dus we dachten van, los van die wijknetwerkers en die wijkmanager, moeten we ook de krachten van die anderen gebruiken en dat hebben we dus ook gedaan.” (Respondent 8, projectorganisa-

juist aan dat persoonlijk contact het verschil kan maken bij werving van kandidaten:

“Je kan de hele stad wel vol hangen met, word wijkraadslid! Maar is dat wat maakt dat je naar een website gaat en dat je iets gaat beginnen? Of is het een warm gesprek van mond-tot-mondreclame wat maakt dat je denkt, dit is echt supercool, ik ga hier instappen en ik snap wat er van me gevraagd wordt.” (Respondent 6, projectorganisatie) En:

“En ik denk ook dat dat echt essentieel is, zeker voor dit soort dingen, om bewoners betrokken te krijgen. Van tevoren denken we dan, als we een goede website hebben met een Q&A, dan komen we al een heel eind. Maar mensen hebben toch behoefte aan persoonlijk contact en gaan dus mailen en bellen en weet ik wat allemaal.” (Respondent 11, projectorganisatie) De leden van de projectorganisatie zijn over het algemeen tevreden over de organisatie van online-bijeenkomsten wanneer fysieke bijeenkomsten door corona niet konden doorgaan:

tie)

10

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

“We merkten dus dat de livestreams, dat werkte dus echt ontzettend goed. Daar bereikten we heel veel mensen mee en daar kon je ook heel snel schakelen met vragen en antwoorden. Dat hebben we ook redelijk last-minute opgetuigd, omdat we vanwege corona natuurlijk de wijken niet in konden, terwijl dat juist in november, december heel erg nodig was, want tot december liep de mogelijkheid om je aan te melden.” (Respondent 11, projectorganisatie) Als onderdeel van de publiekscampagne was het de bedoeling dat leden van de bestaande gebiedscommissies zouden optreden als ambassadeurs van het nieuwe stelsel. Volgens een lid van de projectorganisatie kwam dit niet goed uit de verf:

wijkaanzet@rotterdam.nl. Omdat er een enorme informatiebehoefte is, wordt deze mailbox gelanceerd. Al snel stellen zowel collega’s als potentiële kandidaten allerhande vragen via de mailbox. De projectorganisatie heeft echter maar één medewerker beschikbaar om alle binnenkomende vragen te beantwoorden:

“We hadden bijvoorbeeld ook een mailbox, de Wijk aan Zet mailbox. Dat was iets wat we in het begin in het leven hebben geroepen, maar ten tijde van die kandidaatstelling stroomde die mailbox over en hadden we eigenlijk helemaal niet goed bedacht wie die mailbox dan moest gaan beheren.” (Respondent 2, projectorganisatie) Volgens een lid van de projectorganisatie is de

“Omdat je te maken hebt met een toen nog doorwerkende lobbygroep van mensen die het niet eens waren met de richting van het stelsel, waar we naartoe gingen. Dat heeft geleid tot schuring, zeker onder oud-vertegenwoordigers. Jammer genoeg leidt dat ook tot een negatieve tendens in een wijk, waarbij mensen misschien wel minder geïnteresseerd zijn om zich kandidaat te stellen. Want ze denken, als dit het is waar ik instap, dan weet ik niet of dat ik dat leuk vind.” (Respondent 4, projectorganisatie) Werkdruk Het is voor leden van de projectorganisatie niet altijd eenvoudig om zich te focussen op hun projecttaken omdat zij deze taken naast hun reguliere werk uitvoeren. Zij ervaren een hoge werkdruk:

“Dit is de kern van onze democratie en dan trekken we allemaal mensen aan en die moeten het er maar bij gaan doen! “ (Respondent 10, projectorganisatie) En:

“We weten dat dit een proces is wat belangrijk is, daarom komt die energie ook vrij en die handjes uiteindelijk ook vrij op het moment zelf. Maar waarom dan dat getouwtrek van tevoren? Waarom niet een deel van het belang daarvan benutten door het van tevoren net wat beter te regelen? Dat scheelt toch een heleboel, dus het is toch zonde.” (Respondent 7,

planning op basis van de opgedane ervaring voor verbetering vatbaar:

“Planning, ik denk dat we daar nog met het proces zoals we nu hebben gelopen, dat we een strakkere planning zouden kunnen doen en eerder zaken voorbereiden, afstemmen, doorgedacht hebben, risico’s in beeld gebracht. Ik denk dat die planning beter zou kunnen voor de volgende keer.” (Respondent 1, projectorganisatie) Het resultaat van de campagne Over het algemeen zijn de leden van de projectorganisatie tevreden met het resultaat van de campagne, het aantal Rotterdammers dat zich verkiesbaar heeft gesteld: “Ja, we hebben behaald wat we wilden haalden.

Achthonderd kandidaten en in eigenlijk elke wijk is er iets te kiezen geweest. Dat is het doel. We hebben niet hoeven loten, terwijl dat wel een optie was. En op zich had dat misschien ook wel interessant geweest voor het bestuursmodel, maar dat hebben we dus niet hoeven doen. Dus we hebben behaald wat we wilden behalen, met een enorme tijdsdruk. Maar ik kijk er wel met tevredenheid en eigenlijk ook trots op terug.” (Respondent 1, projectorganisatie) En:

projectorganisatie) De beperkte ambtelijke capaciteit blijkt bijvoorbeeld uit de bemensing van de mailbox

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

11

“Dus dat daar uiteindelijk 620 kandidaten op de teller stond, dat vond ik wel een succes. Dat is wel waar we het voor deden. En het is niet dat we vooraf dat we het mee hebben gekregen, het moeten er minimaal duizend zijn, dan zijn we tevreden. Het belangrijkste was, we willen graag een diverse club aan kandidaten, jong, oud, wit, bruin, noem maar op. En dat is volgens mij gelukt.” (Respondent 10, pro-

2.3

jectorganisatie)

Kritiek op het bestuursmodel

Hoewel er voldoende kandidaten zijn, merkt een lid van de projectorganisatie op dat dit zich niet automatisch vertaalt naar divers samengestelde wijkraden:

daat)wijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed met de voorbereidende campagne voor de wijkraadsverkiezingen?

Terwijl dit onderzoek gaat over de evaluatie van de wijkraadsverkiezingen gebruikten de meeste (kandidaat)wijkraadsleden het interview om hun kritiek op het nieuwe bestuursmodel te uiten. Veel respondenten, vooral degenen die al langer actief

“De leeftijd hier, die zit wel- ik kan niet iedereen goed inschatten hoor-maar ik denk veertig plus naar boven wel. Dat is hier, bij sommige wijkraden zit het iets lager. Maar het kan beter, ik zou daar nu nog geen voldoende voor geven. Ik zou wel voldoende geven aan de wil om dat te hebben gedaan.” (Res-

zijn in een gebiedscommissie, wijkcomité of wijkraad, zijn kritisch over de beperkte invloed die de wijkraden hebben. Ze kunnen weliswaar ongevraagd advies geven, maar dit biedt geen enkele garantie dat er naar hun adviezen geluisterd wordt. De wijkraad heeft immers geen formele

pondent 8, projectorganisatie)

macht:

Leden van de projectorganisatie zijn er niet zon-

“Mensen hebben toch een bepaalde verwachting van jou als wijkraadslid. En die denken dat jij dat dan even gauw kan regelen terwijl dat niet zo is. En dan raken de mensen die dat denken, die raken dan gefrustreerd. Want die denken ja, daar heb je ook niks aan, aan die gozer van de wijkraad. Ze doen niks voor je. Terwijl we er niet over gaan bij wijze van spreken. We gaan over heel erg weinig eigenlijk.” (Respondent 9, wijkraadslid, 65 jaar)

der meer van overtuigd dat de campagneboodschap-wat is een wijkraad? -goed is overgekomen bij de Rotterdammers:

“En wat gewoon heel lastig blijft, maar dat is meer dit model, om nou echt goed uit te kunnen leggen, wat is nou je boodschap? En waarvoor stel je je nou kandidaat? Dat blijft gewoon, ik heb daar van begin af aan op zitten rammen. We moeten eigenlijk één of twee A4 hebben. Wat is nou ons verhaal? Wat gaat nou die wijkraad echt doen?” (Respondent 3, projectorganisatie)

wonersinitiatieven van cruciaal belang in het contevreden over het feit dat zij hierover geen zeggenschap meer hebben:

“Ook als je kijkt naar de bewonersinitiatieven, wat zijn nou precies de regels? Gewoon dat dat duidelijk en verpakt, dat je dat verhaal neerzet. Dus nogmaals, het is niet per se dat we, we gebruiken ook weleens moeilijke woorden, maar meer dat je het op een duidelijke manier overbrengt van, dit is wat het is. Ik denk dat het soms ook best wel lastig was om uit te leggen wat het inhield om wijkraadslid te zijn, wat ga je precies doen? Ik heb daar nog steeds geen heel hard antwoord op.” (Respondent 5, projectorganisatie)

De wijkraadsleden vinden de beslissing over betact met organisaties en wijkbewoners en zijn on-

En:

12

De ervaringen van de (kandi-

“Bewonersinitiatieven is één onderdeel, een belangrijk onderdeel, waarbij je mensen bij het welzijn van de buurt en bij de politiek betrekt. Volgens mij is dat wat de Wijk aan Zet wil, mensen dichter bij de politiek brengen. Nou, de uitwerking daarvan als onderdeel van de Wijk aan Zet is zodanig dramatisch dat mensen nu nog harder weglopen van de politiek.” (Respondent 11, wijkraadslid, 55 jaar) En:

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

“Er is ook geen verbinding met de wijk. Wij vragen als wijkraad nou, de bewonersinitiatieven. Nou, dat gaat dan nu ambtelijk dan wel via mijnRotterdam.nl. Ja, dat is niet een manier om snel met burgers in contact te komen.” (Respondent 10, wijkraadslid, 65 jaar) En:

“En hier in het gebied ging dat juist behoorlijk goed (beslissing over bewonersinitiatieven, door de gebiedscommissie LH). En dat, ik denk dat dat helemaal verloren gaat. En dat vind ik heel erg jammer. Ik weet al van mensen die afgehaakt zijn door die stemmingen. Dat publiek kan stemmen over- En normaal beslist de gebiedscommissie daarover, dan had je leuke discussies met de bewoners, met de indieners. Bewoners waren betrokken. En dat heb je nu helemaal niet. Bewoners zeggen ze zijn nu betrokken, maar dat gevoel heb ik totaal niet.” (Respondent 21, kandidaat-wijkraadslid, niet gekozen, 64 jaar) En:

“Dit model dat deugt echt niet en dat, ik durf het te voorspellen, dit gaat niet werken. Voor de kleinere initiatieven misschien wel, maar de rol van de wijkraden daarin is eigenlijk helemaal weggevallen. Behoudens dat je in het wijkakkoord daar nog wat marginale aanvullingen, randvoorwaarden kan invullen, maar die rol is er niet. En ook het budget waarover de wijkraad kan beschikken dat is er eigenlijk niet, want dat is niet aan de wijkraad toebedeeld. Dus echt de mogelijkheden voor de wijkraad die behelzen niet meer dan het maken van ongevraagde adviezen.“ (Respondent 12, 72 jaar) Verschillende wijkraadsleden ervaren het als belemmerend dat er veel mensen van politieke partijen in de wijkraad zitten: “De wijkraad is te politiek” waardoor “mensen vasthouden aan ‘hun hokjes.”. Zij benadrukken dat wijkraadsleden er in de eerste plaats voor de wijk zijn en dat het belang van de wijk centraal zou moeten staan:

En:

“Sowieso vind ik dat in een wijkraad moet een partij niet per se voorkomen want je doet het voor een wijk, niet voor een partij en voor de rest ben ik zestien en heb ik nog niet echt het gevoel dat ik me thuis voel bij een partij, dus daarom ben ik onafhankelijk.” (Respondent 3, wijkraadslid, 16 jaar) Sommige wijkraadsleden zijn wel lid van een politieke partij, maar stellen zich toch onafhankelijk kandidaat:

“Ja, want ik wil eigenlijk dat mensen me kiezen voor waar ik voor sta. En dan kan ik dus een stickertje op mijn rug hebben staan van (naam politieke partij), dat is dan mijn basis, maar dat moet niet de doorslag geven. En wat ik nu begrepen heb vanuit het afscheid die we hebben gekregen van de gebiedscommissie, dat gewoon zeventig procent van de oude hap-en dat is niet onrespectvol- die zit er weer in. Dus je hebt dertig procent nieuwe instroom en dan denk ik, heb je dan bereikt wat je hebt willen bereiken daarmee?” (Respondent 19, 61 jaar, niet gekozen) Een enkeling vindt de wijkraad niet politiek genoeg. De wijkraadsleden zouden allemaal bij een politieke partij moeten horen:

“Nee, ik ben zelf een liefhebber van de politiek. Dus ik ben ook van mening dat de wijkraad meer politiek gedreven moet zijn dan bewoners gedreven. En dat vinden sommigen dan weer niet. Maar ik ben gewoon van het debat. En wat je nu ziet, is dat er ook mensen zijn die de buurtmoeder en buurtvader zijn. Die hebben heel veel te zeggen, maar uiteindelijk heeft het verder geen waarde of is het niet realistisch.” (Respondent 14, 34 jaar) En:

“Wil je wat doen voor de samenleving? Dan moet je lid worden van een politieke partij. Als ik wil gaan voetballen en ik wil competitie spelen…” (Respondent 4, 72 jaar, wijkraadslid)

“Nou, en er is niks mis met politiek, moeten zij allemaal gewoon zelf weten. Maar de wijkraad is er voor de burgers, voor de bewoners van (naam Rotterdamse wijk) en niet voor het politieke gekrakeel.” (Respondent 1, 64 jaar)

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

13

Timing van de campagne Verschillende wijkraadsleden vinden dat de campagne te laat is gestart:

“En ja, het enigste wat ze dan misschien zouden kunnen doen, is het nog iets eerder beginnen met het werven van kandidaten. Want dat hebben ze dan zoals gezegd nu de laatste twee weken extra aangetrokken, omdat zich toch nog wel heel weinig mensen hadden aangemeld. Dus wellicht zouden ze eerder ermee kunnen beginnen, zeg maar. Waardoor je dus ook ja, niet aan het einde nog heel veel moet doen om kandidaten binnen te halen, zeg maar.” (Respondent 9, wijkraadslid, 65 jaar) En:

“Veel te laat is die campagne opgestart. Ik geloof dat het drie of vier weken van tevoren was. Maar ik kan het mis hebben. Dan denk ik, zo werkt dat niet.”

“Nee, het was voor mij nog niet helemaal duidelijk. Het was wel algemeen natuurlijk van, wijkraad dit en wijkraad zo, maar het was voor mij niet per se duidelijk wat het mooie nou aan de wijkraad is en waarom je daaraan mee zou willen doen. “ (Respondent 3, wijkraadslid, 16 jaar) En:

“Nou, ja, ik dacht gewoon ongeveer dat het een beetje hetzelfde was als de gebiedscommissie, maar dan gewoon ik denk wel wat minder of zo. Want als er kinderen inzitten, kinderen mogen natuurlijk niet echt hele grote beslissingen maken. Dus ja, gewoon dat je over dingen in de wijk mocht meebeslissen.” (Respondent 23, 16 jaar, niet gekozen) En:

(Respondent 8, wijkraadslid, 60 jaar)

“Het ding is dat volgens mij heel veel mensen niet precies begrepen wat de wijkraden waren. Alleen toch werd het wel heel duidelijk gepromoot.” (Res-

Rol van gebiedscommissies

pondent 16, wijkraadslid, 19 jaar)

Sommige (kandidaat)wijkraadsleden die al eerder zitting hadden in de gebiedscommissie voelen zich buitengesloten van de campagne:

Je moet mensen kunnen benaderen of als gebiedscommissie had je daar een rol in kunnen spelen. Ik vind het ook jammer dat ze ook in heel die uiting naar buiten toe, die gebiedscommissie niet gebruikt hebben. Die zijn daar helemaal totaal niet in betrokken geweest.” (Respondent 8, wijkraadslid, 60 jaar)

En:

“Wat voor de wijkraad meespeelt, was dat het fenomeen, en dat geldt ook nog wel een beetje voor de gebiedscommissies hoor, te onbekend is. Het was te onbekend. En er zijn als je spreekt met mensen hier nog heel veel die het nog steeds hebben over de deelgemeente.” (Respondent 12, 72 jaar) Een aantal respondenten geeft tips die kunnen worden gebruikt voor uitleg over de wijkraden bij een volgende wijkraadverkiezing:

De campagneboodschap: wat is een wijkraad? Veel wijkraadsleden geven aan dat het tijdens de campagne, maar ook daarna, nog onduidelijk is waar de verkiezingen voor de wijkraden om gaan. De gemeente zou aan Rotterdammers beter hebben moeten uitleggen waar de wijkraad voor is en wat ze aan de wijkraad kunnen hebben. Verschillende wijkraadsleden vinden dit voor henzelf niet duidelijk en vrezen dat het voor andere Rotter-

“Had een apart krantje uitgebracht. Een krant die huis-aan-huis bezorgd werd waarin duidelijk werd dat we geen deelgemeentes meer hebben, dat nu de gebiedscommissies weer afgeschaft worden en dat we een wijkraad krijgen en wat de bewoners daarin hadden kunnen betekenen.” (Respondent 21, 64 jaar, niet gekozen) En:

dammers helemaal niet duidelijk is. Vooral de jongere wijkraadsleden hebben nog geen duidelijk beeld:

14

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

“Veel meer sowieso informatie geven aan mensen over wat de wijkraad nou is en wat je ermee kan. En toch veel meer gaan kijken naar verschillende doelgroepen en hoe gaan we die dan bereiken? En wat meer gericht per wijk dan.” (Respondent 2, wijk-

“Nou, mijn moeder die doet het al heel lang en al sinds dat ik klein ben, ga ik mee en ben ik bij vergaderingen geweest en allemaal dat soort dingen. Dus toen dacht ik van ja, nu kan ik het ook wel, want ik heb heel veel gezien dus, ja.” (Respondent 23, 16

raadslid, 19 jaar)

jaar, niet gekozen)

Een andere respondent vindt dat niet gewacht kan

De wijkraadsleden, vooral de jongeren onder hen,

worden tot de aanloop naar de volgende verkie-

merken wel op dat de wijkraad nog niet erg divers

zingen met aan de stad duidelijk maken wat de

is:

wijkraden zijn en (kunnen) doen:

“De komende vier jaar moet de wijkraad en de gemeente zorgen dat bewoners voelen dat als ze meedenken dat dat ook iets oplevert. En daar zal je de campagne mee in moeten gaan. Dat moet je eerder doen dan andere jaren is gebeurd. Daar moet je met name de lokale netwerken voor gebruiken. Dus in de zin van wijkraad. En dat moet je vooral ook a-politiek doen. Want dat is echt het belangrijkste.” (Respondent 8, wijkraadslid, 60 jaar)

“Dat zie je ook weer terug in de wijkraad, ik ben de enige allochtoon van de zeven wijkraadsleden. En dat vind ik toch wel een kwalijke zaak, dat ik dan als een jong meisje de enige vertegenwoordiging ben van de hele allochtone community in de wijk, want ik vertegenwoordig niet die hele community.” (Respondent 2, wijkraadslid, 19 jaar) Sommige jongeren ervaren het als lastig om mee te praten in een vergadering met ervaren wijkraadsleden:

De campagneboodschap: Doe mee en stel je ver-

minder kritisch ten aanzien van het nieuwe be-

“Dus het is wel heel vaak gaat het dan meteen ergens op in zonder dat ik dan weet waar we het nou eigenlijk over hebben. Dus ik merk wel dat ik dat elke keer wel even moet vragen en dat heb ik toen ook wel gezegd van, ik weet het gewoon nog niet dus je moet echt eerst even- Althans, als je wil dat ik erover mee kan praten- dan moet eerst even gezegd worden wat het begin is.” (Respondent 5, wijkraads-

stuursmodel. Opvallend is dat van bijna alle jon-

lid 17 jaar)

kiesbaar De jongere kandidaten voelden zich aangesproken door de brief en het filmpje waarin de burgemeester zich tot hen richtte. Zij zijn vaak al langer maatschappelijk actief en politiek bewust. Zij zijn, in tegenstelling tot de andere wijkraadsleden,

geren die aan de verkiezingen hebben meegedaan- zes jongeren onder de 20 jaar- een ouder

Wijze van campagnevoering

politiek actief is, bij de gemeente werkt of een be-

De wijkraadsleden zijn kritisch over de gemeente-

stuursfunctie heeft en hen heeft aangemoedigd.

lijke manier van campagne voeren. Zij vinden dat

Een jongere vertelt:

de communicatie vanuit de gemeente te veel digitaal wordt gevoerd en dat er te weinig persoonlijk

“Ja, op zich vind ik wel dat ze het goed hebben gedaan met die brief natuurlijk, want dat krijgt iedereen gewoon thuis en dat is ook heel direct. Maar aan de andere kant denk ik dat als mijn vader er niet nog een keer op had gewezen van, moet je daar niet echt even naar kijken, dat heel veel jongeren gewoon denken van, nou- nu praat ik even vanuit jongerennou, waarom zou je? Dus dat er al iets meer ook al in de brief zou moeten staan van wat je dan precies gaat doen en waarom. “ (Respondent 3, wijkraadslid,

contact wordt gezocht in de wijken. Digitale informatie is soms moeilijk te vinden, zeker voor mensen die digitaal minder vaardig zijn:

16 jaar) En:

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

15

“Ik heb toch wel gemerkt dat ja, toch nog een redelijk aantal mensen zeg maar niet echt digitaal onderlegd zijn. Ze vaak geen internet hebben of een smartphone of weet je wel dat soort dingen. Ja, en die missen dan toch een hoop informatie denk ik. Kijk, ik zit al dertig, veertig jaar op internet. Zolang internet bestaat, zit ik al op internet bij wijze van spreken. Dus ik ben digitaal aardig onderlegd. Maar ik kan me voorstellen dat als je dat dus niet bent dat je dan ook wel informatie ook misloopt, zeg maar. Alles gaat tegenwoordig steeds meer digitaal, hè.”

En:

“Het meest symbolisch vond ik wel dat op een maandagmorgen stond [naam wethouder] met een groot potlood op het winkelcentrum, de campagne af te trappen. Maandagmorgen zijn de winkels gesloten.” Respondent 8, wijkraadslid, 60 jaar)

(Respondent 9, wijkraadslid, 65 jaar)

En:

Voor (kandidaat)wijkraadsleden verliepen de

“Maar wil je echt mensen informeren en mensen bereiken, dan moet je echt zelf de wijk in met bijeenkomsten, met avonden of wat dan ook of met doelgroepen, dat wel. Het is hier enigszins gelukt, moet ik zeggen, dat wel. Er zijn, we hebben een heel divers samengestelde wijkraad, waarbij partijpolitiek niet echt een rol speelt. Dat is wel leuk.” (Respon-

door de gemeente aangeboden digitale bijeenkomsten om kandidaten te werven niet altijd naar wens. Een respondent vertelt:

“Je kon je aanmelden van, het lijkt me interessant om me verkiesbaar te stellen. Als je je daarvoor aanmeldde, kreeg je mailtjes van, je kan online webinars, zo’n onlinebijeenkomst bijwonen, waar dan mensen van de gemeente zitten en dan kan je je vragen stellen en mensen van de gemeente beantwoorden die vragen. Ik ben daar dus heen gegaan want ik dacht, vind ik wel interessant en ik heb wel een paar vragen. Maar dan zat je daar dus met heel veel mensen en mensen waren niet echt aan het opletten. Ze waren met hun eigen vragen, als ze die konden stellen, dan vonden ze dat belangrijk, maar verder luisterden ze dan niet. Maar dan was dus het gevolg dat je tien keer dezelfde vraag hoorde en ook zo’n simpele vraag die dan de hele tijd terugkwam. En de gemeentemensen die zelf niet eens die vragen konden beantwoorden. Dus ik vond dat echt heel onhandig.” (Respondent 5, wijkraadslid, 17 jaar).

dent 12, 72 jaar, wijkraadslid) En:

“Ik denk dat je gewoon dichter bij de mensen moet zijn. Als we hier een wijkmarkt hebben, waarom staat daar geen wijkmanager met een kraam of een statafel? Ik vind dat een supergoed idee. Dan denk ik, ga daar staan, dan ben je zichtbaar. Nu zitten ze ergens in een hub, waar je ze niet ziet, in een hub.” (Respondent 19, kandidaat-wijkraadslid, niet gekozen, 61 jaar) Ook een lid van de voormalige gebiedscommissie in een kleine kern vindt dat persoonlijk contact beter werkt om iemand te enthousiasmeren voor het wijklidmaatschap. Daarom spreekt hij recht-

Wijkraadsleden vinden het belangrijk dat politiek en gemeente meer zelf de wijk in gaan: we vinden u, burger, als gemeente belangrijk en komen daarom naar u toe om met u in gesprek te gaan. Dat gebeurt nu te weinig:

“Je moet dat veel zorgvuldiger brengen en niet digitaal. Je moet de wijk intrekken, je moet de mensen naar je toe trekken. En je moet aansluiten bij mensen. Als ze hier met veertig man in een zaal zitten te bingoën, dan moet je daar komen. En dan moet je niet zeggen, ik organiseer een middag, je kan komen

16

met je vragen. Dan komt er niemand.” (Respondent 11, wijkraadslid, 55 jaar)

streeks iemand uit zijn netwerk aan:

“Er zijn, ik zal maar zeggen, ik moet het echt goed zeggen, er zijn er vier van de negen (wijkraadsleden, LH) nieuw. Eén daarvan zat bij mij al, werkte namens een aantal organisaties als vrijwilliger in (naam organisatie), een jongedame. Die heb ik ook zelf benaderd, of die gezien haar mogelijkheden en haar manier van denken over het dorp, of die zich aan wilde melden. Die heeft dat gedaan, is ook gekozen, dus heel blij mee. Dat is voor het dorp echt een hele goede.” (Respondent 11, 55 jaar, wijkraadslid)

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

3

Kandidaatstelling/registratie kandidaten

Dit hoofdstuk gaat over de periode van kandidaat-

Verkiezingen de dossiers ingevoerd in Mijn.Rot-

stelling en registratie van kandidaat-wijkraadsle-

terdam.nl. Daarbij moeten de identiteitsgegevens

den van 3 tot 17 januari 2022.

van de kandidaten en hun referenten worden gecontroleerd in de Basis Registratie Personen: On-

3.1

Tijdlijn

dersteunen de referenten echt maar één kandidaat? Wonen zij in dezelfde wijk als de kandidaat?

3 Januari 2022 Start kandidaatstelling Vanaf 3 januari 2022 kunnen bewoners zich laten

Om de wachttijden te verkorten worden er prakti-

registreren als kandidaat-wijkraadslid. Er staat

sche oplossingen gezocht:

een overzicht op Rotterdam.nl/wijkraden van de

Het aantal balies voor inschrijving wordt uitge-

locaties en tijden waarop kandidaten terecht kun-

breid;

nen. Kandidaten kunnen zich melden bij stadswin-

Kandidaten mogen zich ook per email aanmelden

kels op wisselende locaties in de stad en op het

en hun kandidatuur tot drie dagen na 17 januari

stadhuis.

officieel maken door zich persoonlijk te melden en

Zij worden geacht een ingevuld kandidatenformu-

de documenten compleet te maken (verzuim her-

lier, een geldig identiteitsbewijs en vijf steunbe-

stellen);

tuigingen van wijkbewoners (inclusief identiteits-

Het gegeven dat een burger maar één kandidaat

bewijs) te overleggen. Ter plekke wordt een foto

mag ondersteunen, wordt losgelaten, omdat dit

gemaakt. Kandidaten kunnen vrijwillig een inge-

noch in de Verordening, noch in het Kiesreglement

vuld formulier voor plaatsvervanging inleveren.

staat. Een check is dan niet meer nodig.

3-7 Januari 2022 Aanmelding van kandidaten

22 en 23 Januari 2022 Herhaling proces-verbaal

komt traag op gang in de eerste week

Wanneer de kandidaten geregistreerd zijn, wordt

Er wordt zowel ambtelijk als bestuurlijk gespecu-

de geldigheid van de kandidatenlijst gecontro-

leerd over de oorzaak van de trage aanmelding.

leerd. Het Bureau Verkiezingen controleert de

Dit kan te maken hebben met de kerstvakantie of

persoonlijke gegevens en de documenten van de

met corona, maar er wordt ook gereflecteerd op

kandidaten en daarna wordt de lijst officieel vast-

het verloop van de campagne. Is de campagne-

gesteld met een proces-verbaal. Hierna wordt

boodschap wel overgekomen?

door middel van loting de volgorde op het verkiezingsformulier vastgesteld. Omdat in de eerste

10-17 Januari 2022 Wachtrijen voor registratie

kandidatenlijst fouten zijn geslopen-kandidaten

van kandidaten

staan niet ingeschreven in de wijk waarvoor zij

In de tweede week van januari trekt het aantal

zich verkiesbaar stellen, sommige namen zijn niet

aanmeldingen enorm aan, waardoor er wachtrijen

goed gespeld- moeten proces-verbaal en loting in

ontstaan. In de stadswinkels worden bij de regi-

het weekend worden herhaald.

stratie papieren dossiers van de kandidaten aangelegd, geordend per wijk. Fotografen maken ter plekke een foto van de kandidaat die wordt aangeleverd bij Verkiezingen. Vervolgens worden onder verantwoordelijkheid van het team

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

17

3.2

De ervaringen van de leden van de projectorganisatie: wat ging er goed en minder goed bij de kandidaatstelling en registratie?

“Op het eind. Ja, daar zijn alle hens aan dek gezet trouwens, want op het einde stonden mensen dus zelfs in de rij. Dus er zijn zelfs nog mensen te laat geweest om zich in te schrijven. Dus mensen hebben echt nummertjes moeten trekken.” (Respondent 6, projectorganisatie)

Taakverdeling bij kandidaatstelling

Maar het gevoel samen een grote klus geklaard te

Leden van de projectorganisatie zijn ontevreden

hebben geeft ook veel plezier:

over de organisatie van de kandidaatstelling: de taakverdeling in het proces van registratie is niet helder en de expertise van het team Verkiezingen is te laat betrokken:

“En dan heb je apart de verkiezingsorganisatie. Dat is echt een eigen organisatie met een eigen proces. En daar hebben we wel in afgestemd, maar achteraf gezien, hadden we dat wat eerder moeten doen, scherper en sneller met elkaar moeten afstemmen en moeten doorlopen, hoe loopt dat proces dan precies? En dat is denk ik ook door de tijdsdruk is dat minder efficiënt gegaan.” (Respondent 1, projectorganisatie) En:

“En wat ik ook wel wil zeggen, is dat ik het wel allemaal heel leuk vond hoor, ondanks alle verbeterpunten en doorgehaalde nachten. Het was wel- We deden het wel met elkaar, dus het was wel echt gezellig, dus dat vond ik dan. Dat vind ik ook wel belangrijk om te benoemen.” (Respondent 5, projectorganisatie)

3.3

De ervaringen van de kandidaatwijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed bij de kandidaatstelling en registratie?

De informatie over de kandidaatstelling

“We hebben echt wel goed samengewerkt, maar dat had nog beter van tevoren uitgelijnd kunnen worden met, welke stapjes hebben we dan allemaal? Wat levert het dan op? Wat voor documenten hebben we dan? Wat moeten we dan bijhouden? Dus daar zijn we ook wel tegenaan gelopen op de momenten dat we al die mensen aan het inschrijven waren.” (Respondent 11, projectorganisatie) Onvoldoende voorbereid op piekbelasting Meerdere leden van de projectorganisatie vertellen dat men niet goed is voorbereid op piekdrukte bij de registratie van kandidaten:

“Ik werd gebeld, kom helpen. En dat was ook echt een drama, dat mensen echt twee en een half, drie uur hebben moeten wachten voordat ze überhaupt hun formuliertje hebben kunnen invullen en inleveren. En dan merk je ook wel, zie je wel, iedereen komt op het laatste moment. Dus daar moet je gewoon rekening mee houden, dat je dat laatste moment vol capaciteit zit om mensen op te vangen."

De wijkraadsleden denken verschillend over de beschikbare informatie over de kandidaatstelling. Voor de één is het volkomen duidelijk:

“Het formulier was in principe eigenlijk gewoon heel duidelijk. Want er stond gewoon op wat nodig was. En bijvoorbeeld natuurlijk ook die handtekening die je moest hebben van bewoners en zo, dat was ook wel duidelijk. Gewoon toegelicht, dus in principe, ik heb daar geen problemen aan ondervonden.” (Respondent 16 wijkraadslid, 19 jaar) Anderen ondervinden problemen. De kandidaatwijkraadsleden zijn vooral ontevreden over de administratieve kant van het aanmeldproces. Zij hebben moeite met de grote hoeveelheid aan te leveren gegevens:

(Respondent 11, projectorganisatie) En:

18

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

“Ik begrijp dat dat proces er moet zijn, dat begrijp ik echt, maar ik vind het veel te ingewikkeld. Ik vond dat echt en ik ben er echt handig in. Maar ik vind het niet kunnen. Ik vind het niet kunnen. De hoeveelheid en het gedoe, nee hoor. Ik werd er op een gegeven moment, op een gegeven moment heb ik thuis gezegd, als ik nog één keer een formulier terugkrijg, dan stop ik er alsnog mee.” (Respondent 11, wijk-

En:

“Ik merkte wel toen ik daar aankwam om mijn papieren in te leveren, moest ik sowieso echt twee uur wachten of zo.” (Respondent 5, wijkraadslid, 17 jaar)

raadslid, 55 jaar) Kandidaten die eerder deel uitmaakten van de gebiedscommissie weten makkelijker aan informatie te komen:

“Ja en omdat ik natuurlijk ook kon terugvallen op mijn collega’s uit de gebiedscommissie, maar ook op de ambtelijke ondersteuning vanuit de gebiedscommissie. Dus ik mocht, had ik een vraag, dan kon ik hem ook via die weg gewoon stellen.” (Respondent 12, 72 jaar, wijkraad) Bij de registratie was privacy niet altijd gegarandeerd:

“We hebben een brief gehad, die blonk niet uit in duidelijkheid, want ik weet nog op een gegeven moment, het ging om één formulier, geloof ik. Toen heb ik de gebiedsmanager toen nog gebeld. Die heeft nog navraag gedaan en uiteindelijk heb ik wat mensen geholpen met stukken in te leveren en dat ging uiteindelijk wel redelijk. Het was een beetje knullig dat het in het openbaar ging allemaal. In de stadswinkel, aan het loket. Waar iemand anders gewoon naast zat. Maar goed.” (Respondent 8, wijkraadslid, 60 jaar) Wachtrijen Kandidaat-wijkraadsleden worden geconfronteerd met wachtrijen:

“Dus alles bij elkaar nam dat ongeveer een uur per kandidaat in beslag. Nou, als je dan op een bepaalde dag twintig kandidaten hebt die formulieren willen inleveren ja, dan zit je daar een paar uur te wachten tot je aan de beurt bent bij wijze van spreken. En dat vond ik wel niet zo netjes. Mensen moeten er soms ook vrij voor nemen om dat in te leveren.” (Respondent 9, wijkraadslid, 65 jaar)

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

19

4

Persoonlijke campagne van de kandidaat-wijkraadsleden-januari 2022

Dit hoofdstuk gaat over (de ondersteuning van) de campagne van de kandidaat-wijkraadsleden van

De ervaringen van de projectorgani-

17 januari tot 22 maart 2022.

satie: wat ging er goed en minder goed tijdens de persoonlijke cam-

4.1

pagne?

Tijdlijn

De leden van de projectorganisatie zijn van me-

Toolbox Alle kandidaat-wijkraadsleden wordt een toolbox en een budget ter beschikking gesteld, zodat zij zelf campagne kunnen voeren. De toolbox bevat onder andere een format voor het maken van flyers en een poster. Er worden (online) bijeenkomsten georganiseerd voor het gebruik van het promotiemateriaal en er staan ook handleidingen op Mijn Rotterdam.nl. De gedachte achter de toolbox en het budget is dat alle kandidaten daarmee in staat gesteld worden om campagne te voeren. Mijn.Rotterdam.nl De kandidaten die zijn geregistreerd krijgen een mail met een eenmalige link toegestuurd zodat zij zich kunnen voorstellen op Mijn.Rotterdam.nl. Zij kunnen zich voorstellen aan de hand van drie vragen, o.a. Wat is je favoriete plek in de wijk? De antwoorden worden met een foto van de kandidaat op de website geplaatst. Foto’s Bij de kandidaatstelling op locatie worden alle kandidaten door een professionele fotograaf gefotografeerd. De foto’s kunnen door de kandidaten worden gebruikt om zich voor te stellen op Mijn Rotterdam.nl. Sommige kandidaten willen de profielfoto gebruiken voor hun campagne. Hoewel dit op voorhand niet is ingecalculeerd, besluit men de foto aan alle kandidaten ter beschikking te stellen.

20

4.2

ning dat door de terbeschikkingstelling van een toolbox en budget alle kandidaten de mogelijkheid krijgen om persoonlijk campagne te voeren, al had de ondersteuning bij het gebruik nog wel wat beter gekund:

“Dus ik denk dat dat in de basis heel goed is, want dan krijgen ze gewoon allemaal hetzelfde aangeboden, dan kunnen ze zelf kiezen, daar doe ik aan mee, ja of nee. Dus dat is, volgens mij, heel goed. En wat wel een leerpunt is, is de praktische uitwerking. Dus hoe makkelijk is het om zo’n flyer te maken? En hoe ondersteunen we ze erbij? Dat je denkt, dat hadden we misschien nog wel iets meer kunnen testen aan de voorkant. Maar goed, dat is allemaal wel gerepareerd.” (Respondent 11, projectorganisatie) Er komen allerlei vragen over het gebruik van de toolbox, maar ook veel klachten, bijvoorbeeld over het gebruik van de foto’s, gemaakt bij de kandidaatstelling:

“Mensen wisten niet dat er een foto gemaakt werd. En die foto die is vervolgens gebruikt voor de hele campagne. Dus die werd op de website geplaatst en die werd op die billboards in de wijk gezet. Mensen kwamen uit bed gerold en die dachten, ik ga me even aanmelden. Echt, mensen zijn pislink geworden omdat ze dus op de foto moesten terwijl ze dat niet wisten. Dus hun haar zat niet goed en ze hadden niet de goede kleding aan. Echt, je wil het niet weten. Tot aan het punt dat mensen zeiden, ik wil me terugtrekken want ik wil absoluut niet dat die foto gebruikt wordt. Volgens mij is dat uiteindelijk

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

niet echt gebeurd, maar er zijn wel mailtjes over geweest in ieder geval.” (Respondent 2, projectorganisatie) En er komen klachten over het format voor de presentatie van kandidaten op Mijn Rotterdam:

“En er was ook een groep, die laat dan blijken dat ze vinden dat we het niet goed doen. Dus die zijn kritisch op bijvoorbeeld de vragen (voor de profielschets op Mijn Rotterdam, LH), van wat zijn dit voor onzinnige vragen en waarom zo kort? En het duurt te lang met de posters en waarom word ik niet goed geïnformeerd? Dus we waren ook wel de klachtenlijn, die probeer je natuurlijk ook zo goed mogelijk van een antwoord te voorzien en ook de kritische geluiden naar Wijk aan Zet door te zetten”. (Respondent 7, projectorganisatie) Sommige kandidaten willen bij hun profiel op Mijn Rotterdam hun eigen tekst invoeren. In het format is hiervoor echter geen ruimte.

4.3

De ervaringen van de kandidaatwijkraadsleden: wat ging er goed en minder goed tijdens de persoonlijke campagne?

“Ja, ik vond de invulling van, op een gegeven ogenblik werd je digitaal kandidaat en dan vroegen ze een aantal vragen van- Vijf vragen en één daarvan was, wat is je favoriete plek in je wijk? Dat vond ik dan wel leuk. Ik moet wel zeggen dat ik het wel- Ik heb er wel even over gedaan voordat het erin stond, omdat het over het besturingsmechanisme niet zoMaar ik ben niet iemand die hele dagen achter computers zit en daarmee bezig is. Ik heb daar wel even op moeten zweten, net zoals Mijn Rotterdam en stemmen.” (Respondent 19, kandidaat-wijkraadslid, niet gekozen 61 jaar) Er worden suggesties gedaan voor betere ondersteuning door de gemeente bij de persoonlijke campagne.

“Ja, nou voor mij was de campagne vanuit de gemeente niet heel erg nodig, maar ik kan me voorstellen dat dat voor heel veel anderen echt belangrijk is. Want heel veel mensen weten niet hoe ze campagne moeten voeren en hebben ook geen idee waar ze moeten beginnen. Dus ja, ik weet niet, op een of andere manier gewoon het te vergemakkelijken, dat proces van die posters en flyers en zo en toch wat meer mensen erop aanstellen, misschien per wijk of zo. Ja, want nu, ik weet niet hoeveel mensen daar verantwoordelijk voor zijn, maar gewoon wat meer onderverdelen of zo” (Respondent 2, wijkraadslid, 19 jaar)

Wijze van campagne voeren De kandidaten voeren op verschillende manieren campagne: online: met zelfgemaakte filmpjes en posts via Facebook of Instagram en offline via posters, flyers, op straat, via de wijkkrant, via mond-tot-mond reclame of via een lokaal georganiseerd wijkdebat. Niet alle wijkraadsleden heb-

En:

“Nou misschien niet eens een toolbox geven, maar gewoon een soort van cursus of een onlinefilmpje of zo, dat je gewoon op een rijtje zet wat de opties zijn, hoe je je campagne kan voeren.” (Respondent 2, wijkraadslid, 19 jaar)

ben online campagne gevoerd. Ook onder de jongere wijkraadsleden voerde niet iedereen online

Een wijkraadslid benoemt dat zij het fijn zou vin-

campagne.

den als er een openbare digitale plek was waar alle wijkraadskandidaten campagne kunnen voe-

Ondersteuning door de gemeente bij de campag-

ren. Het wijkraadslid had behoefte aan een zoge-

nevoering

naamd digitaal participatieplatform per wijk:

Sommige kandidaten uitten kritiek op de ondersteuning van de gemeente bij het campagnevoeren, zoals op de drie vragen om zich voor te stellen op Mijn.Rotterdam.nl en op de informatievoorzie-

“Dus toen dacht ik nou, lieve gemeente, verzin iets. Maak per wijk ook een digitaal platform.” (Respondent 1, wijkraadslid 64 jaar)

ning:

Evaluatie van de kandidaatstelling, campagne en installatie van de wijkraden

21

De terbeschikkingstelling van de toolbox

werd het keurig netjes bij je thuis afgeleverd.” (Res-

Sommige kandidaten vinden dat terbeschikking-

pondent 18, wijkraadslid, 41 jaar)

stelling van campagnemateriaal door de gemeente niet nodig is. Vooral kandidaten uit de kleine kernen vinden dat kandidaten j in plaats van posters op te hangen naar de bewoners toe moeten gaan:

Een wijkraadslid benoemt dat hij meer campagnegeld had gewild om zichtbaarder te zijn als kandidaat-wijkraadslid op lokale platforms en online. Het gebruikersgemak van de toolbox

“Je hebt mensen nodig die in de gemeenschap staan. Die staan er al of die komen er. Die laten zich horen. Die gaan naar de groepen toe, waar ze iets voor betekenen. Heb je helemaal geen biljetten en andere zooi voor nodig.” (Respondent 11, 55 jaar, wijkraadslid)

De ervaringen van de kandidaat-wijkraadsleden met het gebruik van de toolbox zijn wisselend. De aangeleverde toolbox werd door de één handig en simpel gevonden en door de ander lastig en onduidelijk:

“Ja, het was echt hartstikke makkelijk. Ik kan me amper voorstellen dat iemand dat niet begreep.” (Res-

En:

pondent 3, wijkraadslid, 16 jaar)

“Dat heb ik zojuist ook al gezegd, kijk naar die kleine dorpen. En daar moet je een andere campagne voeren dan wanneer je in de stad campagne voert. Want als jij in een dorp campagne voert, moet je dus gewoon uit je eigen bekendheid, enzovoort. Dus ik ben bij de ouderen geweest, ik ben bij de biljarters geweest, ik ben overal geweest, om het zo maar eventjes te noemen. En dan denk ik, je moet jezelf presenteren, je moet jezelf laten zien en je moet vanuit het verleden- en dat kan niet iedereen zeggen, maar ik dan gelukkig wel- het vertrouwen hebben van het dorp.” (Respondent 13, wijkraadslid, 79 jaar,) Anderen waarderen de toolbox: