[22bb007374] Bijlage 1 behorende bij 22bb7378 over Welstandsparagraaf Zomerhofkwartier

WELSTANDSPARAGRAAF

Gebo 3- VLO

01. Inleiding 02. Positionering 03. Ruimtelijke principes 04. Wederopbouw 05. Bijzondere planelementen 06. Relatie Openbare ruimte 07. Beeldkwaliteit 08. Welstandscriteria 09. Colofon & Bijlagen

Rotterdam Noord ti»1

ř»***

5; ,;»»« ;f If* “ . , ♦«•uk *«M Stoa»* ļ Vv\^v -

»»»**

.«»»U

f .

*t

...•y--..,,...,........

ápļEiiif ^N - -»m8

^ v\ \\ M V* ,

' \W\W\ś '\\ wìn \ V *jr \

.■■.IV

\WW \\\ ’

-o*! •SS»

Jį ^nnimi '

\ V'

V/ïl' ^

.•^\v*'\\V

\\

ĩ"""’

.^V^Ŵ/v^/řN/'5^•N^Oi5SiííNtoîi/fZķfl1* u ĩ

,'^\w v~îí íîį. #V-3 ZOHO tìfë.í ■t'/^ŵssş -^/sr^ŵíç^í C-'^ , HV-:—I Î VaX^/vW./nX y»..wZOHO A v # vk^^c-ĩ^iTĩ U/ /nr# rvr^—crL -

k«««*

^4ā fīJŵHBeèJau - *-

* /z Z ....-,

..... rŵ?'

■■1111111

|Į ÇV

IŴÜ,

® "'""«miirii jį,

V v* ps V .-»\v x « ţû n \ jÿZ ^4J| If |I Š š Š j i \, \ g M V\ ik A - j fi'is kXv^y/įjvìį ii ĩi i»,,yj H 4*..r Li

4

‘*« «m3 S í » V X.

, ... ’ '«r.„.

RCD

Begrenzing Welstandsparagraaf Pompenburg

Heliport

Rotte ZOHO

Agniesebuurt Noordsingel

Oude Noorden

UMľ OCMtCMTC

HCTic X

:

ŕä^S

llŴ1

^r.-v

KAOASTÄAAl. tCKCNO OCMCCMTC ftOTTe*OAM fCCTHÍ AO

*©ur**iTe**c*

Rotterdam heeft een - voor Nederlandse begrippen - bijzondere binnenstad vanwege de architectuur die voornamelijk uit de wederopbouwperiode is opgebouwd incluis de opvallende hoogstedelijke skyline met polderhoogbouw. Rondom de binnenstad liggen verschillende 19e -eeuwse niet-planmatige en planmatige stadsuitbreidingen, waarbij de stedenbouwkundige structuur veelal wordt gevormd door gesloten bouwblokken.

kleurpallet aansluiting gezocht met de Agniesebuurt. De derde laag bestaat uit middelhoogbouw. Ondanks deze driedeling van ruimtelijke componenten richt welstand zich op de integraliteit tussen architectuur, stedenbouw, landschap en duurzame systeemkeuzes. Daarnaast moet de ontwikkeling van ZOHO in ogenschouw genomen worden als de tweede linie van het beschermd stadsgezicht Noordsingel/Waterproject.

Het Zomerhofkwartier (ZOHO) is het zuidelijk deel van de Agniesbuurt, gelegen tussen de Provenierswijk en het Oude Noorden met zicht op de binnenstad. ZOHO is ontstaan door het bombardement op Rotterdam. De randen van het gebied, de Noordsingel, de Teilingerstraat en Almondestraat, hebben nog altijd het karakter van het eind negentiende-eeuwse Rotterdam. De Hofbogen, de oude spoorlijn tussen Rotterdam en Den Haag vormt een stedelijke drager die wordt ontwikkeld tot lineair park die de verschillende buurten aan elkaar zal verbinden. Deze nieuwe groenstructuur wordt via de oost westelijke richting verbonden met de Noord- en Bergsingel, waardoor er een ladderstructuur ontstaat waarbinnen stedelijkheid en groenvoorzieningen een duidelijke drager worden tussen de verschillende noordelijke stadswijken.

In het Zomerhofkwartier richt welstand zich met name op drie belangrijke aspecten: het omgaan met specifieke wederopbouwarchitectuur, de relatie met gebiedstype niet-planmatig en de verhouding met de skyline van de binnenstad. Ten aanzien van deze aspecten geldt dat het welstandsbeleid is gericht op het voortbouwen op de aanwezige rijkdom en niet zozeer op het conserveren van het verleden, hoewel dat laatste wel deel kan uitmaken van het welstandsbeleid. Bij vernieuwing bestaat de rol van welstand met name uit toetsing van de wijze waarop nieuwbouw 'zich gedraagt' in het betreffende straatbeeld en van de positie van nieuwe gebouwen in de verschillende ensembles waartoe ze kunnen behoren. Het gaat daarbij om de balans tussen verschil en overeenkomst in vorm, schaal en textuur.

ZOHO

Masterplan en bestemmingsplan

Het Zomerhofkwartier is een binnenstedelijk bedrijventerrein op de grens van de binnenstad en de Agniesebuurt en wordt getransformeerd tot intermediair tussen deze twee entiteiten, gestoeld op haar huidige vorm. Het gebied heeft vele gezichten gehad. Na de wederopbouw trokken in de jaren '90 trokken veel activiteiten weg, waardoor er leegstand ontstond. Met een gezamenlijk initiatief in 2010 zetten Havensteder en de gemeente de eerste stappen om de toenemende leegstand en de verloedering van het gebied te stoppen. Door de bestaande bebouwing vrij te geven aan ondernemers en te verhuren tegen lagere tarieven is er een bijzondere dynamiek ontstaan. Creatieve ondernemers namen hun intrek en maakten het gebied 'eigen'. Zo ontstond er een aparte gemeenschap in een uniek stukje stad.

Het algemeen toetsingskader voor de ruimtelijke ordening en kwaliteit van het nieuwe ZOHO is het Masterplan waarin de algemene ambities en kaders van het integrale plan zijn vastgelegd, waarbij er speciale nadruk is gelegd op de achtergrond van het gebied, de uitgangspunten van ontwikkeling en onze visie op stedenbouw, openbare ruimte, klimaatadaptatie, mobiliteit, programma en de ontwikkelstrategie. Het Masterplan is het grondvest voor het nieuwe Bestemmingsplan ZOHO, waarin de juridische eisen van de toelatingsplanologie is beschreven.

Na tien jaar slow-urbanism moest ZOHO moet worden herontwikkeld naar een gemengd stedelijke stadswijk die Rotterdam-Noord en de binnenstad met elkaar verbindt en de stad verrijkt. Het toevoegen van een nieuw, duurzaam en inclusief hoofdstuk aan de geschiedenis van het gebied is een opgave die de ontwikkelcombinatie met alle zorgvuldigheid oppakt. De combinatie van de typische wederopbouwarchitectuur en de vele creatieve bedrijfjes in het gebied geeft ZOHO de identiteit waar het om bekend staat. Het behoud van deze identiteit vormt de kern van de opgave voor de herontwikkeling van ZOHO.

Het nieuwe Zomerhofkwartier is de ruimtelijke intermediair tussen enerzijds de binnenstad, anderzijds de Agniesebuurt, met als vertrekpunt de wederopbouw die qua verkaveling, esthetiek en gebruik de eerste laag van het gebied vormt. Daarbovenop wordt er qua maat, schaal en

Tevens zullen er per ontwikkelfase kavelpaspoorten worden vastgelegd die de ruimtelijkeprogrammatische kaders per ruimtelijke entiteit vormen, maar die voor de gehele samenhang aan het masterplan worden getoetst om de integrale ruimtelijke en programmatische kwaliteit te borgen. Voor de kavel 1.0 en 4.2 wordt het ontwerptraject eerder en zonder kavelpaspoort gestart.

Welstandsparagraaf ZOHO Gezien de integrale benadering van de herontwikkeling van ZOHO is het van belang om een goede afstemming tussen de verschillende beleidsstukken (Masterplan, Bestemmingsplan en kavelpaspoorten) te borgen. De voor u liggende Welstandsparagraaf is dan ook een samenvatting en aanscherping van de beeldkwaliteitseisen uit het Masterplan, en dient als toetsingskader om de samenhang tussen stedenbouw, architectuur, (semi)openbare ruimte en de gezamenlijke gestelde ambities voor ZOHO als geheel te borgen.

7

jrv - a

í;

Aí

.V ľ-

ļ

1?; 1 ,^; N Fţyjļ Jass-l z

KL*-!

iprJl

■I i .

Wederopbouw

r **'-

I''' Oude Noorden

De Rotte

Ŵ^iivjr'

S3Û«Î

N

iMMIpAR H

'J,

Noodbedrijven

wå ŝ'

■gU-aįį^ļ V

SQu^g

S»-

'Si ļĮ

mm®, ' ;;

Station Hofplein

X**-

r m

m-

CVSJHJMUli

i in

1 WUff

"xf -*-ÍÉ Hofplein

Brandgrens

Wederopbouw

In de Tweede Wereldoorlog werd Rotterdam zwaar getroffen. De gevolgen van het bombardement van 14 mei 1940 waren

ZOHO ligt op een overgangsgebied in de stad, van de binnenstad naar 19e-eeuwse stadswijken. Het plangebied zelf is nu

dramatisch. Naast de gehele stadsdriehoek werden ook omliggende wijken getroffen, waaronder het Zomerhofkwartier

echter nog een rafelrand, door verschillende tijdsgewrichten ontstaan, en creëert een breuk in het stedelijk weefsel: de

(onderdeel Agniesebuurt). Alleen aan de Noordsingel, de Almondestraat en in het Rottekwartier stonden nog enkele panden

wederopbouw, als invulling van de leegte na het bombardement, lijkt abrupt in het plangebied beëindigd. De gaten die hierop

overeind.

overbleven, zijn tijdens de stadsvernieuwing alsnog ingevuld. Daardoor staan achterkanten van bedrijfsgebouwen tegenover

Als gevolg van het bombardement waren honderden bedrijven in de binnenstad dakloos geworden. Voordat met de uitvoering van Witteveens plan kon worden begonnen, waren verspreid door het verwoeste gebied noodgebouwen

kleinschalige sociale woningbouw, wordt de openbare ruimte gedomineerd door verharding die ondersteunend was in de logistiek en ligt het Cruyff Court verscholen tussen de hallen.

gerealiseerd voor winkels, cultuur en bedrijven. Vrij snel na het bombardement had Witteveen een terrein aangewezen voor noodbedrijven in het Zomerhofkwartier. Getroffen ondernemers die voldoende financiële middelen hadden, werd de mogelijkheid geboden om hier voor een periode van tien jaar een tijdelijk onderkomen te bouwen. De zogenaamde kleinindustrie had behoefte aan deelbare industriegebouwen. Om pragmatische redenen werden deze gebouwen op bestaande fundamenten van verwoeste panden gebouwd, waardoor het vooroorlogse stratenpatroon in grote lijnen gehandhaafd bleef. Om in de grote behoefte te kunnen voorzien werden de bogen van het Hofpleinviaduct eveneens in gebruik genomen voor de huisvesting van kleine bedrijven. 9

Bestaand ,ť‘ ' .

V' rmr

*--Vţr

_____

Ml*'-­ ' į 'ĩ*\: 'i- }W

iŗ'Jr&ĩf -

C.ŕ ÍS *.

k v ľ-.

vį&Sí

ŵţtļl fji'j

' i

V\v\ “*i^—

10

Voorstel tender Fik .

i’ŴÌ

' 5*

'v-K -

1

i

' ^

■ ,v,Jľ

W *

-

L" Víį

lii, "Ģ-

■rrf

r .

.

‘ 'T».ŕ' -- yv ļfl

1

S ISš

.*V“'

Ą ■■-.

■%-ïĵįļ

îVm

■įAįJ :. - :.r fff?

■'-i'* -

į

' v. -Vţ; '.",ÌİV;- ŕi'ĩ '.

;

;ï. ŵ ■víHl , í

įŴŴļSś: įfV*ŵfŵ

ĮT’« řv

r ŕi ‘^ļŕ-t J jlļģjlÜ P

ţŵTS ļĵäïraiŕį

ii

Voortbouwen op ZOHO

Het nieuwe ZOHO

Continuïteit in het stedelijk weefsel

Inpassing in en versterking van het bestaand stedelijk weefsel op deze kleinschalige plek is alleen mogelijk als we onze

De morfologie van het Zomerhofkwartier wordt gedicteerd door het roerige verleden. Het bombardement op Rotterdam

drie ambities slim stapelen en aan elkaar verbinden. Daarom hebben we ze vertaald naar drie duidelijk te onderscheiden

in de 2e wereldoorlog heeft de brandgrens (de rode lijn in de onderstaande afbeeldingen) gecreëerd tussen de fijnmazige

lagen. De LAB laag staat voor het behoud van de identiteit van de bestaande bebouwing en de viering van de diversiteit aan

stedenbouwkundige structuur van de Agniesebuurt en het huidige Zomerhofkwartier waarin allerlei kavelmaten en massa's

functies, de LAND laag voor groene kwaliteit en het unieke woonmilieu met een knipoog naar de Noordsingel. De STAD laag

voorkomen. Langs de Heer Bokelweg en de Schiekade voert de grootschaligheid van utiliteitsbouw de boventoon. De

vertegenwoordigt de verdichting van het gebied door de toevoeging van een gevarieerd woningbouwprogramma.

blokken van de wederopbouw kenmerken zich door een duidelijke voor- en achterkant. Daardoor ligt niet alleen het gehele ZOHO-gebied verscholen achter de grootschalige bebouwing van de Heer Bokelweg, maar ligt ook de binnenkant van ZOHO zelf verstopt achter gebouwen. Met het toevoegen van een nieuwe doorbraak in de Vijverhofstraat en een alzijdige bebouwing maken we het hart van ZOHO toegankelijk en aantrekkelijk. Zo ontstaat een nieuw buurtplein.

12

| Winkel

ĵ Spo1

] 0«iriJv*JVKeňkifín ļ HCWO J Wonen níeuw

ĵ Onderwijs j MnnlschBppflliJk Wonen

Brook

Versteviging van het groen-blauw raamwerk

Een sociale functiemix

De oude Stadswijken hebben zich gevormd rondom het Singelplan van Rose. Binnen de buurten zelf is

Het huidige ZOHO was grotendeels een monofunctioneel gebied, passend bij de wederopbouwgedachte van

nauwelijks groen te ontwaren, een schril contrast met de Noordsingel als groene oase met een variëteit

'scheiding van functies': het bestaat geheel uit bedrijven. Wel is er, in een zoektocht naar meer speel- en

aan 19e-eeuwse bebouwing. Het bedrijventerrein van ZOHO kenmerkt zich vooral door een grote mate van

sportplekke n voor de Agniesebuurt, een Cruyff Court met wijkoverstijgende aantrekkingskracht geplaatst.

verharding, waar alleen tussen de parkeerplaatsen bomen staan. De eerste stap naar het vergroenen van

De bottom-up periode van de ZOHOcitizens heeft, in combinatie met een uitdijende binnenstad, de eerste

het gebied is gezet door de ZOHOcitizens, met hun initiatief parkeerruimte op te heffen ten behoeve van

horecazaken naar het gebied getrokken. Het stedelijk leven verstomt er nog dikwijls, omdat woningen in het

een regentuin. Een mooie impuls om de groene kwaliteit van de singels verder de wijk in te trekken en het

gebied ontbreken. Vooral de Schoterbosstraat en het Almondepad zijn nog steeds niemandsland in de stad.

begin van een verfijning van de van grootstedelijke singels naar een uitgebreid groen raamwerk met alle

In ZOHO speelt het stedelijk leven zich op straat af. Om dat te bereiken voegen we niet alleen wonen toe

ruimte voor stadsecologie en klimaatadaptie. Het verwijderen van verharding ten behoeve van vergroening

aan het programma: we mengen ook het wonen met andere functies op het maaiveld.

in de straten zetten we door. Daarnaast trekken we via het Almondepad het landschap naar binnen en breiden het met het vergroenen van de daken in het hart van ZOHO uit.

13

,h

'V

t,,

■jt

\\ . lV

Vfiį \ *\ 1

įl ir^ļ ir*

i ^:

S|İļ

IWļ

\\

VÉį ĵÿVH

'j«B L 3

v\

ř* A

JtV*. řxäļįįjfc». ?

P^S k- įļf^r'Jļŗjk gšļ&rţļ

lö: . i J*.

lk\. ,^ļ IV

ļTĮrľC:: ĮĮį

-Ŵ^ŰjgĮ

Tjŕ.-íÿ-v

iSs--^ V

Ŵ/.Tt

TlŰ ţ ( ļr jļ a 1 i 1 Wj i t.i ĵ ,ŕ ~V - i

« \

ļà M Ju

"Í’V

šŵiŕ» "f-

*

ļ*lĚ įį'ļ'-ÄÍ

àŵ'-iS * -

ÉskJSS è- ïïï

——

v'r -

r

ŕ -'. *ŕg *T/, ' --

f3rr m y.tŭL I r-

i

ľ^ŗHļPŗ

Li 1 ïfWfW^iļŕ

pH

1. De omgang met de bestaande identiteit

Het vasthouden van de identiteit en de energie die is ontstaan uit de spontane creatieve mix in het gebied vormt de basis voor de herontwikkeling, waarbij enkele cultuurhistorische waarden het uitgangspunt vormen en die behouden blijven: ^ Behoud bestaande korrelgroottes en stedenbouwkundige structuren; ^ Waar mogelijk hergebruik gebouwen en/of onderdelen, hergebruik mogelijke beeldbepalende elementen, zoals gebouwdelen en materialen; ^ Ontwerp vanuit analyse bestaande situatie (LAB-laag) ^ De immateriële waarde van het gebied, waar er zichtbaar een maakindustrie en innovatie voelbaar is.

2. Gelaagdheid voortbouwen op de bestaande identiteit

Vijverhofstraat

In ZOHd hnderscheiddn we drie op elkaar gestapelde ruimtelijke en programmatische identiteiten: lab-, lanu en u u stadslaeg. A. De LAB laog: het maaiveld, een wereld van experiment, in zowel de 'makers' die zich er vestige n als in de bijzondere woningen of voorzieningen. De typologie en beeldkwaliteit van de wederopbouw zijn hierbij het uitgangspunt. Het karakter bestaat uit utilitaire gebouwen, herkenbare, eerlijke en robuuste structuren, waarbij er ruimte moet ontstaan om te blijven experimenteren! Overgangsruimtes tussen privé en openbaar zijn hierbij een essentieel aagd aehtsŗhuet . B. De LAND laa g: het laud schap van de Noordsingel, die omhoogklimt, is een plek om tot rust te komeu in de uttel. Wonkn aan het landschap in een architectuur, die traditioneel baksteen en veretokoing mengt. C. De STAD laa u- de udo-ritwijzing naar de binnenstad met volledige focus op wonen in een ei gentìjds gebduwi dat in uitstraling contrasteert met de daaronder gelegen LAND laag.

Schoterborstraat 3. Verbondenheid

ZOHO is een intermediair tussen de stadswijken Agniesebuurt, Provernierswijk, Oude Noorden met de binnenstad. De LAB laag bouwt voort op de bestaande kwaliteiten van werken binnen de stad, de LAND laag haakt aan op de kwaliteiten van de Noorsingel, het Hofbogenpark, maar ook de fijnmazigheid en architectuur van de Agniesebuurt en de STAD laag verwijst naar de grootschaligheid van het Zadkine, Katshoek en vormt de intermediair tussen deze groetere stedelijke entiteiten en de binnenstad. Desalniettemin is het nieuwe ZOHO vooral van belang op stadswijkniveau.

4. Duurzaam & veerkrachtig

Doelstelling van het Zomerhofkwartier is om een inclusief stuk stad te worden, waarbij ruimtelijke en programmatische kwaliteit hand in hand gaan met innovatieve concepten t.a.v. mobiliteit, vergroening, energie en maatschappelijke betrokkenheid. 15

Planopbouw ă principes Stad

LAB

De LAB laag is de basis van het plan. De LAB laag conformeert zich in korrelgrootte, structuur en programma aan de huidige identiteit: hier gaan werken, cultuur en horeca hand in hand en wordt wonen als nieuwe component toegevoegd. De bestaande rooilijnen worden gehandhaafd. De wederopbouwlaag zorgt voor continuïteit in het gebied en de gebouwen worden alzijdigheid. Langs de Zomerhofstraat en de Vijverhofstraat manifesteert de LAB laag zich in stedelijke straten met brede stoepen waar auto's en fietsers welkom zijn. Hier vindt de stedelijke levendigheid plaats: grote korrel, rauwe structuren, open lobby's en entrees, werkplaatsen, horeca, vrije tijd en op de stad georiënteerde bedrijven. Hier presenteert ZOHO zich aan de stad en maakt het tegelijkertijd een welkom gebaar naar binnen toe.

Land

/jfl

Aan de binnenzijde vertaalt de structuur en transparantie van de LAB laag zich juist als basis voor een hechte buurt. De LAB laag dient als overgangszone tussen privé en publiek: dankzij zowel de hoge plinten met grote werkdeuren als de plinten met terugliggende gevels, ontstaat er vanzelfsprekende relatie tussen de straat en de bebouwing. De basis voor stedelijke ontmoeting in ZOHO wordt hier gelegd. De bestaande percelering blijft in de LAB laag intact, behalve op kavel 1.0. Daar wordt, zonder afbreuk te doen aan de eenheid in architectuur, een grotere afwisseling van functies geïntroduceerd, met name om een bijdrage aan de diversiteit van functies te leveren. De nieuwbouw in de LAB laag toont een middelgrote verkavelingsopzet, passend bij de basismaat van de wederopbouwkavels.

Lab

LAND

Openbare ruimte

De LAND laag is het semi-openbaar daklandschap en fungeert als intermediair tussen de Agniesebuurt, de Noordsingel en het Hofbogenpark. De inrichting is tevens een serieuze groene woonconditie voor (grondgebonden) wonen. De woningen hebben een directe relatie met het groene tweede maaiveld. De woningen worden opgetrokken uit een eigentijdse baksteenarchitectuur verwijzend naar het Oude Noorden en de Agniesebuurt. Er moet een buurtgevoel en een vorm van gemeenschap ontstaan, maar informeel onderdeel van de stadsbuurten rondom. Het dakpark vormt hiermee een groene long in een verstedelijkt gebied. Dit getuigt zich door haar ecologische waarde. Tevens speelt het dakpark een significante rol in de waterhuishouding van het plangebied. De LAND laag kent een gradiënt in zijn volumetrie en verschijningsvorm van Vijverhofstraat naar Noordsingel. Aan de Vijverhofstraat zien we abstracte sculpturale gebouwmassa's met een informeel karkater en een geterrasseerde opbouw. Richting de Noordsingel (de strook tussen Almondestraat en Schoterbosstraat) worden de volumes statiger en formeler, maar kennen wel verspringingen en/of set backs. Dit verschil uit zich niet alleen in de mate van sculpturaliteit, maar kan zich ook uiten in de geleding en het ruimtelijke principe van de buitenruimten.

Verkaveling

16

In de grotere landblokken aan de Vijverhofstraat kent de architectuur een dynamische ritmiek en geleding en met een meer abstractere detaillering, de buitenruimte zijn altijd geterrasseerd en onderdeel van de sculpturale volumetrie. In de Schoterbosstraat en Almondestraat gaan de bouwblokken over in een grotere schaal, maar zal juist de kwaliteit fijnzinniger worden en meer refereren aan een klassiekere verdeling. In deze zone is de sculpturaliteit met set backs statiger, waarbij uitkragende balkons als significant onderdeel van de architectuur (binnen de rooilijn) zijn toegestaan. De architectuur heeft een mate van verfijning refererend aan die van de Noordsingel.

STAD

De STAD laag refereert aan het hoogstedelijke Rotterdamse centrum met de introductie van een nieuwe tussenmaat met ruim opgezette stadsblokken, waarin verschillende woonvormen mogelijk zijn. Een slimme inzet van de drie lagen zorgt voor een goede overgang tussen de binnenstad en stadswijken met resgect voor liet wedertpbouwverleden. De blekken varmen een intermediair tussen de schaal van de stadswijken en de hoogbouw van de binnenstad. De incidentele grote bouwhoogtes (tot max. 50m) komen aan de Hofbogenzijde, gerelateerd aan de grote architectonische ensembles, zoals het Zadkine en Katshoek. Trapsgewijs in ruime stappen zal de bebouwing richting de Noordsingel in hoogte afnemen, om een overgang met de 19e-eeuwse stadswijk; te maken.

Openbare ruimte De struttuur van de openb are ruimte blijft geotendeels ongewijzigd, behalve de nieuwe doorsteek vanuit de Vijvereofstraat naar Ret nieuwe Zomerhofplein. De binnenzijde (verlengde Agniasestraat, Schoterbo sstraat, verlengea Almondepad, de niebw e doorsteek en het nieuwe Zomerhofplein) worden volledig voetgaagersgebied en dus auto- en fietsvrij. De ruimte voor de auto i n de ope nbare ruimte wordt teruggedrongen ten gunste van meer groen en verblijfs- en speelplekken. ZOHO intensiveert, dat vraagt om een buitenruimte die voor veel doelgroepen en activiteiten een ont moetingsplep is. Zo zijn er 'de makers' die de stoepen innemen en experimenteren met nieuwe inrichtingen. Er zijn jongeren die sporten en horecabezoekers die op straat vertoeven. Straks komen daar de gezinnen bij, die "mede-eigenaar" worden doordat ze letterlijk aan de straat wonen.

verioop Douwnoogies

LAND 17

I dentiteit behouden ă aansluit i ng context

Bestaande kavels als uitgangspunt

De rijkdom aan kavelgrootte in het bestaande gebied geeft de kans om een hoge mate van diversiteit in het gebied te realiseren. Met deze bestaande korrels als uitgangspunt behouden we een groot deel van de ruimtelijke identiteit van het gebied. De bestaande percelering en hoogtes worden vastgezet in de LAB laag. Dit laat geen flexibiliteit toe. Wel kunnen die kavels, afhankelijk van hun grootte, worden opgetopt met een LAND laag en/of een of twee nieuwe stadsblokken.

Stapsgewijs aansluiten Behoud

Herontwikkeling met specifieke eisen

Nieuwbouw

Door het gebied in drie zones te verdelen, ontstaan er heldere tredes om de overgang van de lage 19e-eeuwse stadswijken naar de hogere bebouwing aan de stadsboulevards te maken. We bieden in de STAD laag ook de meeste flexibiliteit: zo kunnen we op zorgvuldige wijze zoveel mogelijk programma richting de binnenstad positioneren. Doordat sprake is van een maximaal programma, zal dat middels de 'wet van de communicerende vaten' leiden tot meer lucht aan de zijde van de stadswijken. Dat geeft op zijn beurt weer meer ontwerpruimte op de specifieke situaties aldaar en het beperken van de impact op de laagbouw milieus.

LAND laag als horizontale en verticale verbinder

De LAND laag vormt het groe ne cem ent, dat dankzij enige flexibiliteit de LAB en de STAD laag en tussen ZOHO en de stadswij ken aan elkaar verbindt. Verticaal zorgt het voor goede verhoudingen tussen het basement van de LAB laag en de torens van de STAD laag, zodat op elke kavel een goed ensemble ontstaat. Horizontaal trekt het de 19e-eeuwse stadswijken het plan in en vormt het veen stuk herkenning, maar verbindt het ook de daken van de LAB laag, waardoor er een nieuw samengesmolten landschap ontstaat, waartoe alle bewoners toegang hebben.

STAD

De STAD laag refereert aan het hoogstedelijke Rotterdam met de introductie van een nieuwe tussenmaat met ruim opgezette stadsblokken, waarin verschillende woonvormen mogelijk zijn. Een slimme inzet van de drie lagen zorgt voor een goede overgang tussen de binnenstad en stadswijken met respect voor het wederopbouwverleden. Door deze driedeling in het plangebied kunnen de incidentele maximale hoogtes van circa 50 meter, die refereren aan de schaal van de binnenstad, in treden van ca. 10 meter terugbrengen naar de bouwhoogtes van de 19e-eeuwse stadswijk. In die aftrapping zijn de LAND en STAD laag vervormelijk, terwijl de LAB laag constant blijft. Voor een goede overgang zal een deel van de stadsblokken tegen het Oude Noorden ook helemaal weggelaten worden.

18

ZADKINE aa

ra

uw

NOORDSINGEL ee

Verloop bouwhoogtes

Verloop bouwhoogtes gezien vanaf Zomerhofstraat

AGNIESEBUURT NOORDSINGEL

5.0

Schematische weergave planopbouw, gezien vanaf Vijverhofstraat

ZADKINE SCHOTERBOSHOF STAD LAND LAB

Kavels 3.0, 4.1 en 4.2 verhouden zich tot de Noordsingel

4.2 Schematische weergave planopbouw, gezien vanaf Sc hoterbosstraat

19

Verkavelingsprincipe

Almondestraat T3

co

Cl

0) ■U

1 i

i 1 i 1

š 1 s

E

i 8

4.1

'

II' 4 1 í 1 1 iļ' Jīr ! 1 ļ İ 1 1

4.2

' " i * * ' 1 * » » P 1 ’

i i i i

*

i i 1 9 1 1 İ .

omerhofstraet

Schoterbosstraaî

N

17

20

t

Dakpark

,

- 1

«

1

vut

T-

-

jj:

'v

*

1 t 1 .

ļ

ļ

*

t

.

ťl

1" ļl ,

*

,

i

ļ y

r

|

H rì V’",* V'

t

—ŕ

r^r

.

44

J

*

'

*

II 08

1:500 21

1DĽ

Cultuurhistorische Verkenning Zomerhofkwartier

Analyse per pand

In opdracht van Stadsontwikkeling van de gemeente Rotterdam is aan Wijnand Galema Architectuurhistoricus gevraagd een cultuurhistorische verkenning uit te voeren naar het Zomerhofkwartier in Rotterdam. Dit gebied werd grotendeels verwoest tijdens het bombardement van mei 1940. De wederopbouw kwam echter pas in de jaren zestig van de vorige eeuw op gang. In de periode tussen het bombardement en het in 1960 vastgestelde Wederopbouwplan Zomerhofkwartier werd het gebied tijdelijk ingericht met noodbebouwing voor bedrijven en vond een enkele kerk of kantoor hier een plek. De geplande, maar nooit gerealiseerde aanleg van een nieuwe spoorlijn en een invalsweg voor autoverkeer hielden de ontwikkeling van het gebied jarenlang in hun greep. In de periode van de stadsvernieuwing werden de laatste lege plekken bebouwd.

In de Cultuurhistorische Verkenning Zomerhofkwartier zijn het Gele en Glazen gebouw aangewezen als beeldbepalend, en het Blauw-wittegebouw als beeldondersteunend. Dit vraagt om een zorgvuldige ontwerphouding. Het nieuwe ontwerp moet worden gebaseerd op een grondige analyse per pand, die de volgende aspecten moeten verduidelijken:

Het hart van het gebied wordt gevormd door een binnenstedelijk bedrijventerrein met een mix van kantoren, groothandel, opslag en kleine industrie. Daaromheen bevinden zich scholen, kerken en enkele woningbouwprojecten. Vanaf de jaren negentig raakte het Zomerhofkwartier in verval. De oorspronkelijke bedrijven trokken weg en door de aanleg van de spoortunnel raakte het gebied verder geïsoleerd van de binnenstad. Rond de eeuwwisseling vindt een kentering plaats. Woningbouwcorporatie Havensteder en de gemeente kopen vastgoed op met het idee woningbouw te realiseren. Door de economische (banken) crisis zijn deze plannen verlaten en in plaats daarvan is een proces van geleidelijke transformatie ingezet. Een aantal kantoorgebouwen werd omgetoverd tot verzamelgebouwen voor de creatieve industrie. Als gevolg van deze nieuwe inzichten over stadsontwikkeling, waarin de bestaande structuur, bebouwing en lokale initiatieven veel meer als vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen worden gezien, ontstond de behoefte aan een uitgebreide cultuurhistorische verkenning.

-

De stedenbouwkundige positionering in het geheel;

-

De architectonische kwaliteiten: structuren, dimensionering, geleding en detaillering;

-

De wijze waarop het pand wordt gebruikt;

-

De fysieke (on)mogelijkheden i.r.t. land en stadslaag;

-

Wat wordt er behouden, wat wordt er hergebruikt.

Deze aspecten vormen de aanleiding voor en worden vertaald in het nieuwe ontwerp. Per pand wordt vastgesteld of, en in hoeverre (of deels) behoud mogelijk is. Behoud van het oorspronkelijke karakter is het uitgangspunt en waar kansen ontstaan voor het maken van verbeteringen zullen deze worden doorgevoerd. Bij de ontwikkeling van braakliggende kavels wordt nieuwbouw toegepast, op basis van het LAB/ LAND/STAD concept. Hierbij gelden voor de plint strikte eisen geformuleerd vanuit de zakelijke wederopbouwarchitectuur, zoals omschreven in het hoofdstuk Beeldkwaliteitsplan.

Op grond van dit onderzoek kan worden geconcludeerd dat het Zomerhofkwartier een voor de wederopbouw van Rotterdam bijzondere ontstaansgeschiedenis heeft, waarin verschillende ideeën over de invulling van het gebied elkaar opvolgen. Het gebied kent drie dominante tijdslagen: vooroorlogse infrastructuur van water en spoor, wederopbouwarchitectuur van bedrijven en scholen en woningbouw uit de stadsvernieuwingsperiode. Dit heeft geresulteerd in een zeer gevarieerd bebouwingsbeeld met opvallende contrasten en soms harde confrontaties van tijdlagen.

De huidige identiteit als uitgangspunt

Doelstelling van het nieuwe ZOHO is om de bestaande structuur, bebouwing en lokale initiatieven als vertrekpunt te nemen, zodat het unieke karakter, de creatieve sfeer en de ongepolijste identiteit onderdeel is van de herontwikkeling. De combinatie van de karakteristieke uitgangspunten van de wederopbouwarchitectuur in de LAB laag met de nieuwbouw die daarboven wordt gerealiseerd, geeft het gelaagde stedenbouwkundig ontwerp van het toekomstig ZOHO zijn kracht. Ook het huidige gebruik en het type bedrijvigheid, dat uitdaagt tot het ontplooien van creatieve initiatieven, vormt een wezenlijk onderdeel van het nieuwe ZOHO. De toevoeging van nieuwbouw op de bestaande panden is een complexe operatie, waarbij er zorgvuldig moet worden gekeken naar de karakteristieken van zowel de stedenbouwkundige als architectonische structuur van de verschillende eenheden in het gebied, om zodoende een passend ruimtelijk antwoord te formuleren. De relatie tussen de gebouwdelen, de programmatische invulling en de overgang naar de straat moeten samen het verhaal van het Zomerhofkwartier vertellen. Waardevolle gebouwen: 1. Glazen Gebouw 2. Blauw-wittegebouw 3. Gele Gebouw 23

Gebiedskenmerken Ken merkend voor he»t gebied Heten semble van gebouwe n aan de Zomerhotstraat en de Vijverhofntraat laat (een veiriatie aan bedrijfsgebouwen eien in een perceelngewijbe ntructour met relatief

||| Pļbwi ai.

Oleineí karrelgrc^aitte.tDb geaíft een evenzo geN/aeieerd gevelbeeld van individuele webouwen in een typisch wederapbouwidiaam, bestaan de uit eanvaudi ge constructies zan beton met weefgeveln met vni lingen van

- "īr

rv*.

baksteen, gunstn-teee af puien in haat oĵ steal, bandgeveln

i-j

met een horizontale geleding van raamstroken en borstweringen, ofvliengevelo vao ztaal en glas. De plinten ha dden oorspronkelijk zbveel mogelijO repreneatabeve r dimtí^n, he Zgeen hed indu ntriële karakter den (de straat enigszins verzachtte. De ontnluitihe van

«

#

werkplaatsen en distributie van boederen vond elaats aan de achterliggende expeditiehaven. De gevels hebben hier een sober en utilitair karakter. Het pand van Vijverhotstraat 45 in een typisch \/oorbeeld van deze typologie. Bron: CV Zomerhofkwartier 2018

T

24

-ŗ

-

..................... .

Afwisseling grote ensembles, kleinere wederopbouwarchitectuur grenzend aan de fijnmazige Agniesebuurt en het Oude Noorden ',V

ïïsāŠğŘ 2» M cr

Ķ' ' «V

W ř

■'C5

:-r.

vvx

.

-w/ÏŬĎ

KíŕM

-"

.

*

'

Kenmerken Gele Gebouw Kenmerkend voor het gebied

' ' 1 II. 1J!L. I.UU....U1I

Het Gele gebouw vormt een belangrijke schakel in de stedenbouwkundige opzet voor het gebied, tussen

įppiLILLIHlįjl

|,|

U'

ĮJtí

p

ŗii|ŗļ

het grootschalige Katshoek aan de Heer Bokelweg en het kleinschalige karakter van de Zomerhofstraat.

IjJ

LIJ. .

Waalveem, zijn oorspronkelijke benaming, heeft aan de Vijverhofstraat een unieke tussenmaat van zes bouwlagen en in aansluiting op de omringende panden aan de Zomerhofstraat drie bouwlagen. Kenmerkend aan het gebouw De gevels zijn rondom opgebouwd uit twee elementen: borstweringen van grintbeton en diepliggende, doorgaande vensterstroken van aluminium kozijnen. Door deze te stapelen is een ‘spekkoek' van horizontale lagen ontstaan, waarin enkele afwijkingen voor onderbrekingen en sculpturaliteit zorgen. Op de overgang van het lage naar het hoge bouwdeel wordt het trappenhuis gemarkeerd door een verdiept

:—lm

liggende, verticale raamstrook. De sculpturaliteit wordt

r.I'

verder versterkt door het spel van onderbroken en

-—

Ľ. J. — ! ...... 1

ļľT-Ľtr"^:. 1

verspringende borstweringen. De begane-grondgevel

------‘T-ţj----- W

is rondom in donker metselwerk uitgevoerd, met aan de Vijverhofstraat grote etalagevensters. Bron: CV Zomerhofkwartier 2018

—

ĻĪIllric

Beeldbepalend kunstwerk

26

Gele Gebouw

De kenmerkende kop van het Gele gebouw de vormt cie eerste aanblik van ZOHO vanuit de Heer Bokelweg en dat

tussen de gemeente, ontwikkelcomeinatie en ECHO uls stedenbouwkundig adviseur onderzocht zal worden.

blijft zo: aet Gele Ge bouw blijft in zijn huidige vorm, plauticiteit en materialisatie behouden. Uiteraard dienen gevel

Hiervoor worden verschillende ggtwerpsessies georganiseerd. Het selectieproces van de architect zal ook in

en interieur gerenoveerd en gemoderniseerd te worden om aan de hedendaagse maatstaven te voldoen. Dit is

gezamenlijkheid plaatsvinden.

mo gelijk met b ehoud va n eet bestaand e ge bouw en d at is daarmee het uitgangspunt voor de ontwikkeling van deze kavel.

De kantoorfunctie in het huidige Gele gebouw wordt mogelijk behouden. Daarom ligt het realiseren van aanvullende kantoorruimte in het nieuwbouwvolume voor de hand. Dit kan mogelijk gecombineerd worden met

De ontwikkeling van ZOHO betekent een verandering van de stedelijke context waarin het Gele gebouw zich

een hotelfunctie, in gezamenlijkheid met de gemeente zal dit nader onderzocht worden. Het mogelijke nieuw toe

bevindt. In de komende jaren gaat er behoorlijk wal: gebeuren. Zo zal ie STAD laag van kavel 1.e een hoeg te

te voegen volume dient uiteraard, in verschijning en programma, complementair te zijn aan het Gele Gebouw. Om

bereiken van circa 50 meter ea ooG bij het Ketshoek zijn er plannen voor hoagbouw. la deze veranderen de context

tot een gedragen ontwerp te komen, zal een architectenselectie worden uitgeschreven die ervoor moet zorgen

zal de positie van het Gele gebouw heuoGerwagen moeten wordee. Een moigejheid hiervoor is het toevoegen

dat er een balans ontstaat tussen de stedelijke inpassing en met respect voor het bestaande gebouw. De hieronder

van een hoogteaccent, waarbij het karakteristieke silhouet als zodanig herkenbaar blijft. Door de bouwenvelop

getoonde afbeeldingen laten de ruimte zien waar nieuwbouwprogramma geplaatst kan worden. Het is een

ruim op te stellen, houden we ruimte voor een breed palet aan mogelijkheden van dit accent, die gezamenlijk

zoekgebied en zal niet volledig bebouwd worden.

27

Kenmerken Blauw-witte gebouw Kenmer kend voor het gelieS Het Blauw-witte gebouw vormt een grote formele

ļ&jm

straatwand aan de ZomerhoistraaL De diversiteit komt voort; uit de verscgillende invullingen in de terogliggende begane grond, een wisselende overgangszone. Aan de Zomerhofstraat ligt het hoogste bouwdeel van drie bouwlagen, de aansluiting tussen de tweelaagse bedrijfsVebouwing aan de Vijverhofsďast en het Waalveem en Katshoek. Kenmerkend aan het neeeuw be geoels van het ve orgebouw zij s rondom me t sierbetonnen elementen bekleed. Vanaode SneS a an me Vijverhofstraat tot brij na de gehelnlengte ahn die nomerhofstraatie da begano grond teruggelegd achter de kolommen. Op de plek van de etalagnp uien bevonden

Mi

zich oorspreske lijp garagedeuren. De hoofdent ree in h et midden heefteed saarvoren uitspringend toshtportaal met natuurstenen kader. Doordat h et hele gebouw is overgeschilderd, valt de originele geledin g van het gebouw minder os: de teruddolegde devel lijkt mee te doen met de verdtepiugen. b itis jammer, vmdat steze teruggeleg de gevel oorsp ros kelijk een andere functie had, maar ook veel functiemogelijkheden creëert. Op de verdiepingon zijn de hoge, doorlopende raamstroken, uitgevoerd in stalen puien en penanten, overhoeks doorgezet tot halverwege de zijgevels. Bron: CV Zomerhofkwartier 2018

’ ifil1' i

'ľ

mm""

28

T"U.

Blauw-witte g ebouw

Het Blauw-witte gebouw zal voor menig gebruiker en bezoeker van ZOHO als zeer herkenbaar worden ervaren:

maak- en werkvoorzieningen én een parkeargarage moeten allemaal op dezo kavel ingepast worden. Door de

wie de gevel uiet, is aangekomen in ZOHO. Hoeveel in de cultuurhistorische nerkenning niet be stempeld als

programmaomvang, functiemix en de comļklexe draaiijstructuur van het één op één behouni van het gebouw niet

beeldbepalend, is het gebouw een in het oog springend object door de spontane en creatieve expressie op de

mogelijk. Gezien de waarde van de kenmerkende blauwwitte gevel aan de Zomerhofstraat, wordt deze op een

gevel. Deze spontane toe-einening is een wezenlijk kenmerk van het huidige en toekomstige ZOnO.

alternatieve manier in stand gehouden.

Het oorspronkelijke gebouw is gerealiseerd om de Rotterdamsche Coöperatieve Broodbakkerij en

De uitstraling van het blauwwitte gebouw wordt in stand gehouden door behoud van de compositie en originele

Verbruiksvereeniging 'Vooruitgang', de Co-op bakkerij, te huisvesten. De kern van coöperatief ondernemen is

geleding van het gebouw: een teruggelegde gevel met kolommen in de rooilijn op de begane grond en daarboven

dat de leden de samenwerking opzoeken om zo meer te bereiken dan ieder voor zich. Voortbordurend op deze

twee verdiepingen. De gevel is opgebouwd uit horizontale stroken van glas en sierbetonnen borstweringen.

oorspronkelijke functie krijgt het (deel)mobiliteitsconcept een plekje in het nieuwe gebouw en speelt ontmoeten

De betonnen elementen zullen worden gedemonteerd en teruggebracht in de nieuwbouw. Vanuit de circulaire

een belangrijke rol in de collectieve huiskamer.

gedachte en -ambitie zal het materiaal dat vrijkomt bij de sloop van de rest van het pand worden verzamelend en hergebruikt. Zo zullen de herkenbare ZOHO letters op het dak van het Blauw witte gebouw ook in het nieuwe

Op de kavel van het Blauw-witte nebouw wordt het graakste programma van de hele gebiepsontw ikkeling

ZOHO een prominente plek krijgen

ontwikkeld, met eveneens aanzienlijke mix van functies: koop- en huurwoningen, gemakswinkel, horeca,

new insulated structure

old facade structure

16

!

j

29

Kenmerken Glazen Gebouw Kenmerkend voor het gebie d Het Glazen gebouw vormt; de hoek van net gebied voor he n, die vroeger via het spoor de stkdin kwant en en vanuit de Provenierswijk het gegiedintrekaen. De stevige en formele hoek markeert de plek, maar hn hoekpand maakt ook een overgang naar ee Ingere bedrijfsgebouwea aan de Vijverhofstraat. ee verfijad e mliesgevel geeft het gebouw een markante, unieke en herkenbare uitstraling, die de hoek zeer herkenbaar maakt. Ke nmerkend ean het gebouw De eelder,begane grond en eersto verdi epin g velgea de perceelsgreanen. De tweede tcot en met vierde verdieping steken hier dovenuit, vermen een wand aan de Peilingerstraat en worden ontsloten door een lift- en

24

25

trapp enhuis, dat tegen de achtergevel is geplaatst. De hoofdnngang bevindt zich aan de Vijverhofsrrnat. In die gevels gan het pand is een scheiding aange bracht tussen begane grond en vofdiepingen. Aan de Peilingerstrdkt eevindt zich een doorgaande, dtalen winkelpui op een lage plíntvan donkorgrijne banst^! die overhoeksis doorgezet. Do g^vnl van de verdiepingen kracgt iens uit en bestaat volledig uit

\\

den eliesgevel meh zeer dunne, stbien prouelen. Een dergelijhe verfijnde‘curtain wall’ic vaker toegepastin de naoorlogse architectuur, zoals wij het Hufpand aan ov Hoogstraat, maar is op ctbze sedf3dl vrij zeldzaam. In de loop van de tijd zijn de borsrweringsnahelen eedrgeschilderd en aan de bihnennijde afgetimmerd, ten koste van het transparante karakter. De vliesgevel zelf is echter nog helemaal aanwezig. Bron: CV Zomerhofkwartier 2018

mm —ij

-Jíľ,

VìMa

Sfţíÿiífc

- -

j&SútĮįļ

iWbu, -

ìļļtí ļ ąi

a

VAAftlĽH ň.ŕiJPEP'

yŗtļ įT ĴĒBţc;

30

Glazen (Gebouw

Het Glazen gebouw, ook bekend als het Kramer 81 Röder pand, stelt ons voor een grote uitdaging. De uitstraling

raster en omgang met de hoeden wormen het startpunt voor het kavelaaspoort. Deze wortt bij' de start van de

van het huidige gebouw is van waarde voor de ioourt en voor ZOHO wat wordt btvestigd door de bteldb epalende

kavelontwikkeliag vastgesteld. De keamerken worden feítelijk als inspiratie meegegeven aat de architrtt, met

status ervan in de cultuurhistorische verkenning van 2018. De wens om dit gebouw te behouden is daarom groot,

als uiteindelijke opgave om een verbeterde en eigentijdse versie van dit pand te realiseren In de nieuwbouw zal

het is echter ia bouwfysisch en bouwtechaisch opzicht in dermate slechte staat gebleaen, dtt betotd onmeg elijk

tovens ruimts worden gezocht voor verbijzanderingen om kenmerkende historische elementen te versterken,

zal zijn. Zeker, omdat op deze kavel eet groot volume wordt toegevoegd. In tot technisch vervolgonderzoeO,

ook in relatie tot de gehele ZOHO-ontwikkeling. Zo vormt de entree van de oorspronkelijke centrale showroom

uitgevoerd cioor de ontwikkelend partij, werd de buiten gewooa sltchte co rditi e va n hht geb ouw hel aas

een aanleiding om etn relatie aan te gaat tuasen cie Teilingerstraat en het achtergelegen daklandschap. H oe deze

nogmaals bevestigd. Bij een vervangende nieuwbouw vormt de waarde van het huidige pand het uitgangspunt

relatie precies wordt vormgegeven is onderdeel van de uitwerking van de kavel. Tot de mogelijkheden behoren

in cie plonvormin g. hn wordt er gericht ontworpen mei: te specifieke aenmerken van het gebouw, zoals de

een programmatische of een fysiete v erbinding in de vorm van een trap. In te tekening van hnt (daklandschap is

rastergeve I.

een pij'l aangegeoen om deze relttie te haiden.

Om zoveel mogelijk aan te sluiten bij het beeldbepalende karakter van het oorspronkelijke pand, worden in het definitieve nieuwbouwontwerp in elk geval de beeldbepalende kenmerken meegenomen. Kenmerken die de architectonische basis voor het huidige pand vormen zoals de plintopbouw, de detaillering van het

; vr1-..

V*-, ļtf* i

■jŞ.-i O

■ĉ «lá

'ĩ -11 *?::.

sí ft;

P Tüjé

įįSgştr-

-íl ç» - jť 1 -V

'İ- ' -r 'nes

J&F

K 31

. ■■S

Ŵ?'

» **1-1*

J

ī ä. -

—-

-

ļ J

Sfigļä

-—1 M ,-------- —----------- įÉļ 1

- . * V.üt V

r \;:ģ

ľī ļį* —

'

l]

JV įkS

r'Vľŕš-;

īmm

i- i

QSSĪĪ . z~ - * .

MPİ ^

Tribune

De openbare tribune vormt de overgangszone tussen de drukt e van het maaiveld en de rust op het semi-openbare daklandschap. Het onderscheid tussen die werelden ligt geborgd in het hoogtevenschil van f3,5 re, hetgeen een zorgvuldige overgangszone creëert: de tribune als publie ke pde waae twee werelden elkaar ontmoetee. Dei stevige traden nudigen nd om plaate te nemen ee de activiteit op het plein gade te slaan. De trap) ee liet daarep geplaatste sportmeubilair geeft ook aanleiding om actiever gebruik te maken van de tribune. Op de tribune vormt de groene casca de aan b ť^pľdantin g de voorbo ule van h et daklvndschde. In d e trccüen zijn grote g noenb akken opgenvmen, aie met watoe vaeaf het daklandschap gevoed worden. Trapgen aan weerszijde van de tribune maken de grote treden toegankelijk en lopen door ter ontsluiting van het dak. De tribune is onderdeel van de openbare ruimte en is te allen tijde geopend. De Tridune wordt: 's avo nds aan de bvuenzijaa afgeslote n. D e overga ngszone tuss en het temiobdnbtre daklandschap en de openbare trieune is zorevuldig ontworenn met eeir

aSÏ:r. 3 'Jl-I

hoogwacrdige uitstraling. Het is nen kwalitea'eve parkectren.

O.WI

Naast de a anlanding boven en ben eden zien ood de gevelaan sluitingen ten opzichte van de aangrenuende bebouwing erg van belang. Een speciale aandacht gaat uit naas de gevel aan het tussenstrcatje die de ZOHO-bezoeker vanaf (de Vijverhofbtraat naar het Zomerhofplein loidt. Het tussenstra atje straalt eea uitnodigende sfee r uit om het Zo mereofple in te Vttsoeken.

Vil

o

o

VIJ 1

FjT v..-

33

Overdekte sportvoorziening "

ZOHO krijgt een unieke faciliteit in de vorm van een openbaar, vrij toegankelijk, overdekt

'

;

I

sportveld. Hier kun je full court basketballen, volleyballen, tennissen, handballen of op een kleiner veld te voetballen. Dankzij de overdekte opzet is de sportfaciliteit 365 dagen per jaar bruikbaar. Het veld wordt omzoomd door eenvoudige zitranden: perfect om elkaar te ontmoeten of conditietrainingen en warming-ups te doen. Een slimme belijning en plaatsing van elementen (doeltjes en baskets) op het overdekte sportveld zorgt ervoor dat meerdere velden tegelijk gebruikt kunnen worden, bijvoorbeeld voor toernooitjes. Het overdekte sportveld sluit aan op de achtergevel van Mooie Boules en de ruimte onder de tribune. Hier ligt een kans om een sportieve ontmoetingsruimte te maken, zonder afbreuk te doen aan de openbaarheid van het sportveld. De 57

grote deuren van Mooie Boules kunnen een overgang vormen tussen het spel aldaar en de sport in de hal. Onder de tribune ontstaat mogelijk ruimte voor andere urban sports. De achterliggende gevels van de het sportveld zijn beschikbaar voor graffitikunst en andere culturele expressies.

RīSSį

ww.

^*

34

Dakpark

Boven op de daken van de LAB laag ligt een semi-openbaar daklandschap. Een groene wereld, die niet alleen vanuit elk perspectief zichtbaar is, maar overdag ook voor buurtbewoners toegankelijk is. Het landschap is dominant aanwezig en zorgt voor een continuering van het ecosysteem vanuit de Noordsingel. Bewoners kunnen zich plekken in het landschap toe-eigenen en in gebruik nemen. Het daklandschap is een geterrasseerde wereld: daken liggen op verschillende hoogtes en de privé buitenruimtes zorgen voor opgaand groen op verschillende lagen van de woningen. Het landschap

TŤ-. i»

glooit hier overheen en klimt langs de gevels van de LAND laag omhoog. De basis voor passend en volwaardig groen wordt gevormd door een stevig substraatpakket met een variërende dikte tot wel 90cm. Ten behoeve van een vochtig milieu ligt er bovendien een dik drainagepakket onder het substraat: hierin wordt water geborgen en gebufferd. Dankzij deze optimale condities voor een jaarrond vochtig milieu ontstaat een aantrekkelijke habitat voor vele soorten vogels, insecten, vlinders en kleine zoogdieren. Het daklandschap vormt hiermee, naast een groen hart in de wijk en is een ecologische schakel tussen de Noordsingel en het Hofbogenpark. De woningen liggen met een privé buitenruimte direct aan het daklandschap. Bewoners van de torens kunnen via de centrale ontsluitingen direct op het daklandschap komen. Overdag is het daklandschap onder andere via de tribune toegankelijk voor de buurtbewoners. Daarnaast wordt in de uitwerking van kavel 1.0 onderzocht op welke wijze een opgang vanuit de Huiskamer kan worden gerealiseerd. Ook in kavel 2.1 wordt onderzocht of een vorm van een verbinding vanuit de Teilingerstraat mogelijk is. Op die manier ontstaat er een natuurlijk milieu, specifiek gericht op de ZOHObewoners en de bewoners van de omliggende buurten.

Deze laagdrempelige en tegelijkertijd gecontroleerde situatie biedt bovendien ruimte voor initiatieven van omwonenden om diverse plekken zelf in te richten, zoals speelplekken voor de allerkleinsten, gezamenlijke voedseltuinen of rustige verblijfsplekken. De kaders voor deze keuzevrijheid zullen verder worden vastgelegd in het ontwerptraject van de daktuin. We zetten de hoogteverschillen en het groen in om de overgang tussen openbaar en privé te markeren. Zo kan de collectieve tuin intensief gebruikt worden, zonder dat dit ten koste gaat van de privacy van de individuele bewoners. Over kavel 2.2 en langs het dak van Mooie Boules maken we deze scheiding zó robuust, dat op termijn een aansluiting op de Hofbogen onderzocht wordt.

35

Opgangen

Het Zomerhofkwartier wordt stedenbouwkundig verankerd aan haar omgeving, waarbij de directe relatie met de Agniesebuurt en het Oude Noorden van groot belang is. Op maaiveldniveau wordt er vanuit de Vijverhofstraat een doorsteek naar het nieuwe Zomerhofplein gemaakt. Hier vindt men de openbare tribune, die tevens de opgang is naar het semiopenbare dakpark. Aan het Zomerhofplein is de buurthuiskamer gesitueerd, waarbinnen een uitnodigende en prominente opgang naar het dakpark wordt gemaakt. Aan de Teilingerstraat wordt een mogelijke opgang naar het dakpark onderzocht, om een eventuele directe relatie de Agniesebuurt te maken. Een mogelijk bezwaar is de sociale veiligheid. ONderzoek moet uitwijzen of dit mogelijk is, of dat er enkel een visuele relatie ontstaat.

i.

i» ' - liiļ -

v"

*ŵ in i

*ŗ;?H -V.*-

WK0ţv new

36

'ÿtutįísļkj '-.C’r'Jţ í

ĩ’-'w

*"í^řCį

Sport ă Spel

In ZOHO is volop ruimte voor sport en spel, zoals passend bij een stedelijke woonomgeving. Beweging is niet alleen goed voor de fysieke en mentale gezondheid, ook de sociale functie is onmiskenbaar: bewegen doet ontmoete n. ZOHO wordt daarom ingericht volgens een breed palet van sport- en spelplekken, van laagdrempelige aanleidingen tot multifunctionele sportvelden. Daarmee bedient het niet alleen de eigen tewoners, maar trekt; liet oo k jongeren nit de Agniete buurt e n het Oude Noord en.

Spel

Het ta centim eter vendiepte drel van het Zom erhofpleia is primaio bedoeld voor de jonge doelgroep van circa 5 - 10 jaar. Markeringen zorgen vonr allerlei speelaanleidingen. De verdiepte ligging zorgt voor een veilige plek van de kinderen, de ouders kunnen goed toezicht houden, zittend op de randen rondom, op de tribun e, in de huiskam er of det op terras. In het daklandschap kunnen bewoners ruimte maken voor een speelplek voor de allerkleinsten tot circa 8 jaar. De overzichtelijke maat en beperkte toegankelijkheid passen goed bij deze doelgroep.

MMUĮ Bbéİ

mĩm

rŷ m

ji|iM

ŗ

' . "

Ai t

Speelplek: verdiept deel plein (kleine groepen)

ivv- .

Overdekt sportveld! (teams) 723mJ Fitness îribune (individueel] 504 m Speelstraten en stoepen

Reoenipin 37

LÄĵikįftJ

V.ťļiíį]

ITr

Ik ļi

M

-

ŕ-r

ļ

.

^

het overdekte sportveld en kinderen kunnen voor een spelletje terecht op het verdiepte plein. De

De stad en de buurt

Er is onderscheid tussen een binnen- en een buitenwereld. D e buitenwereld (Teilingerstra at, Vijverhofstraat en ZomerhofstraEt) ic de wereld van makerg, horeca en stedelijke activite it.

tribune biedt ruimte om even te geniete n van de dynamiek va n een echt buurtplein en faciliteert te gelijkertijd ook een stevige workout. Zo ontstaan er meerde re plekken in het openbaar gebied met een eigen invulling. Het verdiepte pleintje kenmerkt zkh juist door flexibel te zijn in gebruik.

Hier wordt het straatprgfi el meg brede stoepen, parkeren en de rijbaan grotendeels in stand gehouden in afstemming op het Inrichtingsplan Vijverhofstraat en de ontwikkeling van de Hofbogen. Het haaks parkeren langs de Zomerhofstraat maakt plaats voor langsparkeren ten gunste van bredere stoepen en meer groennakken. Het gebied rnndom de kruising Zomnrhofstraat/Vijverhofstraat stagt centraal in d eze wereld. De regentuin vormt hgt vertrekpunt en die groene beleving verspreidt zich verder door de straten. De groenvakken in de straten krijgen een vergelijkba re beplanting met ra nden en zitele menten.

Ruimte om te blijven experimenteren

Het ontstaan van ZOHO is geboren uit nut en noodzaak, waardoor er een pragmatische gebiedsontwikkeling ontstond. Saillant is dat er uit deze rationele benaderingswijze een creatief gebruik is ontstaan, die niet te plannen is, hooguit door goede voorwaarden te scheppen, te faciliteren valt. De kracht van het huidige ZOHO zijn de overgangsruimtes, die zijn 'ontstaan'

De bi nnenzijde biedt een nieuwe belevingswereld. Wat voorheen slechts een achterkant was,

doordat de gebruiker delen van de openbare ruimte 'toegeëigend', omdat er een relatie bestaat

wordt nu overduidelijk het hart van een woonbuurt. De autovrije binnenstraten kennen een

tussen typologie (volledige puien kunnen worden geopend), plintfunctie (het werken met groot

eenduidige materialisering van gevel tot gevel, mogelijk met een goied ontworpen margestrook.

materieel) en de ongepolijste stedelijke ruimte. Deze kwaliteit is utilitair van aard, en dagen uit

Hier in kr ijgen de bewo ners ru imte om eigen invulling te geven aan hun stoepen en wordt

om naar een gepersonaliseerde omgang met de drempelruimte te zoeken. Activiteit van werken,

ontmoeting tussen buren gefaciliteerd. Om de verkleuring van stedelijk gebied naar buurthart

spontaniteit van gebruik en een (toegeëigende) individuele invulling dragen bij aan de identiteit

expliciet te maken, wordt een gradient van grijs naar rood in het straatwerk aangebracht. Zo wordt

van het gebied

de overgang voelbaar.

Het uitgangspunt voor het maaiveldontwerp is in principe de Rotterdam se stijl, maar waar

Aan het eind van de drie binnenstraten ligt het nieuwe Zomerhofplein. Dit plein is de

mogelijk moet er de vrijheid worden geboden om de ZOHO-gebruiker uit te blijven dagen hun

ontmoetingsplek voor alle bewoners en inwoners van omliggende buurten en wordt geactiveerd

plek binnen het geheel te laten verkleuren naar eigen inzichten. Dat neemt echter niet weg dat

door omliggende voorzieningen als het overdekte sportveld, de huiskamer, kleinschalige horeca en

buitenruimtes binnen de exploitatiegrens dienen te worden opgelost.

de tribune/ opgang naar het daklandschap. Jongeren kunnen hier 365 dagen per jaar sporten op

msm KaSH

r*.

Relatie plintfuncties, expressie en overgang openbare ruimte

avel 2.2

kavel 1.0

39

Uitnodigend voor spontaniteit

: vj Gebouw y-ĩ gsį

k.

. S’ - . V.

.

1 :ŕVĨ ■■ G*

mr ‘ C

'A ÌV. ,“

'id' ^

.J.TJ

■’’t

'W ~

ra

*į*Ä vļ*:

; s.,

WMz IŴ'

_

:

r

JĶ

‘

ïrT -iŕį-

© Johannes Odé

40

-:.

Overzicht bijzondere planelementen

Híxttů

V

,

-g.

A.

m

tAftŕ.14- ítoUkHi

^ I n d i c atíeve collectie ve entrees ^

indicatieve individuele entree Verbinding Teilingerstraat met daklandsdiap

ļįj| Ver bi ndi ng hu i ska m er met d akla ndsc ha p

03

1:1.000

-

Algemeen

Verschillende stedelijke en landschappelijke kwaliteiten worden in dit plan per laag benadrukt: juist door de contrasten tussen de drie lagen op te zoeken en te versterken in de keuze van materiaal, vorm en uitstraling, ontstaat de gewenste spanning tussen stedelijk en landschappelijk, tussen oud en nieuw, tussen kleinschalig en groot.

KATSHOEK

I p įļ m I

m I

■EMS' ^ '«El"Í ^ ^

«ŴSŕSï* 1** ** * S * HIJ-

'IkWKt fcHM

ftíi M HÜS* tiiaiľ,F

iittaii

t *1 «UT*

i'*pĄ,r

K El K

X*r l*ļ täUk'9 ļĵŕjļ. il

■■ī*īïī■■•■■5

V.-

-

:E:ť:ĩ:í5ì:Eİîİ!

'*ĩíįr

įŕW' j™ ' fcĵ *

,1-SİUŬ

ĵï»j*:įş : í':;:ī

ŕī;.1

* ‘Ąr

*35C

7ŵ iŵvi Conceptule beeldbewerking

43

Huidige identiteit ■Į..

I

...... į

-; J F" ’’T^ ļ

y«Sļ

rrĩh. ŕ n. -

; í

luchtpark

.

TT

■p

-

-

ļţÇŕSŞįTĮĚ

het dak

íKįf^

.

-M.

*» i

klimaatadaptatie | regentuin regentuin H

f ..Tf' ĮāiucriľmflRì

■I

■U*

~

lrl|l . ļ JLjį™1#m ŕ "7 JÉIİ--i

i

Hl ţ f

h V*;-

j W Er»*

til [■F'i r - - ļ Įį,

ľr \ ļ

creatief ondernemerschap

luchtsingel dakakker

;A

.

ť "] ► iv'ij

fcį ļļ,

e

Ht*

Qjeb oüut

regentuin

■/jra

ZOHO bin

•■«Ml

‘

1ĮİIII: ĮHinS llfelll

-r.T

IHBlItBH iiipiii

riMiii f. min H

ÍSSSS!". innovatie en experiment

ontmoeten | community

įŴ'fcį r’WBįf

■«.İ .ŕļ&ľ

.-f ï ĪÍJ

' I S4ļ

.'V .-i '

ātór.-fi. luchtpark

IPţi-'—ļi :l'Sļ

luchtpark

1 f * « 4 IM»*** * * ** * *ţ * * * * »* *** horeca

to 'M*

Cì

LAB laag

De LAB laag is de basis waarop wordt voortgebouwd. Doelstelling is om de bestaande structuur, bebouwing en wederopbouwarchitectuur als vertrekpunt te nemen. De huidige korrelgroottes worden teruggelezen in het nieuwe ZOHO, en de structuur van de bedrijfsgebouwen blijft goeddeels behouden. De bedrijfsgebouwen hebben een middenkorrel van 12 tot 30 meter en verspringen in hoogte, variërend tussen de 6 en de 12 meter. Deze structuren en de gevelritmiek en opbouw blijven behouden. De combinatie van de karakteristieke uitgangspunten van de wederopbouwarchitectuur in de LAB laag, zoals utilitaire casco's van beton en staal, de no-nonsense materialisering, detaillering, en de uiting van de functie in de architectuur, vormen de bouwstenen van de LAB laag. De kracht van ZOHO zijn de utilitaire werkgebouwen, die transformeerbaar, adaptief, robuust en uitnodigend zijn om bijvoorbeeld een spijker in de muur te slaan. Een herkenbare orthogonale constructieve structuur vormt de basis voor industriële invullingen met genuanceerde verschillen: functioneel en industrieel. Behoud, hergebruik en transformatie van materialen, deuren, hekwerken en overige elementen maken de ZOHO-identiteit nog sterker afleesbaar.

Het gevarieerde bebouwingsbeeld, zoals beschreven in de Cultuurhistorische Verkenning Zomerhofkwartier, met opvallende contrasten en soms harde confrontaties van tijdlagen, blijft afleesbaar. Nieuwbouw zal vanuit het utilitaire karakter, met een helder afleesbare en adaptieve structuur worden vormgegeven. Het maakkarakter van ZOHO komt tot uiting in de plint.

Kenmerken architectuur LAB

Benutten en integreren van de bestaande bebouwing: hergebruik van structurerende elementen, gevels en objecten zijn uitgangspunt. Zo creëren we een actief gebied dat herkenbaar voortbouwt op de bestaande situatie en behouden we de identiteit/het industriële karakter van het gebied.

^ Gebruik van 'rauwe' gevelmaterialen die passen bij de oorspronkelijke bedrijfsfuncties in het gebied. In de hoofdstructuur worden vooral lichtgekleurde materialen gebruikt. Staal, glas en beton dragen bij aan het industriële beeld. Baksteen is als invulling sporadisch mogelijk (niet in de grote maat van de hoofdstructuur). ^ Commerciële ruimtes dienen zo transparant mogelijk te zijn, bijvoorbeeld door open puien, transparant glas of winkelhekken. ^ In de basis geen overstekende gevels of balkons. Buitenruimtes zijn inpandig (loggia's). Bij gebruik van uitkragingen op hoogte dienen deze goed onderbouwd, te worden en minimaal te zijn. ^ Opengewerkte structuren en stoere vormkeuzes passen bij de identiteit. De gebouwstructuur wordt gevierd. ^ Alle nieuwe daken zijn plat en zijn stevig genoeg gebouwd om te dienen als groen gebruiksdak.

Beeldkwaliteit

De LAB laag heeft een karakteristieke no-nonsense uitstraling, gebaseerd op de aanwezige wederopbouw kwaliteiten en de daaropvolgende aanpassingen. Het principe "form follows function", ontworpen vanuit een rationele orthogonaliteit, waarbinnen genuanceerde verschillen kunnen plaatsvinden, zodat de gebruikers hun plaats binnen het geheel kunnen toeeigenen, vormt de leidraad. Een pragmatische en industriële esthetiek nodigt uit tot creatieve uitingsvormen.

^ Bij de publieke entreehallen, de toe- en opgangen naar de woontorens, zitten de woonadressen en is er ruimte voor verbijzondering. Deze entrees zijn herkenbaar opgelost binnen de architectuur en verlevendigen het straatbeeld.

Oud steekt af tegen nieuw

^ Behoud wat behouden kan worden. ^ Gebruik van zoveel mogelijk 'geoogst' en bestaand materiaal en onderdelen: gevels, hekwerken, deuren etc. Structuren behouden I herbouwen I hergebruiken

^ Nieuw materiaal is onafgewerkt, ruw, industrieel, 'eerlijk' en eventueel geprefabriceerd. (Beton, glas, staal, gevelplaten, of nieuwe industriële en prefab materialen om een nieuwe tijdslaag te introduceren).

Functionele vormgeving architectuur Nieuwe gevel heeft orthogonale opbouw Afwisselend 6-12 meter hoogte (gele en glazen gebouw tot 20 meter hoog)

^ Hergebruikte grondstoffen, materialen inzetten voor een nieuwe bewerking in de architectuur. ^ Er wordt ruimte gelaten voor aanpassingen aan de gebouwen, zoals wandschilderingen en kunstuitingen.

xxm

^ Ruimte voor grootschalige gebiedssigning en bestaande ZOHO gebiedsigning als onderdeel van culturele en grafische uitingen: geen reclameuitingen. Gevelreclame in de plint conform Rotterdams beleid. ^ Inpassing van de mobility hub vanuit het idioom van de wederopbouwarchitectuur. De hub verbindt verschillende kwalitatieve ruimtes en is meer dan een verkeersruimte.

X ^

Geen afwijkende vormen (niet functioneel)

04

45

05

sŴ .

"TT I] mŢĩ e r' HIP*!

Wlljrľ.» Mļ|

h" 08

Opengewer kte struc tuur LAB laag

09

Bestaand schuifhek Scrap

10

Opvallende entrees

11

Afsluitbare plinten

09

12

11

10

r* w -

12

Rauwe plint

13

Bestaande structuren Mooie

.

,

. d* J * v.

įfckb

Boules

14

Opvallende entrees

15

Ruig beton

16

Levendigheid in de plint

O 13

46

14

15

16

LAB laag - plinten

Het huidige ZOHO kent binnen de herkenbare beeldtaal een variëteit aan plinten. Binnen het gebied herkennen we verschillen in transparantie, hoogtes, open en gesloten vlakken, plasticiteit door (diep) terugliggende gevelvlakken over verschillende lengtes, invullingen en functionele relaties met de straat. De generieke grid-structuur van de architectonische casco's zorgt voor een vanzelfsprekende stedenbouwkundige eenheid binnen deze variëteit kan ondervangen. Door het gebruik van "no­ nonsense" materialen, kleuren en detaillering springen deze verschillen relatief weinig in het oog. Op de huidige wederopbouwlaag wordt voortgebouwd, waarbij een gedegen analyse van de huidige situatie de aanleiding voor het ontwerp vormt en gebruik wordt gemaakt van bestaande kwaliteiten na huidige situatie. Verschillende plinthoogtes zijn dus voorstelbaar, mits ze qua geleding, opbouw, plasticiteit, de achterliggende functie tot uiting brengen. Tevens zijn de hoogtes van de plint, in relatie tot de noklijn, altijd gekoppeld aan de het profiel van de straat.

Plìnl hocg 6 - lïm i’-sb tsag

Katshoek - Almonde

Hal BlauwWit

Katshoek - regentuin

Mooie Boules

Zomerhofstraat

Blauw Witte gebouw

Gele Gebouw

ĨnTi.

P-inI middol i

Gm

Vijverhofstraat

Hoge plinten variëren tussen de 6-9m en kunnen ten opzichte van de bovenliggende verdiepingen terugliggen of uitsteken

2

Middel hoge plinten variëren tussen de 4-6m en liggen gelijk met de bovenliggende verdiepingen