[22bb007091] Bijlage 1 behorende bij 22bb7090 over beheerverslag deelnemingen 2021

Beheerverslag deelnemingen 2021.

Inhoudsopgave. Voorwoord.4 Inleiding.5 1. Uitoefening van aandeelhouders bevoegdheden.

6

1.1 Thema’s 6 Strategie, investeringsbeleid en investeringen 6 Vaststellen begrotingen en jaarrekeningen 6 Benoemingen, diversiteit en integriteit 7 Beloningen7 Maatschappelijk verantwoord ondernemen en sustainable development goals  8 1.2 Ontwikkelopgaven 8 Ontwikkeltraject deelnemingenbeleid  8 Publieke kaders 9 Publiek belang 9 Evaluaties9 Account- en risicomanagement  10 Intensief en bijzonder beheer 10

Verbinding.11 2. De deelnemingen en hun betekenis voor Rotterdam.

12

2.1 Het jaar 2021 in vogelvlucht 12 Evides Waterbedrijf nv  13 Havenbedrijf Rotterdam nv (HbR) 14 Rotterdamse Elektrische Tram nv en RET Infrastructuur bv (RET) 16 Stedin Holding nv 17 Warmtebedrijf Holding bv (WBR)  19 Glazen Maas Infrastructuur bv & Glazen Maas Exploitatie bv 19 Multidiensten Rotterdam bv (MDR) 20 ROM-D20 Royal Schiphol Group nv  21 Sportbedrijf Rotterdam bv 22 SSC Flex bv  23 Stadsherstel Stadsherstel Historisch Rotterdam 23

Beheerverslag deelnemingen | 2021

2

Fondsen24 Energietransitiefonds bv 24 Icos Cleantech Early Stage Fund II bv (ICFII) 24 Icos Capital Fund III cv 25 Regionale Ontwikkelingsmaat­schappij InnovationQuarter bv (IQ) 25 Stadshavens Ontwikkelingsfonds voor Innovatie en Economie (SOFIE)  26 Swanbridge Capital bv 26 2.2. Ontwikkelingen in de portefeuille Oud en nieuw  Warmtebedrijf Rotterdam ICOS Cleantech Fund 3 bv Samenstelling deelnemingen m/v in bestuur en toezicht

27 27 27 27 28

Bijlagen.29 a. Aandeelhoudersbesluiten b. Publiek belang c. Deelnemingen in het relatie-classificatiemodel d. Fondsenoverzicht e. Stand van zaken van te beëindigen deelnemingen

Beheerverslag deelnemingen | 2021

30 35 38 41 42

3

Voorwoord. De gemeente Rotterdam kent een groot aantal organisaties die werk doen in het belang van ons allemaal. Deze organisaties staan op eigen benen maar worden wel scherp gehouden door de gemeente – omdat de stad aandeelhouder is. Deze organisaties noemen we deelnemingen. Deze organisaties spelen dus een belangrijke rol voor Rotterdam. Daarnaast heeft de gemeente Rotterdam ook een financieel belang bij het goed functio­neren van deze organisaties. Daarom willen wij ook dat alle Rotterdammers weten wat deze organisaties doen en hoe ze presteren. Deze publicatie - het beheerverslag deelnemingen – laat ons allemaal jaarlijks meelezen hoe goed het geld besteed wordt, of de bedrijfsvoering efficiënt is, de organisatie financieel gezond is en vooral ook: of de publieke doelen worden gediend die we als gemeente voor ogen hebben. Dit jaar bijvoorbeeld is door het Sportbedrijf Rotterdam gewerkt aan een gezondere stad: door te zorgen voor betere en duurzamere sportvoor­ zieningen. Zo wordt het voor Rotterdammers leuker en makkelijker om te gaan (of blijven) sporten! Netbeheerder Stedin heeft het elektriciteits­netwerk verbeterd en in alle organisaties is ingezet op diverser personeel – als spiegel van de stad. Of dit allemaal goed gelukt is, mag u zelf beoordelen. Ik wens iedereen veel leesplezier! Maarten Struijvenberg Waarnemend wethouder Financiën, Organisatie en Dienstverlening

Beheerverslag deelnemingen | 2021

4

Inleiding. De gemeente heeft aandelen in verschillende bedrijven, die belangrijke publieke taken vervullen. Daarmee zijn deze bedrijven van maatschappelijke betekenis voor de stad en haar bewoners. Via het aandeelhouderschap oefent de gemeente binnen haar bevoegdheden en mogelijkheden invloed uit op de strategie en bedrijfsvoering van die bedrijven. Ook zorgt ze voor het behoud van de publieke taken van deze ondernemingen. Bedrijven waarin de gemeente aandelen heeft, noemen we deelnemingen. De gemeente­raad krijgt op verschillende momenten informatie over deze gemeentelijke deelnemingen. Zo staat in de paragraaf ‘verbonden partijen’ van de begroting en ­jaarrekening informatie over de deelnemingen die daar volgens de wet- en regelgeving moet staan. Daarnaast verschijnt sinds 2014 het beheerverslag deelnemingen. Dit laat zien hoe het gaat met de verschillende vennootschappen waarvan de gemeente aandeelhouder is, wat hun betekenis is voor de stad en hoe de gemeente haar aandeelhoudersrol invult. Het beheer­verslag is niet wettelijk verplicht, heeft een andere invalshoek en geeft andere informatie dan de paragraaf ‘verbonden partijen’. Het huidige beheerverslag behandelt het jaar 2021, met een doorkijkje naar 2022. Het verslag is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1 laat de manier zien waarop de gemeente haar bevoegdheden als aandeelhouder uitoefent.

Ook gaat het in op enkele actuele thema’s rond de realisatie van het Beleidskader verbonden partijen en governance samen­werkingsrelaties (hierna: beleidskader) en de ontwikkelopgaven van het deelnemingenbeleid. Hoofdstuk 2 beschrijft de deelnemingen met hun betekenis voor Rotterdam en hun prestaties in 2021. Detailinformatie over de deelnemingen staat (vaak) online in de jaarverslagen van deze deelnemingen. De links naar die jaarverslagen staan in het beheerverslag.

· ·

Beheerverslag deelnemingen | 2021

5

1. Uitoefening van aandeelhouders bevoegdheden. 1.1 Thema’s De gemeente wil met haar bevoegdheden als aandeelhouder invloed uitoefenen op het investeringsbeleid en de investeringen, benoemingen en beloningen van bestuurders en toezichthouders en de meerjarenstrategie. Ook wil ze de begroting en jaarrekening van de deel­nemingen vaststellen. Deze bevoegdheden zijn wettelijk bepaald en vastgelegd in de statuten. De uitgangspunten die de gemeente hanteert, staan in het beleidskader en in toezeggingen naar aanleiding van diverse vragen en moties. Deze paragraaf licht toe hoe de gemeente haar bevoegdheden in het verslagjaar heeft gebruikt. Bijlage a vermeldt de aandeelhoudersstandpunten van de gemeente. Strategie, investeringsbeleid en investeringen In het beleidskader staat waarop de gemeente de strategie en het investeringsbeleid beoordeelt. De strategieën en het investeringsbeleid moeten in de eerste plaats dienstbaar zijn aan het publiek belang. Verder moeten strategie en investeringsbeleid goed zijn onderbouwd en in een realistische doelstelling zijn uitgewerkt. Daarnaast is het noodzakelijk om een helder beeld van de financiering te geven en de gevolgen daarvan voor de aandeelhouders. De gemeente heeft bij de besluitvorming over strategie en investeringen volgens de uitgangspunten in het beleidskader gehandeld.

Vaststellen begrotingen en jaarrekeningen De gemeente toetst de jaarrekeningen aan criteria uit het beleidskader. Alle aan de aandeelhouder voorgelegde jaarrekeningen zijn goedgekeurd. Voor die deelnemingen waarvoor de aandeelhouder een goedkeuringsrecht voor de begroting of het jaarplan heeft (Evides, OMR, RET, Stedin, Sportbedrijf en Warmtebedrijf), zijn deze ook voorgelegd en geaccordeerd. Voor de deelnemingen Multidiensten, WOM Vastgoed bv, SSC Flex, Glazen Maas Holding en Exploitatie bv, Tower Hotel Rotterdam en Warmtebedrijf is uitstel gevraagd voor het opmaken van de jaar­ rekening tot 1 oktober 2022.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

6

Benoemingen, diversiteit en integriteit Het benoemen van bestuurders is een van de instrumenten om invloed uit te oefenen op de onderneming. De invloed van de gemeente bij de benoeming van bestuurders en toezicht­houders (de leden van de raad van bestuur en/of de raad van commissarissen) staat in de statuten van de deelneming. Deze bevoegdheden verschillen per deelneming. In de afgelopen verslagleggingsperiode vonden er vier (her)benoemingen van bestuurders plaats, onder wie één vrouw. Verder vonden er zes (her)benoemingen plaats van toezichthouders (commissarissen), onder wie twee vrouwen. Het vorige beheerverslag meldde dat er meer aandacht was voor (her)benoemingen in relatie tot diversiteit. De gemeenteraad had aangegeven dat bij benoemingen van topbestuurders of -toezichthouders meer vrouwen en mensen met een bi-culturele achtergrond moeten worden voorgedragen. De inspanningen van het college hebben ervoor gezorgd dat er in de fase van het opstellen of herijken van de profielschets meer aandacht is voor de verschillende diversiteits­ aspecten. De gemeente spant zicht in om de raden van commissarissen en besturen/directies van haar verbonden partijen een afspiegeling te laten zijn van de brede samenleving. Vanzelfsprekend geeft kwaliteit in de werving en selectie van bestuurders en toezichthouders altijd de doorslag.

Vaak bleek beschikbaarheid of geschiktheid de voornaamste reden voor het niet benoemen van iemand met een diverse achtergrond. Ook het thema Integriteit krijgt mede op aangeven van de gemeenteraad steeds meer aandacht in het benoemingsproces. In het benoemingsproces is dit vertaald door meer aandacht te besteden aan de onpartijdigheid of onafhankelijkheid van de bestuurder of commissaris. Bij het opstellen van de profielschets let de gemeente op een aantal aspecten dat met integriteit en onafhankelijkheid te maken heeft. Zo toetst de gemeente op (eventuele) nevenfuncties die een voorgenomen kandidaat bekleedt. Hierbij kijkt de gemeente of er vanuit gemeentelijk perspectief (de schijn van) belangenverstrengeling kan ontstaan. Het gaat zowel over het type als over het aantal nevenfuncties. Hierbij speelt een rol of een voorgenomen kandidaat voldoende tijd en aandacht kan besteden aan zijn functie als bestuurder of toezichthouder bij gemeentelijke deelneming. Ook wordt aan de hand van het aantal nevenfuncties dat een kandidaat bekleedt, getoetst of diegene voldoende tijd en ruimte heeft om deze functie vervullen. Beloningen Bij het beoordelen van beloningen van bestuurders en toezichthouders van deel­nemingen hanteert de gemeente twee kaders uit het huidige beleidskader.

In de eerste plaats wil de gemeente als aandeelhouder de bestuurders en toezichthouders geen hogere beloning toekennen dan is opgenomen in de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Bij deelnemingen waar ook het Rijk aandeelhouder is, wordt aan het rijksbeleid voor beloningen bij staatsdeelnemingen (BNG Bank, Havenbedrijf, Royal Schiphol Group) getoetst. Het tweede kader geldt als de gemeente niet de enige aandeelhouder is, niet de meerderheid van de zeggenschap heeft en een deelneming niet onder de WNT valt, wij als gemeente het uitgangspunt van de WNT hanteren. In de verslagperiode heeft de gemeente bij Schiphol ingestemd om vanwege de gevolgen van de coronapandemie geen bonus of variabele beloning aan de raad van bestuur uit te keren.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

7

Maatschappelijk verantwoord ondernemen en sustainable development goals Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) houdt in dat bedrijven hun onder­neming op verantwoorde wijze inrichten met oog voor mens en milieu, om daarmee bij te dragen aan maatschappelijke uitdagingen. Denk hierbij aan aandacht voor het beperken van CO₂-uitstoot, diversiteit en inclusiviteit op de werkvloer en participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In de visie van het college past het gedachtegoed van MVO ook bij de gemeentelijke deelnemingen. In de vorige verslagperiode moest dit nog onder de aandacht van de deelnemingen worden gebracht, maar inmiddels is dit steeds meer gemeengoed. Veel deelnemingen besteden in hun jaarverslag en op hun website aandacht aan MVO. Zeker de grote deelnemingen zijn zich bewust van hun rol in de maatschappij. Een goed voorbeeld daarvan is drinkwaterbedrijf Evides dat al langer rapporteert over zijn CO₂-voetafdruk en de ambitie om binnen een aantal jaar klimaatneutraal te opereren. Onder het motto ‘Leave no one behind’ hebben de Verenigde Naties in 2015 zeventien Sustainable Development Goals (SDG) vastgesteld. De SDG’s volgen op de Millennium Development Goals (2000-2015), maar zijn uitgebreider en ambitieuzer. De Nederlandse regering heeft gekozen voor een pragmatische realisatie.

Daarbij wordt bekeken of de doelen worden gehaald of dat er nog bijsturing nodig is. In het bedrijfsleven is veel ­belangstelling voor de SDG’s. Grote bedrijven (Deloitte, Heineken, Philips, PWC, Rabobank, Unilever) rapporteren langs de lijnen van de SDG’s en gebruiken deze in hun corporate strategy. Ook vier Rotterdamse deelnemingen rapporteren over deze doelen (BNG Bank, Havenbedrijf, Schiphol, Stedin).

1.2 Ontwikkelopgaven Ontwikkeltraject deelnemingenbeleid De relevantie van gemeentelijke deelnemingen voor de opgaven in de stad is toegenomen. De deelneming wordt een strategische partner en krijgt een plek in strategische allianties in de stad. De complexiteit van het beheer nam daardoor toe. Ook worden er strengere eisen aan de governance gesteld. Dat komt mede door de problemen bij het Warmtebedrijf. De rekenkamer bracht daarover advies uit en de Raadsenquête ­Warmtebedrijf deed daarover aanbevelingen. De aanbevelingen zijn ook van toepassing op de andere deelnemingen. Ze zijn verwerkt in het beleidskader Verbonden partijen en samenwerkingsrelaties dat voor de nieuwe raadsperiode is geactualiseerd. Om de toegenomen complexiteit en de strengere eisen aan de governance te kunnen opvangen, is het nodig het publieke kader op basis waarvan de gemeente als aandeelhouder stuurt, expliciet te maken. Er zijn duidelijke afspraken nodig over de sturing op het publiek belang en de rol die de deelneming daarin speelt. De rekenkamer heeft ­geadviseerd daartoe voor alle deel­ nemingen publieke kaders op te stellen en prestatie-­indicatoren te gebruiken bij de governance van de deelneming1.

1  Aanbeveling 2a: Stel (volgens het beleidskader verbonden partijen) kaderstellende documenten op voor de deelneming in het Warmtebedrijf (en de andere deelnemingen), zoals een publiek kader, strategie en meerjarig beleidsplan, en vertaal het publiek belang naar niet-financiële indicatoren, inclusief streefwaarden.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

8

Daarnaast wordt een proactief deelnemingenbeheer ingericht, gebaseerd op account- en risicomanagement dat op de specifieke deelneming is afgestemd. Rollen, taken en verantwoordelijkheden van het team Treasury & Deelnemingen, het beleidscluster, juridisch control en business control worden voor elke deelneming gespecificeerd en vastgelegd in een beheer-document. Om deze ambities te realiseren, is de gemeente in 2020 het ontwikkeltraject d ­ eelnemingenbeleid gestart. Eind 2022 zullen de volgende zaken voor elke ­deelneming gelden: Er is scherp gemaakt en vastgelegd wat de gemeente met de deelneming wil b ­ ereiken en hoe ze daarop stuurt vanuit haar aandeelhoudersrol. Er is een proces ingericht om te bereiken dat de gemeente weet wat er speelt, er geen verrassingen zijn en kansen eerder zichtbaar zijn, waarbij een risicobeeld per deelneming wordt gebruikt. Er is een duidelijk escalatieproces, waardoor er effectief kan worden gestuurd als er aanleiding is om over te gaan naar een intensievere inzet van beheer.

· · ·

Publieke kaders Voor de volgende deelnemingen zijn tot en met 2021 de volgende publieke kaders gereed: Stedin, Havenbedrijf, Sportbedrijf, Evides, Glazen Maas en Warmtebedrijf. De planning is dat de nog ontbrekende publieke kaders eind 2022 zijn opgesteld. Ook voor Stadion Feijenoord is een publiek kader opgesteld. Dit is aan de raad aangeboden tijdens de besluitvorming over gemeentelijke deelname in het nieuwe stadion. Momenteel liggen de nieuwbouwplannen echter stil. Er is geen publiek kader nodig voor deelnemingen waarover al is besloten ze af te stoten en de twee fondsen in de exit-fase (ICFII en Swanbridge). Publiek belang De gemeente heeft deelnemingen vanwege hun bijdrage aan het publieke belang en omdat de deelnemingsvorm de aangewezen manier is om dat publieke belang te dienen. Wat het publieke belang voor een specifieke deelneming inhoudt, is vastgelegd in de oprichtingsdocumentatie en in de publieke kaders van de betreffende deelneming. In een aantal gevallen is daarbij aangegeven op welke resultaten de gemeente stuurt en in een enkel geval zijn daarvoor ook prestatie-­ indicatoren gedefinieerd. Bijlage b biedt een overzicht van de publieke belangen waarop de gemeentelijke deelnemingen zijn gericht. In de bijlage staat ook een oordeel over de mate waarin de deelnemingen aan de publieke doelen bijdroegen.

Dit oordeel is onder verwijzing naar de prestatie-indicatoren die bij de publieke doelen het meest aansluiten. Als realisaties achterblijven bij vooraf gestelde doelen, speelt de gemeente hierop in bij het beheer. Dat doet ze door gebruik te maken van de aandeelhoudersbevoegdheden voor het jaarplan en de strategiebepaling en door inzet van het accountmanagement. Evaluaties Het kan zijn dat het publiek belang van een deelneming verandert. Ook kan ter d ­ iscussie komen te staan of de deelneming het juiste instrument is om het publiek b ­ elang te borgen. Dan is het wenselijk de deelneming te evalueren. In het beleids­kader staat dat elke deelneming minimaal eens in de zeven jaar moet worden ­geëvalueerd. In 2022 vindt de evaluatie van Stadsherstel plaats. Ook gaat de gemeentelijke deelneming in RET geëvalueerd worden, waarvan oplevering verwacht in 2023 is. Door de besluitvorming over de toekomst van het Warmtebedrijf zal deze deelneming worden beëindigd. Hierdoor is een evaluatie overbodig.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

9

Account- en risicomanagement Account- en risicomanagement vormen de basis voor proactief deelnemingenbeheer. Bij het inrichten daarvan kijkt de gemeente naar impact en risico‘s van de deelneming. Gebruik­makend van het risico-classificatiemodel uit het beleidskader zijn de deelnemingen ingedeeld in drie klassen van impact en risico. Aan die klassen is een relatiebeheerregime gekoppeld, dat in zwaarte oploopt van ‘beperkt’, via ‘regulier’ tot ‘intensief’. Hoe zwaarder het regime, des te vaker de ­gemeente gesprekken voert en des te zwaarder de interne afspraken zijn voor sturing en organisatie. De gesprekken met de deelneming zijn een belangrijke informatiebron voor hoe de deelneming ervoor staat. Ontwikkelingen kunnen in die gesprekken eerder zicht­ baar zijn dan in de financiële rapportages. De gemeente gebruikt de gesprekken om beter zicht te hebben op risico’s. Ze hanteert in de accountgesprekken aandachtspunten, gerelateerd aan onzekerheden of risico’s die de gemeente of de deelneming zelf heeft onderkend. In bijlage b staat de indeling van het regime van de deel­ nemingen en hun aandachtspunten. Intensief en bijzonder beheer De aanleiding voor intensief beheer kan de financiële situatie zijn of bijvoorbeeld de her­oriëntatie op de strategische koers.

Momenteel is er vanwege uiteenlopende redenen intensief beheer bij het Havenbedrijf (uitrol strategie, investeringen en kapitaalstructuur), de RET (herstel door COVID-19)en Stedin (kapitaal­behoefte door de energietransitie). Intensief beheer betekent dat er extra capaciteit nodig is en dat intern nadere afspraken worden gemaakt over afstemming en organisatie. Dit is maatwerk. In deze gevallen is regulier beheer niet voldoende, maar is er geen sprake van een crisis­situatie. Dit is anders bij liquiditeits- of continuïteitsproblemen. Dan wordt het beheerregime verder opgeschaald naar het regime van bijzonder beheer. Daarvan is momenteel enkel sprake bij het Warmtebedrijf. De aanpak bij het Warmtebedrijf staat model voor de generieke inrichting van bijzonder beheer en (in lichtere vorm), voor de inrichting van intensief beheer.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

10

Verbinding. Gemeente Rotterdam zorgt samen met partners uit het bedrijfsleven, maatschappelijke instellingen en overheden voor een duurzame, aantrekkelijke, veilige en sociale stad met een concurrerende economie. De Rotterdamse deelnemingen zijn daarin een onmisbare verbindende schakel.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

11

2. De deelnemingen en hun betekenis voor Rotterdam. 2.1

Het jaar 2021 in vogelvlucht

Beheerverslag deelnemingen | 2021

12

Belang gemeente Rotterdam:

50,6% (GBE Evides)

Evides Waterbedrijf nv Evides Waterbedrijf nv is een veelzijdig, innovatief water­bedrijf dat verschillende watersoorten levert uit een verscheidenheid aan bronnen. Dagelijks levert Evides drinkwater aan ongeveer 2,5 miljoen consumenten en het bedrijfsleven in Zuid-Holland, Zeeland en Brabant. Daarnaast levert het industriewaterproducten voor grote industriewaterproducten en bezit en beheert het verschillende afvalwaterzuiveringsinstallaties. Het bedrijf is voor 50 procent eigendom van Gemeenschap­ pelijk Bezit Evides bv (GBE) en voor 50 procent van de Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij (PZEM, voormalig Delta nv). Terugblik 2021: Overdracht aandelen en alliantievorming Op 8 december 2021 droeg PZEM 50 procent van haar aandelen over aan GBE Aqua. Hiermee vult PZEM haar wens in om de aandelen in Evides via een zuivere holding te houden. De gemeente Rotterdam is 50,6 procent eigenaar van GBE en heeft dus indirect een belang van 25 procent in Evides nv. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) GBE geeft de directeur GBE mandaat de GBE-aandeelhouders te vertegenwoordigen in de AVA Evides nv. In 2021 gaf de

Dividend uitgekeerd in 2020:

€ 7.592.000

huidige GBE-directeur aan afscheid te nemen. Per 1 juni 2022 is Jacqueline Prins de nieuwe directeur van GBE. Op 22 december 2021 ondertekenden Evides, gemeente Rotterdam en Capelle aan den IJssel en de waterschap­pen Delfland, Hollandse Delta en Schieland en de Krimpenerwaard een overeenkomst voor een alliantie. Via de alliantie Waterkracht zorgen alle partijen met elkaar ervoor dat er voldoende aandacht aan het belang van water wordt gegeven. Daarnaast zorgt de alliantie dat de steden veilig en leefbaar blijven. Voor burgers en ondernemers betekent dit een zo efficiënt mogelijke aanpak van de gevolgen van extreme weersomstandigheden, verbetering van de dienstverlening en het verder beperken van overlast door werkzaamheden in de buitenruimte. Gevolgen COVID-19 COVID-19 heeft het afgelopen jaar veel gevraagd van het aanpassingsvermogen van Evides en zijn werk­ nemers. Toch kwam de watervoorziening niet in het geding. De behoefte aan producten en diensten van Evides is onveranderd en de stabiliteit van het bedrijf is geborgd. Vooruitblik: meer investeringen De komende jaren kent Evides, door toenemende drinkwatervraag, verdroging en vervuiling van oppervlakte water een hoge investeringsdruk. Daarnaast worden investeringen gedaan voor de uitbreiding van Evides Industriewater en de uitbreiding / optimalisatie van het drinkwatersysteem.

In aanvulling hierop staan investeringen gepland in een nieuw hoofdkantoor. Ook investeert Evides Waterbedrijf in ICT voor ondersteuning van cybersecurity en verdere digitalisering.

Dividend uitgekeerd in 2021:

€ 6.300.000

Onderwerp

KPI

Doelstelling (2021)

Realisatie (2021)

Energietransitie/duurzaamheid

CO2-uitstoot

Klimaatneutraal in 2025

137,5 kton CO2 eq.

Energietransitie/duurzaamheid

Barometer Duurzaam ­ erreinbeheer T

Goud

Goud

Bedrijfseconomisch

Solvabiliteit

> 40%

42,5%

Bedrijfseconomisch

Interest coverage ratio

> 10,6

9,6

Bedrijfseconomisch

Netto winst

€ 43,1 miljoen

€ 47,9 miljoen

Bedrijfsvoering/operationeel

Leverings­onderbrekingen

< 25,0 minuten

21,8 minuten

Bedrijfsvoering/operationeel

Klanttevredenheid

> 8,0

8,2

Bedrijfsvoering/operationeel

Hergebruik reststoffen

100%

100%

Beheerverslag deelnemingen | 2021

13

Belang gemeente Rotterdam:

70,83% Havenbedrijf Rotterdam nv (HbR) De haven van Rotterdam is verreweg de grootste zeehaven van Europa. Doelstelling van het Havenbedrijf Rotterdam nv (HbR) is het (doen) uitoefenen van het havenbedrijf en in dat kader de positie van het Rotterdamse haven- en industriecomplex in Europees perspectief te versterken. Onderdeel hiervan zijn de bevordering van een effectieve, veilige en efficiënte afhandeling van het scheepvaartverkeer, het zorgdragen voor nautische en maritieme orde en veiligheid en het optreden als bevoegde havenautoriteit in het haven­ gebied. Daarnaast focust HbR op de ontwikkeling, aanleg, beheer en exploitatie van het haven- en industrie­ gebied in Rotterdam. Daarbij is het Havenbedrijf ook een belangrijke facilitator voor de energietransitie in de haven en de duurzaamheidsambities van de stad. Terugblik 2021: financieel goed jaar, meer urgentie nodig ten aanzien van duurzaamheid Financieel en operationeel heeft het Havenbedrijf in 2021 een goed jaar gedraaid. De nettowinst was hoger dan voorspeld en ook de overslagcijfers waren hoog. De doelstelling ten aanzien van CO2-reductie in het ­Haven Industrieel Complex is in 2021 niet gehaald. Het Leuvepaviljoen opende 16 juli 2021 zijn deuren voor publiek en bestaat uit een Haveninformatiepunt van het Havenbedrijf Rotterdam, twee horecagelegenheden en openbare werkplaatsen van het Maritiem Museum.

Het paviljoen zorgt voor meer verbinding tussen de stad en de haven. Het bezoekerscentrum Port Pavilion van het Havenbedrijf Rotterdam maakt onderdeel uit van het Leuvepaviljoen. Op 8 november 2021 sloot ProRail het Theemswegtracé in de haven van Rotterdam succesvol op de bestaande Havenspoorlijn aan. De eerste goederentrein reed over het vier kilometer lange gloednieuwe spoor. Het HbR heeft de afgelopen jaren gebouwd aan de CER, de autonome weg op de Maasvlakte waarover containers kunnen worden vervoerd. In 2021 heeft HbR omwille van de financiële haalbaarheid de keuze gemaakt om

Beheerverslag deelnemingen | 2021

dit met bemand in plaats onbemand vervoer te gaan doen. Verder stond 2021 in het teken van het verder voorbereiden van het project Porthos, ofwel de beoogde CO2-afvang van bedrijven in het HIC en het opslaan ervan in lege gas­velden op de Noordzee. Gevolgen COVID-19 en oorlog in Oekraïne Ook dit tweede coronajaar ging de dienstverlening van de divisie Havenmeester onverminderd door en bleef de haven goed bereikbaar en veilig. Uiteindelijk had de coronapandemie slechts beperkte invloed op de haven en de overslag in 2021. Als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de Europese sancties tegen Rusland stijgt de aanvoer van zowel LNG als kolen zeer sterk, als alternatief voor Russisch gas. De containertransport van en naar Rusland is stilgevallen. Vooruitblik: focus op versnellen energietransitie en verduurzaming De stikstofcrisis vertraagt de energietransitie. Ook onvoldoende juist geschoold personeel zorgt voor vertraging. Om de duurzaamheidsambities te behalen, moeten Havenbedrijf en overheid scherpere keuzes maken. Waterstof gaat een belangrijke rol spelen in het energiesysteem van de toekomst. De haven van Rotterdam kan samen met het cluster van bedrijven dat hier actief is en exporterende landen, NoordwestEuropa in 2030 voorzien van minstens 4,6 miljoen ton waterstof.

Als versneller van duurzaamheid in de haven streeft het Havenbedrijf naar een CO2-­reductie van 49 procent ten opzichte van 2019 in 2030. De organisatie anticipeert op een aanscherping in lijn met 'Fit for 55'. Dit is het pakket aan klimaatmaatregelen van de Europese Commissie, waarmee Europa moet gaan voldoen aan de doelstelling van 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030 dan in 1990. Het Havenbedrijf geeft hieraan vorm met een breed portfolio aan energietransitie-projecten die de haven in staat stelt om op weg te gaan naar CO2-neutraliteit in 2050.

14

Dividend uitgekeerd in 2020:

€ 69.741.000

Dividend uitgekeerd in 2021:

€ 78.709.000

Onderwerp

KPI

Doelstelling voor 2021 Realisatie in 2021

Energietransitie/duurzaamheid

% verandering t.o.v. 1990 in de CO2-uitstoot in het HIC

+5,8%

Energietransitie/duurzaamheid

CO2-uitstoot HbR in kton (scope 1, 2, 3)

Hbr stelt nieuwe doelen vast in 2022 o.b.v. science based 2,8 targeting

Energietransitie/duurzaamheid

Opwekkingscapaciteit windenergie in de haven in MW

300 MW

216 MW

Bedrijfseconomisch

Solvabiliteit

> 40%

69%

Bedrijfseconomisch

Interest coverage ratio

> 1,5

6,3

Bedrijfseconomisch

Netto winst

195,3 miljoen

€ 247,2 miljoen

Bedrijfsvoering/operationeel

Kwaliteit haveninfrastructuur > 7

9,5

Bedrijfsvoering/operationeel

Klanttevredenheid

≥ 7,4

7,3

Veiligheid

Safety & Environmental Index > 7,50 (SEI)

7,36

Economische vitaliteit

Marktaandeel HLH

37,4%

Beheerverslag deelnemingen | 2021

36,7% in 2024

+14%

15

Belang gemeente Rotterdam:

99%

Rotterdamse Elektrische Tram nv en RET Infrastructuur bv (RET) RET verzorgt een groot deel van het openbaar vervoer in Rotterdam en de regio (metro, bus, en tram). RET doet dit in opdracht van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH). Deze treedt als inhoudelijk opdrachtgever en concessieverlener op en wijst de exploitatiesubsidie toe (Brede Doeluitkering verkeer en vervoer, BDU). De Metropoolregio is tevens medeaandeelhouder in RET nv: zij bezit een ‘golden share’. De railinfrastructuur is ondergebracht in RET Infrastructuur bv, met de gemeente als 100 procent aandeelhouder. RET Rail­ gebonden voertuigen bv is eigenaar van alle metro’s en trams en een 100 procent dochter van RET Infrastructuur bv. Terugblik: uitval metroritten In september en oktober 2021 kreeg de RET te maken met uitval van metroritten. Dit kwam door leverings­ problemen en een krappe personeelsbezetting. Daardoor reed de RET ruim een maand met een versoberde metro-dienstregeling. De MRDH heeft in maart 2021 het transitieprogramma OV vastgesteld. Het programma biedt het hoofd aan de enorme financiële opgave waarvoor het openbaar vervoer door de coronacrisis staat. Dit is aanvullend op een beschikbaarheidsvergoeding van het Rijk. Het transitie­plan bevat maatregelen voor de RET op het gebied van de dienstregeling, sociale veiligheid en de bedrijfsvoering.

Gevolgen COVID-19 Het advies om zoveel mogelijk thuis te werken en alleen als dat nodig was van het openbaar vervoer gebruik te maken, had veel impact op de RET. Dit is nog steeds te zien aan het aantal reizigers. Door de pandemie moest de RET haar focus verschuiven van groei, uitbreiding en innovatie naar behoud, afschalen, terugwinnen van reizigers en besparen. Om kosten te besparen, nam de RET in 2021 vervoerskundige maatregelen en zette zij

Beheerverslag deelnemingen | 2021

minder in op sociale veiligheid. De RET heeft een groot deel van de gederfde kosten door de lage reizigersaantallen opgevangen met de door het Rijk verstrekte OV-beschikbaarheidsvergoeding. Deze loopt in ieder geval tot eind 2022 door. Vooruitblik: financieel zware jaren Ook 2022 wordt een zwaar jaar voor de RET. Voor de jaren erna is de verwachting dat het reizigersniveau nog zal achterblijven ten opzichte van de groei die oorspronkelijk was voorzien. Voor 2023 en verder staat het OV in Rotterdam voor grote (financiële) uitdagingen. Reizigersaantallen zijn dan nog niet terug op het pré coronaniveau, maar het Rijk is wel van plan per 2023 de Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV) te stoppen. De RET is samen met de MRDH en gemeente Rotterdam in gesprek over welke opties mogelijk zijn om het OV zo goed mogelijk beschikbaar te houden en de continuïteit van de RET te borgen. De RET zet de komende jaren op duurzaamheid in. Ze wil in 2030 klimaatneutraal vervoer kunnen leveren en in 2040 volledig energieneutraal en circulair kunnen bouwen.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€0

Dividend uitgekeerd in 2021:

€0

Kerncijfers

2020

2021

Reizigerskilometers tram

72

80

Reizigerskilometers metro

361

381

Reizigerskilometers bus

70

72

Incidenten jegens personen 505

456

Klanttevredenheid

8,0

7,9

Verstoringen (cumulatief ­Verbetering t.o.v. 2013)

-1,9

14,1

Groei eigen vermogen

-11,4 miljoen +1,2 miljoen

CO2-uitstoot (in kg)

22,2 miljoen 21,3 miljoen

Klanttevredenheid

7,9 16

Belang gemeente Rotterdam:

31,69% Stedin Holding nv Stedin is een van de drie grote regionale netbeheerders in Nederland. Stedin beheert en onderhoudt de energienetten in een groot deel van de Randstad, Utrecht en Zeeland en deels ook in Friesland en Noord-Holland. De belangrijkste taak van Stedin is de aanleg, het beheer en het onderhoud van de distributienetwerken van elektriciteit en gas. Stedin Groep concentreert zich op alle activiteiten die daarmee samenhangen. Daarmee faciliteert het bedrijf de energietransitie en alternatieve energiedragers, onder meer door het aansluiten van laadpalen, wind en zonneparken, investeringen in stoomnetwerken en pilots rondom waterstof. Ruim 2,2 miljoen particuliere en zakelijke klanten rekenen op Stedin Groep voor hun energievoorziening. Terugblik: minder lange storingen Voor Stedin is de uitvalduur van gas en elektriciteit een belangrijke indicator voor haar prestaties. In 2021 hadden klanten gemiddeld 19 minuten geen elektriciteit. Dit is een verbetering ten opzichte van 2020 (26 minuten), 2 minuten boven de interne doelstelling en onder het Nederlands gemiddelde van 21 minuten. Het niet behalen van de interne doelstelling is geheel te wijten aan een storing in de gemeente Stichtse Vecht en twee storingen in Rotterdam en Den Haag. Voor gas is de uitvalduur in 2021 29 seconden. Stedin’s target was 60 seconden.

Dit is een lichte verslechtering ten opzichte van 2020 (26 seconden), maar ligt wel ruim onder het Nederlandse gemiddelde van 48 seconden. Een andere belangrijke pijler binnen Stedin’s strategie is de ‘Energietransitie mogelijk maken’. Ook op dit gebied bereikte Stedin in 2021 diverse resultaten. Zo was in 2021 inmiddels 90 procent van de aangevraagde aansluitingen voor nieuwbouwwoningen in Stedin’s verzorgingsgebied aardgasvrij (2020: 89 procent). Het aantal gasverwijderingen voor verduurzaming bedroeg 12.484 (2020: 4.448). Stedin Groep wil de energietransitie verder versnellen door te kijken naar verduurzaming van de warmtevoorziening in de gebouwde omgeving binnen haar verzorgingsgebied. Voor het aardgasvrij maken van de

Beheerverslag deelnemingen | 2021

gebouwde omgeving is collectieve duurzame verwarming, naast elektrificatie, een alternatief. NetVerder bv (werkzaam in het 'niet gereguleerde' segment) is daarom in 2021 vanuit publiek belang doorgegaan met de ontwikkeling van een portfolio van collectieve warmtenetprojecten. De investeringen over 2021 bedragen 687 miljoen euro (2020: 620 miljoen euro). Qua duurzame mobiliteit zijn in 2021 2.791 kleinverbruikaansluitingen voor elektrisch rijden gerealiseerd (2020: 2.012). Voor de verdere digitalisering en het slimmer maken van de energie-infrastructuur is de plaatsing van de Slimme Meters een belangrijk onderdeel. In 2021 heeft Stedin bijna 110.000 Slimme Meters geplaatst en is bijna 90 procent van het totaal aantal te plaatsen Slimme Meters gerealiseerd. Sinds 2021 monitort Stedin ook hoeveel duurzame opwek- en productiecapaciteit zij aansluit. In 2021 was dit 600 MW voor zonne-energie en 69 MW voor windenergie. Gevolgen COVID-19 COVID-19 had beperkt impact op Stedin en haar ­activiteiten; zo was er vaker sprake van uitval van medewerkers en van onderaannemers. Desalniettemin investeerde Stedin in 2021 meer dan in 2020. Vooruitblik: investeringen en nieuwe Warmtewet Vorig jaar hebben de 44 aandeelhouders de vermogenspositie van Stedin versterkt met een kapitaalbijdrage van 200 miljoen euro. Stedin’s kapitaalbehoefte voor de lange termijn (2030) komt uit op 1,75 miljard euro.

Hiermee wil Stedin invulling geven aan haar investerings­ programma om de energienetten zowel qua kwaliteit als capaciteit geschikt te houden in de komende jaren van de energietransitie. Stedin voert met zowel het Rijk als provincies en gemeenten gesprekken over de mate van interesse, financiële mogelijkheden en via wat voor soort financieel instrument (eigen vermogen, garanties of converteerbare leningen) het vermogen van Stedin kan worden versterkt. Naar verwachting komt de Minister van Klimaat en Energie in 2022 met de vernieuwde Warmtewet. Hierdoor wordt mogelijk de publieke taak van regionale netbeheerders uitgebreid

17

met het onafhankelijk beheer van warmtenetten. Over de implicaties voor Stedin treden de vennootschap en de aandeelhouders in gesprek.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€ 16.476.016

Dividend uitgekeerd in 2021:

€ 6.521.100

KPI

Doelstelling (2021)

Realisatie (2021)

Doorlooptijd aan­sluitketen 90,0% binnen 18 weken of wensdatum klant

90,3%

Klantgemak/­ ongemak

Gemak: ≥ 75% Ongemak < 15%

Gemak: 75% Ongemak: 14%

Solvabiliteit

> 40,0%

45,6%

FFO/net debt

≥ 12,0%

11,3%

Nettowinst

-

€ 21 miljoen

Maximale uitvalsduur elektriciteit

21 minuten

19 minuten

Maximale uitvalsduur gas

60 seconden

29 seconden

Beheerverslag deelnemingen | 2021

18

Belang gemeente Rotterdam:

Belang gemeente Rotterdam:

97,5%

100%

Warmtebedrijf Holding bv (WBR) Warmtebedrijf Rotterdam transporteert warmte uit de Rotterdamse haven naar Rotterdam. Daar wordt de warmte duurzaam ingezet, bijvoorbeeld als bron voor stadsverwarming. Dit draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen van de gemeente Rotterdam. In het najaar 2021 besloot de gemeente Rotterdam geen additionele financiering meer beschikbaar te stellen voor WBR om deel te nemen aan de WLQ+. Hierdoor zijn de gemeente Rotterdam en medeaandeelhouder provincie Zuid-Holland in gesprek over de toekomst van WBR. Er zijn gesprekken tussen de partijen over mogelijke verkoop, wat dat qua financiële afhandeling zou inhouden en hoe bij zulke transactie ook de publieke belangen geborgd blijven. Hiervoor hebben de aandeelhouders gemeente Rotterdam (97,5 procent) en provincie Zuid-Holland (2,5 procent) goedkeuring gegeven. In het najaar 2021 heeft de gemeente Rotterdam besloten om geen additionele financiering beschikbaar te stellen voor WbR om deel te nemen aan de WLQ+. Hierdoor zijn gesprekken over de toekomst van WbR, zijnde bijvoorbeeld een herstructurering of een verkoop van het bedrijf. In 2022 hebben de aandeelhouders van WbR, zijnde gemeente Rotterdam en provincie ZuidHolland, besloten om over te gaan tot een verkoopscenario van het WbR.

Zolang de verkoop van het WBR nog niet definitief is, zijn er geen blijvende afspraken mogelijk over de aanleg van een warmtenet in de gebiedsaanpakken. Het werk ligt echter niet stil. Voorbereidingen op bijvoorbeeld het gebied van planning, technische uitwerking en voorlichting aan bewoners gaan gewoon door. Alle betrokken partijen werken hard om vertraging zo veel mogelijk te beperken, maar in een aantal gebieden is vertraging van de realisatie van het warmtenet niet meer uit te sluiten.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Glazen Maas Infrastructuur bv & Glazen Maas Exploitatie bv Glazen Maas Infrastructuur en Glazen Maas Exploitatie zijn voortgekomen uit het programma Glazen Maas. Een initiatief om digitale innovatie in de regio Rotterdam te versnellen. Glazen Maas Infrastructuur is eigenaar van een ring van 80 kilometer glasvezelkabel, die het bedrijf ter beschikking stelt aan Glazen Maas Exploitatie. Overigens besteedt Glazen Maas Exploitatie de exploitatie uit aan een derde partij. De Glazen Maas vennootschappen zijn voor 100 procent eigendom van de gemeente R ­ otterdam. Beide vennootschappen hebben geen dochtervennootschappen. In november 2021 heeft het college besloten om een strategie data-infrastructuur op te stellen en dat gemeentelijk aandeelhouderschap in zowel Glazen Maas Infrastructuur als Glazen Maas Exploitatie niet noodzakelijk is voor publiek belang. Tegelijkertijd heeft het college de opdracht gegeven tot het beëindigen van de deelneming glazen Maas langs de stappen: a. Identificeren strategische delen glasvezel­ infrastructuur, die van belang zijn voor de gemeente ­Rotterdam. Als onderdelen van belang zijn voor publieke toepassingen worden zij behouden. b. Zorgdragen dat de onder a) geïdentificeerde onderdelen een duurzame bestemming krijgen binnen of buiten de gemeente. c. Hierna het verkooptraject van de Glazen Maas opstarten. In 2022 wordt deze opdracht uitgevoerd.

80 kilometer glasvezelkabel door Rotterdam

19

Belang gemeente Rotterdam:

Belang gemeente Rotterdam:

100%

ROM-D Beheer nv:

12,5%

ROM-D Dordtse Kil III C.V.:

5,8% Multidiensten Rotterdam bv (MDR)

ROM-D

Multidiensten Rotterdam bv (MDR) is een besloten vennootschap waar de gemeente voor 100 procent aandeelhouder van is, met een dochtermaatschappij RO!Entree bv. Call-agents werkten in 2021 in bijna alle gevallen vanuit huis. Hierdoor had de coronacrisis en het (verplicht) thuiswerken geen wezenlijke impact op de bedrijfs­ voering of financiële resultaten van MDR.

De ROM-D houdt zich bezig met het ontwikkelen van bedrijventerreinen in de regio Drechtsteden. In 2021 werd voor 8,2 miljoen euro aan gronden verkocht (2020: 1,1 miljoen euro). De totale kosten bedroegen in 2021 1,5 miljoen euro. De grootste kostenpost bestond uit het bouw- en woonrijp maken van de gronden (1 miljoen euro). Van de totale grondoppervlakte van 47 hectare was eind 2021 35 hectare verkocht en inclusief reserveringen is nog 11,7 hectare beschikbaar voor uitgifte aan bedrijven.

In 2021 is met de ‘Koerswijziging Ro!Entree – een toekomstgerichte organisatie’ de groei ingezet naar een professioneel klantcontactcentrum met een anders samengesteld personeelsbestand op zowel klantcontact- als bedrijfsvoeringstaken. Het doel is om de eerstelijnsdienstverlening te versterken, te verbreden en de kanalen meer te integreren (omnichannel). In 2021 wordt naast de invoering van deze koerswijziging onderzocht of de huidige organisatiestructuur met een gemeentelijke deelneming nog steeds passend is.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Een mogelijke uitkoop van de gemeente Rotterdam blijft onderwerp van bespreking met de andere vennoten. ROM-D continueert in 2022 haar inspanningen om de 11 hectare aan resterende gronden uit te geven. Voor 2022 staan ongeveer 2,7 miljoen euro aan kosten en ongeveer 17,8 miljoen euro aan grondopbrengsten gepland. Een groot deel van de kosten heeft betrekking op het bouwrijp maken het bouwrijp maken.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€0

Dividend uitgekeerd in 2021:

€0

20

Belang gemeente Rotterdam:

2,2% Royal Schiphol Group nv Royal Schiphol Group nv (hierna: RSG) is exploitant en (mede-)eigenaar van luchthavens in Nederland (Schiphol, Eindhoven, Rotterdam, Lelystad) en het buitenland (onder meer Parijs, Brisbane, Hobart). De luchthavens richten zich op het vervoer van reizigers en goederen. De COVID-19-pandemie had een grote invloed op de luchtvaartsector en daarmee ook op de RSG. RSG ­verwacht verder herstel in 2022, maar dat het passagiers­niveau van 2019 pas in 2024 is hersteld. In de meivakantie 2022 zijn problemen ontstaan voor reizigers door personeelstekorten, het grote aantal vluchten en ziekteverzuim. De aandeelhouders houden dit voor de rest van het jaar in de gaten en er zal een evaluatie plaatsvinden om de problemen in de toekomst te verminderen. Terugblik: vooruitgang op innovatie en duurzaamheid In 2021 boekte Rotterdam The Hague Airport (RTHA) aanzienlijke vooruitgang op het vlak van innovatie en duurzaamheid. De luchthaven begon samen met partners met de aanleg van een nieuw zonnepark (7,7 hectare, 14 GWh groene stroom, vergelijkbaar met het energieverbruik van ongeveer 5.100 huishoudens). Mede dankzij dit park behaalde de luchthaven in 2021 niveau 4+ in de ACI Airport Carbon Accreditation. RTHA is de vijfde luchthaven ter wereld die dit niveau heeft behaald, en de tweede in Europa.

De RSG heeft als doel om met haar vier Nederlandse luchthavens in 2030 op ‘zero-emissie’ te zitten.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Vooruitblik: nieuwe afspraken over hinder en gebruik Aandachtspunt is het lopende participatieproject voor een nieuw luchthavenbesluit voor Rotterdam The Hague Airport. Dit moet resulteren in nieuwe afspraken over de kaders voor hinder en gebruik van de luchthaven. De gemeente heeft t.a.v. Luchthaven Schiphol diverse investerings­projecten goedgekeurd, waaronder de bouw van een nieuwe taxibaan en een nieuwe pier. De gemeente let erop dat dergelijke investeringen binnen budget blijven en tijdig worden gerealiseerd.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€0

Dividend uitgekeerd in 2021:

€0

Voor voor RSG zijn t.a.v. RTHA het vorige beleids­ kader de volgende KPI’s geformuleerd:

Scores

2020

2021

Aantal vliegtuigbewegingen

5.314

6.355

Passagiers

0,5 miljoen

0,76 miljoen

21

Belang gemeente Rotterdam:

100% Sportbedrijf Rotterdam bv Sportbedrijf Rotterdam exploiteert, onderhoudt en ondersteunt sportlocaties door heel Rotterdam. Van gymzalen en sporthallen tot atletiekbanen, hockeyvelden en zwembaden. Verder zorgt het voor sport­ programmering, in accommodaties, op scholen en op Cruijff- en Krajicekcourts. COVID-19 had een grote invloed op het Sportbedrijf. Veel locaties moesten sluiten of konden enkel in aangepaste vorm open. Ook veel evenementen konden in 2021 niet doorgaan. Dit had ook financiële negatieve gevolgen. De locaties Sporthal Schutterveld en Sportzaal Mercatus van het Sportbedrijf werden in 2021 gebruikt als vaccinatielocaties. De inrichting gebeurde in samenwerking met de GGD. Door subsidies van het Rijk en de gemeente heeft het Sportbedrijf 2021 financieel goed kunnen doorstaan. Ook in 2022 is er sprake van omzetverlies en compensatie door aanvullende

€ 152.000 € 150

Dividend Dividenduitgekeerd uitgekeerd inin2020: 2020:

Onderwerp

Beleidsinhoudelijk

Bedrijfsvoering

Vastgoed/exploitatie

subsidiemogelijkheden. Verenigingen en sportaanbieders zijn door de coronamaatregelen geconfronteerd met forse opzeggingen. Er zijn inmiddels subsidie­ regelingen aangekondigd als tegemoetkoming voor de omzetderving uit de eerste periode 2022. Ondanks corona heeft het sportbedrijf weer mooie stappen gezet in 2021. Zo zijn veel sportaccommodaties aantrekkelijker gemaakt voor de Rotterdammer en is het gelukt om nieuwe doelgroepen te bereiken. En dat is ook gelukt in 2021. Daarnaast investeerde het Sportbedrijf stevig inde groei en ontwikkeling van haar mensen. Het Sportbedrijf heeft een goede solvabiliteit en liquiditeit. Er wordt echter rekening gehouden met de risico’s rondom de volatiele energieprijzen. Daarnaast is het verzuim en inzet flexibele arbeidskrachten een aandachtspunt.

Dividend uitgekeerd in 2021:

€ 152.000

KPI

Doelstelling (2021)

Realisatie (2021)

Aandeel Rotterdammers dat wekelijks sport

-

62%

Klanttevredenheid

7,2

-

Deelname schoolsprt 010

80%

84%

Aantal side eventprogramma’s

20

26

Medewerkerstevredenheid

-

7,4

Solvabiliteit

-

47,8%

% inkomsten derden

-

15,8%

Vermindering CO2-uitstoot bedrijfsvoering

-23%

-25%

Aantal zwembadbezoeken

1.225.000

896.883

Aantal buitensportaccommodaties

81

81

Beheerverslag deelnemingen | 2021

22

Belang gemeente Rotterdam:

Belang gemeente Rotterdam:

100%

11,3%

SSC Flex bv

Stadsherstel Historisch Rotterdam

SSC Flex bv levert personeel voor de corona-organisatie van de GGD in het Rijnmondgebied. Daarnaast heeft het gymleraren, medewerkers ouderbetrokkenheid, peuterconsulenten en medewerkers in sociale werkbedrijven in dienst. De coronacrisis had een positief effect op deze vennootschap, omdat er toen veel personeel is aangenomen. Hierdoor behaalde deze vennootschap goede financiële resultaten, steeg de omzet en daarmee het dividend.

De naamloze vennootschap Stadsherstel met vastgoed in Rotterdam zorgt voor de instandhouding van historisch erfgoed. Daarmee draagt Stadsherstel bij aan een aantrekkelijke stad en een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven.

Voor 2022 wordt een omzetdaling verwacht vanwege de verdere verkleining van de GGD-organisatie.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€ 978.000

Dividend uitgekeerd in 2021:

€ 2.972.000

Stadsherstel ondervond ook in 2021 de gevolgen van de COVID-19-pandemie. Verschillende huurders, zoals horeca­gelegenheden, een hotel en een museum, moesten tijdelijk hun deuren sluiten en maakten met Stadsherstel afspraken over uitstel en/of afstel van huurbetalingen. Om dit financieel te kunnen opvangen, maakte Stadsherstel bij haar financiers gebruik van speciale regelingen. Stadsherstel heeft voortdurend enkele grotere restauraties en/of ontwikkelingsprojecten om handen. Het grootste project is op dit moment de herontwikkeling van de voormalige Heineken-brouwerij in Crooswijk.

Dividend uitgekeerd in 2020:

€0

Dividend uitgekeerd in 2021:

€0

KPI

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Doelstelling (2021)

Realisatie (2021)

Behoud erkenning professionele orgaBehoud status nisatie monumentenbehoud (POM)

Status is behouden

Solvabiliteit

63%

> 50%

23

Fondsen Belang gemeente Rotterdam:

100%

Fondsomvang:

Energietransitiefonds bv De gemeente Rotterdam heeft dit fonds eind 2020 opgericht. Het bevat 100 miljoen euro om ‘revolverend’ te investeren in bedrijven die zich op energietransitie en circulariteit richten. In 2021 deed het fonds zijn eerste investering. Het investeerde samen met Invest-NL in Umincorp dat een nieuwe plastic recyclingsfabriek in Rotterdam gaat bouwen.

€ 100 miljoen

Icos Cleantech Early Stage Fund II bv (ICFII)

Belang gemeente Rotterdam:

Dit investeringsfonds is in 2010 opgericht en neemt deel in jonge, innovatieve bedrijven in de cleantech-sector. Het fonds bevindt zich in de exit-fase, waarbij het de deelnemingen weer verkoopt. De timing hiervan hangt af van marktkansen en is niet exact te voorspellen. Het fonds is onder meer aandeelhouder in Dutch ­Rainmaker. Dit bedrijf maakt windmolens die water produceren uit lucht(vochtigheid), zelfs in woestijn­ klimaat. Deze worden in Rotterdam (MerweVierhavens) gemaakt. In 2021 is extra financiering verstrekt aan Dutch Rainmaker.

22,02%

Fondsomvang:

circa € 13 miljoen

COVID-19 heeft enige impact gehad op ICFII. Er is achterstand ontstaan bij de rentebetalingen op een ­verstrekte lening. Enkele ondernemingen hadden ­omzetverlies. Niettemin was het niet nodig de deel­ nemingen af te waarderen.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Versie | 2021

24

Belang gemeente Rotterdam:

15%

Icos Capital Fund III cv ICFIII is een investeringsfonds dat zich richt op ­groeiende cleantech bedrijven (scale-ups). Verschillende participaties liepen door de COVID-19-­ maatregelen vertraging in research & development of omzetontwikkeling op. Het fonds heeft meerdere ­investeringen en vervolginvesteringen gedaan. Fondsomvang:

Regionale Ontwikkelingsmaat­ schappij InnovationQuarter bv (IQ) InnovationQuarter is een besloten vennootschap met dertien aandeelhouders. Daarvan zijn het ministerie van Economische Zaken en de provincie Zuid-Holland de grootste. IQ is op haar beurt de houdstermaatschappij van Participatiemaatschappij InnovationQuarter bv (IQ Capital). De ontwikkelingsmaatschappij ontplooit activiteiten voor acquisitie en economische ontwikkeling. Het participatiebedrijf stimuleert de innovatie door kapitaal en leningen te verstrekken aan startende en snelgroeiende ondernemingen die zich bezighouden met technologische vernieuwing. Het stimuleert zo de economische ontwikkeling in de regio Zuid-Holland en versterkt hiermee de positie en de internationale concurrentiekracht van Zuid-Holland en Nederland. De gemeente Rotterdam wil met haar belang in IQ de regionale economie stimuleren, in het bijzonder gericht op het gebied van innovatie. In maart 2021 is de Groeiagenda Zuid-Holland gelanceerd. Dit is de gezamenlijke actie- en investerings­ agenda op basis waarvan de regionale sleutelspelers samen de Zuid-Hollandse economie willen vernieuwen, versterken en verduurzamen. Medio 2021 heeft IQ sinds de start in 2014 geïnvesteerd in honderd innovatieve bedrijven in de regio.

€ 4 miljoen

Belang gemeente Rotterdam:

8,48%

Fondsomvang:

circa € 126 miljoen

In 2021 zijn nog nieuwe investeringen vanuit de corona-­ overbruggingsleningen gedaan. Daarmee zijn 23 bedrijven geholpen. Nu de maatregelen aflopen, voorspellen verschillende analisten een faillissementsgolf in 2022 en de jaren daarna. Bovendien waren de afgelopen jaren veel bedrijven genoodzaakt hun buffers aan te wenden en aanvullende leningen aan te gaan. Die schulden moeten de komende jaren worden afbetaald en dat maakt ondernemers extra kwetsbaar. Verder hebben in 2021 twee leden afscheid genomen van de raad van commissarissen. De jaarlijkse bijdrage die IQ vanuit de verschillende deelnemers ontvangen, is niet meer voldoende om de gemaakte kosten te dekken. Hierover loopt een gesprek tussen IQ en de deelnemers. In 2022 volgt een besluitvorming hierover.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Versie | 2021

25

Belang gemeente Rotterdam:

11,2%

Fondsomvang:

circa € 21 miljoen

Stadshavens Ontwikkelingsfonds voor Innovatie en Economie (SOFIE) Het stadshavens Ontwikkelingsfonds voor Innovatie en Economie (SOFIE) is een commanditaire vennootschap met het Rijk en de gemeente Rotterdam als commanditaire vennoten en de stichting SOFIE als beherend vennoot. SVn voert het fondsmanagement uit en is benoemd als enig statutair bestuurder van Stichting SOFIE. In eerste instantie zorgde het voor “Duurzame gebieds­ ontwikkeling van het Stadshavensgebied in het kader van de opgestelde structuurvisie”. Inmiddels is de geografische reikwijdte van het fonds verruimd. Het gebied van Nationaal Programma Rotterdam Zuid is erbij gehaald sinds bijstorting van nieuwe middelen (en thema’s) van Kansen voor West 2 en energieprojecten in de gehele provincie Zuid-Holland. Het zijn projecten die bijdragen aan de bundeling van warmtevraag en projecten in het Stadhavensgebied. En projecten op Rotterdam- Zuid die bijdragen aan de verbetering van het leefklimaat, de toename van werkgelegenheid en het creëren van goede vestigingsfactoren om (vernieuwende) bedrijvigheid aan te trekken of te houden.

Swanbridge Capital bv

Belang gemeente Rotterdam:

Swanbridge is een besloten vennootschap met vier aandeelhouders: Van Herk Ventures bv (37,04 procent), Erasmus MC Holding bv (37,04 procent), gemeente Rotterdam (24.69 procent), en de fondsmanager, dhr. Chahal (1,23 procent). De aandeelhouders brachten gezamenlijk ongeveer 4 miljoen euro in. Daarnaast kreeg het fonds in 2021 een SEED-lening van 2,5 miljoen van de RvO. Swanbridge kan risicodragend kapitaal verstrekken voor het uitvoeren van zogenoemde ‘proof-of-concept-experimenten’. Bij de oprichting van het fonds is de investeringsperiode vastgesteld op 5 jaar (1 nov 2016 - 1 nov 2021), met als optie een verlenging van een half jaar. Het fonds­ management wil van deze verlenging gebruik maken en ziet nog kansen voor additionele investeringen. De einddatum van het fonds schuift hierdoor niet op. Deze blijft staan op twaalf jaar na de start van het fonds; in 2028.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

24,69%

Fondsomvang:

circa € 7 miljoen

Versie | 2021

26

2.2. Ontwikkelingen in de portefeuille Oud en nieuw De gemeente had in 2021 aandelen in 24 vennootschappen (“deelnemingen”) en kent daarmee in totaal 38 verbonden partijen. De gemeentelijke aandelenportefeuille is historisch gegroeid en is dynamisch. Er komen van tijd tot tijd deelnemingen bij. En als blijkt dat er niet langer een publiek belang aanwezig is, of als het instrument ‘deelneming’ geen toegevoegde waarde meer heeft ten opzichte van andere instrumenten van de gemeente kan worden besloten de deel­ neming af te stoten. Dit is in 2021 (of in sommige van de hierna genoemde deelnemingen al eerder) voor een aantal deelnemingen gebeurd. In 2021 zijn Beurs Rotterdam, Erasmus Biomedical en WOM vastgoed bv afgestoten. Voor het Warmtebedrijf Rotterdam, ROM-D Kil III C.V, ROM-D Drechtsteden beheer nv en Glazen Maas, Ontwikkelingsmaatschappij Rijnmond en SSC Flex is de gemeente voornemens de relatie met deze deelnemingen te beëindigen. De gemeente zal ook kijken naar haar aandeel in Stadion Feijenoord. Dit is afhankelijk van de nieuwbouw van het stadion. De stand van zaken van de afstotingsprocessen staat in bijlage d.

Warmtebedrijf Rotterdam Warmtebedrijf Rotterdam (WbR) transporteert warmte uit de Rotterdamse haven naar Rotterdam. Daar wordt de warmte duurzaam ingezet, bijvoorbeeld als bron voor stadsverwarming. Dit draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen van de gemeente Rotterdam. In het najaar 2021 heeft de gemeente Rotterdam besloten om geen additionele financiering beschikbaar te stellen voor WbR om deel te nemen aan de WLQ+. Hierdoor zijn gesprekken over de toekomst van WbR, zijnde bijvoorbeeld een herstructurering of een verkoop van het bedrijf. In 2022 hebben de aandeelhouders van Wbr, zijnde gemeente Rotterdam en Provincie ZuidHolland, besloten om over te gaan tot een verkoopscenario. Er komen ook nieuwe deelnemingen bij. In 2021 is de gemeente als stille vennoot toegetreden tot de commanditaire vennootschap I COS Cleantech Fund III en zal daarmee vertegenwoordigd zijn als aandeelhouder. ICOS Cleantech Fund 3 bv In 2021 is de gemeente in het ICOS Cleantech Fund III (ICF III) toegetreden als stille vennoot. Dit is een privaat investeringsfonds met een focus op maatschappelijk relevante sectoren, specifiek gericht op de cleantech-sector. Vanuit het fonds worden investeringen, leningen en garanties verstrekt aan groeiende cleantech-bedrijven. Anders dan veel bestaande andere fondsen richt ICF III zich nadrukkelijk op scale-ups in plaats van start-ups.

Met deze focus op scale-ups én hetcleantech-segment heeft ICF III een onderscheidend profiel in het Rotterdamse innovatie-­ecosysteem. Tot deze deelneming besloot het college al in 2015, maar pas in 2020 is (na een addendum op de oorspronkelijke participatieovereenkomst) aan de voorwaarden voldaan die het college destijds daaraan stelde. De gemeente stort haar kapitaal- aandeel zodra er investeringen vanuit het fonds worden gedaan.

Beheerverslag deelnemingen | 2021

27

Samenstelling deelnemingen m/v in bestuur en toezicht

Beheerverslag deelnemingen | 2021

28

Bijlagen. Beheerverslag deelnemingen | 2021

Versie | 2021

29

a. Aandeelhoudersbesluiten Door het college zijn de volgende aandeelhouderbesluiten vastgesteld Deelnemingen Deelnemingen

Benoemingen

Bank Nederlandse Gemeenten

Investerings­­ beleid

Meerjaren­­ strategie

Goedkeuren/ vaststellen begroting (B)/ jaarplan ‘22 (JP) en jaarrekening 2020 (JR)

Winst­ bestemming

De-charge B/RvC

Overig

Herbenoeming van mw. M.E.R. van Elst voor een termijn van 4 jaar. Termijn loopt tot het einde van de in 2026 te houden Algemene ­ ergadering. V

-

-

JR

€ 236 miloen, ­waarvan € 0,7 miljoen voor gemeente Rotterdam

Ja

Statutenwijziging: a. laten vervallen van de vereiste dat de Raad van Commissarissen b ­ estuursbesluiten tot procuratie- en volmachtverlening moet ­goedkeuren (artikel 10, lid 2); b. de aanduiding ‘raad van bestuur’ vervangen door ‘bestuur’ (artikel 8 e.v.); c. de aanduiding ‘Algemene Vergadering van Aandeelhouders’ vervangen door het wettelijke begrip ‘algemene vergadering’ (artikel 5 e.v.); d. de niet relevante verwijzing in artikel 15 naar de artikelen 158 tot en met 164, Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek laten vervallen en de formulering van het artikel aanpassen; e. actualiseren van de formulering bepaling tot het verlenen en i­ ntrekken van de opdracht aan de registeraccountant (artikel 18) in lijn met ­artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek.

Beurs

-

-

-

-

JR vastgesteld

€ 1.500 is toegevoegd aan de algemene reserve

Ja

-

Evides

Profielschets van de directeur GBE vastgesteld (benoeming van mevrouw jacqueline prins als directeur GBE in juni 2022)

-

-

-

JR, onder­ nemingsplan 2022

€ 46,7 miljoen ­ aarvan €6,3 W miljoen voor gemeente Rotterdam.

-

Glazen Maas

-

-

-

-

JR vastgesteld

Beheerverslag deelnemingen | 2021

Beloningen

Ja

·· · ·

Akkoord met grondaankoop EIW-Kruiningen Akkoord met benoeming accountant Toestemming gegeven voor de overdracht van ­­ Evides-aandelen van PZEM nv aan GBE Aqua bv Akkoord met statutenwijziging bv GBE en Evides nv

-

30

Deelnemingen

Benoemingen

Beloningen

Investerings­­ beleid

Meerjaren­­ strategie

Goedkeuren/ vaststellen begroting (B)/ jaarplan ‘22 (JP) en jaarrekening 2020 (JR)

Winst­ bestemming

De-charge B/RvC

Overig

Havenbedrijf Rotterdam

Benoeming lid RvC dhr. K. Timmermans per 1 oktober 2021 voor periode van 4 jaar

-

-

-

JR

€ 207,1 miljoen, waarvan € 78,7 m ­ iljoen voor gemeente Rotterdam

Ja

-

OMR

-

-

-

-

B, JR

-

-

-

Multidiensten (MDR - Ro!Entree)

-

-

-

-

-

-

-

Aandeelhoudersbesluit uitstel opmaken jaarrekening 2020. Jaarrekening is in 2022 vastgesteld.

RET nv

-

-

-

Bedrijfsplan 2022-2024

B, JR

Ja

Ja

Vaststellen van transitieplan RET Vaststellen van de wijze van naleving verantwoording op de corporate governance code

RET Infrastructuur bv en RET Railgebonden voertuigen bv

-

-

Besluit tot afstoten metrovoertuig 5351 (als gevolg van ongeluk walvisstaart)

-

JR

-

Ja

-

ROM-D

-

-

-

-

Jaarverslag 2020

ROM-D Beheer nv: € 2.000 positief resultaat is toegevoegd aan de algemene reserve.

Ja

In 2020 is onderzocht of de gemeente Rotterdam onder dezelfde condities als voormalig vennoot BNG Gebiedsontwikkeling zou kunnen uittreden. Een onderzoek van Deloitte wees uit dat deze uitkoopsom binnen de bandbreedte van de marktwaarde van de opgebouwde en nog te realiseren winstreserve van Kil III CV moest worden geschat. Het college bood na besluit derhalve de Rotterdamse aandelen in februari 2021 onder deze voorwaarden te koop aan. N.B. Dit heeft tot op heden nog niet tot een daadwerkelijk uitkoop geleid gegeven het feit dat de andere vennoten de uitkoopsom onafhankelijk willen toetsen.