[22bb005144] Bijlage 3 behorende bij 22bb5140 - Opzet natuurmeetnet Gemeente Rotterdam.
Tekst van het document
Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam
2021 -2022
KlMntsheul
Bleiswf
Horraeíervlljh
ievcnhuiien
's-Gravenzande
Naaldwijk
Berkel en Rodenrijs
HnnMļ Hoek
Sólleveld
Scfïpíuŵn
De Lier
*Nieuv aan d
'Schicbroek Mmdlļk
Uuifpo'atr
illegersöcrg , Alexjndŕr
Commonittursfiotdei Mañslà'K)
Capelle aan den IJsseJ^-
CřooswiļX
firorAţ
téfaarn Maassluis
, Kralmgen^
:*muirriV^ Schiedar
Krimpen aar den IJssel
Oòstvooxne Delfshaven
Vlaardíngen
30'dbfug' Brielle
N218 IJssêlmondej SWdien ViŕfpOkJfl Roffmadt Holterdam
Ridderker Hoogvliet
Smitihoek
Poortuqaal Nieuwenhoorn
Carnisselondc
Barendrechn
RlļSCKXa*
Spijkenlsse
Putten
Hellevoet sluis
MeerJantdjm
Oudenhoorn Oud-Beijerland
Heinenoord
E. van Doorn en G. Bakker
Bureau Stadsnatuur
bSR-rapport 442 februari 2022
Colofon rapportnummer
442
projectnummer
2500
titel
Natuurmeetnet Rotterdam
auteur(s)
E. van Doorn G. Bakker
opdrachtgever
I. Dekker Gemeente Rotterdam
status
Definitieve rapportage februari 2022
afbeeldingen
Bureau Stadsnatuur, alle rechten voorbehouden.
kaartmateriaal
Bureau Stadsnatuur; alle rechten voorbehouden.
Deze uitgave kan geciteerd worden als: Van Doorn, E. en G. Bakker 2022. Opzet Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. Rapportnr. 442. Bureau Stadsnatuur, Rotterdam. © Bureau Stadsnatuur, februari 2022 Bureau Stadsnatuur, Westzeedijk 345, 3015 AA, Rotterdam www.bureaustadsnatuur.nl | info@bureaustadsnatuur.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden
s Bureau Stadsnatuur
gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schríftelijke toestemming van de auteursrechthebbende. bSR kan door opdrachtgever niet aansprakelijk worden gesteld voor schade die voortvloeit uit gebruik van data of gegevens of door toepassing van aanbevelingen en conclusies, die zijn opgenomen in deze rapportage.
Ínhoud
Methodiek.............................................................................................................. 8 Het uitzetten van een plantenroute Het lopen van een plantenroute
derroute.................................................................................................................... 9 nderroute........................................................................................................................ 9
itzetten
itzetten Amfibileen
bellenroute bellenroute emeen
1.4
Vogels............................................................................................................................................13
1.4.1 1.4.2
Het uitzetten van een vogeltelpunt......................................................................................................................... 1 3 Het tellen van vogels op een vogeltelpunt............................................................................................................1 3
1.5
Vleermuizen .................................................................................................................................14
1.5.1 1.5.2
Het uitzetten van een vleermuisroute..................................................................................................................... 14 Het lopen van een vleermuisroute......................................................................................................................... 14
1.6
Aanvullingen ( i
1.6.1 1.6.2 1.6.3
Amfibieën Rugstreeppad . ................................................................................................................................ 15 Reptielen Zandhagedis.............................................................................................................................................15 Zoogdieren middels wildcamera's........................................................................................................................ 15
1.7
Kernbiotopentabel met meetlocaties en soorten.................................................................. 17
1.8
Legenda en hoofdstukopbouw.................................................................................................18
2
Meetlocaties Bos, bomen en struweel.......................................................... 19
buitenhet meetnet...................................................................................... 15
Historische stadsparken - Het Park...................................................................................................... 19 Historische stadsparken - De Tempel..................................................................................................23 Jonge Stadsparken - Park de Twee Heuvels..................................................................................... 26 Jonge Stadsparken - Vroesenpark....................................................................................................... 29 Begraafplaatsen - Zuiderbegraafplaats..............................................................................................32 Begraafplaatsen - Algemene Begraafplaats Crooswijk.................................................................. 35 Bos - Kralingse Bos..................................................................................................................................38 Sportcomplexen - Varkenoord.............................................................................................................. 41 Sportcomplexen - Vreelust..................................................................................................................... 44 Volkstuinen - Eigen Hof
Zestienhoven............................................................................................47
Volkstuinen - Beukhoeve........................................................................................................................49
4
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
Bureau Stadsnatuur
3
Meetlocaties Duinbiotopen 8t Bedrijventerreinen..................... ........................51
Duinen - Kapittelduinen ....................................................................................................................... 51 Duinen - Calandpark (Rozenburg)............................................................................. ....................... 55 Bedrijventerreinen - Spaanse Polder......................................................................... ....................... 58 Bedrijventerreinen - Gadering (Hoogvliet)....................................................................................... 61
4
Meetlocaties Waterrijke gebieden.............................................................................63
Getijdenrivieren - Eiland van Brienenoord.............................................................. ....................... 63 Getijdenrivieren - Nassauhaven ................................................................................ ....................... 66 Getijdenrivieren - Visserijgriend ................................................................................ ....................... 69 Plassen - Zevenhuizerplas........................................................................................... ....................... 72 Plassen - Bergse Voorplas........................................................................................... ....................... 75 Zoete rivieren - Rotte..................................................................................................... ....................... 78 Zoete rivieren - Schie........................................................................................................................... 81
Veenweide en klei polder - Veerhuiseiland..............................................................
00
Veenweide en klei polder - Ommoordse Veld .........................................................
00
Oi
Meetlocaties Open en Kruidenrijke Gebieden....................................................84
OO
5
Dijken, bermen en infrastructuur - Smeetlandsedijk............................................... ....................... 91 Dijken, bermen en infrastructuur - Honingerdijk.................................................... ....................... 94 Dijken en bermen infrastructuur - Nieuwlandsedijk............................................... ....................... 97 Dijken en bermen infrastructuur - Groene Kruisweg....................................................................100 Dijken en bermen infrastructuur - Prinsenlaan...............................................................................103
6
Meetlocaties Wijken....................................................................................................... 106
Centrum en subcentra - Hofpleindak
Hofbogen ................................................ ......................107
Centrum en subcentra - De Peperklip..............................................................................................109 Vooroorlogse stadswijken - Oude Noorden........................................................... ......................111 Vooroorlogse stadswijken - Tarwewijk..................................................................... ......................114 Tuindorpen - Vreewijk.................................................................................................. ......................117 Tuindorpen - Hoek van Holland........................................................................................................119 Tuindorpen - Molenlaankwartier................................................................................ ......................121 Tuinsteden (1950 -1970) - Het Lage Land .............................................................. ......................124 Tuinsteden (1950 -1970) - Zuidwijk......................................................................... ......................127 Wijken na 1970 - Beverwaard........................................................................................................130 Wijken na 1970 - Zevenkamp................................................................................... ......................133
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF-
5
Bureau Stadsnatuur
Wijken na 1970 - Rozenburg............................................................................................................ 135 Wijken na 1990 - Nesselande......................................................................................................... 137 Wijken na 1990 - Polder Zestienhoven .......................................................................................... 139 Oude Kernen - Oud Overschie......................................................................................................... 141 Oude Kernen - Pernis........................................................................................................................... 143
6
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
Bureau Stadsnatuur
Inleiding Het programmateam biodiversiteit van de gemeente Rotterdam heeft een (concept) monitoringsinstrument ontwikkeld voorde stad. Dit instrumentgaat uit van het monitoren van te onderscheiden kernbiotopen in de gemeente. Doel van dit monitoringsinstrument is om per kernbiotoop maatregelen voor te stellen voor verbetering van de biodiversiteit in de gemeentelijke beheer-, inrichtingen gebiedsontwikkelingsprogramma's. De gemeente Rotterdam heeft bij de opzet van het natuurmeetnet gekozen voor het definiëren van een aantal kernbiotopen binnen de gemeentegrenzen. Binnen deze kernbiotopen bevinden zich een aantal kenmerkende landschappelijke elementen die de ecologische kwaliteit ervan vormgeven. Er zijn door de gemeente Rotterdam twintig kernbiotopen gedefinieerd: Boomrijke biotopen 1. Historische stadsparken 2. Jonge stadsparken 3. Begraafplaatsen 4. Bos 5. Sportcomplexen 6. Volkstuinen Zandige biotopen 7. Duinen 8. Bedrijventerreinen Waterrijke biotopen 9. Getijderivier Nieuw Maas Oude Maas 10. Plassen 11. Zoete rivieren Open kruidenrijke biotopen 12. Veenweide en kleipolders 13. Dijken, waterkeringen en bermen infrastructuur Bebouwde biotopen 14. Centrum en subcentra 15. Stadswijken (vooroorlogs) 16. Tuindorpen 17. Tuinsteden (1950-1970) 1 8. Wijken na 1970 19. Wijken na 1990 20. Oude kernen
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
7
Bij de keuze voor verschillende soortgroepen is uitgegaan van het (potentiële) voorkomen in Rotterdam. Er is gekozen om de soortgroepen flora, libellen, dagvlinders, amfibieën, vogels en vleermuizen in een meetnetstructuur op te nemen. Daarnaast worden er aparte onderzoeken uitgezet voor grondgebonden zoogdieren, vissen, zandhagedis en rugstreeppad. In onderstaande paragrafen wordt per soortgroep de gestandaardiseerde methode voor inventariseren beschreven en tevens de manier waarop de routes uitgezet zijn. Hierbij zijn diverse landelijke methodieken voor monitoring gebruikt om de routes uit te zetten en voorde uitvoering van de monitoring (zie tabel De landelijke methodiek is hierbij aangepast op de lokale situatie binnen de gemeente Rotterdam. Tabel 1. Soortgroepen in het natuurmeetnet Rotterdam met gebruikte methodiek en beoogde inzet per jaar.
Soortgroep Flora
Methodiek
Monitoringsrondes en periode
'Mijn Berm Bloeit'
Libellen Amfibieën Dagvlinders
Landelijk Meetnet Dagvlinders Plonzen tellen tijdens libellenrondes Landelijk Meetnet Libellen
Vogels Vleermuizen
Meetnet Urbane Soorten (MUS) VleerMUS aangepast
Een ronde in de zomerperiode Extra ronde stinsenflora in voorjaar voor een aantal gebieden Vijf rondes mei toten met september Meenemen tijdens libellenrondes Vijf rondes mei toten met september Een ronde in april bij vermoeden oranjetipje Vijf rondes april tot en met juli Drie rondes tussen 15 juli en 15 september
1.1
Flora Het uitzetten van een planten route
Bij het uitzoeken van een geschikte locatie voor het uitzetten van een plantenroute in het natuurmeetnet van Rotterdam is gekeken naar de algemene inrichting van een vooraf geselecteerde locatie. Daarbij is een inschatting gemaakt van de verschillende typen beheer binnen die locatie. De route omvat het liefste een diversiteit aan biotopen (indien voorhande), zoals berm, struweel, bosrand en/of ruigte. De routes bestaan uit een h ntransectvan 00 meter. Hierbij is het op sommige locaties lastig om een diversiteit van biotopen te vinden die naast elkaa liggen en is een bepaald biotoop dat dominant is binnen de locatie als uitgangspuntgenomen. De route looptaltijd door begaanbaar gebied of over/langs een pad. Volkstuinen hebben geen plantenroute, omdat de inrichting van deze locaties voorna melijk gecultiveerde planten betreft en er nagenoeg geen ruimte is voor een spontane groei en bloei van inheemse planten.
1.1.2 Het lopen van een plantenroute De plantenroute wordteen keer per jaar in de zomer (mei/juni, vóór het maaien) gelopen. De plots waarin de routes liggen, worden uit het reguliere maaibeheer gehaald om planten de kans te geven zich te ontwikkelen. Oude parken en bos met stinsenvegetatie krijgen in het voorjaar (als de Daslook in de bloei staat, ongeveer tweede helft van april) een extra bezoek. Plantenroutes kunnen op ieder tijdstip van de dag gelopen worden. Tel bij gunstige weersomstandigheden, waarbij er niet te veel wind waaiten er geen regen valt. Hierdoor kan rustig gelopen worden en is het zicht goed om planten te determineren.
8
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
De plcmtenroute is 100 meter lang. Hierbij wordt om de tien meter (of tien grote stappen) stil gestaan en worden de planten genoteerd die binnen 1 meter van je af staan (in totaal 10 keer). Indien je op een pad loopt tel je de eerste meter plantengroei naast het pad. In de basis worden alle planten genoteerd, niet alleen de bloeiende planten. Bomen, struiken en struwelen worden ook gedetermineerd en genoteerd. Onder planten worden bij deze monitoring alle vaatplanten verstaan. Dit is inclusief varens en paardenstaarten, maar exclusief (korst)mossen, algen en wieren.
1.2
Dagvlinders
.2.1
Het uitzetten van een dagvlinderroute
Bij het uitzetten van een geschikte locatie voor een dagvlinderroute in het natuurmeetnet van Rotterdam is gekeken naar de algemene inrichting van een vooraf geselecteerde locatie. De inventarisatie van dagvlinders wordt uitgevoerd langs een lijntransect van 250 meter. Vlinderroutes bevatten waar mogelijk een diversiteit aan biotopen, zoals langs bosrand of struweelrand, door berm, singel of ruigte en/of langs tuinen in een bebouwde kernbiotoop. Zodoende wordt rekening gehouden met dagvlinders van grazige biotopen en dagvlinders van struwelen. Daarnaastontstaateen representatief beeld van de geselecteerde locatie. Gazonbeheer wordt zo mogelijk meegenomen in het meetnet, aangezien hierbij teveel gemaaid wordt en dagvlinders hier weinig tot geen nectar kunnen vinden en zich hier niet voort kunnen planten. Indien dit de dominantie vorm van beheer is binnen een gebied, zal de route wel over gazon lopen. Hierbij wordt deze plot uit het reguliere maaibeheer gehaald om bloei van planten mogelijk te maken en vlinders aan te trekken.
1.2.2 Het lopen van een dagvlinderroute De lijntransecten voor dagvlinders worden gedurende vijf momenten in de periode mei toten met september geïnventariseerd. Dit betekent dat de route iedere maand gelopen wordt. Tussen bezoeken dienen altijd minstens 2 - 3 weken te zitten, zodat er spreiding zit tussen de bezoeken. Omdat vliegtijden van dagvlindersoorten verspreid over het jaar liggen, wordt hiermee de kans op het aantreffen van alle mogelijke soorten vergroot. Voor het tellen van vlinders is het belangrijk dat het lekker weer is: » Er wordtalleen geteld tussen 10.00 uur en 17.00 uur. » De bewolking wordt ingeschat in achtsten. Bij een temperatuur tussen 13 en 17 0C wordtalleen geteld als er 50Jo (4-achtste) of minder bewolking is (dit kan worden geschat). Bij een temperatuur van 17 0C of meer kan ook geteld worden bij meer dan 50Jo (4-achtste of meer) bewolking. Houd er rekening mee dat de bewolking recht boven de waarnemer wordt geschat, want meer naar de horizon kijkt men schuin tegen de wolken aan waardoor het meer bewolkt lijkt dan het echt is. » Bij een windkrachtvan meer dan 5 Beaufort wordt niet geteld. » Er wordt niet geteld bij neerslag. Voorafgaande aan een telling wordt genoteerd welke beheer gevoerd wordt, wat de milieuomstandigheden zijn en wordt de toestand van de beplanting vermeld.
» Noteer altijd datum, tijd, weersomstandigheden, temperatuur, bewolkingsgraad en windkracht. » Noteer het beheer dat gevoerd wordt of wijzigingen daarin. De gemeente Rotterdam zal het op de locaties gevoerde beheer delen met de uitvoerende partij. Dit moet goed bijgehouden worden, omdat beheer een groot effect heeft op het voorkomen van dagvlinders. Voorbeelden hiervan zijn overstappen op runderbegrazing i.p.v. maaien. Daarnaast kan bijvoorbeeld besloten zijn om over te stappen van 'het hele terrein ineens maaien' naar 'af en toe kleine stukken niet meer maaien'.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
9
Wijzigingen in beplanting, zoals kap van bomen en struweel of aanplant van cultuurplanten of bomen in een berm, herstructurering van een park of van een bomenlaan. Hieronder kan ook de geleidelijke verstening van een wijk vallen. Wijzigingen in milieuomstandigheden, zoals het stoppen van gebruik van gif of juist bijvoorbeeld de start van de bestrijding van de eikenprocessierups; Maak foto's van veranderingen op de route. Tijdens de telling loopt men in een constante, rustige wandelpas de vastgelegde route door het terrein. » Noteer alle dagvlinders die u waarneemt tot een afstand van 2,5 meter opzij aan beide kanten, 5 meter vooruiten 5 meter boven u (zie figuur 1). » Men kan tijdens de telling stoppen, bijvoorbeeld om waarnemingen op te schrijven of om een vlinder die men niet direct kon herkennen op naam te brengen. Men mag ook even achter een vlinder aan lopen om hem te determineren. Keer daarna weer terug naar waar men gebleven was op de route om te telling te hervatten. » Als men ervan overtuigd is dat een vlinder met de waarnemer is meegevlogen, dan telt men deze een keer mee op het punt dat men hem voor het eerstgezien heeft. Hulpmiddelen bij de herkenning van dagvlinders zijn een verrekijker, fototoestel en veldgids.
r*
Figuur 1. De denkbeeldige telkooi. Men telt de vlinders tot 2,5 meter opzij en tot 5 meter voor en boven zich.
1.3
Libellen
.3.1
Het uitzetten van een libellenroute
Bij het uitzetten van een route voor een telling van libellen in het natuurmeetnet van Rotterdam is gekeken naar de algemene inrichting van een vooraf geselecteerde locatie. Libellenroutes worden alleen uitgezet in kernbiotopen waar oevermilieus een essentieel onderdeel van zijn. Vooraf is afgesproken dat de parken, het (Kralingse) bos, de duinen (natte duinvalleien), rivieren, plassen, dijken, waterkeringen en infrastructuur oevermilieus als essentieel onderdeel hebben. Niet alle wijken hebben geschikte watergangen voor een libellenroute en zijn voor libellen niet essentieel in het natuurmeetnet Rotterdam. De inventarisatie van libellen wordt uitgevoerd langs een lijntransect van 250 meter. De routes lopen altijd langs de waterkant. De waterkant is ter plaatse van de route goed toegankelijk en overzichtelijk. Ongeschikt zijn bijvoorbeeld locaties waar een brede rietkraag het zicht belemmert of waar een zeer drassig stuk de toegankelijkheid bemoeilijkt. In sommige gevallen is dit niet te voorkomen en dan is dit in de beschrijving van de route opgenomen. De route ligt zowel in hetvoorjaarals in het najaar in de zon.
10
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
1.3.2 Het lopen van een libellenroute De inventarisatie van libellen wordt uitgevoerd langs een lijntransect van 250 meter. Hierbij worden alle libellen en juffers genoteerd. De lijntransecten worden gedurende vijf momenten in de periode mei tot en met september geïnventariseerd. Hierbij wordt iedere maand een bezoek gebracht. Tussen ieder bezoek moeten minstens 2-3 weken zitten, zodat de verschillende vliegperioden van libellen-en juffersoorten gedekt zijn. Voor het tellen van libellen is het belangrijk dat het lekker weer is. Als er geteld wordt onder weersomstandigheden waarbij libellen minder actief zijn, dan telt men lagere aantallen dan er in werkelijkheid zitten en zijn de telresultaten onderling minder goed vergelijkbaar. Om dit te voorkomen zijn een aantal richtlijnen opgesteld: » Er wordtalleen geteld tussen 11.00 uur en 16.00 uur; » Op warme dagen (temperatuur boven 22 0C) kunnen tellingen plaatsvinden buiten deze tijdsgrenzen: tussen 10.30 uur en 16.30 uur; » Op extreem warme dagen (temperatuur boven 30 aC ) NIET tellen rond de middaguren; » De bewolking wordt ingeschat in achtsten. Bij een temperatuur tussen 13 en 17 aC wordtalleen geteld als er 507o (4-achtste) of minder bewolking is (dit kunt u schatten).
Bij een temperatuur van 17 “C of meer kan ook geteld worden bij meer dan 507o (4-achtste of meer) bewolking; » Bij een temperatuur lager dan 13 DC wordt niet meer geteld, ongeacht de bewolking; » Bij een windkracht van meer dan 5 Beaufort wordt niet geteld; » Er wordt niet geteld bij neerslag. Voorafgaande aan de tellingen wordt door de gemeente het huidige beheer aangeleverd van de locaties voor libellenroutes. Indien tijdens een ronde het opgegeven beheer niet overeenkomt met de omstandigheden op de route wordt hier een aantekeningen van gemaakt. Voor iedere volgende telling kan de mogelijke wijzigingen in beheer, milieuomstandigheden en beplanting/biotoop genoteerd worden. Dit soort veranderingen kunnen een groot effect hebben op de libellen en moeten daarom goed worden bijgehouden: # Noteer altijd datum, tijd, weersomstandigheden, temperatuur, bewolkingsgraad, windkracht; * Wijzigingen in beheer, bijvoorbeeld: de oevervegetatie is dit jaar voor het eerst gemaaid en daardooreen stuk korter dan vorig jaar. Het waterlichaam waarlangs uw route loopt is geschoond of gebaggerd. De beheerder heeftgrazers ingezet om hetterrein te begrazen. Deze laten duidelijk sporen na in de waterkant; * Wijzigingen in milieu-omstandigheden, bijvoorbeeld: "het waterschap heeft een sluis geplaatst in de beek waarlangs uw route loopt, waardoor het water minder snel stroomt".
Of: "Er zijn aanwijzingen voor de lozing van mest, olie, of andere verontreiniging in/langs het water"; # Wijzigingen in beplanting/biotoop, bijvoorbeeld: "het wateroppervlak is bedekt geraakt met algenflab, kroos, of kroosvaren". "In de oeverzonegroeit nu riet dat hoog is opgeschoten". "Langs de route zijn bomen aangeplant". Of: "In het kader van natuurontwikkeling wordt het zomerdijkje waarover uw route ligt afgegraven"; » Maak foto's van veranderingen op de route.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF-
Figuur 2. Telafstand van libellenroutes. Kleine libellen worden geteld over een afstand van twee meter oever en drie meter water en grote libellen worden geteld over twee meter oever en vijf meter water.
Het tellen van libellen is niet altijd eenvoudig. Let daarom op de volgende aanwijzingen Tijdens de telling loopt men in een constante, rustige wandelpas over de vaste route langs de waterkant. Men kan tijdens de telling stoppen, bijvoorbeeld om wat op te schrijven, of omdat een libel niet snel op naam kan worden gebracht. Het tellen van de meeste routes neemt één tot drie kwartier in beslag; Voor de 'kleine libellen' (heidelibellen en juffers) noteert men de libellen die men opzij tot een afstand van twee meter oever en drie meter water ziet; Omdat de 'grotere libellen' (beekjuffers en echte libellen behalve heidelibellen) op grotere afstand te herkennen zijn, telt men hier vijf meter water en twee meter oever, mits de watergang een breedte heeft van meer dan 5 meter Alle aanwezige exemplaren binnen de route moeten worden geteld. Een tandem of paringswiel noteert men als twee exemplaren. Determineerde libellen het liefstop zicht. Op deze manier treedt zo min mogelijk verstoring en tijdverlies op als gevolg van het vangen van libellen. Een verrekijker die dichtbij kan scherpstellen, is hierbij een essenŕ/ee/hulpmiddel; Sommige soortgroepen zijn moeilijk op zicht te determineren. De heidelibel len en pantserjuffers kunnen ook nog eens bijzonder talrijk zijn.
In dergelijke omstandigheden worden alle niet determineerbare libellen geteld en wordt nadat de hele route is gelopen een steekproef van de ibel len gevangen, goed bekeken of gefotografeerd (bij voorkeur meer dan 10-15 exemplaren) op de plek van de route. Aan de hand daarvan kan men bepalen hoeveel exemplaren van welke soort aanwezig waren; Wanneer libellen zeer talrijk aanwezig zijn, is tellen moeilijk. De volgende tips kunnen helpen: . Bij hoge aantallen waterjuffers heeft het geen zin om een exact aantal op te geven. Probeer deze grote aantallen per tiental op te schrijven; 2. Als veel exemplaren van bijvoorbeeld de Viervlek snel door elkaar heen vliegen is het overzicht snel verloren. Het is dan handig de route in secties te verdelen, zodat de route teruggebracht wordt tot 'hapklare' brokken. Exemplaren die overduidelijk pas zijn uitgeslopen en waarvan de vleugels nog week en zacht zijn, worden niet geteld. De bedoeling is namelijk dat de libellen die de uitsluippiek vormen (dus hee veel pas uitgeslopen libellen tegelijkertijd) niet worden geteld. Het gevaar bestaat namelijk dat het volgende jaar deze uitsluippiek wordt gemist. In dat geval zou het net lijken alsof de soort achteruit is gegaan terwijl dat niet hetgeval is. Min of meer juveniele dieren die al stevig rondvliegen worden wel geteld. De grens is soms moeilijk te trekken. Let daarom vooral op een uitsluippiek.
In gevallen wanneer er slechts een of enkele twijfelgevallen aanwezig zijn, kunnen deze gewoon meegeteld worden. Dit zal de resultaten niet negatief beïnvloeden
12
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
.3.3 Amfibieën algemeen Door middel van het tellen van plonzen van in het water springende kikkers kan de mate van voorkomen van amfibieën kwalitatief in beeld gebracht worden. Uitgangspunt hierbij is dat presentie van kikkers een indicator is voor de geschiktheid van een water voor amfibieën als groep. De transecten die voor de libellenmonitoring worden gelopen worden gebruikt als basis. Tijdens het lopen van de libellenroutes worden dus tevens het plonzen van kikkers ingestipt. Hierbij is lastig om de soort te determineren, maar indien mogelijk wordt de soortnaam (of groene kikker spec.) genoteerd.
1.4
Vogels
1.4.1
Het uitzetten van een vogeltelpunt
Vogels worden gemonitord door middel van punttellingen op vaste locaties. Uitgangspunt is dat er één telpunt in elk kernbiotoop vastgelegd is (met uitzondering van het Kralingse Bos (3 telpunten) en Kapittelduinen (3 telpunten)). De minimumafstand tussen telpunten is 200 meter, omdat de kans op dubbeltellingen van zingende vogels groot is als punten te dichtbij elkaar liggen. Een zingende Winterkoning of Vink is op 200 meter van het telpunt prima te horen. Hierdoor is een telpunt per kernbiotoop voldoende om een goede dekkingsgraad te behalen. Met de 200 meter afstandregel is tevens rekening gehouden bij kernbiotopen die nabij elkaar liggen.
1.4.2 Het tellen van vogels op een vogeltelpunt Per vogeltelpunt wordt tien minuten geteld waarbij alle zingende en zichtbare vogels genoteerd worden. Men telt alle soorten die worden gezien en gehoord vanaf het vogeltelpunt, ook de exoten. De inventarisatie wordt vijf keer herhaald in de periode april tot en met juli. Hierbij zitten minimaal 2 weken tussen ieder telmoment. Voor het tellen van vogels is het belangrijk dat het niet hard waait. Op het moment dat de wind boven windkracht 5 Bft uitkomt neemt de vocale activiteit af én is de waarnemer moeilijker in staat geluiden waar te nemen. Veel zachte geluiden worden dan gemist. Bovendien vliegen veel insecten niet meer en daarbij blijven veel kleine vogels ook verborgen. Het tellen van vogels kan gedurende de gehele dag uitgevoerd worden, maar geschiedt bij voorkeur in de ochtend, omdat de meeste vogels dan vocaal actief zijn. Voorafgaande aan een telling worden de volgende gegevens genoteerd: » Noteer altijd datum, tijd, weersomstandigheden, temperatuur, bewolkingsgraad, windkracht; » Tellen wordt gedaan met de ogen, oren en/of verrekijker, maar gebruik voor iedere telling consequent dezelfde middelen.
Dus gebruikt u geen verrekijker, dan doet men dat consequent bij geen enkel vogeltelpunt en op geen enkel moment; » Er is geen vastgestelde cirkel waarbinnen je alleen mag tellen, dus ook hele verre individuen tellen mee; » Overvliegendevogels tellen ook mee; » Vogels die buiten de 10 minuten-periode worden waargenomen, tel je niet mee. Wel mogen buiten de tien minuten vogels worden gedetermineerd of nauwkeurigergeteld, wanneer daarvoor binnen de telperiode de tijd ontbrak. Bijvoorbeeld: Je ziet een grote groep Smienten op een plas naastje telpunt. Er zijn teveel vogels om je heen te zien om binnen de 10 minuten te kunnen tellen. Je kiest er dus voor om een snelle schatting van de groep te maken, maar de groep Smienten meteen na de 10 minuten alsnog goed te tellen. De groep was binnen die 10 minuten gewoon aanwezig en telt dus mee binnen de 10 minutentelling.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
13
1.5
Vleermuizen
1.5.1
Het uitzetten van een vleermuisroute
Bij het zoeken naar een geschikte locatie voor een vleermuisroute in het natuurmeetnet van Rotterdam is gekeken naar de algemene inrichting van een vooraf geselecteerde locatie. Daarbij is een inschatting gemaakt van de verschillende omgevingstypen binnen die locatie. De route omvat het liefste een diversiteit aan biotopen (indien voorhanden), zoals bermen, struwelen, bosranden, ruigten, wegen met en zonder groene randen, watergangen, parken, bomenlanen, singels en/of tuinen. Daarmee ontstaat representatief beeld van de geselecteerde locatie. De routes bestaan uit een lijntransect van ongeveer kilometer.
1.5.2 Het lopen van een vleermuisroute Een vleermuisroute betreft een telling over een vaste route die ca. 20 minuten duurt. Op de route wordt akoestische data verzameld door middel van een Batlogger. De Batlogger meet tijd, temperatuur en legt de GPS-locatie automatisch vast met iedere opname van een vleermuis. Deze route wordt te voet in de periode 15 juli - 15 september driemaal gelopen. Hierbij wordt deze periode opgedeeld in drie blokken, waarbij er twee weken te tijd is om de route een keer te lopen en een week als pauze wordt gebruikt. Hiermee worden de telmomenten gelijkmatig over de gehele periode verdeeld. Het is een bewuste keuze vanuit dit meetnet dat de meting buiten de kraamperiode gedaan wordt, onder andere om dubbeltelling te voorkomen. De methode is geschikt om het voorkomen van alle in stedelijk gebied voorkomende vleermuissoorten aan te tonen. » De methode is niet geschikt om verblijfplaatsen te inventariseren, maar kan wel indicaties opleveren voor verblijfplaatsen van soorten in een kernbiotoop/gebied.
Daarnaast kan geanalyseerd worden waar voor de vleermuizen de meest geschikte jachtgebieden liggen, door de intensiteit van de opgenomen geluiden te analyseren; » Er wordt geen indruk verkregen van mogelijke vliegroutes, omdat de Batlogger geen vliegrichting opneemt en in het donker is niet te zien waar de betreffende vleermuis vandaan komt of waar deze heengaat. » Bij deze methodiek hoort een post-analyse vleermuisgeluiden, omdat er opgenomen wordt met Batloggers metGPS. Deze data-analyse is specialistisch werken wordtin het najaar uitgevoerd. De vleermuisroute wordt gelopen bij voor vleermuizen gunstige weersomstandigheden die in het Vleermuisprotocol 2021 gesteld zijn bij onderzoek naar foerageergebieden: » Gemiddeld vliegen vleermuizen uit hun verblijfplaats bij een minimumtemperatuur van 12 0C; » Maximale windkrachtvan 4 Beaufort; » Bij neerslag wordt niet gelopen; » Indien de Gewone grootoorvleermuis Plecotus auritus in het gebied verwachtwordt, moeten gelopen worden bij een windsterkte van maximaal 3 Beaufort. Voorafgaande aan het lopen van de vleermuisroutes worden alle gebruikte Batloggers op dezelfde NEMVTT-instellingen gezet. Het lopen van een route wordt minimaal een half uur na zonsondergang gestart. Rond dit tijdstip zijn de meeste vleermuizen uitgevlogen. Loop de route in een rustig wandeltempo. Er mag gevarieerd worden in looprichting en tijdstip van aanvang.
Hiermee wordt het treffen van diverse soorten vleermuizen vergroot.
14
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
Bureau Stadsnatuur
1.6 Aanvullingen op/ buiten het meetnet Buiten het natuurmeetnetzijn er een aantal soortgroepen die in een ander onderzoekformat uitgewerkt worden.
1.6.1
Amfibieën Rugstreeppad
De enige beschermde amfibieënsoort in Rotterdam is de Rugstreeppad. Deze soort komt in Rotterdam uitsluitend voor in de duinen van Hoek van Holland, in de Europoorten op de Maasvlakte op een beperkt aantal locaties. Voor deze soort wordt een specifieke meetronde ingezet in de duinen van Hoek van Holland. Er wordt middels het leggen van plankjes in het gebied gekeken of de dieren zich ophouden in het gebied. De plankjes worden om de aantal dagen gecontroleerd op de aanwezigheid van Rugstreeppad. Tijdens het paarseizoen wordt gezocht naar voortplantingswateren en een op basis van deze informatie wordteen inschatting gemaakt van de populatie.
1.6.2 Reptielen Zandhagedis DeZandhagedis is hetenige inheemse reptiel meteen bekende populatie in Rotterdam. In Hoek van Holland is de soort in zeer lage dichtheden aangetroffen in de Kapittelduinen. Het voorkomen van de soort kan op verschillende manieren worden onderzocht. Er kan een lijntransect gelopen of een vlakopname gemaakt worden. Beide methodieken zijn uitgewerkt en beschreven door Ravon. De beste methodiek voor het uitvoeren van onderzoek is een vlakopnamen uitvoeren. Hierbij zal als eerste gekeken moeten worden naar de habitateisen van de soort. Middels deze informatie kan geschikt habitat in de duinen gevonden worden. Daarna kan een vlak van maximaal twee à drie hectare tweemaal vlak dekkend gelopen worden om na te gaan of er Zandhagedis voorkomt. Het onderzoek wordt in augustus en september uitgevoerd bij voorde soort optimale weersomstandigheden, leder jaar kan een deel van het duin onderzocht worden op zandhagedis.
1.6.3 Zoogdieren middels wildcamera's Om een beeld te krijgen van de mate van voorkomen en verspreiding van een deel van de zoogdierfauna van Rotterdam worden wildcamera's geplaatst in de openbare ruimte binnen de gemeentegrenzen. Denk hierbij aan Egel, Vos, Steenmarter en Boommarter. De wildcamera is in staat om dieren overdag en nachts op de foto te zetten. In de nacht gebeurt dit met behulp van een infraroodcamera. Jaarlijks worden tien groengebieden geselecteerd die geschikt zijn voor het plaatsen van camera's. Hierbij worden de camera's twee weekeinden en de tussenliggende week opgehangen (periode van ophangen kan langer, maar is afhankelijk van levensduur batterijen en capaciteit SD-kaart). Hierbij wordt een lokmiddel gebruikt om de kans op dieren te vergroten (zie figuur 3). Deze methodiek is afgeleid van het "Projectwildcamera -zoogdieren in de achtertuin" van de Zoogdiervereniging.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
15
!P"ţ» ťWS-
WM
y *ş * SÉÈ'-ŵl
■í ^ I
Ŵŕ ÿ-SĒp
m ìP M
ífîUr i Ŵ ZŕjS ť'v ‘
.-»'-
•■Ŵ;\ 3ï*S.
V**' į’ ^ .at -xì?BŞA! -
•kw-"* *v Ww
. */ ' ’.l*f ' ‘ -
\ j v r,
Figuur 3. Opstelling wildcamera en lokmiddel (locatie Park de Twee Heuvels)
Voor 2021 is gekozen voor de volgende locaties: Historische stadsparken - Het Park Jonge stadsparken - Park de Twee Heuvels Begraafplaatsen - Zuiderbegraafplaats Bos - Kralingse Bos Volkstuinen - ParkZestienhoven Duinen - Hoekse bosjes Duinen - Calandpark Rozenburg Getijde rivieren - Visserijgriend Hoogvliet Getijde rivieren - Eiland van Brienenoord Veenweide en kleipolders- Ommoordse Veld
16
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
Bureau Stadsnatuur
1.7
1
Kernbiotopentabel met meetlocaties en soorten
Kern biotoop
Geselecteerde gebieden
Historische stadsparken
Het Park
Vaatplanten X
Dagvlinders Libellen Vogels Vleermuizen X
X
X
X
X
X
X
X
X
(2 x bezoek ivm stinzen) De Tempel
X (2 x bezoek ivm stinzen)
2
Jonge stadsparken
Park de Twee Heuvels
X
X
X
X
Vroessenpark
X
X
X
X
X
Zuiderbegraafplaats
X
X
X
X
3
Begraafplaatsen
Algemene Begraafplaats Crooswijk
X
X
4
Bos
Kralingse Bos
2X
2X
5
Sportcomplexen
Varkenoord
X
Vreelust
X
6
Volkstuinen
Park Zestienhoven å Eigen Hof
7
Duinen
8
Bedrijventerreinen
9
Getijdenrivier Nieuwe Maas Eiland van Brienenoord
Beukhoeve
Plassen
11
Zoete rivieren
12
Veenweide en kleipolders
13
14
X X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
2X
X 2X
3X
2X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Kapittelduinen
X
Callandpark (Rozenburg) Spaanse Polder Hoogvliet
10
X 3X
2X
X
X
X
X
oever-transect
X
X
X
X
Nassauhaven
oever-transect
X
X
X
X
Visserîjg riend
oever-transect
X
X
X
X
Zevenhuizerplas
oever-transect
X
X
X
X
Bergse Voorplas
oever-transect
X
X
X
X
Rotte
oever-transect
X
X
X
X
Schie
oever-transect
X
X
X
X
Ommoordse Veld
X
X
X
X
X
Veerhuiseiland
X
X
X
X
X
Dijken, waterkeringen en
Smeetslandse Dijk
X
X
X
X
X
bermen înfra
Honingerdijk
X
X
X
X
X
Nieuwlandsedijk
X
X
X
X
X
Groene Kruisweg
X
X
X
X
X
Prinsenlaan
X
X
X
X
X
X (totaal-
X
X
X
X
X
X
Centrum en subcentra
Daken de Peperklip (aannemer)
inventarisatie) Hofpleindak (Hofbogen)
X (totaalinventarisatie
15 16
17 18
Stadswijken (vooroorlogs) Tuindorpen
Tuinsteden (1950-1970) Wijken na 1970
Oude Noorden
X
X
X
X
Tarwewijk
X
X
X
X
Vreewijk
X
X
X
X
Hoek van Holland dorp
X
X
X
X
Molenlaankwartier
X
X
X
X
Lage land
X
X
X
X
Zuidwijk
X
X
X
X
Beverwaard
X
X
X
X
Zevenkamp
X
X
X
X
Rozenburg
X
X
X
X
19
Wijken na 1990/2000
Nesselande
X
X
X
X
Polder Zestienhoven
X
X
X
X
20
Oude kernen
Oud Overschie
X
X
X
X
Pernîs
X
X
X
X
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
17
1.8
Legenda en hoofdstukopbouw In de volgende hoofdstukken zijn de verschillende kernbiotopen uiteengezet met binnen ieder kernbiotoop de verschillende meetlocaties. De meetlocaties zijn weergegeven op kaart, waarbij alle uitgezette routes weergegeven zijn. De verschillende soorten routes hebben ieder een eigen kleur of teken. De volgende kleuren en tekens zijn gebruikt:
— Planten route — Dagvlinderroute — Libellenroute — Vleermuisroute 0 Vogeltelpunt
18
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
2
Meetlocaties Bos, bomen en struweel In dit hoofdstuk worden alle meetroutes van alle kernbiotopen die behoren tot de bos, bomen en struweel biotopen besproken. Per kernbiotoop worden de geselecteerde gebieden/meetlocaties uitgelicht en alle routes uiteengezet met kaart. Wat betreft alle stadsparken zijn alle vijf de soortgroepen met een route of telpunt meegenomen in het natuurmeetnet. De begraafplaatsen hebben geen libellenroute, omdatdeze doorgaans geen zonbeschenen watergangen hebben. Het aandeel grote bomen overheerst hier. De sportcomplexen hebben ook geen libellenroute, omdat niet alle complexen watergangen hebben. De volkstuinen hebben geen planten- en libellenroute. Door de aanplant van veel cultuurplanten en het strakke onderhoud van de paden is er weinig ruimte voor natuurlijke strookjes groen. Alles is in gebruik als volkstuin of tussenpad. Kernbiotoop
Geselecteerde gebieden
Vaatplanten
1 Historische stadsparken Het Park
X
Dagvlinders Libellen Vogels Vleermuizen X
X
X
X
X
X
X
X X
(2 x bezoek ivm stinsen) De Tempel
X (2 x bezoek ivm stinsen)
2 Jonge stadsparken 3 Begraafplaatsen
Park de Twee Heuvels
X
X
X
X
Vroesenpark
X
X
X
X
X
Zuiderbegraafplaats
X
X
X
X
X
X
Algemene Begraafplaats Crooswijk
X
X
4 Bos
Kralingse Bos
2X
2X
5 Sportcomplexen
Varkenoord
X
Vreelust
X
6 Volkstuinen
X
3X
X
X
X
X
X
X
X
Park Zestienhoven ă Eigen Hof
X
X
X
Beukhoeve
X
X
X
Indicatorsoorten per kernbiotoop: Stadsparken - Zanglijster, Icarusblauwtje en Steenrode heidelibel Begraafplaatsen-Rosse vleermuis, Egel en Ijsvogel Bos - Boomklever, Watervleermuis, Bont zandoogje Sportcomplexen - Groene specht, Icarusblauwtje, Ruige dwergvleermuis Volkstuinen - Ransuil, Vos, Gehakkelde aurelia
Historische stadsparken - Het Park Het Park omvat twee delen, de oude heemtuin en het open park gedeelte waar mensen gebruik kunnen maken van het gazon. Het park heeft voor het grootste gedeelte gazon met solitaire bomen De watergangen zijn overal beschoeid en hebben geen oeverplanten. Er zijn twee kleine eilandjes met wilde begroeiing in de watergangen en op diverse plaatsen zijn horecagelegenheden. Nabij de voormalige heemtuin ligt een tuin die ingericht is naar Franse uitgangspunten met lage haagjes in geometrische vormen en veel zichtlijnen. De zuid- en westkant van het park is onderdeel van de voormalige heemtuin en hier is de indruk van het park wat wilder qua planten en inrichting. Er zijn diverse bosjes met groepen bomen en struwelen in dit gedeelte van het park. Het Parkwordtop dit moment grootschalig gerenoveerd waarbij telkens een deel van het park opnieuw ingericht wordt De routes die uitgezet zijn liggen hier buiten, want het is onduidelijk wanneer dit klaar zal zijn.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
19
1P"
i İ8: :
■pŞwġíga j'jiïřLÍ ísâfc* H ,vc4
"4 Wi
Sr -:-
J 'ŵv
mm
SřįäÉś ... īĮm
.-ŵi ,-
ř »^í /V
.
-ïWļ
Ï3s?ř
Plantenroute De route voor planten loopt door de voormalige heemtuin naar het zuiden en overeen gazon richting het water. Er is gekozen voor een stuk waar de stinsenplanten terug te vinden zijn, zodat hiervoor een extra ronde gemaakt kan worden. Daarnaast is gekozen voor een gedeelte dat meer open is en een kruidenrijke vegetatie kan herbergen.
Dagvlinderroute Wat betreftde dagvlinders is gekozen voor een route langs een struweel en bomen. Deze is in de ochtend door de zon beschenen. De route loopt noordelijk langs de heemtuin en slaatten zuiden van de Franse tuin af richting het opener gedeelte van het park. Hiermee is er kans op het treffen vlinders van struwelen en vlinders van de graslanden.
Libellenroute De libellenroute is langs een oever uitgezet waar tevens oeverplanten te vinden zijn. De overige delen van het park zijn voornamelijk kale oevers zonder oeverplanten. Tijdens deze route is het water goed te overzien. De route heeft altijd zon. Vogeltelpunt Het vogeltelpunt ligt centraal nabij de bosvakken, zodat zingende vogels goed te horen zijn en heeft een mooie uitkijk over de gazons.
Vleermuisroute
20
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
De vleermuizenroute start buiten het park langs de Parklaan. Deze laan is zeer interessant als vliegroute richting het park. De route loopt door het open gedeelte van het park en het bosachtige gedeelte van het park, deels langs water en langs kleine gebouwen met horeca. Alle elementen in het park worden aangedaan.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
21
•# » *
120 m
22
Natuurmeetnet Rotterdam Kernbiotoop Bos bomen en struweel Historische stadsparken - Het Park
Bureau Stadsnatuur
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
Historische stadsparken - De Tempel Buitenplaats De Tempel is een van de laatst bewaarde buitenplaatsen aan de rand van Rotterdam nabij Oud-Overschie. Het is aangelegd om de onrustige stad te ontvluchten. Op veel buitenplaatsen zijn de baroktuinen en beelden verdwenen. Bijzonder aan de Tempel is dat de toenmalige eigenaren de tuinstijlen naast elkaar lieten bestaan. De verschillende tuinstijlen, zoals de 1 8e -eeuwse geometrische stijl, de 19eeeuwse landschapsstijl, en de vroeg 20e -eeuwse architectonische tuinstijl vind je hier, waardoor je nu letterlijk door verschillende tuinstijlen met verschillende gebouwen wandelt. Het grootste gedeelte van de Tempel is bos met diverse watergangen en oude bruggetjes. Bij de ingang van de Tempel is een klassieke tuin aangelegd met Franse elementen, zoals geometrische vormen, beelden en watergangen. Routes op de Tempel zijn zodanig neergelegd dat de mogelijke vernieuwde inrichting hierop geen effect heeft. Waar er in de toekomstop de Tempel gewerkt gaat worden is nog onduidelijk.
W'įm
.
—
*--**?ì
‘V -‘-y
■Jfrs&ì jrí,.' Ss- ‘m* ;i V„s3
y tįiïįĘKà -■íåĚămm --------
Plantenroute
De plantenroute loopt door een bosperceel in verband met de stinsenplanten in het vroege voorjaar. In dit gedeelte ligt tevens de Stinsencirkel die aangelegd is door vorige eigenaren van het landgoed. De route ligt niet door de Stinsencirkel, maar op een pad parallel hieraan. Hiermee kan bekeken worden of de stinsen goed gedijen onder het toekomstige beheer.
Dagvlinderroute De dagvlinderroute looptvanaf hetgoed onderhouden gazon voor de villa op het landgoed overeen open stuk met bloemrijke bermen. Daarna slaat de route af over een bruggetje langs een watergang om door een bosperceel te lopen. De route is deels minder sterk zonbeschenen, maar omvat alle mogelijke
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
23
biotooptypen die in een dagvlinderroute samen kunnen komen, zodat er kans is op vlinders van struwelen en vlindervan graslanden.
--------
Libellenroute
De libellenroute begintten zuiden naast de villa en loopt langs een zonbeschenen watergang voor de villa langs richting het noordwesten. Er is goed overzichtte houden op de watergang. Het laatste gedeelte van de libellenroute looptdirect langs een watergang die door bomen en struiken minder goed te overzien is, maar met een doorkijk op sommige plaatsen. De andere watergangen in het gebied zijn niet goed te overzien, omdat rietkragen en bosschages hier het zicht belemmeren of de watergang te weinig zon krijgt door de hoge bomen. Vogeltelpunt Het vogeltelpunt ligt in het bos naast een kapot bruggetje. Er is overzicht over de watergang, zodat watervogels ook meegenomen kunnen worden in de telling.
--------
Vleermuisroute
De vleermuisroute loopt niet helemaal rond op het terrein, want er is een bruggetje kapot, hierdoor loopt de route langs de vervallen woning achterop het terrein. De route omvat alle mogelijke elementen die zich op het landgoed bevinden.
24
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
30
60 m
]
Natuurmeetnet Rotterdam Kernbiotoop Bos bomen en struweel Historische stadsparken - De Tempel
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
Bureau Stadsnatuur
25
Jonge Stadsparken - Park de Twee Heuvels Park De Twee Heuvels is een stadspark in het Rotterdamse ĮJsselmonde. Het park is gelegen in het centrum van de wijk Groot-IJsselmonde. Het park is aangelegd in 1971 en is circa 50 hectare groot. De naam dankt het park aan de twee kunstmatige heuvels en is zodanig aangelegd dat het nog groter lijkt dan het in werkelijkheid is. De inrichting van het park is zeer gevarieerd; bosjes, grasvelden met aardige boomgroepen en een grote waterpartij die door het park slingert. Een deel van het park is netjes en strak ingericht met gladde gazons en gesnoeide en bijgehouden plantenvakken. Het andere gedeelte van het park met de heuvels wordt begraasd door schapen en heeft een wilder uiterlijk. De gazons worden twee keer per jaar gemaaid en de rietkragen staan hoog. In de bosschages zijn meer ruigtekruiden en bramenstruwelen te vinden. įTgpţ*
i.
—
5
yľ"G'’'
Mém ■H v.
wilm’frr v
Bi
I
Plantenroute Er is gekozen voor een gedeelte van het park dat niet vaak gemaaid wordt en waar tevens geen schapen lopen. De route loopt eerst langs een greppel in een natter gedeelte en steekt het wandelpad over. Dan loopt het door ruigtekruidenvegetatie en eindigt net voor het gedeelte met gazonbeheer.
Dagvlinderroute De dagvlinderroute loopt op de scheidslijn van gazon en een ruigte met bomen en veel brandnetels en ruigtekruiden dat niet gemaaid wordt. Het pad vervolgt een stukje pad en slaat af naar het zuiden langs de greppel aan de buitenrand van het park waar een kleine poel gelegen is. Hier is de vegetatie afwisselen gras en bosschages.
26
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
--------
Libellenroute
De route voor de libellen loopt langs de oever van het centraal gelegen water. Hierbij is de helft van de route een natuurvriendelijk aangelegde oever en de andere helft van de route betreft een traditionele oever met beschoeiing. Hier een daar is een stukje rietkraag, maar er is overzichtte houden over de watergang. Andere delen van het park zijn begroeid met hoge rietkragen of geheel beschoeid zonder oeverplanten. Vogeltelpunt Het vogeltelpunt ligt op een bruggetje met overzichtover de watergang en diverse gazons. Hierbij is zicht op overvliegendevogels en kunnen geluiden uit de bosvakken en rietkragen goed gehoord worden.
--------
Vleermuisroute
De vleermuisroute loopt vanaf de rotonde aan de Olympiaweg door het park en ligt langs/door bos, struweel, watergang, rietkragen, grasvelden en bevat verlichtte en onverlichte plekken. Alle onderdelen van het park zijn meegenomen inde route.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
27
I'
120 m
28
Natuurmeetnet Rotterdam Kernbiotoop Bos bomen en struweel Jonge stadsparken - Park de Twee Heuvels Bureau Stadsnatuur
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
Jonge Stadsparken - Vroesenpark Het Vroesenpark is een park, gelegen tussen de Gordelweg, de Vroesenlaan en de Stadhoudersweg in de wijk Blijdorp. Het park werd vanaf 1929 aangelegd naar een plan van stadsarchitect W.G. Witteveen en is deels als werkverschaffingsproject gerealiseerd. Het Vroesenpark is een echt verblijf park voor de mensen die eromheen wonen. Er zijn wandelpaden, speeltoestellen, een visvijver, plekken om te voetballen en te sporten in groepen, te picknicken en te barbecueën. Het grootste gedeelte van het park heeft een strak uiterlijk met beschoeide watergangen, gazons, solitaire bomen en plantenvakken. Een klein gedeelte van het park is wilder met bramenstruwelen en een klein bos met bospaadjes.
mm
p m
-4 4
mm
ţĘĚĘļĘgg-
iŕà.
; į?
*Ą
. '
'i
İSİsES! '■SS8ĪÄ.
l, įįįV? .;
..T- ;
G;::-;
i
-
ş, . ?
' t śsįfįķį
ÍTÏ*:’: v';.-v
SSE3 -į___ .
--------
-
i
-
-
«SSli srr.. í-, «
' s -
-_________
į.ŵįîíįî
'______
Plantenroute
De plantenroute loopt over een pad met aan de ene kant bospercelen en aan de andere kant gazon. Zodoende kunnen aan beide kanten van het pad planten gedetermineerd worden. Daarna slaat de route af het bos in over een bospaadje. Hiermee is een mix gevonden tussen het goed bijgehouden deel van het park en het wildere bosperceel.
Dagvlinderroute De dagvlinderroute loopt langs bramenstruwelen in het wildere gedeelte van het park over het gras. Daarna loopt de route ten zuiden van het bosgedeelte langs en steek de route dwars door het park. Hierbij wordt tevens het opener en strakke gedeelte van het park aangedaan. Hiermee wordt een algemene indruk verkregen van alle mogelijke soorten dagvlinders.
Libellenroute
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
29
De libellenroute loopt langs meerdere watergangen waarbij overzicht gehouden kan worden over de watergang en de waterkant. Het is een mix van strakke beschoeide waterkanten en waterkanten met stukken rietkraag. Vogeltelpunt Vogeltelpunt ligt midden in het park naast het bosgedeelte met uitzicht over een watergang en de gazons.
Vleermuisroute Vleermuisroute loopt in een kronkel door het park en omvat alle mogelijke bosachtige tot open biotopen binnen deze locatie. De route loopt dwars door het bos in het park, langs diverse watergangen, struwelen en gazons worden ook meegenomen.
30
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
'
o
50
100 m
I
\
Natuurmeetnet Rotterdam Kernbiotoop Bos bomen en struweel Jonge stadsparken - Vroesenpark
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
Bureau Stadsnatuur
31
Begraafplaatsen - Zuiderbegraafplaats DeZuiderbegraafplaats is gelegen aan de zuidrand van Rotterdam, tussen Zuidwijken Lombardijen. Vanaf 927 is het polderland opgespoten en vanaf 1938 is begonnen met de aanleg van de begraafplaats naar een ontwerp van tuinarchitect F. Theeuwis van Gemeentewerken Rotterdam. Er zijn speciale gedeeltes aangelegd voor moslims, soennieten, Chinezen, Javaanse oost- en westbidders en Pakistaanse hindoes. Dit maakt de inrichting van de begraafplaats qua planten zeer divers, omdat hierbij rekening gehouden is met de aanplant van soorten die in andere delen van de wereld voorkomen. De begraafplaats heeft veel grote oude bomen en lanen met bomen, hagen en borders met vaste planten. Op de begraafplaats zijn geen watergangen, deze liggen rond de begraafplaats
'Ä;
««wŵate
-'C C' . iŴ TV
'åfëĘèįí Į» ^
-*ř:±-î
.
-
:v v.ţŞ:-
Plantenroute De plantenroute loopt langs de rand van de begraafplaats. De gehele begraafplaats is netjes onderhouden en beplant metcultuurplanten. Ditmaaktde begraafplaats minder interessante plaats vooreen plantenroute. Maar deze route is tweedelig over een net gazon en een stukje ruiger grasland aan de zuidkant van de begraafplaats.
Dagvlinderroute De dagvlinderroute loopt over drie verschillende stukken begraafplaats. De route loopt door een vak met begraafplaatsen en aangeplantecultuurplanten, hagen, struiken en bomen, waarna er een stukje over een gazon gelopen wordten uiteindelijk over een minder frequent gemaaid stuk gras. Vogeltelpunt Het vogeltelpunt ligt midden op de begraafplaats naast een plantenbak.
32
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
--------
Vleermuisroute
De vleermuisroute slingert over de begraafplaats en start en eindigt ongeveer bij de parkeerplaats. Alle soorten delen van de begraafplaats worden aangedaan. Er wordt door bomenlanen gelopen en langs gazons en hagen. Daarnaast loopt een stuk van de route ook direct langs graven over het grind.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
33
100 m
34
Natuurmeetnet Rotterdam Kernbiotoop Bos bomen en struweel Begraafplaatsen - Zuiderbegraafplaats
ttu Bureau Stadsnatuur
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
Begraafplaatsen - Algemene Begraafplaats Crooswijk De Algemene Begraafplaats Crooswijk is een begraafplaats in de wijk Crooswijk. De begraafplaats is gelegen aan een bocht van de Rotte, op de linkeroever. Hij werd in juli 1832 in gebruik genomen. In tegenstelling tot de Zuiderbegraafplaats is deze begraafplaats aangelegd op een voormalige buitenplaats van het Huis te Krooswijk. De Rotterdamse stadsarchitect Pieter Adams ontwierp een nieuwe begraafplaats op het terrein van de buitenplaats toen begraven binnen de bebouwde kom verboden werd in 1 827. Aan de Rotte werd een neoclassicistische toegangspoort ontworpen. Deze begraafplaats herbergt hele oude bomen en lanen met bomen. De inrichting is strak onderhouden met veel hagen en vakken met vaste planten. Midden op de begraafplaats staat een gebouw die als Aula dienst doet.
k tţŝ Jļŷ' ’S'
ţŞpį-j*'
pil
mêm
'
'w;
mmam ..
.
S'OÜA.
V-"»
sa»
*?***^'ļ'.
wam*
MM Ï8BS&»-
-
--------
Plantenroute
Plantenroute ligt in het oudere gedeelte van de begraafplaats, maar sowieso is de begraafplaats heel netjes onderhouden en zijn cultuurplanten aangeplant en worden deze netjes onderhouden.
Dagvlinderroute De dagvlinderroute loopt langs een watergang met gazon en slaat af over een bruggetje. Daarna gaat deze dwars door de begraafplaats (militaire begraafplaats) met struiken die zonbeschenen zijn en Klimop geschikt voor Boomblauwtje. Vogeltelpunt Het vogeltelpunt ligt wederom midden in het gebied, je kan de vogels hier goed zien en horen.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
35
Vleermuisroute De vleermuisroute kronkelt over de begraafplaatsen komt bijna op iedere plaats. De route loopt door bomenlanen, langs hagen, gazons en de watergang die het kleinere gedeelte scheidt van de grote begraafplaats.
36
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
o
50
ïoo m
Natuurmeetnet Rotterdam Kern biotoop Bos bomen en struweel Begraafplaatsen - Alg. Begraafplaats Crooswľjk Bureau Stadsnatuur
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF
37
Bos - Kralingse Bos Het plan voor het aanleggen van het Kralingse Bos ontstaat aan het begin van de vorige eeuw. De plas ligt er al omdat deze in de 17e eeuw door turfwinning ontstaan is. Het bos is eind járen 20 van de vorige eeuw aangeplant. Er zijn verschillende soorten per bosvak aangelegd. Het bos heeft tevens veel graslanden en open ruimtes voor mensen om te ontspannen. De helft van de oppervlakte bestaat uit water, de andere helft uit bos en grasland.
v'H . ’
lm
ïSĩ#:
'- -nm-r.
msm
'M*. ffŞmsÀ TŝvFA * 7
4’ WV;'f'f
Sfŕ 5 - ‘ '7
5 JŞÿ
mm
i
■Ąľ: '-7: SÉBI
IpŴ^
BīglļlļJffiįjįi
Plantenroute Het Kralingse Bos is groot en de keuze is er reuze. Twee routes zijn uitgezet. Eentje in het bos (zuidoosten) en eentje in het veld (noordkant). De eerste route is door een bosgedeelte met veel stinsenplanten in het voorjaar en een uitbundige ondergroei van planten. Deze route kan in het kader van deze stinsen net als
38
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam - DEFINITIEF -
m
Bureau Stadsnatuur
de historische parken twee keer gelopen worden. De andere route ligt door een grasland en de Wolvenvallei. Deze locatie is nieuwe ingericht en een interessante locatie om de ontwikkeling van de vegetatie te monitoren.
Dagvlinderroute Er zijn tevens twee dagvlinderroutes uitgezet. Hierbij is gekozen voor een bosrand met een veld dat laat in het jaar gemaaid wordt (aan de oostkant). Hier zal door de vegetatie gelopen moeten worden om de vlinders te kunnen tellen. Aan het einde van het jaar kan het hier hoog staan. De tweede dagvlinderroute begint in het bos en loopt daarna overeen grasland nabij de Wolvenvallei (noordelijke gedeelte).
--------
Libellenroute
Er zijn twee libellenroutes uitgezet langs watergangen. De route in het noordwesten van het bos is zeer divers qua libellen en juffers. Er worden daar veel waarnemingen gedaan. Het is de moeite waard om dit te monitoren. De tweede libellenroute ligt langs een strakke beschoeide watergang. Aan de boskant van de watergang staat een rietkraag. 1 Vogeltelpunt De drie vogeltelpunten liggen op meer dan 200 meter uit elkaar. Alle punten hebben vrij uitzicht, zodat overvliegende vogels meegeteld kunnen worden.
--------
Vleermuisroute
De vleermuisroute loopt door bos, over de Wolvenvallei, wat open is en naar het water, zodat alle mogelijke biotopen aan bod komen. De route eindigt bij de Kralingse Plas. Op de stijger nabij de heemtuin.
bSR-rapport 442 - Natuurmeetnet Gemeente Rotterdam. - DEFINITIEF