[22bb005053] Bijlage 1 behorende bij 22bb5052 - Onderzoeksrapport - Pays*x 010. Mannelijke sekswerkers in Rotterdam

In de praktijk is het bijna onmogelijk om deze vergunning van de lokale gemeente te krijgen: waar het in Rotterdam onder bepaalde voorwaarden nog wel mogelijk is om een zelfstandige escortvergunning aan te vragen, zijn er andere gemeenten die het totaal niet toestaan. Naast het doen van zelfstandig sekswerk met een sekswerkvergunning, is het in de Gemeente Rotterdam eveneens mogelijk om binnen de eigen woning klanten te ontvangen, maar alleen wanneer dit niet professioneel/bedrijfsmatig is, wat een onduidelijk kader blijkt. Ook is het niet toegestaan om binnen een woning bijvoorbeeld met twee sekswerkers samen te werken, terwijl respondenten aangeven dit voor hun veiligheid juist een prettige optie te vinden. Voor de mannelijke sekswerkers in dit onderzoek bleken de regels onduidelijk en ingewikkeld te zijn.

“

Ik zie de regels, denk ik, als een manier om de sekswerker te controleren en het moeilijk te maken. Bijvoorbeeld dat idee, dat je niet vanuit je eigen huis mag werken. Voor mij is dat echt de raarste en meest belachelijke regel die je kunt hebben hier. Want wanneer je naar iemand anders zijn huis gaat, kan er veel meer gevaar zijn, veel meer dingen kunnen gebeuren. In je eigen omgeving ben je veilig, heb je al je materiaal, kun je letten op hygiëne, kun je.. alles is anders.” Respondent, 30 jaar Het algemene beeld uit de interviews is dat de mannelijke sekswerkers niet goed op de hoogte zijn van de regelgeving rondom sekswerk: wat de kaders en hun rechten en plichten zijn. Een deel van de respondenten lijken het eigenlijk ook niet zo interessant te vinden wat de formele regels zijn; ze zijn toch niet voornemens om hun activiteiten te formaliseren bijvoorbeeld omdat ze deze vorm van inkomen vergaren als een tijdelijke beschouwen. Sommige respondenten denken de regels te weten, maar bezitten over incorrecte informatie. Anderen geven aan graag te weten wat de regels zijn, maar hebben moeite ervaren om heldere infor-

72

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

matie te achterhalen. Bij verschillende respondenten merken onderzoekers wel een behoefte aan informatie: zij willen gelijk van de gelegenheid van het contact met de interviewers gebruikmaken om zich daarover te laten informeren (waar onderzoekers na het interview dan tijd voor maakten). Wanneer onderzoekers vragen naar de visie op het actuele sekswerkbeleid vinden we veel diversiteit in de meningen en visies van de respondenten. Dat respondenten vaak niet goed op de hoogte blijken van de formele beleidskaders maakt het mogelijk ook lastiger voor hen in om hier eenduidig stelling in te nemen.

“

Toen ik begon, was ik op zoek naar informatie over legaal sekswerk. Ik vond toen ergens dat Nederland het legaal toestaat om sekswerk te doen. Maar ik kon geen informatie vinden over hoe je gelegaliseerd kunt worden, ik kon niets vinden dat daarmee verband hield. … Ik bedoel, sekswerk is niet illegaal in Nederland, maar het doen op een illegale manier is wel crimineel. Dat is wat ik ervan begrijp. Maar ik heb niet veel meer informatie over hoe ik dit dan legaal kan doen. Ik heb gezocht op Google en ik probeerde informatie te vinden, maar ik kon maar weinig vinden. Want je kunt nergens informatie hierover vinden. Daardoor ging ik me zorgen maken of ik op een bepaalde manier in de problemen kan raken. … Ik heb geen idee wat er met me zou gebeuren.” Respondent, 25 jaar Verschillende respondenten geven aan dat er juist minder speciale regels zouden moeten gelden voor sekswerk. Respondenten zijn verbaasd waarom het niet altijd mogelijk is om te beslissen om in de eigen woning diensten aan te bieden aan klanten. Wat in ieder geval vaak genoemd wordt door respondenten is de weerstand of bezwaren tegen een registratie of vergunningenstelsel van (individuele) sekswerkers.

“

Ik weet niet of ik het de komende tien jaar zal doen, of dat ik er een fulltime baan van zal maken. Ik weet niet wat ik daarna ga doen. Is het eigenlijk wel normaal om zoiets geregistreerd te hebben, dat is iets waar ik wel aandacht voor zou hebben. Voor mij dat is waarom [ik geen vergunning wil]. Ik denk dat ik dit niet wil omdat het ergens voelt als de daadwerkelijke beslissing dat iets zoals dit onderdeel is van mijn leven.” Respondent, 20 jaar De combinatie van de praktische onmogelijkheid om volgens de regels te werken met het reële risico voor bestuursrechtelijke maatregelen vormen een sterke barrière om contact te hebben met autoriteiten. We komen in de volgende paragraaf terug op wat dit betekent voor het contact met een handhavend orgaan als de politie. Voor sommige mannelijke sekswerkers zou verbreding en vergemakkelijking van wijzen om formeel te kunnen werken bij kunnen dragen aan toegang tot contact met autoriteiten of instanties wanneer ze hulp nodig hebben of in nood zijn.

73

deel ii

“

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

Ik weet eigenlijk niet of ik me zou kunnen registreren [als sekswerker] in Nederland. Als dat het geval is, dan zou ik wel verwachten dat ik ook steun kan krijgen...” Respondent, 20 jaar

5.3.3 Roep om inzet op verhindering van seks met minderjarigen Een paar jonge respondenten geven expliciet bij onderzoekers aan dat er wat hen betreft vanuit de overheid, in plaats van naar sekswerk, meer aandacht uit mag gaan naar repressie van oudere mannen die zich bezighouden met (grooming tot) seks met minderjarigen of inperking van de (online) ontmoetingsplaatsen die dit mogelijk maken, los van of dat nu om betaalde of onbetaalde seks gaat.

“

Ik denk dat ze [de overheid] eerder [moeten zoeken] naar hoe het überhaupt kan dat minderjarigen in contact kunnen komen met mannen die er op uit zijn om seks te hebben met minderjarigen en kinderen. Want als je zulke platforms niet ondermijnt of stopzet dan blijf het gebeuren.” Respondent, 18 jaar

5.3.4 Roep om inzet op destigmatisering van sekswerk Verschillende respondenten geven aan dat ze het belangrijk zouden vinden dat de overheid haar energie inzet op destigmatisering van sekswerk, dat dat hun situatie zou verbeteren. Respondenten zijn sceptisch over het effect van de huidige inzet van de overheid op het dossier sekswerk: sommigen geven aan dat hun leven daardoor juist moeilijker in plaats van veiliger wordt gemaakt. Respondenten geven aan het niet eerlijk te vinden dat, ook wanneer zij zich wel aan alle regels rondom vergunningen en belastingen zouden houden, zij er weinig voor terug zouden krijgen qua sociale zekerheid en voorzieningen. Sommige respondenten vertellen dat sekswerkers niet meegenomen werden in compensatiemaatregelen tijdens de corona.

“ “

Net als bij elke andere baan, als we belasting betalen, geef ons dan ook sociale zekerheid. Ik zou meer belasting betalen als het ook meer op zou leveren. Zoals betere gezondheidszorg, weet ik het, zoals normale arbeidsvoorwaarden. Als je in de supermarkt werkt, heb je nu betere arbeidsvoorwaarden en rechten dan als sekswerker.” Respondent, 30 jaar Ik denk dat het [overheidsbeleid] een manier is om dit werk op de een of de andere manier onder controle te krijgen en het te vermijden. Ik zie dit niet als een welkom werk. … Je ziet bijvoorbeeld ook tijdens corona dat ze niets doen voor de sekswerkers. … Het is een hele conservatieve manier. Ik ervaar het alsof het niet welkom is. Maar tegelijkertijd begrijpen ze niet echt hoe belangrijk het is, ook dit werk. Omdat dit voor sommige mensen de enige manier is waarop je

74

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

persoonlijk intiem contact hebt. Sommige mensen zaten maanden zonder seks, zonder aanraking. Dat heeft invloed op je leven, op je energie, je werk, weet je. En ik zie niet dat mensen seks hier serieus nemen. Ze zien het meer, ik denk niet dat ze het als iets zien wat je nodig hebt voor een gezond leven.” Respondent, 30 jaar 5.4 Steun van politie In de vorige paragraaf zetten we uiteen hoe de bestaande wet- en regelgeving de drempel voor deze groep naar autoriteiten kan verhogen. Een belangrijk handhavend orgaan in wet- en regelgeving is de politie. Respondenten vertelden uitgebreid en uitgesproken over hun contact met de politie, of gebrek daaraan. Opvallend is dat het vertrouwen van respondenten in de politie als orgaan om steun en hulp aan te kunnen vragen erg laag is. Slechts één respondent in ons onderzoek zei dat hij zich op zijn gemak zou voelen om contact op te nemen met de politie in geval van nood, terwijl een andere deelnemer zei dat hij waarde ziet in gerandomiseerde politiecontroles (hierover hierna meer). De rest van de deelnemers zeiden dat ze meestal zouden aarzelen om de politie te bellen, tenzij de situatie absoluut kritiek was, terwijl sommigen hoe dan ook negatief waren over deze mogelijkheid. Deze bevindingen zijn in lijn met eerder onderzoek.

Zo bleek uit een recent Canadees onderzoek (Crago e.a., 2021) dat 31% van de sekswerkers in Canada het alarmnummer 911 niet zou bellen als zij of een andere sekswerker te maken hadden met onmiddellijke dreiging van geweld, uit angst voor politie. Van de sekswerkers die de afgelopen 12 maanden geweld meemaakte, deed een op de zes geen aangifte gedaan bij de politie. De politie was een van de minst gerapporteerde hulpbronnen. In plaats daarvan nemen sekswerkers hun toevlucht tot andere sekswerkers, vrienden en andere klanten voor hulp,. De meest genoemde angsten waren mogelijke intimidatie door de politie, ongerechtvaardigde detentie of arrestatie van mensen die dicht bij hen staan ​​en die kunnen worden gezien als profiteren van hun sekswerk (collega’s, familie, partners, vrienden) omdat ze bijvoorbeeld hetzelfde huis of uitgaven delen. In tegenstelling tot Canada, waar het kopen van seksuele diensten strafbaar is, is het in Nederland aanbieden en kopen van seksuele diensten gelegaliseerd. Toch constateren Kloek en Dijkstra (2018) dat slechts 13% van sekswerkers die fysiek geweld hebben meegemaakt, aangifte heeft gedaan bij de politie. Dat percentage kelderde tot 8% voor degenen die seksueel geweld hebben meegemaakt.

Sekswerkers zijn bang dat een aangifte bij de politie en het informeren van autoriteiten dat ze sekswerk verrichten, gevolgen kan hebben voor hun leven, zoals uitgezet worden omdat ze thuis werken, een boete krijgen voor werk zonder vergunning of controle door ​​de belasting. Verder zijn ze bang dat ze vanwege hun werk mogelijk niet serieus zullen worden genomen door de politie.

75

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

Ook binnen dit onderzoek onderscheiden wij gelijksoortige redenen welke voor mannelijke sekswerkers de toegang naar de politie belemmeren. We bespreken in deze paragraaf achtereenvolgens vier categorieën. Enerzijds zijn respondenten bang dat contact met de politie zal leiden tot negatieve gevolgen vanuit diens rol als handhaver, zowel in het geval van ontbreken van de juiste sekswerk vergunningen als de juiste verblijfspapieren. Anderzijds is er wantrouwen in de politie door negatieve ervaringen in het verleden. We onderscheiden hierbij wantrouwen in de politie vanuit een andere culturele achtergrond of land van herkomst en wantrouwen in de politie door eerdere negatieve ervaringen met de politie in Nederland.

“

Ik denk dat wanneer het een hele slechte ervaring zou zijn en het me zou beschadigen als persoon, dan zou ik praten met de politie over wat er was gebeurd, dan zou ik dat doen, maar het belangrijkste is dat het echt slecht zou moeten zijn en ik schade had, dan zou ik praten.” Respondent, 29 jaar

5.4.1 De politie als handhaver: consequenties bij (onvergund) sekswerk Om wat nader een beeld te geven van de context waarin de politie zich beweegt ten opzichte van mannelijke sekswerkers, willen we hier allereerst een beeld schetsen van de positie en werkwijze van de politie zoals deze ons bekend is geworden. De politie voert controles uit binnen de vergunde en onvergunde delen van de seksbranche. In de regio Rotterdam en Zuid-Holland-Zuid worden deze controles uitgevoerd door het CPM (Controleteam Prostitutie en Mensenhandel) van het AVIM (Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel) van Politie Rotterdam. Voorheen had de politie hierbij zowel een bestuursrechtelijke (controleren en handhaving gemeentelijk vergunningenstelsel) en een strafrechtelijk (opsporen mensenhandel en veiligstellen slachtoffers) taak. Zeer recentelijk heeft er een wijziging plaatsgevonden waarbij handhavende ambtenaren van de gemeente belast zijn met de bestuursrechtelijke controles en de politie zich richt op opsporing en vervolging van mensenhandel in de seksbranche. De opsporing en vervolging van mensenhandel in andere arbeidssectoren dan de seksindustrie vindt veelal plaats door de Inspectie SZW (Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid; voorheen Arbeidsinspectie). De meeste controles van de politie richten zich op vrouwelijke sekswerkers en in minder mate op trans sekswerkers.

Mannelijke sekswerkers worden in verhouding zelden door de politie gecontroleerd. Dit blijkt een landelijk verschijnsel waardoor de politie korpsoverstijgend van tijd tot tijd een dag gericht op mannelijke sekswerkers organiseert. Dit vond tijdens de looptijd van dit onderzoek voor zover bij onderzoekers bekend drie keer plaats. Twee keer is hier een onderzoeker op uitnodiging van de politie bij aangesloten. De derde keer kwam de uitnodiging

76

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

dusdanig kort van tevoren dat het voor geen van de onderzoekers mogelijk bleek aan te sluiten: wel boden we aan om telefonisch bereikbaar te zijn, mocht een van de sekswerkers behoefte hebben aan contact met ons. Tijdens deze controledagen tracht de politie online afspraken te maken met mannelijke sekswerkers. Zij doen zich hierbij voor als klant. Op het moment dat er een locatie en tijd is afgesproken voor de afspraak, wordt op deze locatie de sekswerker opgewacht of opgezocht. Zodra er contact is tussen de rechercheur die zich voordeed als klant en de sekswerker, komen overige handhavers in de situatie. Wanneer er een hulpverlener van PMW bij de controle betrokken is, sluit deze op dat moment ook aan. Op dat moment wordt er uitleg gegeven over waarom deze controles plaatsvinden en wordt de identiteit van de sekswerker en diens informatie gecheckt. Er wordt gekeken of de sekswerker via de formele wegen werkt, maar er wordt vooral gepeild of de persoon het werk vrijwillig doet en of deze veilig is. Observatie van de onderzoekers is dat de mannen aangeven dat de bejegening in de gespreksvoering over het geheel correct en respectvol verloopt en dat de controles daadwerkelijk tot doel lijken te hebben om uitbuiting en mensenhandel op te sporen in de zin dat er geen boetes uitgedeeld worden.

Echter valt het de onderzoekers ook op dat de meeste jongens zich dermate overdonderd voelen door de onverwachte situatie, dat ze dicht lijken te klappen en ze de informatie niet echt lijken te verwerken en vooral zo snel mogelijk uit de situatie weg lijken te willen. Ook kwam het voor dat men een sekswerker trof die al meerdere malen in aanraking was geweest met justitie voor andere delicten. Hij geloofde niet dat de politie er dit keer wel was om hem te helpen waar nodig en dat het hier rechercheurs van een specifieke afdeling gericht op de seksbranche betrof. Hij was niet in staat de verschillende afdelingen van elkaar te scheiden: politie is politie. Geen van de respondenten in ons onderzoek heeft ervaring met de politie in de zin dat zij door hen gecontroleerd zijn als sekswerker. Zij noemen echter wel de bij hen bekende handhavende opdracht van de politie als belemmering om contact te leggen met de politie wanneer zij in nood zouden zijn. Veel van de respondenten in ons onderzoek begeven zich, in de wijze waarop zij hun sekswerk vormgeven, buiten de kaders van wet- en regelgeving. In de vorige paragraaf beschreven we reeds dat het voor de meesten ook onhaalbaar lijkt om dit werk volgens de regels te doen dat de daaruit voortvloeiende angst voor boetes belemmerend werken in contact met autoriteiten.

Hoewel de politie tijdens de controles waarbij ze aanwezig waren niet heeft beboet, zijn er het verleden wel bestuursrechtelijke maatregelen opgelegd naar aanleiding van hun controles. Van een aantal respondenten horen we terug dat zij ook contact hebben met vrouwelijke sekswerkers en de verhalen van de politie die je ‘van de regen in de drup helpt’ wel kennen. Respondenten zijn niet alleen bezorgd dat contact met de politie kan leiden tot boetes, maar ook dat het zich bekendmaken bij de politie als sekswerker een sneeuwbaleffect van ongewenste gevolgen kan veroorzaken zoals problemen met de belastingdienst of een verhuurder. Ook uit eerder

77

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

onderzoek bleek dat sekswerkers afzagen van contact met de politie, ook na ervaringen met geweld, uit angst om hun anonimiteit als sekswerker kwijt te raken met alle mogelijke nadelige gevolgen van dien (Kloek en Dijkstra, 2018).

“

“

Dat is echt het laatste wat ik zou bellen. Dan moet hij echt een wapen … Dan moet er echt een pistool tevoorschijn komen, dan zou ik wel bellen. Maar nee. … Ik heb geen zin in boetes of ze gaan toch niks doen. Ze komen toch twintig minuten later. Dan ben je hem al lang gesmeerd. Eigenlijk is het best wel gênant voor mijzelf ook. Dan mep ik iemand eerder dan dat ik de politie bel. … Volgens mij komt de belastingdienst dan erachter en heb je een hoop problemen als je echt de waarheid zou vertellen over betalende seks. Ik heb daar geen zin in. (Interviewer: Ben je dan bang dat de politie met de belastingdienst in contact staat en dat je dan meer shit hebt?) Ja, ze komen erachter. De gemeente komt erachter. Allerlei problemen.” Respondent, 28 jaar Ik zou nog steeds bang zijn dat ze me zouden herkennen als zonder vergunning en dat ze dan aandacht hebben voor watvoor reden dan ook dat ik ze gebeld zou hebben, maar ook handelen op het feit dat ik dit niet legaal doe.” Respondent, 20 jaar

5.4.2 De politie als handhaver: consequenties bij het niet hebben van de (juiste) verblijfspapieren In ons onderzoek kwamen we jonge sekswerkers tegen die in Nederland studeren en wonen met een studentenvisum waarmee ze niet mogen werken in loondienst, een sekswerker wiens visum is verlopen en een sekswerker die startte met sekswerk tijdens een asielprocedure waarbinnen hij niet mocht werken. Het gemeenschappelijke element bij deze respondenten was hun bezorgdheid dat contact met de politie hun verblijf in het land zou kunnen bedreigen of een uitwijzingsproces zou kunnen veroorzaken. Wellicht is dit ook niet helemaal onterecht: zoals eerder aangegeven is het politieteam dat de seksbranche controleert op mensenhandel ook organisatorisch verbonden aan de vreemdelingenpolitie.

“

Ik heb geen legale vergunning, dus als ik naar de politie zou gaan: helpen ze me dan, of zal het dan juist averechts in mijn gezicht ontploffen?” Respondent, 25 jaar

78

deel ii

“

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

(Interviewer: Je hebt verteld dat je geen verblijfsstatus hebt in Nederland. Heb je ook contact gehad met de politie?) “Nee.” (Interviewer: Als je een serieus problem zou hebben met bijvoorbeeld een klant, zou je dan overwegen om de politie te bellen?) “Nee, echt nooit.” (Interviewer: Hoe zou je de situatie dan oplossen?) “Ik heb geen idee. … Ik had eens een klant, hij deed raar, en toen zei hij dat hij de politie zou bellen over mij, het was heel beangstigend want het was ook nog bij mij thuis. Gelukkig was dat de enige slechte situatie [die ik heb meegemaakt]. Ik heb wel andere slechte dingen meegemaakt, zoals klanten die weigeren om me te betalen. Maar dan kan ik echt niet de politie bellen. Als ik een probleem heb, moet ik het maar accepteren.” Respondent, 30 jaar.

5.4.3 Gebrek aan vertrouwen in politie vanuit land van herkomst Sommige deelnemers met een vluchtelingen- en allochtone achtergrond gaven ook aan dat ze zouden aarzelen om contact op te nemen met de politie omdat ze dat niet zouden doen in hun land van herkomst, terwijl eerdere negatieve ervaringen met de politie in hun land van herkomst een sterke psychologische drempel vormen om hulp te bereiken.

“

Ik zou eerlijk gezegd wel aarzelen [om de politie te bellen], door een slechte ervaring welke ik eerder met politie in …[land in het Midden-Oosten] heb gehad. Dat was niet in Nederland; ik weet wel dat de politie hier anders is en dat ze getraind zijn om met dit soort situaties om te gaan en om mensenrechten van sekswerkers te respecteren. In het algemeen, de privacy van mensen. Dus als het echt heel, heel dringend of belangrijk is, dan zou ik wel bellen.” Respondent, 25 jaar

5.4.4 Gebrek aan vertrouwen in politie door negatieve ervaringen Er lijkt een kloof te bestaan tussen de politie en de sekswerk community of in het bijzonder ook de gay community. Waar enerzijds sekswerkers wantrouwen ervaren naar de politie, toont de politie zich anderzijds ook niet competent in het omgaan met mensen uit deze gemarginaliseerde groepen. Eerder onderzoek toonde ook aan dat sekswerkers geen contact opnemen met de politie in geval van nood omdat ze bang zijn dat de politie hen toch niet serieus neemt of niets zal doen met de melding of aangifte (Kloek en Dijkstra, 2018). Tijdens de feedbackronde na het delen van de eerste resultaten uit het onderzoek vertelde een respondent dat zijn vertrouwen in de politie als plek om om hulp te vragen tot een 0-punt was gezakt na een negatieve ervaring bij het willen doen van aangifte.

“

Ik zou niet zomaar de politie bellen: ben bang dat je dan van de regen in de drup komt. Een ex, die wist dat ik dit werk deed, die dreigde eens om me via social media te outen. Ik ben toen naar het politiebureau gegaan, maar ik voelde me totaal niet begrepen. “Is dat niet de kat op het spek binden”, zei die agent.

79

deel ii

5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes

(Onderzoeker: Wat bedoelde hij daarmee?) Dat je als escort een relatie aangaat en dat deelt. … Ik moest aandringen dat ze de aangifte op zouden nemen. Dat is uiteindelijk wel gebeurd maar volgens mij hebben ze er helemaal niets mee gedaan. … Ik ben later nog nagebeld door Roze in Blauw: die hadden veel meer begrip voor de situatie. … Maar deze attitude geldt niet alleen voor sekswerkers, hoor, maar ook ten opzichte van migranten, homo’s en vrouwen. Zodra je in een andere groep valt, je er anders uitziet.” Respondent, 30 jaar Hoewel sommige respondenten aangeven mogelijk iets meer vertrouwen te kunnen vinden in gespecialiseerde politieteams die zich bezighouden met specifiek het onderwerp sekswerk of gespecialiseerde teams zoals Roze in Blauw, blijft de bereidheid om contact met de politie op te zullen nemen in geval van nood laag. Ook tijdens het aansluiten van een van de onderzoekers bij een controle-dag van de politie werd geconstateerd dat er nog winst te behalen is in de aansluiting die de politie kan maken bij de community. Het bleek voor de agenten uitdagend om afspraken te maken met mannelijke sekswerkers en ook wanneer er wel een afspraak werd gemaakt, kwam het voor dat de sekswerker niet op kwamen dagen.

Onderzoekers hadden de indruk dat de contactlegging bemoeilijkt werd door een gebrek aan kennis over termen die door homoseksuele en biseksuele mannen on- en offline worden gebruikt. Vanuit onze respondenten kwam naar voren dat veel van hen, voor hun veiligheid en ter behoeve van het voorkomen van ‘fakers’, vertrouwen op hun onderbuikgevoel en intuïtie. Het niet kennen van jargon is een duidelijke rode vlag, waardoor de sekswerkers mogelijk afhaakten en waardoor de politie er niet in slaagde om contact te krijgen.

“

[Benaderde sekswerker:] “Top?” [refererend naar welke seksuele diensten de klant wil] [Agent die zich voordoet als klant:] “Ik ben een top gast ” Het politieteam lijkt hoofdzakelijk te bestaan uit cis-hetero-mannen, waarbij het wellicht ook niet verwonderlijk is dat er minder natuurlijk aansluiting is met de doelgroep. Rechercheurs van de politie hebben bij onderzoekers zelf ook aangegeven te herkennen dat zij hierin aansluiting missen en ervoor open te staan om hier meer over te leren. In hoofdstuk 7 met aanbevelingen zullen we ook hierop terugkomen.

5.4.5 Lage aangifte- of meldingsbereidheid maakt extra kwetsbaar voor misbruik Tenslotte gaven respondenten aan dat zij het gevoel hebben dat bepaalde klanten of andere derden goed weten dat sekswerkers niet makkelijk naar de politie zullen stappen om melding te maken of aangifte te doen en dat zij vermoeden dat hierdoor makkelijker over hun grenzen heen worden gegaan. Een betere verhouding tussen sekswerkers en politie zou daarmee ook een preventieve werking kunnen hebben op het voorkomen van geweld en grensoverschrijdend gedrag naar sekswerkers. We komen hier in het volgende hoofdstuk op terug.

80

deel ii

6 Kwetsbaarheden Vanuit de onderzoeksopdracht is gevraagd expliciet te kijken naar de omstandigheden die mannelijke sekswerkers in Rotterdam kwetsbaarder maken, alvorens aanbevelingen te doen hoe zij hier mogelijk beter in gesteund zouden kunnen worden. In dit hoofdstuk vatten we de in ons onderzoek gevonden kwetsbaarheden dan ook samen. 6.1 Sekswerk bij gebrek aan andere opties om in

levensonderhoud te voorzien

Het komt voor dat mannen aan sekswerk beginnen als het voor hen niet mogelijk is om op een andere manier geld te verdienen. Sommigen zijn hier met een studentenvisum en kunnen geen werkvergunning krijgen, maar zijn verantwoordelijk voor familie in hun thuisland en kiezen hierdoor noodgedwongen voor sekswerk. Of mannen die in het geheel geen verblijfsvergunning hebben voor verblijf in Nederland. Of mannen die door een gebrek aan een vaste woon- of verblijfplaats moeite hebben met solliciteren doordat er om een adres wordt gevraagd (waarbij er een vicieuze cirkel ontstaat: voor werk heb je een woonadres nodig, voor een woning heb je werk nodig), maar vanwege een verblijfsstatus als EU-onderdaan in Nederland ook geen toegang hebben tot sociale voorzieningen. Het niet beschikken over de juiste papieren en een gebrek aan kennis van de Nederlandse taal maakten dat respondenten geen toegang hadden tot ander werk dan sekswerk. Ook uit onderzoek van Van Went en Castelijns (2018) kwam reeds naar voren dat gebrek aan verblijfsstatus en/of kennis van Nederlandse instanties en taal een kwetsbaarheid kan vormen. We spraken in dit onderzoek met veel mannen die sekswerk doen omdat ze geen mogelijkheden zagen om via andere wegen een inkomen te genereren. Ze zien sekswerk dan als de enige manier om zichzelf staande te kunnen houden.

Deze afhankelijkheid van sekswerk als enige bron van inkomsten in een situatie van een tekort aan financiële middelen brengt kwetsbaarheid met zich mee. Het valt zwaarder om dingen te doen waar je anders, in een situatie van minder schaarste en meer keuzemogelijkheden, niet voor zou kiezen. Het vooruitzicht op meer geld door meer te doen met meer klanten, brengt een reëel risico op grensoverschrijding met zich mee.

“

Sommige klanten willen geen condooms, dat gebeurt. ... Als ik geen financiële problemen zou hebben of ook ander werk zou hebben, dan kan ik het minder doen. Ja, het kan dan makkelijker zijn om rustig na te denken over seks, ik kan het dan beter managen. Maar als ik moet jagen naar geld, dan is het van ‘oké, ik heb het nu nodig’. Dus als ik geld nodig heb, zal ik instemmen met de klant. Dat gebeurt, het is de situatie die mensen ertoe dwingt om een andere beslissing te nemen.” Respondent, 35 jaar

81

deel ii

“

6 Kwetsbaarheden

Ik was achttien en omdat ik geen Nederlands sprak, lukte het me niet om werk te vinden. Ik moest iets doen en toen begon ik met sekswerk.” Respondent, 28 jaar Vanzelfsprekend kan dit eveneens gelden voor andere vormen van arbeid, bijvoorbeeld iemand met een verblijfsstatus als EU-onderdaan die, zonder financiële buffer of steun, in de horeca of de bouw werkt en zo ook makkelijker over eigen grenzen heen zou kunnen gaan wat eveneens lichamelijke en mentale risico’s kan hebben.

6.2 Drugsgebruik De opkomst van chemseks binnen de queer community en inmiddels ook in hetero kringen, zorgt ervoor dat mannelijke sekswerker snel in aanraking komen met een vraag naar drugs. Het kan gaan om een verzoek om samen met de klant te gebruiken: veel klanten vinden het fijn om met de sekswerker drugs te gebruiken tijdens de seks voor een intensere ervaring. Het komt ook voor dat de sekswerker gevraagd wordt of deze drugs kan regelen. Hierin is het belangrijk om als sekswerker duidelijk je grens te kennen en stevig genoeg in de schoenen staan om deze grens aan te geven en er niet overheen te gaan. We horen van respondenten dat het bewaken van grenzen een uitdaging kan zijn bij (frequenter) drugsgebruik.

“

De eerste keer dat ik met drugs experimenteerde was tijdens escort, twee drie jaar terug toen ik daar voor het eerst mee in aanraking kwam. Nu zie ik jongens van 18, 21 die zeggen: ‘doe ik ook.’ Iedereen heeft zijn eigen redenen. Voor mij is een reden om drugs te gebruiken om je ellende te vergeten en ik denk ook dat je dan een soort gevoel krijgt alsof je vriendjes bent - kunstmatige liefde, fake love - want je bent happy en geil en wilt elkaar knuffelen. Dat gebeurt als je die rotzooi neemt. (Interviewer: Kan dat ook iets leuks geven?) Niet in die mate. Die mate in de gay community. Ik zeg geniet er van een keer per drie maanden, per twee maanden. Maar ik heb mezelf betrapt: het werd een keer per week. Het is zo lekker.” Respondent, 30 jaar

6.3 Hoge drempel voor het inschakelen van politie

of autoriteiten

We zagen dat de mannelijke sekswerkers in ons onderzoek beperkt steun ervaren van zowel het eigen netwerk als van instanties en dat zij sterk op zichzelf terug geworpen zijn. Het gebrek aan ervaren steun en daarmee de bereidheid om om hulp te vragen lijkt het meest uitgesproken richting formele autoriteiten en in het bijzonder de politie. Respondenten geven aan ook in onveilige situaties deze drempel te ervaren. Onderzoekers zien hierin een extra potentiële kwetsbaarheid voor de mannelijke sekswerkers.

82

deel ii

6 Kwetsbaarheden

Tijdens een focusgroepgesprek in ons onderzoek uitten respondenten bovendien de zorg dat deze drempel en de lage aangiftebereidheid onder sekswerkers het risico op geweld verder verhoogt. Uit eerder onderzoek kwam ook reeds naar voren dat klanten vermoedelijk weten dat de kans op aangifte door een sekswerker kleiner is (Kloek en Dijkstra, 2018). Mogelijk dat dit voor mensen met kwade bedoelingen sekswerkers tot een makkelijker slachtoffer van geweld en misbruik maakt. Tijdens de focusgroep werd benadrukt dat wanneer de politie meer steun zou tonen door repressiever op te treden bij grensoverschrijdend gedrag door klanten of derden, dat dit een preventieve werking kan hebben op voorkomen van geweld naar sekswerkers.

“

Die klanten zijn vol zelfvertrouwen: ze hebben het gevoel dat ze alles kunnen doen wat ze willen. Alsof wij buiten de wet vallen. Ze nemen sekswerk niet serieus als een beroep. … Klanten moeten weten dat er ook repercussies kunnen zijn.” Respondent focusgroep De kwetsbaarheden voortkomend uit de hoge drempel naar politie en autoriteiten zijn in het bijzonder relevant voor de mannelijke sekswerkers in ons onderzoek die, vanwege hun jonge leeftijd of vanwege het niet beschikken over de juiste verblijfs- of vergunningspapieren, verwachten tegen grote problemen aan te lopen wanneer autoriteiten achter hun activiteiten zouden komen.

6.4 Stigma rondom sekswerk Zoals eerder reeds genoemd is sekswerk nog altijd sterk gestigmatiseerd en krijgen sekswerkers veel te maken met vooroordelen en discriminatie op basis van het werk wat zij doen. Respondenten gaven tijdens de interviews met ons aan dit stigma ook in hun leven te herkennen. Uit onderzoek onder Nederlandse sekswerkers bleek eerder reeds dat verschillende vormen van geweld voortkomen uit het stigma wat ligt op sekswerk (Kloek en Dijkstra, 2018). Enerzijds zouden stigma en discriminatie op zich al beschouwd kunnen worden als vormen van structureel geweld. Anderzijds vormt het stigma op sekswerk en het gebrek aan respect voor sekswerkers een risico om prooi te worden van geweld en grensoverschrijdingen door derden. In de vorige paragraaf gaven we al aan dat een als hoog ervaren drempel richting politie en een lage aangiftebereidheid verder kunnen versterken dat mannelijke sekswerkers zich soms ‘vogelvrij verklaard’ kunnen voelen.

“

Wat ik eens meegemaakt heb.. Het was hier in Rotterdam; ik maak een afspraak met een klant en die klant zegt dat hij een taxi zal sturen. Ik dacht; oh leuk dat de klant mij een taxi stuurt. De taxi kwam, haalde me op. Maar toen ik bij in het adres van de klant was, was er geen reactie. Toen ik weer op mijn stoel zat, besloot ik de klant te bellen en realiseerde dat de telefoon afgaat in de taxi. Het was dezelfde taxichauffeur die de afspraak had gemaakt, alleen om het geld te

83

deel ii

6 Kwetsbaarheden

krijgen. En hij stuurde me ver weg van Rotterdam, he? (Interviewer: ik begrijp het niet. Dus ik ben een taxichauffeur, ik boek je en ik zeg je dat ik je een taxi stuur en ik kom met mijn taxi om je op te halen om je naar een nepadres te brengen zodat we weer terug rijden zodat jij mij als taxichauffeur voor die hele rit moet betalen?) … Ja.” Respondent, 35 jaar Zoals aangegeven beïnvloedt stigma niet alleen hoe sekswerkers behandeld worden, maar ook hun eigen handelen. Het is bekend dat veel sekswerkers hun werk geheim houden en een dubbelleven leiden, als gevolg van een gevoel dat de maatschappij hen veroordeelt (Kloek en Dijkstra, 2018). Ook uit ons onderzoek blijkt dat mannelijke sekswerkers hun werk veelal niet delen, of slechts met een of enkele personen. We zagen dat de sekswerkers weinig steun ervaren van anderen en sterk op zichzelf terug geworpen zijn. Onderzoekers hebben bewondering voor hoe zij veelal zelf ‘het wiel uitvonden’ om dit werk op een fijne, veilige en succesvolle manier uit te voeren. Diverse zelfzorgmethoden en voorzorgsmaatregelen werden ontwikkeld, gecombineerd met een vertrouwen in de eigen (fysieke) weerbaarheid en intuïtie. Toch achten onderzoekers dit bijna volledig op zichzelf teruggeworpen zijn ook als kwetsbaar.

Wanneer ze het werk in het geheim beoefenen en niemand op de hoogte kunnen stellen van bijvoorbeeld hun werklocatie, dan is er ook niemand met deze details als er een onveilige situatie zou ontstaan. Het geheim houden van het werk uit angst voor oordelen en discriminatie, heeft ook buiten direct onveilige situaties een impact op de veiligheid, gezondheid en welzijn van de sekswerkers. Ieder mens verwerkt de dingen die hij dagelijks meemaakt, deels, door ervaringen met anderen te delen. In het sociaal werk is dit onder andere geformaliseerd in intervisiegroepen, waarin ervaringen met collega’s uit kunnen worden gewisseld en feedback en advies kan worden gegeven. Dit draagt bij aan zowel de professionaliteit als aan de eigen mentale gezondheid en weerbaarheid. Voor sekswerkers die niet ‘out’ zijn is dit haast onmogelijk. Alles wat zij meemaken op het werk, zowel op positief als negatief vlak, houden zij bij zichzelf en ze moeten op eigen houtje de ervaringen van het werkleven verwerken. Dit kan leiden tot vereenzaming en overbelasting. 6.5 Homofobie in de samenleving Aanvullend op stigma op sekswerk geven respondenten te kennen te maken te krijgen met stigma op homoseksualiteit of homoseksuele handelingen. Veel van de homoseksuele en biseksuele mannen die zijn geïnterviewd geven aan niet openlijk uit te kunnen komen voor hun seksualiteit.

Ondanks het feit dat Nederland zichzelf sinds de seksuele revolutie als een progressief land bestempelt, is de seksuele tolerantie en vrijheid in de praktijk vaak verre van een voltooid feit (o.a. Buijs, Geesink en Holla, 2014). Homoseksuele en biseksuele gevoelens worden

84

deel ii

6 Kwetsbaarheden

binnen veel huishoudens, culturen en vooral straatcultuur niet geaccepteerd. Hierdoor zijn jongens met deze gevoelens niet in staat deze in het openbaar te ontdekken, waardoor zij gedwongen worden dit online en in het geheim te doen. Mannelijke sekswerkers die actief zijn binnen de queer community hebben zo last van een dubbel stigma, met bijgaande risico’s van geheimhouding en dubbelleven zoals hierboven beschreven.

“

Ik ben een binnenvetter, ik ben dat wel gewend. Dat doe ik al lang. Als het naar buiten klapt, of uit de kast komt zoals ze zeggen, dan ben ik bang dat ik bepaalde mensen kwijt ga raken. Van de mensen van wie ik verwacht dat ik ze kwijt raak. … Hoe dan ook zal ik wel een paar mensen kwijt raken. Terwijl ik favoriete neef ben, de leuke neef ben, de chille neef. Als ze dit van me horen, dan denken ze dat ik ziek ben.” Respondent, 26 jaar Ook wanneer er in eigen kringen openheid en acceptatie is naar man-man seksuele contacten spelen homofobische sentimenten in de samenleving een rol. Vanuit homofobische tendensen worden queer jongeren die hun seksualiteit ontdekken meer geduwd naar een wereld waarin in het geheim online dating met onbekenden genormaliseerd is en waarin zij daarbij risico’s lopen. De schokkende zaak van de Rotterdamse 17-jarige Orlando die betaalde seksuele dates maakte via Grindr en bij zo’n date om het leven kwam, legde deze gevaren pijnlijk bloot (Reijmer, 2020 en Thijssen, 2020). Er is online of offline vrijwel geen begeleiding waar deze jongens terecht kunnen bij hun zoektocht, ook niet bij vragen of problemen. Het gebeurt bovendien nog steeds dat er online nepaccounts zijn die actief op zoek zijn naar homo’s en met hen af te spreken om vervolgens deze fysiek te mishandelen of erger. Dit raakt ook mannelijke sekswerkers die zich in de gay scene begeven.

6.6 Verleiding/vraag tot sekswerk bij jongemannen

die hier niet naar op zoek zijn

Tijdens het veldwerken, tijdens interviews en tijdens het lezen van casuïstiek komt meerdere keren terug dat mannen online actief benaderd worden door mannen met een aanbod om seksuele diensten tegen betaling te verrichten. Dit gebeurt nog voordat zij zelf enig teken van hebben gegeven hiernaar op zoek te zijn. Het gaat vaak om oudere mannen die jonge onervaren mannen benaderen en hier geld tegenover zetten, of beloftes van mooie spullen.

“

In de gay wereld krijg je veel berichten krijgen als ‘hey, ik wil dat je model voor me staat’ of een paar dagen geleden nog: ‘hey, ik wil dat je mijn sugarbaby wordt, ik zou 2500 euro per maand betalen’. Je weet gewoon niet meer wie je moet vertrouwen.” Respondent, 28 jaar

85

deel ii

6 Kwetsbaarheden

Brennan (2017) observeert eveneens dat jongere mannen frequent geld aangeboden krijgen, waarbij hij opmerkt dat het in het bijzonder de online mogelijkheden van smartphone platforms lijken te zijn die gebruikers stimuleren om de optie van seks voor geld te overwegen. In dit onderzoek was dit het geval bij 2 respondenten en aanvullend zagen we het terug in een geval binnen het casuïstiekonderzoek.

“

Ik heb ook wel eens toen ik 17 was, geld gekregen voor seks. Maar daar heb ik dan zelf niet om gevraagd. Maar dat gebeurde dan zo, van hierzo.” Respondent, 18 jaar Ook vanuit het veldwerk signaleren de onderzoekers dat er mannen actief zijn op diverse datingapps die jongens aanbiedingen doen voor het betalen voor seksuele contacten, ook al biedt de persoon zichzelf niet aan.

“

Ik bied je 50 euro om je te zien plassen. 100 euro als ik je mag pijpen.” Op Grindr werd de veldwerker/onderzoeker zelf ook een aantal keer benaderd of hij wilde meedoen in een pornofilm. Navraag bij The Hang-out010, het huiskamerproject voor LHBTI+-jongeren van Humanitas Rotterdam, en gesprekken in de roze horeca leverden de bevestiging op dat dit voor jongeren uit de community een veel voorkomend verschijnsel is. Onderzoekers zien het als erg problematisch dat ook minderjarigen veelvuldig dit soort voorstellen lijken te ontvangen. Het is voor menig jongen verleidelijk en makkelijk om hier op in te gaan, het eens uit te proberen. De drempel wordt verder verlaagd doordat er in de maatschappij, maar in het bijzonder ook in de queer community, een trend waarneembaar is van normalisering van commercialisering van seksualiteit. Door de opkomst van social media de afgelopen jaren is er een verandering zichtbaar in wat sociaal acceptabel is om te delen. Door de trend dat veel celebrities er voor kiezen veel bloot (tot zover het mag van de platforms) te laten zien online, kan ervoor zorgen dat dit een meer genormaliseerd beeld is voor social media gebruikers. Een toenemend aantal jongeren verdient inmiddels geld met influencing, waarbij zij betaald krijgen om een bepaald product onder de aandacht van hun volgers te brengen. Deze influencers zijn de nieuwe celebrities.

Ook lijken queer porno sterren steeds meer een mainstream celebrity status in de queer cultuur door aanwezigheid op bepaalde feesten en festivals en gastoptredens in films en series. Het is mogelijk geworden voor iedereen met een smartphone om een social media account te koppelen aan fans only sites als OnlyFans, waar tegen betaling iemand meer van zichzelf laat zien. Zeker ook sinds de COVID-19-pandemie lijkt deze trend meer omarmd door internationale en nationale bekendheden zoals acteurs Daniel Newman en Ferry Doedens, waardoor het hebben van een dergelijke pagina aantrekkelijker wordt voor een jongere, zonder dat dit per se gelabeld wordt aan sekswerk. Hoewel een dergelijke ontwikkeling ook een bijdrage zou kunnen leveren aan destigmatisering van betaalde seksuele dienstverlening in de queer community veronderstellen onderzoekers dat dit voor jongeren de drempel ver-

86

deel ii

6 Kwetsbaarheden

der verlaagt om in te gaan op ongevraagde voorstellen tot betalingen in ruil voor levering seksuele content of seksuele diensten. Via internet en social media kunnen jongens in de puberteit, vaak zoekend naar hun eigen seksualiteit en seksuele identiteit, via ‘een klik op de knop’ zonder voorlichting of waarschuwing terecht komen in een wereld die hyper geseksualiseerd is. In deze wereld wordt actief gejaagd op deze onervaren jongens. Er is online een gebrek aan plekken waar er voldoende gemonitord wordt op de echtheid van profielen en leeftijd van de mensen erachter. Verschillende respondenten geven aan dat er wat hen betreft meer repressie uit mag gaan naar (grooming tot) seks met minderjarigen, in plaats van zozeer sekswerk.

“

[Er zijn] plaatsen die over seks gaan en die toegankelijk zijn voor minderjarigen. ... Ik denk dat het zeker zo een impact op mensen kan hebben, een negatieve. Wanneer het specifiek over slapen met oudere mannen gaat dan.” Respondent, 20 jaar

87

Deel III

7 Aanbevelingen Dat dé Rotterdamse mannelijke sekswerker niet bestaat, betekent dat er geen ‘makkelijke antwoorden’ zijn op de vraag hoe organisaties het beste kunnen aansluiten bij behoeften en wensen van en kunnen zorgen voor deze groep. Desondanks geven we op basis van onze onderzoeksresultaten een aantal aanbevelingen. Dit hoofdstuk omvat een aantal algemene aanbevelingen voor alle stakeholders en specifieke aanbevelingen met betrekking tot de sekswerk community, hulp- en zorgverlening, de gemeente en de politie. 7.1 Algemene aanbevelingen Een gezamenlijk streven om mannelijke sekswerkers te ondersteunen: start Werkgroep “Ondersteuning Mannelijke Sekswerkers” Hoe het beste kan worden aangesloten bij de behoeften en wensen van de doelgroep en deze groep kan worden ondersteund, gaat meerdere organisaties aan. Dit onderzoeksrapport zouden wij dan ook graag zien als een aanzet tot het vormen van een gezamenlijke initiatief, de Werkgroep “Ondersteuning Mannelijke

88

deel iii

7 Aanbevelingen

Sekswerkers”. Dit is een aanbeveling die niet direct uit het onderzoek is gekomen maar waarvan wij menen dat het de doelstelling tot positieverbetering van (jonge) mannelijke sekswerkers kan ondersteunen. In deze Werkgroep zijn idealiter een alle eerder genoemde betrokken organisaties vertegenwoordigd (sekswerk community, politie, gemeente, hulp en zorgverlening). De deelname van mannelijke sekswerkers zelf is hierbij een voorwaarde voor succes. De Werkgroep komt met een bepaalde frequentie bij elkaar om juist punten te bespreken zoals die uit dit onderzoek naar voren komen en ervaringen met de ondersteuning van de doelgroep vanuit de eigen organisaties te delen. Wat kunnen we gezamenlijk en elke organisatie individueel doen om bijvoorbeeld het stigma weg te nemen en de beeldvorming om te buigen? Geen oordeel over sekswerk en anonieme & laagdrempelige mogelijkheid tot contact Voor alle partijen geldt dat een niet oordelende respectvolle benadering, laagdrempelige toegang tot steun en heldere informatie belangrijk zijn bij het bereiken en ondersteunen van deze doelgroep. Voor mannelijke sekswerkers is het cruciaal om anoniem contact te kunnen hebben. Idealiter bepalen mannelijke sekswerkers zelf wanneer en hoeveel persoonlijke data ze delen. Laat actief merken dat sekswerk niet veroordeeld wordt. Bied mogelijkheid tot anonieme en laagdrempelige contactlegging.

Oog voor diversiteit onder mannelijke sekswerkers Gezien de grote diversiteit onder de groep, is het nodig om met sensitiviteit naar beschikbare kennis van mannelijk sekswerk en met een intersectionele bril te blijven kijken naar de persoon en diens unieke context en daarbij te waken voor generaliserende aannames. Het advies aan organisaties die zich (willen) bezighouden met mannelijk sekswerk is, om de dialoog met sekswerkers zelf aan te (blijven) gaan en hun ervaringskennis te (blijven) waarderen. 7.2 Aanbevelingen sekswerk community Delen van persoonlijke verhalen en perspectieven van mannelijke sekswerkers Continueer het delen van persoonlijke verhalen en perspectieven van mannelijke sekswerkers die bijdragen aan diverse beeldvorming. Beeldvorming of ‘image creation’ van actoren speelt een grote rol in de keuze van beleidsstrategieën en het bepalen op welke wijze actoren in beleid tot subject ge- maakt worden (subjectivering). Deze image creation vindt doorgaans toch vooral plaats door journalisten, ambtenaren en professionals uit politie en welzijn. Van Wijk (2019) beargumenteert dat het belangrijk is dat actoren zoals sekswerkers en exploitanten hier zelf actief andere beelden tegenover zetten om actiever invloed uit te

89

deel iii

7 Aanbevelingen

kunnen oefenen op beleidsstrategieën. In aansluiting hierop willen we sekswerkers en de sekswerk community aanmoedigen om bij te blijven dragen aan een minder gestigmatiseerde en meer diverse beeldvorming in het publieke domein. Het artikel dat een van de respondenten na deelname aan dit onderzoek schreef op het platform Red Insight, is hier een goed voorbeeld van (HappyTimes, 2020). Binnen de voorgestelde bijdragen aan minder gestigmatiseerde en meer diverse beeldvorming, kan de positieve impact van sekswerk op de sekswerker en op de klant van de sekswerker ook meer voor het voetlicht worden gebracht. Gebruik maken van praktijkkennis van ervaren mannelijke sekswerkers en peersupport Maak praktijkkennis van ervaren mannelijke sekswerkers beschikbaar om het werk veiliger en efficiënter te maken. In het onderzoek zagen we een behoefte aan peer support vanuit de sekswerk community. Toegang tot deze vorm van steun voor de mannelijke sekswerkers zou, zeker in eerste instantie anoniem moeten kunnen en bij voorkeur online. Een genoemde vorm van peer support die zou worden gewaardeerd, is bijvoorbeeld een online gids voor (startende) mannelijke sekswerkers met beproefde tips en best practices hoe het werk beter, veiliger, professioneler, succesvoller en efficiënter ingericht kan worden.

We zien in het ontwikkelen van dergelijke informatiedeling bij uitstek een functie voor de expertise van ervaren mannelijke sekswerkers die hier, veelal op eigen houtje, reeds een flinke leercurve in doorgemaakt hebben. Het gaat hierbij dan zowel om informatie en keuzemogelijkheden hoe het werk vorm te geven als om beschermende technieken of competenties om negatieve impact door het werk te minimaliseren. Een andere vorm van peer support zou kunnen zijn het opzetten van een waarschuwingssysteem waarbij (mannelijke) sekswerkers elkaar informeren over en waarschuwen voor ‘slechte klanten’ waar behoefte aan blijkt. Deze aanbeveling ligt in lijn met het Ugly Mugs project dat SOA Aids Nederland verkent, maar dat vanwege privacywetgeving nog niet tot realisatie is gekomen. Ondersteuning nodig voor zelforganisatie We doen deze aanbevelingen aan de sekswerk community, maar realiseren ons tegelijkertijd ook dat het realiseren van een sekswerk zelforganisatie kwetsbaar is. Er zijn in het verleden verschillende initiatieven geweest van zelforganisatie van sekswerk in Nederland, waarbij duurzame aanwezigheid en inzet van die organisaties om verschillende redenen een uitdaging bleek. Rottier (2018) wees eerder aan dat het gebrek aan voldoende en duurzame subsidiering ten behoeve van sekswerk zelforganisaties hun effectiviteit ernstig belemmert.

We komen hier in de aanbevelingen aan hulp- en zorgverlening en aan de gemeente op terug.

90

deel iii

7 Aanbevelingen

7.3 Aanbevelingen aan hulp- en zorgverlening Voortzetten outreach mannelijke sekswerkers Het onderzoek heeft laten zien dat het voor mannelijke sekswerkers de afgelopen jaren onvoldoende duidelijk was welke ondersteuning er voor hen beschikbaar is in de stad. We constateerden dat intensief inzetten op veldwerk en onderhouden van contact vanuit ‘korte lijnen’ maakt dat mannelijke sekswerkers beter weten waar zij terecht kunnen. We willen aanbevelen om deze outreach naar specifiek mannelijke sekswerkers voort te zetten. Hiervoor lichten we enkele werkzame elementen uit. Investeren in online en offline veldwerk Blijf investeren op online en offline veldwerk om hulp- en zorgaanbod bekend te maken bij mannelijke sekswerkers. Enerzijds is het belangrijk om te investeren op frequente aanwezigheid en zicht- baarheid op plekken waar mannelijke sekswerkers kunnen komen. Het gaat dan om zowel online als offline plekken. Uit de ervaring binnen dit project blijkt dat er platforms zijn, zoals Grindr en Bullchat, waarbij een meer passieve presentie en beschikbaarheid beter werkt. Op advertentieplatforms zoals Boys4u en Rentmen is een meer actieve benadering nodig: we adviseren dan persoonlijke berichtjes met eventueel verwijzingen naar actueel ondersteuningsaanbod relevant voor mannelijke sekswerkers, bijvoorbeeld een SOAspreekuur of workshop later die week.

Informatiebronnen en zichtbaarheid Creëer toegankelijke en up-to-date online informatiebronnen waar tijdens veldwerk naar verwezen kan worden. Ook is het belangrijk om offline veldwerk te combineren met aantrekkelijk flyer- en postermateriaal en een informatieve website met gender-inclusief taalgebruik en beeldmateriaal. We bevelen aan dat vanuit veldwerk, de site en promotiemateriaal een overkoepelende herhalende branding wordt gebruikt zodat de doelgroep deze kan herkennen en er vertrouwen kan groeien. Uitbreiden verkenning We doen de aanbeveling om platforms voor sugardating uitgebreider te verkennen om te zien of hier mogelijk ook jongens als ‘sugarbaby’ actief zijn: we hebben hier tijdens dit onderzoek geen signalen van gekregen, maar dit heeft ook nog beperkt expliciete aandacht gekregen van onderzoekers. Ook hebben we bij het onderzoek vooral sekswerkers bereikt die ‘full service sekswerk’ bieden: ondanks dat we wel ook outreach hebben gedaan richting bijvoorbeeld sekswerkers die webcammen of in pornofilms spelen. We bevelen aan om hier nog pro-actiever naar op zoek te gaan om te zien of er andere mogelijke situaties, kwetsbaarheden en hulpbehoeftes spelen. HRT

91

deel iii

7 Aanbevelingen

Gezien de beperkingen die wij hebben ervaren vanwege de corona-maatregelen doen we de aanbeveling om, zodra de maatregelen dit toelaten, te investeren op offline veldwerk bij roze uitgaansgelegenheden en ontmoetingsplekken om beter te kunnen zien wat dit oplevert. Vaste contactpersonen en warme overdracht Zorg voor continuïteit in vaste contactpersonen ‘met een gezicht’ voor mannelijke sekswerkers zodat vertrouwen opgebouwd kan worden. Het is belangrijk, dat er continuïteit is in de vaste contactpersonen voor de doelgroep: vertrouwen in hulp- en zorgverlening groeit makkelijker in personen ‘met een gezicht’ die laagdrempelig bereikbaar zijn dan in grotere anonieme hulp- en zorgorganisaties. We merkten dat respondenten vaker contact bleven onderhouden met onderzoekers en dat zij, nu het contact eenmaal toch bestond, makkelijker vragen om hulp stelden. We willen warm aanbevelen dat hulp- en zorgverleners in Rotterdam of daarbuiten die veldwerk (willen) doen naar mannelijke sekswerkers zelf ook laagdrempelige ondersteuning bieden en niet te makkelijk doorverwijzen.

Wanneer doorverwijzen voor een bepaald specialistisch of langduriger traject wel nodig geacht wordt, is het belangrijk om het algeheel grote wantrouwen van mannelijke sekswerkers naar instanties goed in het oog te houden en energie te steken in een zo soepel en warm mogelijke overdracht naar de andere hulp- of zorgprofessional, in afstemming met de behoeften van die cliënt. Betrekken ervaringsdeskundigen Betrek ervaringsdeskundigheid van mannelijke sekswerkers en investeer in structurele inbedding hiervan in de hulp- of zorgorganisatie. Houd ook aandacht voor ervaring en kennis die voortkomt uit de queer community, mensen van kleur en mensen met een migratieachtergrond. Tenslotte willen we benadrukken dat we binnen dit onderzoek weer hebben ervaren hoe belangrijk de inzet van ervaringsdeskundigheid is. Het leidde tot makkelijkere toegang tot (bijvoorbeeld doordat veldwerk op Rentmen pas vruchten af ging werpen toen berichten werden sturen vanaf een eigen sekswerk-profiel) en aansluiting bij de doelgroep (bijvoorbeeld door het ontstaan van herkenning en gevoeld begrip door het kunnen delen van eigen ervaringen).

We willen aanbevelen dat hulp- en zorginstanties die zich inzetten voor mannelijke sekswerkers zich inspannen om ervaringsdeskundige mannelijke sekswerkers structureel onderdeel te maken van de organisatie en waar nodig te ondersteunen bij deskundigheidsbevordering en opleiding op het gebied van hulp- en zorgverlening. Naast ervaringskennis van mannelijk sekswerk adviseren we hulp- en zorginstanties eveneens aandacht te hebben binnen de organisatie voor ervaringskennis vanuit de queer community en ervaringskennis van personen van kleur en/of met een migrantenachtergrond.

92

deel iii

7 Aanbevelingen

Optimaliseren soa-voorlichting Houd oog voor voorlichting over soa's die verder gaan dan HIV om de trend tegen te gaan van normalisatie van onbeschermde wisselende contacten van mannen die seks hebben met mannen. Specifiek voor hulp- en zorgverleners bij de GGD zouden we de aanbeveling willen doen om te bezien of de voorlichting geoptimaliseerd kan worden omtrent risico’s op SOA’s anders dan HIV en optredende resistentie van behandelingen. We hoorden in ons onderzoek dat de vraag naar bare seks en de normalisatie hiervan onder homomannen lijkt te groeien en dat mannelijke sekswerkers druk kunnen ervaren om akkoord te gaan met seks zonder condoom, in het bijzonder wanneer de financiële nood hoog is. Mogelijk dat effectievere SOA-preventiecampagnes in de gay community indirect zo ook een steun in de rug kunnen zijn voor mannelijke sekswerkers. Aanbieden praktische ondersteuning Bied praktische ondersteuning aan die mannelijke sekswerkers concreet kan ondersteunen om hun werk veilig, professioneel, legaal en effectief uit te voeren.

Specifiek voor hulpverleners die sociaal werk ondersteuning aanbieden aan mannelijke sekswerkers doen we de aanbeveling om praktische ondersteuning aan te bieden die hen concreet kan helpen om hun werk te optimaliseren, zoals een workshop zelfverdediging of strippen, een spreekuur rondom boekhouding of digitale privacy of een mogelijkheid tot het hebben van een postbus voor een KvK-inschrijving om het eigen privéadres af te kunnen beschermen. Ondersteunen zelforganisatie Faciliteer en ondersteun intercollegiale ondersteuning en zelforganisatie geleid door sekswerkers, gebaseerd op beproefde sociaal werk methodieken als Community Building en Community Organising. Een Rotterdamse organisatie zoals Stichting Humanitas (Prostitutie Maatschappelijk Werk en Door2Door) zou een faciliterende en ondersteunende rol kunnen spelen in de naar voren gekomen behoefte aan peer support en belang van zelforganisatie door sekswerkers, met de insteek om dit op de langere termijn volledig over te kunnen dragen aan een zelfstandig initiatief gerund door sekswerkers. Ervaringsdeskundigen vanuit dit initiatief zouden dan ook idealiter plaats hebben in de eventueel te starten Werkgroep “Ondersteuning Mannelijke Sekswerkers”.

93

deel iii

7 Aanbevelingen

7.4 Aanbevelingen aan de gemeente Hervinden van vertrouwen in overheid en vergroten van veiligheid In deze alinea doen we aanbevelingen aan de gemeente die eraan bij kunnen dragen dat mannelijke sekswerkers hun vertrouwen hervinden en zich veiliger voelen. De mannelijke sekswerkers geven namelijk aan dat ze maatregelen van de overheid als belemmerend ervaren en dat ze het gevoel krijgen dat de overheid hen liever ‘kwijt dan rijk’ is. Er bestaat hierdoor een groot wantrouwen naar overheidsorganisaties zoals de gemeente. De mannelijke sekswerkers in dit onderzoek waardeerden enerzijds dat de gemeente dit onderzoek liet doen, maar waren anderzijds argwanend over de intenties en over de daadwerkelijke invloed van de onderzoeksuitkomsten op het gemeentebeleid. Vereenvoudigen regels en voorschriften en steunend sekswerkbeleid De gemeente kan onderzoeken hoe de regels en voorschriften voor sekswerk kunnen worden vereenvoudigd met laagdrempelige mogelijkheden tot verschillende vormen van (zelfstandig) sekswerk, zodat angst voor contact met autoriteiten kan worden verminderd. Deze eerste aanbeveling schuilt in meer steunend sekswerkbeleid. Het grootste deel van de mannelijke sekswerkers valt met hun werkzaamheden buiten de huidige wet- en regelgeving. Vrijwel alle mannelijke sekswerkers werken (ook) zelfstandig, dat wil zeggen zonder bemiddeling of beïnvloeding van een exploitant.

Waar er nog een enkele Nederlandse mannelijke sekswerker is die bij een club of escortbureau werkt, blijken vergunde werkplekken in zijn geheel niet te worden gebruikt door migranten sekswerkers en door jongere sekswerkers (jonger dan 28 jaar) in ons onderzoek. De mannelijke sekswerkers zouden vrij willen zijn in de keuze van hun werk als zelfstandige, zonder specifieke toestemmingen/papieren/vergunningen/registraties. Momenteel is de wet- en regelgeving nog gemeentelijk geregeld en wisselt deze van gemeente tot gemeente. In de gemeente Rotterdam is zelfstandig escortwerk toegestaan, maar vereist een speciale vergunning, welke als hoogdrempelig wordt ervaren. Zelfstandig sekswerk vanuit de eigen woning wordt in Rotterdam eveneens toegestaan, maar alleen wanneer dit niet professioneel/bedrijfsmatig is, wat een onduidelijk begrip blijkt. Voor de mannelijke sekswerkers in dit onderzoek bleken de regels onbegrijpelijk en ingewikkeld te zijn. We zagen vervolgens dat het ‘niet volgens de regels werken’ met het risico of de angst om hierop afgestraft te worden, een sterke barrière vormt voor de mannelijke sekswerkers om contact te hebben met autoriteiten, ook in geval van nood. We willen dan ook aanbevelen om (mannelijke) sekswerkers die hun werk uitvoeren als zzp’er vrij te stellen van vergunningsplicht of registratie-

94

deel iii

7 Aanbevelingen

plicht. Registratie bij de Kamer van Koophandel dient mogelijk te blijven onder een discrete noemer zoals ‘persoonlijke dienstverlening’. Opvallend is verder dat verschillende mannelijke sekswerkers verschillende vormen van sekswerk als prettiger en veiliger ervaren. Waar de een het werken voor een escortbureau juist beschermend vindt, heeft de ander slechte ervaringen met door een baas dingen opgelegd krijgen. Waar de ene sekswerker het werken vanuit de eigen woning een no-go vindt, voelt de andere sekswerker zich in de eigen omgeving juist veiliger en zelfverzekerder. We bevelen dan ook aan om de toegestane mogelijkheden om als mannelijke sekswerker zelfstandig zonder vergunnings- of meldingsplicht te werken te verbreden en vergemakkelijken. Een sekswerkbeleid dat ruimte laat voor verschillende vormen geeft mannelijke sekswerkers meer regie om het werk in te richten op een manier die hun onafhankelijkheid, veiligheid en weerbaarheid vergroot.