[22bb005053] Bijlage 1 behorende bij 22bb5052 - Onderzoeksrapport - Pays*x 010. Mannelijke sekswerkers in Rotterdam
Tekst van het document
Mannelijke sekswerkers met een Latijns-Amerikaanse achtergrond (32/107) en met een Nederlandse achtergrond (14/107) zijn de grootste groepen, gevolgd door West-Europees (7/107) en ‘mixed’ (7/107). Andere etnische achter-
47
deel ii
3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker
gronden zien onderzoekers hier minder terug. Mogelijk dat dit beïnvloed wordt door het format van HUNQZ. Er is weinig mogelijkheid tot discretie op dit platform. Sekswerkers hebben net als op Kinky en Sexjobs hier ook profielen met vaak duidelijke foto’s en beschrijvingen van wat mogelijk is. Doorgaans staat er ook al een prijs genoemd. Dat maakt dit een platform dat uitermate geschikt is voor sekswerkers die hun werk professioneel aan willen pakken en wellicht minder belang hechten aan het werk anoniem en privacyveilig uitvoeren. Onbekend (3)
18–22 (14)
33 en ouder (23) 23–27 (38) 28–32 (29)
Fig.10 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Hunqz. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.
Het overgrote deel van de outreach op HUNQZ leidde niet tot directe reacties. De veldwerkers kregen een concrete hulpvraag over verblijfsrecht door een vluchteling die sekswerk doet. Opvallend in het bijzonder bij HUNQZ was dat adverteerders van diensten zoals een erotische massage zich niet identificeerden met de term sekswerk. Het benadrukte weer het belang van aansluiten bij terminologie die iemand zelf gebruikt.
“
Bedankt maar ik ben geen sekswerker. Ik geef massages.” Vanuit het veldwerk op HUNQZ kwamen geen aanvullende concrete signalen van uitbuiting danwel kwetsbaarheid naar voren. Wel herkenden we dezelfde foto’s van een persoon die we eerder op Grindr zagen en waarvan een zorgmelding bij de politie was gemaakt.
3.4.7 Rentmen Rentmen.eu is een advertentiesite waar specifiek mannelijke sekswerkers diensten aanbieden. We vonden daar tijdens verschillende veldwerkmomenten 18 profielen van mannelijke sekswerkers die actief zijn in Rotterdam. Klanten moeten een profiel aanmaken voordat zij contact kunnen leggen met de sekswerkers. Op onze outreachende contactlegging kwamen reacties, waaronder ook gesprekken over dit onderzoeksproject en interesse in de interviews. Van de 18 profielen bleken er op Rentmen 13 sekswerkers die aangeven beschikbaar te zijn om naar Rotterdam
48
deel ii
3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker
te reizen vanuit bijvoorbeeld Amsterdam of het buitenland. Uit de literatuur, praktijkervaring van PMW en de interviews weten we dat het sekswerk van mannen gekenmerkt wordt door een hoge mate van mobiliteit. Ook hier wordt vrij specifiek in de advertenties aangegeven welke diensten tot de mogelijkheden behoren. Naast ‘full service sekswerk’ en fysieke (escort) dates met seksueel contact, worden er bijvoorbeeld ook strip performances aangeboden. Om een beeld van de variatie geven, hebben we de gevonden diensten op dit platform weergegeven in figuur 13. 33 en ouder (3)
18–22 (4)
28–32 (3) 23–27 (8)
Fig.11 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Rentmen. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.
strippen (4)
bare (2)
video performance (2)
massage (9)
model staan (10)
escort (17)
Fig.12 Geadverteerde diensten van mannelijke sekswerkers op Rentmen. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.
Er zijn op Rentmen geen signalen van mensenhandel gevonden tijdens ons onderzoek. Zoals te zien in figuur 13 wordt bare (seks zonder condoom) door twee personen ook expliciet in de advertentie als dienst aangeboden: dit zou mogelijk een signaal kunnen zijn van kwetsbaarheid en risico’s voor de betreffende sekswerker.
49
deel ii
3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker
3.4.8 Boys4u Ook Boys4u.nl is een site met advertenties welke zich specifiek richt op mannelijke sekswerker. Klanten betalen hier, door middel van het afsluiten van een abonnement of door middel van het inbellen op een betaalde telefoonlijn, om in contact te kunnen komen met de sekswerkers (en de volledige advertentie met foto’s te kunnen zien). Hier hebben we 104 mannelijke sekswerkers in Rotterdam actief benaderd. Dit was samen met HUNQZ verreweg het grootste aantal profielen van mannelijke sekswerkers. Ook vanuit Boys4u is er relatief veel interesse gekomen in het onderzoek en de interviews. Vragen die we kregen gingen bijvoorbeeld over de toegang tot SOA testen, of ander aanbod voor sekswerkers bij Door2Door. Boys4u lijkt vooral populair onder de jongere sekswerkers: leeftijdsgroepen 18 tot en met 22 jaar en 23 tot en met 27 jaar. Alle profielen die wij gevonden hebben bieden ‘full service sekswerk’. Uit het veldwerk op Boys4u zijn verder geen directe signalen van kwetsbaarheid of uitbuiting gekomen. 33 en ouder (9) 28–32 (15) 18–22 (40)
28–32 (40)
Fig.13 Leeftijden van mannelijke sekswerkers op Boys4u. Op dit platform zijn we geen profielen tegengekomen van minderjarigen.
3.5 Waar is hij te vinden? Resultaten van offline veldwerk Uit het offline veldwerk wat wij verrichten op mannen-ontmoetingsplaatsen (MOP) en in de roze horeca zijn geen concrete aanwijzingen van betaalde seksuele diensten naar voren gekomen. Bij de ontmoetingsplaatsen in en bij parken observeerden de onderzoekers wel een aantal keer contacten waarbij de onderzoekers een inschatting maakten van een groot leeftijdsverschil (ogenschijnlijke 55+ man met een ogenschijnlijke 20+ jongen). Uit onze praktijkervaring met mannelijke sekswerkers weten we dat hier mogelijk sprake kan zijn van betaalde dienstverlening; het was voor onderzoekers op die momenten echter niet mogelijk om dat met zekerheid vast te stellen. Onderzoekers hoorden wel verhalen dat er in en rond roze horeca klantenwerving plaats kan vinden door mannelijke sekswerkers, maar hebben dit tijdens de onderzoeksperiode niet concreter kunnen maken dan ‘horen zeggen’.
50
deel ii
3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker
Vanuit de gemeente hebben we tweemaal berichten ontvangen van signalen van (uitbuiting binnen) betaalde seksuele contacten bij de MOP in het Kralingse Bos. Hierop zijn we gevraagd deel te nemen aan een door de gemeente geleide werkgroep die zicht moest krijgen op de situatie in het Kralingse bos. Hierbij waren meerdere partijen aanwezig, die geen van allen de zorgen tot sekswerk danwel mensenhandel konden bevestigen. Naar aanleiding van de zorgen hebben we extra aandacht besteed aan het MOP in het Kralingse Bos. Tijdens onze bezoeken zijn er echter geen zorgelijke zaken gesignaleerd. Vanuit Roze in Blauw waren er signalen gemeld dat de activiteiten in het Rozenpark aan het verschuiven waren. Dit hebben wij ook opgevolgd. Er zijn op beide locaties wel tekenen van seksuele handelingen (condoomverpakkingen) gevonden, maar geen signalen van (uitbuiting binnen) betaalde seksuele contacten. Bezoeken aan de roze horeca werden wisselend ontvangen. Veel van de bars lijken bang om geassocieerd worden met sekswerk, omdat ze bang zijn beschuldigd te worden van het runnen van een sekslocatie zonder vergunning. Mogelijk dat het stigma op sekswerk hierbij ook een rol speelt. We komen hier in paragraaf 5.1 verder op terug. Bij de meeste locaties waren we bij vervolgbezoek wel welkom om ons promotiemateriaal neer te leggen.
Uit een casus die we bestudeerden in het kader van dossieronderzoek kwam naar voren dat er een minderjarige jongen is die online door oudere mannen benaderd werd en overtuigd werd om tegen betaling seksuele handelingen te verrichten: de afspraak vond vervolgens plaats op een MOP. Uit geen van de overige casuïstiek en geen van de interviews kwam verder naar voren dat de MOP’s danwel de roze horeca een rol spelen als plek waar sekswerk plaatsvindt. We hebben geen enkele bevestiging van de MOP’s of roze horeca als plek waar klanten worden geworven. Uit het offline veldwerk wat wij verrichten op mannen-ontmoetingsplaatsen en in de roze horeca zijn evenmin signalen van mensenhandel naar voren gekomen. Tijdens het onderzoek komt de onderzoekers/veldwerkers daarnaast ter ore dat er ook afgesproken wordt op toiletten op het Centraal Station van Rotterdam of op toiletten op MBO-scholen. Onderzoekers hebben dit niet zelf vast kunnen stellen, maar hebben naar aanleiding hiervan wel extra flyers en posters opgehangen op scholen. Naar aanleiding hiervan hebben geen mannen of jongens contact met ons opgenomen. Dit signaal blijft daarmee ook van ‘horen zeggen’. Uit geen van de interviews of het dossieronderzoek komen toiletten naar voren als werkplekken die mannelijke sekswerkers zelf gebruiken.
Tenslotte hebben we flyers en posters bezorgd aan het adres van de SOA-poli/GGD, het AZC, het JIP en (nacht)opvang- en hulpvoorzieningen voor jongeren. Dit leidde tot een aantal telefoongesprekken met hulpverleners van opvangvoorzieningen voor advies over ondersteuningsaanbod bij LHBTQ+-vragen of voor informatie over signalen van jeugdprostitutie. Ook dit leidde echter verder niet tot concrete casuïstiek van mannen of jongens die betaalde seksuele contacten hebben.
51
deel ii
3 De Rotterdamse mannelijke sekswerker
Zoals eerder opgemerkt in hoofdstuk 2 werden de mogelijkheden tot offline veldwerk tijdens dit onderzoek echter wel ernstig belemmerd door de maatregelen inzake de COVID-19-pandemie. Ondanks de beperkingen lijkt het online en offline veldwerk wel een impact te hebben op de toegang van mannelijke sekswerkers in Rotterdam tot de hulpverlening. Er is in ieder geval een duidelijke stijging zichtbaar in 2020 ten opzichte van 2019 in de bezoekersaantallen van Door2Door (27 mannelijke bezoekers in 2019, 63 in 2020) en het aantal jongens en mannen die in contact staan met PMW (5 mannelijke cliënten in 2019, 16 in 2020).
52
deel ii
4 Niet zomaar werk Sekswerk is niet zomaar werk. Net zoals bij veel andere vormen van werk heeft sekswerk impact op de werker. In dit hoofdstuk behandelen we zowel de positieve als negatieve impact die uit dit onderzoek naar voren is gekomen. In het bijzonder vragen we in de derde paragraaf aandacht voor ervaringen van geweld en/of uitbuiting waar sekswerkers in dit onderzoek mee te maken kregen, waarna we afsluiten met aandacht voor de impact van de COVID-19-pandemie op mannelijke sekswerkers in Rotterdam. 4.1 Positieve impact op de persoon en diens leven Wat wellicht evident lijkt, maar belangrijk is om niet aan voorbij te gaan, is dat vrijwel alle respondenten melden dat het geld wat ze verdienen met de betaalde seksuele diensten een belangrijke, zo niet de belangrijkste, positieve factor voor hen is. Respondenten geven aan dat het een manier is waarop ze goed geld kunnen verdienen in verhouding tot de gewerkte uren. Ze lichten bijvoorbeeld toe dat dit inkomen hen in staat stelt om schulden af te betalen of bedragen naar het land van herkomst kunnen sturen, waar hen dat met andere vormen van werk niet zou lukken. Ook is het een vorm van inkomen welke voor hen een bepaalde flexibiliteit met zich meebrengt: ze kunnen werken wanneer ze willen of daar noodzaak toe voelen.
Andere respondenten vinden in sekswerk een toegang tot inkomsten, waar ze geen mogelijkheden zien of hebben om ander werk te krijgen.
“ “
Er zijn voor mij geen mogelijkheden om ergens te werken, dus dit helpt me om iets te kunnen verdienen, om mezelf te ondersteunen. En het helpt me te geloven dat ik toch niet zo nutteloos ben. … Ik kan mensen blij maken en mensen zijn blij met mij. … Ik doe in ieder geval iets, en ik maak anderen daar blij mee. Plus het maakt mijn leven makkelijker, daar ben ik ook blij mee.” Respondent, 25 jaar Op een gegeven moment dacht ik laat ik het eens proberen en toen ging dat best goed. (Interviewer: Wat sprak je daarbij aan?) Ja, ik weet niet. Eerlijk, het geld verdienen. Want het was voorheen moeilijk omdat ik ook studeer en daarnaast heb ik eigenlijk geen tijd om in de horeca te werken.” Respondent, 18 jaar Naast het geld dat mensen verdienen met wat ze doen, is dan verreweg de meest genoemde positieve impact die respondenten aangeven te ervaren het toenemen van zelfverzekerdheid, door aantrekkelijk of gewaardeerd gevoeld worden, of door het hebben van financiële onafhankelijkheid.
53
deel ii
4 Niet zomaar werk
1
Toename zelfverzekerdheid
2
Plezier hebben
3
Verschillende mensen ontmoeten / netwerken
4
De waarde van sekswerk voor de klant, hen blij kunnen maken
5
Verder ontdekken van de eigen seksualiteit
Fig.14 Top meest genoemde positieve impact, naast het vergaren van inkomen
“ “
Ik vind het gewoon leuk om betaald te worden voor iets seksueels. … Het was een soort idee van macht misschien. En aandacht. Ik ben mooi, deze persoon vindt me zo leuk dat hij me daar geld voor wil geven. Er is nooit een situatie geweest waarin ik dacht: ik heb geen geld, ik weet niet wat ik moet doen, ik ga sekswerk doen. Het was een bewust besluit en het geld is belangrijk en leuk, maar is niet het belangrijkste voor me zou ik zeggen, of dat was het in het begin in ieder geval niet.” Respondent, 20 jaar Dit werk zorgt er wel weer voor, dat je dan wel die knop kan omzetten, dat je wel weer in een omgeving komt, of tenminste dat ik gewild ben, want ze kiezen jou uit. Dat kan dan weer een extra boost geven, dan heb je weer een verzetje gehad. Anders blijf je in een sleur of negatief gevoel hangen, waarin je thuis zit. En over allerlei problemen zit na te denken, waar je geen oplossing voor hebt en kan vinden. Dit draagt er wel aan bij.” Respondent, 36 jaar Naast de stijging van het zelfbeeld noemen veel mannen ook het plezier dat zij zelf ervaren tijdens de seks als een positief effect van het werk. Ook het positieve effect van het seksuele contact op de klant wordt genoemd. Een respondent specialiseerde zich als sekswerker in het werken met mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking.
Het werk bracht de klanten zichtbaar iets positiefs, wat hem voldoening in zijn werk gaf. Hij heeft er dan ook moeite mee dat er vanuit de maatschappij soms weinig waardering is voor sekswerk.
“
Mensen reageren over het algemeen wel chill. Sommigen dan weer niet, maar dan vind ik echt dat zij helemaal ongelijk hebben. Als iemand vindt dat een gehandicapte die nooit van zijn leven is aangeraakt, die overgeleverd is voor een beetje aanraking aan betaalde seks.. ts … Dan denk ik van: hoe denk jij dat dan op te lossen? Denk je dat je een beter persoon bent door er niet naar te kijken? Ik vind van niet. … Ik ben gewoon heel erg overtuigd dat ik met iets goeds bezig
54
deel ii
4 Niet zomaar werk
ben. Was het beter geweest als ik bij de McDonald’s werkte? Dan lachen klanten voor een minuutje en vervolgens lopen ze met dertig extra kilo. Ben ik dan goed bezig zogenaamd? Omdat er geen stigma op zit. Ik zou vinden dat dáár stigma op mag zitten.” Respondent, 31 jaar De sekswerkers die we spreken vertellen ook verhalen over klanten zonder fysieke beperking die hun seksualiteit willen verkennen, die een plek zoeken om uiting te geven aan homoseksuele behoeften, die openlijk over hun gevoelens willen praten, of simpelweg op zoek zijn naar nabijheid omdat dit nergens anders kan. Respondenten ervaren hun ondersteunende rol daarbij als positief.
“ “
Ik heb ook een aantal klanten die in de kast zijn met vrouw en kinderen. Sturen ze vrouw en kinderen naar Center Parcs, hebben ze een weekendje alleen. Ik vind het herkenbaar. Ik ben ook niet uit de kast bij mijn ouders. Dat deel je dan.” Respondent, 30 jaar Ik ervaar het positief, want werk is werk voor mij. En mensen zijn ... ik heb de indruk dat mensen eenzaam zijn. Ze hebben ondersteunend gezelschap nodig, of ze hebben seks nodig, of iets goeds dat ze kunnen hebben. … Ja, ik geef mensen geluk. Mensen vinden het ook leuk, soms praten ze ook over persoonlijke dingen, ervaringen. Dat kan fijn zijn.” Respondent, 35 jaar Ook noemen respondenten het positieve effect van het ontmoeten van veel verschillende mensen en de mogelijkheid tot netwerken die dit geeft. Voor sommige mannen heeft het goede contact met een klant tot een aantal goede connecties geleid. Maar ook als het niet tot blijvende connecties leidt, wordt het leren kennen van verschillende mensen en verschillende werelden gezien als een positieve levenservaring. Als laatste wordt door meerdere mannen genoemd dat ze het werk gebruiken als een manier om zelf hun seksualiteit verder te ontdekken. Om op deze manier geld te verdienen met iets waar ze ‘toch al’ nieuwsgierig naar waren. Twee respondenten geven aan, naast het inkomen wat het hen geeft of gaf, geen andere positieve impact te ervaren door het sekswerk.
Alle andere respondenten rapporteren een mix van zowel positieve of negatieve invloeden door hun sekswerk.
55
deel ii
4 Niet zomaar werk
4.2 Negatieve impact op de persoon en diens leven Het werk als sekswerker heeft op de respondenten ook een negatieve impact. De meest genoemde negatieve invloeden die zij met ons deelden zijn in een aantal categorieën samen te pakken: zie figuur 16. Bij de negatieve impact door stigma vallen twee aspecten in het bijzonder op: klanten tegenkomen die hen respectloos behandelen en uitingen van geïnternaliseerd stigma ofwel zelfstigma.
1
Negatieve impact door stigma op sekswerk
2
Angst voor impact op eigen gezondheid; door SOA’s, door drugsgebruik of door COVID
3
Ervaren druk om meer te doen, grenzen over te gaan met het vooruitzicht op meer geld verdienen
4
Negatieve impact op privé intieme relaties, zoals verlies in interesse in seks
Fig.16 Top meest genoemde negatieve impact
“ “
Sommige klanten weten niet hoe ze zich moeten gedragen. Ik heb een klant; hij werkt bij …, doet daar iets belangrijks, en hij behandelt de jongens van de club als stront. ‘O ja, kom gewoon, zorg ervoor dat ‘ie hard wordt, ga maar in bed liggen’, weet je. Behandelt mensen letterlijk als stront, zoals ‘o god, haal die andere jongen hier weg. Hier is geld, ga weg’. Hij praat zo. En hij is niet de enige klant, er zijn veel van dat soort klanten.” Respondent, 28 jaar Ik was gestopt omdat ik met kinderen werk. Overdag met kinderen en dan ‘s avonds dit, dat vind ik een beetje raar. … Daar voel ik mij niet fijn bij. Ik vind het niet erg dat ik dat in het verleden heb gedaan maar ik vind dat lastig met kinderen. Dan voel ik mij als twee personen en ik wil graag mezelf blijven. (Interviewer: Heb je dan het gevoel dat je iets fouts doet als je paydate?) Eigenlijk wel. Ik weet het niet, dan lijkt het of ik twee gezichten heb zegmaar.” Respondent, 21 jaar Door een kwart van de respondenten wordt genoemd dat zij een angst hebben voor risico’s voor hun gezondheid, bijvoorbeeld door risico’s van drugsgebruik of door kans op SOA’s.
56
deel ii
“
4 Niet zomaar werk
Om van XTC of van enige drugs te herstellen, heb ik van die middagdutjes waardoor ik mijn avondslaap ook vernachel. En pas na een week denk ik: ‘ik ben er weer.’ Ik vind drugs, het is lekker, maar het hakt er bij mij stevig in. Ik trek het niet.” Respondent, 30 jaar Veel klanten vragen om bare (seks zonder condoom) en niet alle respondenten geven aan met zekerheid hier hun grens in aan te kunnen geven. Tijdens het online veldwerk observeren onderzoekers inderdaad een grote vraag naar bare seks onder homomannen. Met de opkomst van effectievere behandel- en preventiemaatregelen van HIV, zoals PrEP, en meer bewustzijn over wat een positieve diagnose betekent, lijkt de angst voor HIV-besmetting de afgelopen jaren te zijn afgenomen. Dat is op zichzelf een positieve ontwikkeling. Er kan echter een soort schijnveiligheid in de community ontstaan, waarbij mannen weinig angst hebben om besmet te raken en hierdoor meer seksueel risicovol gedrag kunnen gaan vertonen. Andere SOA’s hebben de reputatie met een ‘simpele antibioticakuur’ te bestrijden te zijn. Een grotere acceptatie van en vraag naar bare seks vergroot mogelijk de druk op mannelijke sekswerkers om onveilige seks te hebben. Wanneer een sekswerker in financiële nood zit, dan zal het moeilijker zijn een klant op deze basis te weigeren.
“
Sommige klanten willen geen condooms, dat gebeurt. ... als ik geld nodig heb, zal ik instemmen met de klant. Dat gebeurt, het is de situatie die mensen ertoe dwingt om een andere beslissing te nemen.” Respondent, 35 jaar Ruim de helft van de respondenten geven aan door het grote aanbod van geld mogelijk sneller over persoonlijke grenzen heen te gaan, omdat het voelt alsof het zonde is om het geld te laten liggen. Respondenten beschrijven hierin regelmatig een dilemma te ervaren wat ze keer op keer proberen af te wegen, voor zover hun financiële situatie dat toelaat. Een van de respondenten geeft aan dat het werk en het leven erbij als een soort verslaving kan werken en dat hij hierdoor het gevaar loopt het werk boven sociale contacten te prioriteren.
“
Soms dan denk ik wel van “oh, ik mag wel wat rustiger aan doen met werken”, want het is best wel verleidelijk als ik, zeker de afgelopen dagen, dan krijg ik best wel wat berichtjes binnen en het is heel verleidelijk om op iedereen te reageren, om met iedereen af te spreken, omdat je denkt, “nou dat is geld wat binnenkomt” , maar op zich heb ik de laatste tijd ook best wel wat verdiend, dus denk ik van “oké, ik mag ook wel wat rustiger aandoen, ik hoef het niet allemaal aan te nemen.” Ook gewoon op jezelf letten en bijvoorbeeld ik had vanavond eigenlijk een boeking maar die heb ik afgezegd, want ik ben even niet in de juiste headspace om dat te doen.” Respondent, 18 jaar
57
deel ii
4 Niet zomaar werk
Sinds het begin van de COVID-19-pandemie is er nog de extra zorg rondom coronabesmetting bijgekomen. Sindsdien is de financiële druk toegenomen, door de momenten wanneer er een werkverbod gold en door het feit dat de financiële steun voor sekswerkers niet toegankelijk is voor de gehele doelgroep, en voelen veel sekswerkers zich gedwongen toch te besluiten om te gaan werken.
“
De COVID situatie is ook te angstaanjagend voor me. Maar op dit moment heb ik het geld wel nodig.” Respondent, 20 jaar Verder geeft bijna driekwart van de respondenten aan dat het werk een negatief effect heeft op hun privéleven. Op de momenten dat men er voor kiest zijn identiteit als sekswerker niet met naasten te delen ervaren zij de negatieve effecten van het leiden van een dubbelleven. Een respondent geeft ook aan dat hij regelmatig echt moet investeren in tijd doorbrengen met zijn familie omdat hij voor zijn werk zoveel reist. Ook in de relaties waarbij mensen op de hoogte zijn, worden negatieve gevolgen beschreven. Sommige partners kunnen het niet accepteren, sommigen fetisjeren het juist. Een kwart van de respondenten noemt ook dat het sekswerk een negatieve impact kan hebben op het privé seksleven met hun partner(s). Dit sluit aan bij bevindingen van McLean (2012) die negatieve impact op het privé seksuele leven van mannelijke sekswerkers omschrijft, en waarbij de drempel van de sekswerkers om hulp te zoeken om deze negatieve impact te managen, de individuen in de groep verder isoleert.
“ “
Ik ben heel open [over het sekswerk]. Het enige wanneer ik er erg gesloten over ben, is bij de jongens met wie ik aan het daten ben. Omdat de meeste jongens als ik ze vertel ‘ik ben sekswerker’, ze allerlei fantasieën krijgen, en dat vind ik niet leuk. Dus ze zeggen ‘oh, je moet wel heel goed zijn in seks’.’ Respondent, 28 jaar Af en toe kan mijn libido zo ver weg zijn, mijn partner gaat dan een beetje lopen klagen en dat voelt het bij mij dat hij om seks vraagt en dat moet je niet doen want dan blokkeer ik helemaal.” Respondent, 35 jaar De leeftijdsgroep 23 tot 28 jaar noemt duidelijk meer negatieve impact dan de andere jongere en oudere groep sekswerkers in dit onderzoek. Vanuit het onderzoek hebben we hier niet direct een verklaring voor.
58
deel ii
4 Niet zomaar werk
4.3 Geweld en misbruik
4.3.1 Geweld binnen sekswerk Wanneer de respondenten gevraagd wordt naar ervaringen met geweld geeft een ruime meerderheid aan deze ervaringen niet te hebben. Dit is in contrast met onderzoek naar geweldservaringen onder sekswerkers in Nederland waar een hoge prevalentie bleek van geweld onder zowel mannelijke als vrouwelijke sekswerkers, en waarbij mannelijke sekswerkers zelfs vaker te maken kregen met bepaalde vormen van seksueel geweld zoals ongewenste seksuele diensten of afpersing voor seks (Kloek en Dijkstra, 2018). Onderzoekers verwachten dat dit verschil mogelijk verklaard zou kunnen worden in de definitie van geweld: we komen hier verderop op terug. Net zoals bij de vraag naar zelfzorg- en veiligheidstechnieken waarbij bij doorvragen wel zaken naar boven kwamen die onderzoekers als dusdanig zouden labelen, verhalen de respondenten ook hier over zaken die door onderzoekers als gewelddadig en grensoverschrijdend beschouwd zouden kunnen worden. Zo is er bijvoorbeeld de respondent die vertelt over de klant die hem bestal of de klant die de deur blokkeerde voor de sekswerker toen deze weer wilde vertrekken. Het feit dat deze sekswerker dit adequaat op wist te lossen en met de-escalerende interventies uit de situatie weg wist te komen, maakt dat het willen beletten van iemand om te mogen vertrekken naar de inschatting van onderzoekers niet minder grensoverschrijdend.
De respondent beschouwt dit incident zelf echter niet direct als een gewelddadige situatie, mogelijk dat dit wordt beïnvloed door het eerder genoemde verschijnsel dat het voor mannen moeilijker zou kunnen zijn om zichzelf te zien als slachtoffer. Vier respondenten geven aan geweld te hebben meegemaakt. Twee van hen maakten een verkrachting (niet-consentuele penetratie) mee. Een van hen werd gedwongen tot seksuele contacten tegen betaling. De vierde respondent vertelt dat hij weleens een klap kreeg van een klant, zonder dat daar vooraf afspraken over waren gemaakt als onderdeel van het seksuele spel. Verschillende respondenten geven aan dat drugsgebruik van de klant een rol kan spelen bij agressief gedrag.
“
Ik ben wel eens een keer geslagen. Door een klant. … Ik stond gewoon meteen bij de deur. … Hij was ook onder invloed. Dan zegt hij: doe ook mee met XTC of coke. Zo heb je er weleens mensen bij zitten.” Respondent, 21 jaar Een respondent licht toe dat instanties altijd lijken te denken dat ‘payboys’ zielige slachtoffers zijn, maar dat dat erg meevalt. Misschien moeten we ons wat meer zorgen maken over de klanten: hij kent verschillende voorbeelden van klanten die vertellen eerder beroofd te zijn door iemand die zich voordoet als een sekswerker.
59
deel ii
“
4 Niet zomaar werk
Ik hoor wel vaak agressie naar slachtoffers toe, maar naar de klanten toe dan. Dat zij veel agressie krijgen van payboys die onder invloed komen. Dat is wel een dingetje. We zijn niet altijd slachtoffers. Er zijn ook payboys met slechte bedoelingen… en door hun moet ik mezelf dan twee keer bewijzen.” Respondent, 26 jaar
4.3.2 Uitbuiting en minderjarigheid binnen sekswerk Ruim een kwart van de respondenten die we interviewden vertelden ons dat ze hun eerste betaalde seksuele contact als minderjarige hadden. Een van deze respondenten werd als jong kind slachtoffer van seksueel misbruik door een familielid en vervolgens door dat familielid aangeboden aan derden voor seksuele contacten tegen betaling. Bij de overige respondenten die als minderjarigen ervaring opdeden met betaalde seks, is er geen sprake gebleken van geweld of dwang in die zin. Vanuit de aanvullende casuïstiek analyse van de zaken die bij PMW tijdens de onderzoeksperiode bekend waren, komen er nog 3 casussen bij waarbij er sprake was van betaalde seks als minderjarige.
“
Ik ken er geen, nee. (Interviewer: Je was wel zelf minderjarig toen je met sekswerk begon?) Dat is waar. Maar dat was nog steeds een beslissing die ik voor mezelf nam. Toen deelde ik dat natuurlijk nog niet met mensen. Ik denk ook dat mensen meestal verwachten, dat wanneer het om een minderjarige gaat, dat het niet hun eigen beslissing is om sekswerk te doen. … Ik kan alleen voor mezelf praten. Voor mij was het niet gedwongen. (Interviewer: Denk je dat het een goede zaak voor je was in je ontwikkeling of seksuele ontwikkeling om sekswerk te doen op zo’n jonge leeftijd?) In feite wel. Sekswerk zelf was niet het probleem. Seks hebben met oudere mannen was het probleem. (Interviewer: bedoel je onafhankelijk of er al dan niet voor betaald werd?) Ja. … (Interviewer: als een organisatie het op de een of andere manier zou hebben ontdekt en zou hebben gezegd: laten we je beschermen, dit kan geen goede keuze zijn die je voor jezelf maakt. Hoe zou dat zijn geweest voor jou als 15-jarige?) Verontrustend. Daar had ik niet aan gedacht. Ik denk dat het problematischer zou zijn geweest voor me dan het sekswerk zelf.” Respondent, 20 jaar Onder het Nederlandse strafrecht valt betaalde seksuele dienstverlening door minderjarigen onder mensenhandel, ook wanneer er niet direct een mensenhandelaar of pooier is.
Een andere respondent beschrijft in een situatie te hebben gezeten waarvan onderzoekers zich afvragen of dit niet als een uitbuitingszaak behandeld had moeten worden, hoewel dat indertijd door betrokken politie en hulpverleningsprofessionals niet als zodanig gelabeld lijkt te zijn. Deze respondent was op moment van de afhankelijkheidsrelatie en vermeende uitbuiting meerderjarig. Daarnaast komen
60
deel ii
4 Niet zomaar werk
er uit de aanvullende casuïstiek analyse nog twee meerderjarige personen naar boven waarbij sprake zou zijn geweest van seksuele uitbuiting binnen internationale mensenhandel.
“
Wij kregen een keer gigantische ruzie samen, tot op vechten toe. Toen ben ik zo geflipt dat de crisisdienst erbij is gekomen en de buren hebben toen ook de politie erbij gehaald, zo erg was het. … Toen hadden we tien dagen contactverbod. Die (red. de politie) wisten niet hoe de situatie was. Nee, ik heb dat daar ook nooit verteld. … Dat (red. vriendjes van meisjes die gesignaleerd worden als ‘loverboys’) is ook veel meer bekend bij iedereen. Jongenssituatie is anders. Mensen weten wel dat het er misschien is, maar praten daar op de een of andere manier niet over. … Maar op dat moment had ik een heel bebloed gezicht want hij had in mijn neus gebeten waar ik een gigantisch litteken van heb. Maar het huis was ook kort en klein en helemaal over de zeik. Dus toen kwam het niet in me op ‘ik doe paydate werk’. … Niet zo zwart wit denken, dat jongens ook 9 van de 10 keer het zelf uitlokken en dat het voor meisjes zielig is en dat ze dan wel ingrijpen.
Snap je hoe ik dat bedoel?” Respondent, 35 jaar Het aandeel minderjarigheid en mensenhandel onder mannelijke sekswerkers wat uit dit onderzoek naar voren kwam is aanzienlijk lager dan de uitkomsten van een onderzoek in Eindhoven: daar vonden de onderzoekers dat het overgrote deel van de jongens tussen de 14 en 23 jaar waar zij contact mee kregen als minderjarige begon in de seksindustrie en dat er in de meeste gevallen geen sprake was van een eigen of vrijwillige keuze (Van Went en Castelijns, 2018). Onderzoekers kunnen dit verschil niet verklaren. Mogelijk dat er een verschil is in de context van Rotterdam of Eindhoven. Opvallend is dat Van Went en Castelijns (2018) in de tekst herhaaldelijk aanhalingstekens plaatsen rond de term vrijwilligheid (“…meerderjarig, ‘vrijwillig’ in de jongensprostitutie…”, p.11), bijvoorbeeld wanneer gesproken wordt over respondenten die aangaven te zijn gestart met sekswerk uit financiële nood, ter ontdekking van hun seksualiteit of uit nieuwsgierigheid. Mogelijk dat er een verschil is tussen beide onderzoeken in definitie van sekswerk/ prostitutie, dwang en van vrijwilligheid en zou dit een rol kunnen spelen in de uiteenlopende bevindingen. Vanuit de ons beschikbare informatie is het in ieder geval beperkt helder hoe binnen het Eindhovense onderzoek deze concepten gedefinieerd en afgebakend werden.
Verderop in dit hoofdstuk komen we ook nog terug op de complexiteit van het definiëren van dwang en slachtofferschap. Een deel van de respondenten geeft aan dat ze de indruk hebben dat het voorkomt dat er ook minderjarigen in deze industrie werkzaam zijn. Geen enkele van de respondenten geeft aan vanuit hun netwerk of contacten concrete gevallen te kennen van uitbuiting of mensenhandel. Een respondent vertelt over een situatie een aantal jaren terug waarbij hij werkte bij een onvergund bordeel. Hij vraagt zich af of dat wellicht als uitbuiting zou worden gezien, hoewel hij toevoegt het zelf niet als dwang of misbruik te hebben ervaren. Hij haalt daarbij tevens ook het aspect aan dat mannen zichzelf wellicht ook minder snel als slachtoffer zullen zien.
61
deel ii
“
4 Niet zomaar werk
Zoals ik al zei, mannelijke sekswerkers praten er niet over, dus zelfs als ze dat (red. gedwongen) zijn en ik ken ze, zouden ze het me nooit hebben verteld. Zelfs toen ik in Utrecht werkte, werkte ik eigenlijk ook voor iemand - ook al kreeg ik bijna al het geld - maar ik praatte er niet over. Maar die situatie was totaal anders, want ik werd niet gedwongen.” Respondent, 28 jaar Markant gegeven is dat er tijdens de onderzoeksperiode juist een grote zaak speelde in Utrecht over uitbuiting van minderjarige en meerderjarige jongens die vanuit een woning van verdachten te werk werden gesteld en klanten ontvingen: de rechtbank oordeelde hierin dat er sprake is van mensenhandel en veroordeelde de twee verdachten tot zes jaar cel en tbs met dwangverpleging (Rechtspraak, 2021). Uit ons onderzoek komen herhaaldelijk vragen naar voren als: wie bepaalt wat grensoverschrijdend is, wat dwang is en wat slachtofferschap is? Is dat de sekswerker, de hulpverlener, de politieagent? Het strafrecht biedt een wettelijk kader, maar dit blijkt niet altijd in overeenstemming met hoe een betrokkene dit zelf ervaart.
In de interviews binnen dit onderzoek hadden we gevraagd naar ervaringen met geweld, maar hebben we – in tegenstelling tot bijvoorbeeld het onderzoek van Kloek en Dijkstra (2018) – niet gedetailleerd uitgevraagd of respondenten ervaringen met mogelijke voorvallen hebben welke vanuit het onderzoek als gewelddadig werden gelabeld. Concluderend kunnen we stellen dat er verschil is in ervaringen met geweld tussen respondenten, maar dat verschillende ervaringen in verschillende contexten door respondenten ook anders worden gelabeld. In de focusgroepen zijn we verder ingegaan op dit onderwerp: respondenten herkenden enerzijds verschillen in definities van geweld onderling en anderzijds een over het algemeen relatief hoge drempel om iets als gewelddadig te labelen. Ze noemden dat het man-zijn hier wellicht een rol in zou kunnen spelen. Een respondent merkte ook op dat hij eenzelfde incident wellicht tussen een man en een vrouw makkelijker als geweld zou labelen vanwege de machtsongelijkheid tussen hen, dan wanneer het om twee mannen gaat. Veel respondenten bevestigen het beeld uit de interviews: het moet echt flink uit de hand lopen, willen zij een situatie labelen als gewelddadig.
“ “
Marteling of fysiek geweld.. ja, dat zie ik als geweld.” Respondent focusgroep Wanneer een klant de deur op slot doet en me niet weg wil laten gaan? Dat zie ik niet als geweld. Dan moet ik bumper kleven ook als geweld opvatten.” Respondent focusgroep Dit geldt niet voor alle mannelijke sekswerkers: een andere respondent merkt in het groepsgesprek dat hij wel sneller dan de anderen van geweld zou spreken. Hij noemt het voorbeeld waarbij hij afspraken met een klant heeft gemaakt: wanneer de klant dan tijdens de date de grenzen op gaat zoeken en hij daardoor opnieuw nee moet zeggen, dan ervaart hij dat als niet consensueel en gewelddadig.
62
deel ii
4 Niet zomaar werk
Dat een verschil kan bestaan in definities van geweld en misbruik is ook helder wanneer het gaat om het onderwerp mensenhandel. Iemand onder valse voorwendselen met geweld dwingen tot werk in de seksindustrie valt onder het wetsartikel mensenhandel. Iemand – tegen een afgesproken fee - legaal danwel illegaal helpen aan papieren en tickets om te migreren en het faciliteren van huisvesting en werkplek in sekswerk in het land van bestemming, is volgens de wet ook mensenhandel. Plambech (in Verhoeven, 2017) beschreef ook al dat bijvoorbeeld migrerende sekswerkers uit Afrika het, alle opties wegend, gunstiger vinden om in Europa te blijven binnen een contract met soms zeer moeilijke en uitbuitende omstandigheden, dan om terug te keren naar Afrika. Zij maken de afweging dat de situatie van de gesloten deal, waarbinnen het werk wordt verricht en schulden worden terugbetaald, een tijdelijk karakter heeft. Hun sterke ambities voor een beter leven zorgen ervoor dat ze zich kunnen focussen op een ingebeelde toekomst waar de schuld is ingelost en het verdiende geld van henzelf is. Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat hedendaagse arbeidsmigrantie georganiseerd is en dat bijvoorbeeld schuld een belangrijk onderdeel kan zijn van deze organisatie (Verhoeven, 2017).
Onderzoekers kennen voorbeelden waarbij (LHBTQ+) migranten, die zo naar Europa komen en hier sekswerk doen, deze deal eerder zien als redding dan als uitbuiting. Een respondent vertelt hierover:
“
Dit is niet nieuw: veel vrienden van mij uit Latijns-Amerika zijn door iemand gebracht. Misschien door een vriend, of misschien via een contract waarbij ze omdat ze gebracht worden een bedrag betalen. Ik heb bijvoorbeeld een vriend uit Brazilië en deze persoon kwam naar Spanje en moest daarvoor 6000 euro betalen, voor de plek. En daarvoor ook al, als je in Spanje of Italië op straat wilde werken, moest je misschien wel 1000 euro betalen om daar te mogen staan. Maar mensen vonden dat niet erg omdat ze veel geld verdienden. Ze zeiden oké, over twee dagen heb ik die 1000 en daarna kan ik hier werken en de rest is voor mij. (Interviewer: Het is dus een goede deal voor hen dan, bedoel je? Maar misschien zegt de Spaanse politie of de Nederlandse politie dan bijvoorbeeld; maar dit is uitbuiting. Zou je dat dan als uitbuiting beschouwen? Hoe kijk jij naar dat beleid?) Ik denk dat het dramatisch is wanneer de persoon waarvan de politie zegt dat er uitbuiting is, dat wanneer die persoon antwoordt dat hij zich goed voelt en hij zich niet in die situatie bevindt en je legt uit dat het anders zit, dat de politie dan probeert om een manier te vinden om de zaak zo te draaien dat het wel uitbuiting is, terwijl de mensen die in de zaak zitten zeggen dat dat niet zo is.” Respondent, 35 jaar
4.4 Impact van de COVID-19-pandemie De COVID-19-pandemie en de daardoor ingestelde lockdown maatregelen raakten ook sekswerkers en de seksindustrie. Van half maart 2020 tot juli 2020 en
63
deel ii
4 Niet zomaar werk
van half december tot heden was sekswerk als contactberoep niet toegestaan. Exploitanten in de seksindustrie zijn, als horeca-onderneming, langer gesloten. Verreweg de meeste sekswerkers konden geen aanspraak maken op de door het kabinet in het leven geroepen noodsteun om banen en inkomens te beschermen (De Wildt, Andeweg en Sondeijker, 2020). Sekswerkers die mogelijk wel in aanmerking kwamen voor overheidssteun ter compensatie van de coronamaatregelen betreft sekswerkers die in loondienst werken (wat in de praktijk zo goed als niet voorkomt) en sekswerkers die als zelfstandig ondernemer bij de Kamer van Koophandel geregistreerd staan. Dit geldt voor geen van de respondenten die wij spraken voor dit onderzoek. Velen van hen kwamen tijdens het afgelopen jaar in financiële nood. In de media ontstond er een beeld van sekswerkers die ‘onverantwoordelijk’ doorwerken en vanuit gemeenten en politie werden er repressieve acties uitgevoerd jegens sekswerkers waarvan het vermoeden bestond dat zij doorwerkten. Respondenten in ons onderzoek geven aan dat ze zich niet geholpen voelden.
Uit onderzoek van De Wildt, Andeweg en Sondeijker (2020) onder sekswerkers in Brabant bleek ook dat zowel sekswerkers als exploitanten zich sterk gediscrimineerd voelden, onder andere omdat er onvoldoende goede financiële steun beschikbaar was en omdat sekswerk later dan andere contactberoepen weer werd toegestaan. Twee van de respondenten in ons onderzoek geven expliciet aan uit dringende geldnood nog te werken tijdens de COVID-19 periode. Het zich niet aan de regels houden en de gezondheidsrisico’s voor henzelf nemen zij niet licht op, maar ze geven aan zich genoodzaakt te voelen te blijven werken omdat het voor hen niet mogelijk is aanspraak te maken op financiële hulp en het leven toch geld blijft kosten.
“ “
Ja, ik werk nu voor de vaste lasten die ik heb. Je huur is niet gestopt, dat je moet eten is niet gestopt. Daar moet je voor betalen.” Respondent, 25 jaar In maart was het moeilijk toen ze begonnen met de lockdown. … Ik heb continu tijdens al die weken van de lockdown gewerkt, ik ontving mensen bij mij thuis, ik ging naar mensen toe. Soms waren dat klanten die ik al kende, soms nieuwe klanten, maar je bent altijd bang omdat je het niet weet. Zelfs als je dit werk mag doen, op dit moment kun je dit werk eigenlijk niet doen, dan ben je iets extra’s aan het doen, weet je. Maar ik stopte geen moment met werken. Ik had dat [die optie] niet.” Respondent, 30 jaar Een andere respondent is juist tijdens de pandemie weer begonnen met sekswerk doordat hij zijn werk in de culturele sector verloor. Sekswerk is voor hem iets wat hij langere tijd had gedaan tijdens zijn studententijd voor parttime inkomsten. Nu is sekswerk iets wat voor hem een soort eigen vangnet vormt: iets waar altijd op teruggevallen kan worden bij financiële nood.
64
deel ii
“
4 Niet zomaar werk
Nu, door COVID, ben ik twee banen kwijt geraakt. Dus ik besloot: laten we het maar weer gaan doen. Gewoon om toch wat geld binnen te krijgen. Zodra ik het financieel weer red, stop ik ook weer.” Respondent, 34 jaar In de interviews kwam terug dat er veel meer online activiteit is op gay platforms gedurende de periodes van lockdown. Dit was voor onderzoekers ook merkbaar tijdens het veldwerk. In de periodes dat sekswerkers niet mochten werken, kregen de mannen nog steeds veel verzoeken van mensen die af wilden spreken. Ook voor wat betreft offline werkplekken had de pandemie impact op de seksbranche. Onderzoekers hoorden van een privéhuis waar doorgaans alleen vrouwelijke sekswerkers werken die, mogelijk in een poging om ook maar andere verdienmodellen te proberen, zich tussen de eerste en de tweede lockdown ging richten op het aanbieden van vergunde werkruimte voor mannelijke sekswerkers. Ook waren er geluiden dat een vergund bedrijf welke ook als cruiseplek fungeerde voor mannen en mannelijke sekswerkers mogelijk het niet zal redden om een doorstart te maken na de opheffing van de maatregelen. De COVID-19-pandemie en -maatregelen treffen de sector zwaar. Onderzoekers/veldwerkers investeerden, samen met collega’s van PMW en Door2Door, erin om sekswerkers tijdens de periode van financiële en mentale stress zo goed mogelijk te informeren en ondersteunen.
We gaven informatie over mogelijkheden voor steun en verwezen waar nodig en wenselijk door. Tijdens de eerste en tweede lockdown kwamen onderzoekers zo in contact met mannelijke sekswerkers die aangaven in een andere situatie niet makkelijk in te zijn gegaan op outreachende contactlegging van een organisatie. Op dit moment stond het water hen dusdanig aan de lippen dat zij over hun zorgen stapten rondom anonimiteit en privacy danwel de ervaren drempel om om hulp te vragen en de ‘hand op te houden’. Tijdens de focusgroep kwamen zij hierop terug: respondenten gaven aan dat het hen heeft opgeleverd dat zij nu beter op de hoogte zijn wat een hulporganisatie kan bieden en dat zij door de voor hen prettige bejegening door de onderzoekers daar ook meer vertrouwen in hebben gekregen.
“
Ik vind het fijn om nu te weten dat jullie bestaan en een backup zijn.” Respondent focusgroep Ook waren er mannen die aangaven eerder wellicht niet ingegaan te zijn op een interview, maar waarvoor de kleine vergoeding van 30 euro voor geïnterviewden heel welkom was. We bespraken dit reeds uitgebreider in paragraaf 2.5. Waar respondenten voor de COVID-19-pandemie de vergoeding leken te zien als bedankje maar er verder niet enorm gebrand op waren, werd het tijdens de ontstane crisissituatie helder dat een aantal respondenten financieel zo aan de grond zat dat de vergoeding wel een belangrijke motivator werd om mee te werken.
65
deel ii
5 Wie is er voor hem? Ervaren steun en behoeftes In dit hoofdstuk komen we terug op behoeftes die de mannelijke sekswerkers aangaven te hebben qua steun en hoe zij momenteel steun ervaren. We hebben hierbij aandacht voor de steun (of het gebrek daaraan) vanuit de eigen omgeving, waarmee we zowel refereren naar de privé kring en steun uit de sekswerk community. Daarnaast bespreken we de steun die mannelijke sekswerkers aangaven te ervaren vanuit hulp- en zorgverlening, vanuit de overheid en vanuit de politie. 5.1 Steun van eigen omgeving 5.1.1 Dubbelleven naar familie en vrienden Voor veel van de mannelijke sekswerkers in ons onderzoek is het lastig of zelfs onmogelijk om dat deel van hun leven te delen met de mensen in hun omgeving. De mannen die het wel gedeeld hebben met bepaalde vrienden, beschrijven dat ze het fijn vinden om geen dubbelleven te hoeven leiden. Veel respondenten beschrijven echter dat het voor hen niet mogelijk is iemand in vertrouwen te nemen, wat betekent dat er geen steun vanuit de omgeving is. Bij enkelen waarbij de familie er achter is gekomen is zelfs de steun weggevallen, omdat deze het werk en/of het seksuele gedrag afkeuren. En soms delen sekswerkers niet uit angst dat dit zou kunnen gebeuren.
“
“
Dit onderwerp is heel moeilijk om te bespreken met mijn vrienden en cultuur omdat ze een heel ander beeld van mij hebben. Dat verwachten ze ook totaal niet. We waren in de stad aan het chillen. Zegt iemand: ‘vieze vuile kankerhomo’. Dat je denkt doe ff normaal, waarom scheld je hem uit? Zegt iemand: ‘ja deze homo zit hierzo, gek, zit me aan te kijken’. Heel stoer allemaal. Kom ik voor hem op, zegt ’ie: waarom, ben je ook homo dan? Nee tuurlijk niet, maar laat die gozer met rust. Heb ik geen zin in. Geen politie, geen gezeik. … Maar ik kan niet tegen hun zeggen van: hé uh, het zijn ook maar mensen. Als ik voor die homo’s op kom.. dan is dat, laat stáán als ik hier over begin te praten.. Over van ik doe sekswerk, ik neuk jongens. Dat is totaal niet aan de orde, dat kan niet.” Respondent, 26 jaar Daarom is het zo moeilijk voor me om vrienden te maken hier. Mijn situatie gaat niet dan niet alleen over het werk als sekswerker, maar ik ben ook illegaal in Nederland. Die twee dingen samen, dat maakt het best gevaarlijk. Als ik daar open naar mensen over ben, kunnen mensen me aangeven.” Respondent, 30 jaar Genoemd wordt ook dat dat respondenten niet open zijn over het werk wat ze doen omdat ze ervan uitgaan dat dit werk iets tijdelijk is. Tijdens de focusgroep
66
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
werd nog benadrukt dat zelfstigma en gebrek aan zelfacceptatie ook een obstakel kan zijn voor het delen van het werk met anderen. Onderzoek van McLean (2012) toonde eerder al aan dat gebrek aan steunende netwerken kan leiden tot verergering van internalisering van stigma. McLean wijst erop dat de toename van sekswerk via online platforms de isolatie verder kan versterken. Ook binnen ons onderzoek zien we dat de respondenten heel solistisch werken. Een deel van hen is open over hun manier van geld verdienen naar bepaalde mensen in de eigen omgeving, maar een groot deel van de respondenten houdt het vrijwel geheim. Morrison en Whitehead (2007) bespreken eveneens het stigma op mannelijk sekswerk en hoe mannelijke sekswerkers zelf bewust zijn van deze impact. Ook uit ons onderzoek komt naar voren dat respondenten zich goed bewust zijn van de impact van stigma en vooroordelen door wat ze doen.
“ “
(Interviewer: Wat maakt dat privacy zo belangrijk voor je is?) Ik denk het feit dat ik niet uit de kast ben bij mijn ouders en mijn ouders niet te kakken wil zetten. (Interviewer: Gaat het dan om dat het man-man contacten zijn, dat het betaalde contacten zijn of is het allebei?) Homo én escort. Ik denk niet dat mijn ouders zouden zeggen: ‘zo hebben we je echt opgevoed.’ Ik denk niet dat zij daar om staan te springen.” Respondent, 29 jaar Er is nog steeds stigma. Het gebeurt, veel mensen doen het, maar er zit nog steeds stigma omheen. Mensen praten er dan liever niet over, of negeren dat het gebeurt. Dus ja, het is goed dat de gemeente onderzoek doet en dingen blootlegt. Want dit is het leven, weet je.” Respondent, 34 jaar
5.1.2 Gebrek aan inclusie door de sekswerk of queer community De meeste jongens en mannen die wij spreken ervaren ook weinig steun vanuit de sekswerk community. Een groot deel van de respondenten kent geen andere sekswerkers, of slechts een of twee, soms vrouwen. Wanneer ze wel andere sekswerkers kennen, is dat vaak om praktische redenen: bijvoorbeeld wanneer de klant een trio zoekt. Het belang van anonimiteit zorgt dat de mannelijke sekswerkers contact met collega’s afhouden.
“
Er zijn heel veel klanten die trio’s willen en gangbangs of weet ik veel hoeveel lullen. Dat is eigenlijk waar meeste mensen op zoek naar zijn. … Ik hou wel een beetje afstand. Met twee jongens is het chill. (Interviewer: En beschouw je die dan ook als vrienden of dat niet?) Nee. … Hoe ik het zeg. Eigenlijk heb ik een dubbelleven.” Respondent, 26 jaar
67
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
Een respondent geeft aan dat hij wel geprobeerd heeft om betrokken te zijn bij een belangenvereniging van sekswerkers, maar dat naar zijn idee de mannelijke sekswerkers daarbinnen te vaak werden vergeten.
“ “
Een van de redenen dat ik weg ben gegaan bij … [zelforganisatie van sekswerkers] omdat het iedere keer alleen maar over meiden ging. … Alles is over vrouwen of transvrouwen, en ik ben het er ook mee eens dat zij te maken krijgen met veel gevaren, maar mannelijke sekswerkers krijgen ook te maken met gevaren.” Respondent, 28 jaar Het community gevoel met andere sekswerkers is belangrijk. Want wat sekswerk kwetsbaar maakt, is dat het veel eenlingen zijn. Stigma is het grootste probleem. De sekswerker houdt het geheim en de klant houdt het geheim.” Respondent focusgroep Een van de respondenten die wel steun ervaart aan het contact met andere sekswerkers legt uit waarom dat voor hem zo belangrijk is.
“
Ik voel me op mijn gemak bij mensen die soortgelijke ervaringen hebben en ik er niet op aan zou worden gekeken omdat ik open was over het doen van dit gemarginaliseerde ding. Het is een vangnet, als er iets gebeurt, als iets je een ongemakkelijk gevoel geeft, dan kan ik naar deze mensen om erover te praten.” Respondent, 20 jaar Hoewel binnen de queer community man-man-contacten minder een taboe zijn, lijkt er ook binnen deze subcultuur een stigma op sekswerk te bestaan. Morrison en Whitehead (2007) noemen dat hun respondenten juist het idee hebben dat het stigma evenveel een rol speelt onder homoseksuele mannen dan onder heteroseksuelen. Dit werd herkend door respondenen tijdens de focusgroep. Respondenten benadrukten dat het meer van de persoon afhangt, dan van diens seksuele oriëntatie.
“
Er worden ook in de community grapjes gemaakt en memes, hoor. Openlijk erover praten is moeilijk, ook met LHBT-ers.” Respondent focusgroep. Onderzoekers liepen tijdens veldwerk ook binnen beide werelden tegen stigma en vooroordelen aan. Toen onderzoekers de roze horeca bezochten en kenbaar maakten vanuit welke achtergrond zij kwamen en vroegen of er mogelijkheid zou zijn om foldermateriaal achter te laten, liet een eigenaar van een bar weten niets te moeten weten van deze ‘cash fags’ en ze de bar uit te werken wanneer hij ze tegen zou komen. In een andere bar werd het verzoek van onderzoekers om flyers achter te laten geweigerd: men wilde hier niets mee van doen hebben. Dit zou mogelijk ook te maken kunnen hebben met een repressief beleid vanuit vergunningverleners en handhaving: een horeca-uitbater zonder sekswerk ex-
68
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
ploitatievergunning kan bang zijn voor boetes of andere bestuurlijke maatregelen wanneer er de indruk zou ontstaan dat sekswerk vanuit diens zaak wordt toegestaan. Zo kan stigmatiserend en buitensluitend gedrag richting (vermoedelijke) mannelijke sekswerkers versterkt worden, zelfs binnen een community van seksuele diversiteit. 5.2 Steun van hulp- en zorgverlening 5.2.1 Wantrouwen en zorgen om anonimiteit De meeste mannelijke sekswerkers die we spraken hebben weinig tot geen ervaring met gespecialiseerde hulpverlening als dat van Prostitutie Maatschappelijk Werk of hulp- of zorgverlening anderszins waarbij het sekswerk open onderwerp van gesprek is. Vaak is er wel contact met de GGD voor SOA onderzoek, maar dat contact is vluchtig en men voelt er niet altijd het vertrouwen om openheid te geven over het sekswerk. Verschillende respondenten geven aan een drempel te ervaren in het vragen van hulp bij organisaties wanneer ze dat nodig zouden hebben. Sommige respondenten geven aan geen vertrouwen te hebben dat ze door hulp- en zorgverleners zonder stigma te woord zullen worden gestaan, waardoor ze hulp vermijden. Ze zijn daarnaast bang om door contact met organisaties hun anonimiteit te verliezen.
“
Bijvoorbeeld een vriendin van mij die dit werkt ook doet, zij heeft [verblijfs] papieren. … Haar maatschappelijk werkers proberen dan ‘daar is ook deze baan, je krijgt geen uitkering, je kunt deze andere baan proberen’. Dan zie je dat het een heel, ik zie het als een heel conservatieve manier, ze willen het beheersen.” Respondent, 30 jaar Ook kan de locatie van een organisatie een rol spelen bij het besluit van de mannen om al dan niet hulp te zoeken. Zo kan bij een locatie in een (voor hen) bekende omgeving de angst voor herkenning te groot zijn. Anderzijds dient de bereikbaarheid van een locatie goed te zijn. Door het bestaan van een drempel tot contact benadrukken respondenten ook het belang van een outreachende benadering door hulp- en zorgverleners. Verder worden zaken als lange wachtlijsten en het telkens doorverwijzen binnen hulp- en zorgverlening genoemd als drempel. Op het moment dat men eindelijk de stap durft te nemen om hulp te vragen, dan wordt het als demotiverend ervaren dat ze tegen wachtlijsten aanlopen, of telkens te horen krijgen dat ze ergens anders beter geholpen kunnen worden.
69
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
5.2.2 Behoefte aan een luisterend oor en praktische hulp De COVID-19-pandemie heeft ervoor gezorgd dat respondenten die eerder een drempel ervaarden, door een plotseling verlies in inkomen, nu wel bij een hulporganisatie durfden/moesten aankloppen. Het ging daarbij dan veelal om een vraag tot praktische hulp bij financiële nood. Overige zaken waar respondenten aangeven behoefte aan te hebben in contact met hulp- en zorgverleners zijn voor een luisterend oor en een oordeelloos gesprek over hun werk en seksualiteit. Ook het aanbieden van laagdrempelige en breed beschikbare SOA testen wordt door de respondenten als heel belangrijk genoemd. Voor een respondent was specifiek het aanbod van gratis Nederlandse lessen een motivator om in contact te komen. Er wordt veelvuldig aangegeven dat er behoefte is aan hele praktische informatie hoe het werk goed, succesvol en veilig ingericht kan worden. Dit is in lijn met een New Yorks onderzoek van Parsons, Koken en Bimbi (2008) onder homo- en biseksuele mannelijke escorts die online diensten aanbieden. Respondenten gaven daar aan behoefte te hebben te leren over marketing, professionaliseren van klantcontacten en belasting- en inkomensbeheer. Uit ons onderzoek komt behoefte aan informatie over hoe te starten, wat de regels zijn en hoe risico’s te minimaliseren.
Respondenten geven aan dat ze steun en informatie, in verband met anonimiteit, het liefst online willen ontvangen.
“
Dat [je grenzen aangeven] leer je wel. (Interviewer: Dat leer je allemaal in je eentje.) Er is geen gids voor escorts. Dit is escorts voor dummy’s. … Misschien dat je dan zo, niet dat je mensen uitnodigt om escortwerk te doen, maar als je een pdf-verhaal op je website zou zetten naar aanleiding van je onderzoek met een aantal tips voor beginnende escorts, ik denk dat je daar sommige jongens echt mee helpt. … Ik had het wel gelezen. … Ook dingen als: stort geen 4000 euro op je rekening in een keer, als je dat nooit hebt gedaan gaan er allerlei.. als je gezeik wilt hebben, met de belastingdienst, met de bank, moet je dat soort dingen niet doen.” Respondent, 30 jaar
5.2.3 Behoefte aan ondersteuning door ervaringsdeskundigen Verschillende respondenten geven aan dat ze het zouden waarderen om via peer contact vanuit ervaringsdeskundigheid ondersteuning te ontvangen. Het belang van leren van ervaren mannelijke escorts komt ook in ander onderzoek naar voren (Parsons, Koken en Bimbi, 2008). Respondenten geven aan dat ook hierbij online de voorkeur heeft. In het bijzonder wordt genoemd dat respondenten met andere sekswerkers informatie uit zouden willen wisselen over slechte klanten om elkaar daarvoor te kunnen waarschuwen en van elkaars ervaringen te leren.
70
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
Als kanttekening wordt er door een respondent aangegeven dat ook bij organisaties die geleid worden door sekswerkers de genderkloof soms in stand gehouden wordt. Hij geeft aan dat bij organisaties de focus vaak toch vooral op de vrouw ligt en dat de mannen vaak niet aan bod komen, naar zijn ervaring, ondanks dat zij ook steun nodig kunnen hebben. Het gaat bij de inzet van ervaringsdeskundigheid dan echt om de inzet van mannelijke sekswerkers. Binnen de focusgroep wordt tevens genoemd dat het belangrijk is voor vertrouwen van migranten sekswerkers of sekswerkers van kleur dat hulp- en zorgverleners ook diverse etnische achtergronden hebben. 5.2.4 Onbekendheid met instanties De beschikbaarheid van informatie over geschikte organisaties wordt ook genoemd als reden waarom mannen nog niet om hulp hebben gevraagd. Mannen weten simpelweg niet dat gespecialiseerde hulp- of zorgverlening bestaat. Het ontbreken van up-to-date professionele websites met informatie die zich richt op hen als groep draagt bij aan de drempel om met een organisatie in contact te komen. 5.3 Steun van de overheid 5.3.1 Wantrouwen naar inenties Respondenten geven weinig blijk van steun die zij ervaren vanuit de overheid in hun werk als sekswerker.
Een deel van de respondenten uiten waardering dat de Gemeente Rotterdam onderzoek laat doen om meer te weten te komen over mannelijke sekswerkers, maar tegelijkertijd ervaren ze ook wantrouwen naar de intenties van de gemeente. Ze horen in de media ook uitingen vanuit de politiek die sekswerk aan banden willen leggen en zijn bang dat dit onderzoek en hun inbreng daarbij wellicht tegen hen gebruikt kan gaan worden en kan leiden tot meer repressie.
“ “
Ik denk dat het [dit onderzoek] een goed idee is, maar met onderzoek krijg je ook veel informatie. Dus laten we zeggen dat ik 1000 goede dingen zeg, maar dan horen zij waarschijnlijk alleen ‘o, we zouden een extra verbod op sekswerkers moeten krijgen’” Respondent, 28 jaar Ik had gehoord dat het in opdracht was van de gemeente, dus ik dacht wel ‘is dit niet in opdracht van de stad om al die escorts te ondermijnen en weg te krijgen?’” Respondent, 18 jaar
71
deel ii
5 Wie is er voor hen? Ervaren steun en behoeftes
5.3.2 Belemmerende wet- en regelgeving Het wantrouwen naar de overheid wordt gevoed doordat sekswerkers de wet- en regelgeving vanuit de overheid veelal niet als helpend ervaren. Ondanks dat sekswerk legaal is in Nederland, is het naleven van de regels eromheen complex. Wet- en regelgeving is apart geformuleerd voor deze branche en van gemeente tot gemeente sterk verschillend. Dit maakt het extra complex voor mannelijke sekswerkers, daar zij meestal in verschillende steden werken. In het bijzonder is het voor een mannelijke sekswerker hoogdrempelig om volgens de regels te werken als deze dat zou willen. Er is in Nederland een enorme schaarste aan keuze in toegestane plekken of wijzen voor mannelijke sekswerkers om hun werk vorm geven. Zoals eerder genoemd is er in heel Nederland maar één vergunde seksclub in Amsterdam expliciet voor mannelijke sekswerkers. Er zijn vooralsnog geen andere clubs of privéhuizen die zich richten op deze groep. Ook het aantal vergunde escortbedrijven waar mannelijke sekswerkers welkom zijn, is zeer beperkt. Om als zelfstandig sekswerker aan de slag te gaan met escortdates, heb je een vergunning nodig en een inschrijving bij de Kamer van Koophandel.