[22bb004174] Brief van Greenports over Huisvesting internationale medewerkers

Beste gemeenteraadsleden en -besturen, In dit schrijven bieden we u een aantal handreikingen aan die behulpzaam zijn bij het maken van uitnodigend beleid voor de huisvesting van internationale medewerkers in uw gemeente. Als nieuw raadslid en/of college staat u immers voor een belangrijke huisvestingsopgave voor deze en andere doelgroepen: er bestaan grote zorgen over het huidige tekort aan reguliere woningen en aan goede huisvestingslocaties voor internationale medewerkers. De aanhoudende berichtgeving in de media onderstreept de problematiek en de urgentie hiervan. Door ruimte te geven aan de realisatie van short- en midstay huisvestigingslocaties binnen uw gemeente, kan het huisvesten van internationale medewerkers in reguliere woningen aan banden gelegd worden. U krijgt een extra instrument in handen om de druk op de reguliere woningmarkt te verlichten. Hoe groot de noodzaak is om extra huisvesting te realiseren voor deze specifieke doelgroep, wordt cijfermatig onderbouwd door een recent onderzoek dat onderzoeksbureau Decisio in opdracht van Greenports Nederland uitvoerde. Uit dat onderzoek blijkt onder andere dat het aantal internationale medewerkers jaarlijks blijft groeien met 4,5%, terwijl het aanbod aan woonruimte daarbij achterblijft. Het tekort aan kwalitatief goede huisvestingslocaties speelt in alle sectoren en in iedere gemeente, dus ook in de uwe.

De land- en tuinbouwsector neemt de eigen verantwoordelijkheid voor het goed huisvesten van de internationale medewerkers serieus. Er zijn legio ondernemers die – al dan niet in samenwerking met een uitzendbureau of huisvester – willen investeren in de realisatie van nieuwe huisvesting. Dat lukt alleen in samenwerking met een gemeente die hierbij faciliteert. Denk daarbij aan passend beleid, samenwerking en afstemming met buurgemeenten, locatie-onderzoeken, goede registratie en politiek en bestuurlijk draagvlak voor en steun aan de goede initiatieven. Als u aan de slag gaat met dit onderwerp, dan kan dat bijvoorbeeld door specifieke aandacht voor deze doelgroep te besteden in de woonvisie en door het opstellen van een apart beleidskader. Dat het nodig is blijkt, zoals eerder vermeld, uit de onderzoekresultaten van Decisio, die we derhalve als bijlage bijvoegen. Dat het mogelijk is, laat het digitale inspiratieboek met vijftien inspirerende voorbeelden zien. Ook dit boek bieden wij u in de bijlage graag aan. Daarnaast wijzen wij u graag op het ondersteuningsprogramma arbeidsmigranten van de VNG, te bereiken via arbeidsmigranten@vng.nl.

In onze optiek is dit onderwerp te belangrijk om er geen werk van te maken en de praktijk laat zien dat er oplossingen voorhanden zijn. We hopen dan ook dat u hier proactief mee aan de slag gaat. Heeft u vragen over deze brief of kunnen we u op welke manier dan ook helpen, aarzel dan niet om met ons contact op te nemen via huisvesting@greenports-nederland.nl.

Met vriendelijke groet, Voorzitter bestuurlijke tafel Voorzitter LTO Huisvesting internationale medewerkers Greenports Nederland

Commissie Ondernemerschap en Onderwijs

Bijlage 1: Decisio-rapport van de provincie waar uw gemeente onder valt Bijlage 2: Belangrijkste conclusies en inzichten uit het Decisio-rapport Bijlage 3: Inspiratieboek huisvesting internationale medewerkers

Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer

info@greenports-nederland.nl

www.greenports-nederland.nl

A R B E I D S M I G R A N T E N I N P ROV I N C I E Z U I D - H O L L A N D Factsheet kerngegevens 5 april 2022

NB: Decisio gebruikt in de monitor en dit rapport het begrip ‘arbeidsmigrant’. Desgewenst kunt u, in plaats van dat begrip, ook ‘internationale medewerker’ hanteren

In opdracht van

S A M E N VAT T I N G Z U I D - H O L L A N D

In provincie Zuid-Holland werkten in 2020 bijna 145 duizend arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal jaarlijks gemiddeld gegroeid met 5,2%. Dit is hoger dan landelijk gemiddeld (4,2%). De belangrijkste werkgemeenten zijn ‘s-Gravenhage, Westland en Rotterdam. De helft van alle arbeidsmigranten werkt in een van deze drie gemeenten. In absolute zin groeide het aantal arbeidsmigranten in deze gemeenten het sterkst. De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam in de zakelijke dienstverlening, horeca en groothandel. Bijna een op de vijf arbeidsmigranten werkt in een van deze sectoren. 6 op de 10 arbeidsmigranten werken via een uitzendbureau.

Op basis van BRP-registraties staan in 2020 ruim 81 duizend arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in provincie Zuid-Holland. Ruim de helft daarvan woont in gemeente Den Haag of Rotterdam. Gemiddeld neemt het aantal jaarlijks toe met 5,6%. 86% van de arbeidsmigranten woont en werkt in de provincie Zuid-Holland. Belangrijke woonwerkrelaties zijn met Noord-Holland, waaronder Amsterdam, Haarlemmermeer, Diemen en Hollands Kroon. Uit de prognosescenario’s blijkt voor de provincie ZuidHolland dat het aantal internationale arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 183 duizend tot 223 duizend arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 2,4 tot 4,4%.

De meeste arbeidsmigranten verblijven 8 tot 12 maanden (35%). 31% van de arbeidsmigranten verblijft korter dan 4 maanden. Van arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven, is 23% één tot twee jaar actief. 18% blijft 5 jaar of langer. 40% van de in provincie Zuid-Holland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. Andere belangrijke herkomstlanden zijn Roemenië en Bulgarije. Sinds 2010 is vooral het aantal Roemenen en Bulgaren toegenomen. 6 op de 10 arbeidsmigranten is man. Daarnaast is 37% van de arbeidsmigranten tussen de 25 en 35 jaar oud. Ten opzichte van 2010 is het aandeel arbeidsmigranten jonger dan 25 jaar lager geworden.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 2

NADERE DUIDING A a n t a l a r b e i d s m i g r a n t e n fo r s t o e g e n o m e n , e n d i t b l i j f t d e k o m e n d e 10 j a a r g r o e i e n 2010 – 2020: jaarlijkse groei Het aantal arbeidsmigranten in Nederland is sinds 2010 tot en met 2020 jaarlijks blijven toenemen Regio van 357,7 duizend in 2010 naar 540,6 duizend in 2020. Dit betekende tot en met 2020 een groei Nederland van 4,2% per jaar in Nederland; in Zuid-Holland 5,2% per jaar. Groeicijfers verschillen per regio, Zuid-Holland maar overall beeld is helder: het aantal Gelderland arbeidsmigranten neemt overal toe. Tot 2030: blijvende toename te verwachten Tot 2030 verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in Nederland en in de zes Greenportregio’s blijft groeien. Ook hierin zijn er regionale verschillen, maar jaarlijkse toename in Nederland van gemiddeld 2,5 tot 4,5% is aannemelijk.

Aantal in 2020

Jaarlijkse groei (%) 2010 2020

357,7 duizend 540,6 duizend

4,2%

2,5 – 4,5% 692 – 840 duizend

87,4 duizend 144,6 duizend

5,2%

2,4 – 4,4% 183 – 223 duizend

38,3 duizend

62,3 duizend

4,9%

4,0 – 6,0%

93 -109 duizend

Limburg

38,7 duizend

51,1 duizend

2,8%

3,0 – 4,0%

65 – 75 duizend

Noord-Brabant

61,7 duizend

91,9 duizend

4,1%

3,6 – 5,3% 131 – 154 duizend

Noord-Holland

73,5 duizend 114,8 duizend

4,6%

1,7 – 3,6% 136 – 164 duizend

Utrecht

21,2 duizend

1,4%

3,0 – 8,0%

Aantal in 2010

24,5 duizend

Jaarlijkse groei (%) Tot 2030

Verwacht: aantal in 2030

34 – 61 duizend

‘Arbeidsmigranten’ staan zeker de komende jaren nog op de maatschappelijke en publieke agenda ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 3

NADERE DUIDING Corona leidde in 2020 tot een daling van het aantal werkzame arbeidsmigranten in Nederland Effect Corona: gemiddelde afname van 11% In 2020 daalde het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom Corona –tot het niveau tussen 2017 en 2018. De gemiddelde daling in Nederland tussen 2019 en 2020 bedroeg 11%; Zuid-Holland 11%. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, door vraaguitval of vanwege angst voor gesloten grenzen. Verwachtingen na 2022 Het is nog niet bekend of Corona in Nederland tot structureel minder arbeidsmigranten gaat leiden. Maar, gelet op het herstel van de Nederlandse economie is het aannemelijk dat aantal arbeidsmigranten in Nederland inmiddels weer is toegenomen. De te verwachten gemiddelde groei in Nederland tot 2030 (2,5 – 4,5% per jaar) blijft een realistisch uitgangspunt.

Daling 2019-2020 (%)

Daling 2019-2020 (absoluut)

Nederland

-11%

-68.690

Zuid-Holland

-11%

-18.510

Gelderland

-18%

-13.680

Limburg

-12%

-6.670

Noord-Brabant

-8%

-8.425

Noord-Holland

-10%

-12.700

Utrecht

-7%

-1.835

Regio

Het is aannemelijk dat Corona een tijdelijke dip is; geprognotiseerde gemiddelde groei tot 2030 blijf t r e a l i s t i s c h ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 4

NADERE DUIDING Uitzendbranche is belangrijkste sector en speler in het werkveld Uitzendbranche: belangrijkste sector en speler De uitzendbranche is vanaf 2010 al de belangrijkste sector geweest waarvoor de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van arbeidsmigranten actief via een uitzendbureau. In enkele provincies is dat aandeel hoger en toegenomen (Zuid-Holland, Gelderland en Limburg); in andere provincies zien we tegenovergestelde ontwikkeling. Maar, de uitzendbranche is en blijft de belangrijkste speler.

Naast werken via de uitzendbranche zijn arbeidsmigranten veelal (rechtstreeks) actief in zakelijke dienstverlening, horeca en de land- en tuinbouw. In de landbouw ging het in 2010 gemiddeld (Nederland) om 10%; in 2020 om 5%. Het relatieve aandeel is in 2020 lager, maar in absolute zin wel toegenomen.

Aandeel uitzendbranche 2010 (%)

Aandeel uitzendbranche 2020 (%)

Nederland

47%

48%

Zuid-Holland

50%

58%

Gelderland

59%

64%

Limburg

40%

58%

Noord-Brabant

50%

44%

Noord-Holland

41%

34%

Utrecht

44%

30%

Regio

H e t i s d u s v a n b e l a n g o m d e u i t z e n d b r a n c h e a a n t a fe l t e hebben in het vraagstuk rondom arbeidsmigranten ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 5

NADERE DUIDING Opvallend is: gemiddelde leef tijd van arbeidsmigrant stijgt, maar verblijfsduur neemt af Vooral 25-35 jarigen actief De grootste groep arbeidsmigranten in ZuidHolland was in de afgelopen 10 jaar vooral de groep 25-35 jarigen. In 2010 en 2020 bedroeg dat aandeel 37%. In dezelfde periode is vooral het aandeel 15-25 jarigen onder de arbeidsmigranten afgenomen (van 22% in 2010 naar 16% in 2020). Daarnaast zijn vooral ook de groepen arbeidsmigranten ouder dan 35 jaar sinds 2010 gegroeid. Dit wijst erop dat waarschijnlijk in toenemende mate meer ervaren arbeidsmigranten naar Nederland komen om te werken.

Verblijfsduur neemt af Voorheen was de grootste groep arbeidsmigranten nog zo’n 8 tot 12 maanden werkzaam in ZuidHolland. Tegenwoordig zien we vooral een verschuiving naar een kortere verblijfsduur. Vooral de groep arbeidsmigranten die tot 4 maanden werkzaam neemt toe: van 23% naar 31%. De oorzaak voor deze trend is niet exact te duiden, maar mogelijk dat vooral de verdere flexibilisering van banen en de arbeidsmarkt en de sterke positie van uitzendbureaus hierbij sterk van invloed is.

Vo o r a l d e k o r t e r e v e r b l i j f s d u u r v a n a r b e i d s m i g r a n t e n i n Zuid-Holland wijst op het belang van het aanbod van voldoende shor t-stay huisvesting ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 6

NADERE DUIDING To t s l o t : a a n p a k e n i n s t e e k v a n v r a a g s t u k r o n d o m arbeidsmigranten vanuit meerdere invalshoeken Structureel vraagstuk: voornamelijk huisvesting Gelet op structurele karakter van groeiend aantal arbeidsmigranten (maar ook: krimp bevolking en beroepsbevolking, integratie) is duidelijk dat deze groei aandacht vraagt voor: • vanuit huisvestingsperspectief: beschikbaarheid van voldoende kwalitatief passende woonplekken (met extra aandacht en effort voor short-stay voorzieningen) • vanuit economisch perspectief: goed werkgeverschap/HR, goede informatievoorziening en arbeidsomstandigheden • vanuit perspectief omgevingskwaliteit: aandacht voor leefbaarheid, sociale cohesie en voorzieningen • Vanuit registratie: nu nog verschil in aantallen werkende (op basis van werklocatie) en wonende (op basis van woonlocatie) arbeidsmigranten. Dat komt door lage registratiegraad. Het woonadres van de arbeidsmigrant is namelijk onbekend wanneer de arbeidsmigrant niet geregistreerd is in de BRP. Het actief verhogen van de registratiegraad is daarom een belangrijk aandachtspunt.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 7

I N H O U D S O P G AV E

Achtergrond

P. 9 – 10

Aantal werkende arbeidsmigranten

P. 11 – 13

Kenmerken

P. 14 – 17

Aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten

P. 18 – 20

Pendelrelaties

P. 21

Prognose

P. 22

Bijlage: methodiek

P. 23 – 24

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 8

AC H T E RG RO N D

Aanleiding, vraagstelling en geografische afbakening Het Nederlandse tuinbouwcluster heeft zich via zeven regionale Greenports en tuinbouwregio’s verenigd in Greenports Nederland. Vanuit het strategisch platform GreenBoard wordt samengewerkt in een kennisdelingsprogramma. Binnen de samenwerking is bij de landelijke werktafel huisvesting internationale werknemers behoefte om inzicht te krijgen in het aantal en de belangrijkste kenmerken van arbeidsmigranten op landelijk en provinciaal niveau. Voorliggend rapport bevat informatie over de populatie arbeidsmigranten in de provincie Zuid-Holland. Op dat schaalniveau zijn gegevens voornamelijk gepresenteerd, daarnaast wordt in dit rapport gerefereerd aan en vergeleken met het landelijk niveau. Dit rapport maakt onderdeel uit van een serie van zes provinciale rapporten (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland, NoordBrabant en Limburg). Aanpak Het rapport beschrijft de aantallen werkzame en woonachtige arbeidsmigranten in de provincie Zuid-Holland, hun kenmerken en ontwikkeling daarin over de periode 2010 – 2020. Daarnaast bevat de analyse een prognose van de verwachte ontwikkeling van het aantal werkzame arbeidsmigranten tot 2030.

Brondata en definitie De cijfers zijn afkomstig uit de Monitor Internationals van Decisio (2022). Deze monitor is gebaseerd op de meest actuele bronbestanden van de CBS Microdata, waaronder gegevens van de Belastingdienst en de Basisregistratie Personen (BRP). In dit rapport worden verschillende begrippen gebruikt. Voor de duidelijkheid geven we hier een overzicht van hetgeen we daarmee bedoelen: ▪ Internationale werknemer: is een economisch-actieve persoon met alleen een buitenlandse nationaliteit (oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit) en die in loondienst is bij een in Nederland gevestigde organisatie. Voor deze persoon wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst. ▪ Kenniswerker: is een internationale werknemer die gerekend wordt tot de groep kenniswerkers waarbij een minimale looneis gesteld is voor twee leeftijdsgroepen. Deze groep valt niet binnen de scope van dit onderzoek. ▪ Arbeidsmigrant: is een internationale werknemer die minder verdient dan de gestelde minimale looneis voor de kenniswerker. In de bijlage bij dit rapport is dit nader toegelicht.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 9

AC H T E RG RO N D

Dynamische database Decisio hanteert vanaf de aanvang van onze landelijke monitor dezelfde definities en berekeningswijzen. Vervolgens gebruiken we uiteenlopende CBS Microdatabestanden om onze monitor/database op te bouwen met gegevens vanaf 2010 tot zo recent mogelijk. Eens per jaar (in december) actualiseren we onze database voor de meest recente inzichten. Deze actualisatie voeren we uit voor alle beschikbare gegevens voor alle jaren vanaf 2010. Dat impliceert (dus) een volledige actualisatie voor het meest recente onderzoeksjaar, maar ook voor de jaren daarvoor. De reden hiervoor is dat het CBS over steeds actuelere, meer en betere gegevens beschikt. En, met terugwerkende kracht gaat dat ook over gegevens in het verleden. Dat betekent dat wij niet alleen een actualisatie uitvoeren voor het laatst beschikbare bronjaar, maar ook voor de jaren daarvoor. Dit betekent dat de nieuwste monitorgegevens, ook voor jaren in het verleden, kunnen afwijken van de gegevens in voorgaande monitorrapportages van Decisio. Meerdere doelgroepen in monitor: voorkomen van dubbeltellingen Vanaf 2022 voert onze Monitor Internationals meer internationale doelgroepen dan alleen de internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

De monitor is verbreed met landelijke gegevens over internationale studenten, statushouders en inkomensafhankelijke partners. Om eventuele dubbeltellingen in de uitkomsten te voorkomen is ervoor gekozen om personen toe te wijzen aan een doelgroep op basis van hun verondersteld hoofdmotief voor verblijf in Nederland. Deze verbreding van onze monitor en de correcties die we daarvoor uitvoeren kunnen tot (kwantitatieve) verschillen in de uitkomsten leiden voor wat betreft de voorgaande monitorrapportages van Decisio. Data op basis van adres werkgever In de CBS Microdata is de werklocatie van arbeidsmigranten geregistreerd als het adres van de werkgever. Indien een arbeidsmigrant voor een uitzendbureau werkt, komt het voor dat het werkadres elders gelegen is omdat zij bij een of meerdere werkgevers zijn uitgezonden. Dit daadwerkelijke werkadres is op basis van CBS Microdata niet bekend. Daarom kan er sprake zijn van een onder- of overschatting. Afronding Cijfers zijn afgerond op vijftallen (in verband met onze verplichting ter borging van de privacy aan het CBS). Provincie- of regiototalen tellen, door deze afrondingen, niet altijd op tot het totaal van alle onderliggende gemeenten.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 10

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N

Helft Zuid-Hollandse arbeidsmigranten werkt in ‘sGravenhage, Westland en Rotterdam De belangrijkste werkgemeenten zijn ‘s-Gravenhage, Westland en Rotterdam. De helft van alle arbeidsmigranten werkt in een van deze drie gemeenten. In absolute zin is het aantal arbeidsmigranten in deze drie gemeenten het sterkst gegroeid tussen 2010 en 2020. Procentueel gezien valt Gorinchem (+30% per jaar) op. In de meeste gemeenten is het aantal arbeidsmigranten in 2020 gedaald ten opzichte van 2019. Uitzondering daarop is Gorinchem, waar het aantal in absolute zin toenam met 2.405 ten opzichte van 2019. Ook in Midden-Delfland, Rijswijk en Zuidplas is het aantal arbeidsmigranten in 2020 gegroeid ten opzichte van 2019.

+5,2%

naar werkregio 1

per jaar

.

12 .

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

.

2 11

1

2 1

In 2020 daalt het aantal arbeidsmigranten – naar verwachting als gevolg van de situatie rondom covid-19 – tot het niveau tussen 2017 en 2018. Veel arbeidsmigranten zijn (tijdelijk) naar huis gegaan, als gevolg van vraaguitval (horeca) of vanwege angst voor gesloten grenzen.

Aantallen Arbeidsmigranten

aantal

Aantal arbeidsmigranten groeit jaarlijks gemiddeld 5,2% In 2020 werkten in de provincie Zuid-Holland bijna 145 duizend arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal arbeidsmigranten bijna verdubbeld van 87 duizend naar 145 duizend arbeidsmigranten. Gemiddeld neemt het aantal jaarlijks toe met 5,2%.

Zuid Holland Top-10 werkgemeenten arbeidsmigranten provincie Zuid-Holland

Gemeente

Aantal arbeidsmigranten

Jaarlijkse groei (%)

28.330 23.045 20.375 8.610 6.380 5.565 4.650 4.085 3.970 2.860

5% 7% 3% 7% 30% 3% 16% 3% 7% 0%

's-Gravenhage Westland Rotterdam Leiden Gorinchem Schiedam Rijswijk Lansingerland Noordwijk Hillegom Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 11

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N nde cijfers Arbeidsmigranten

nde cijfers Arbeidsmigranten naar werkregio

naar werkregio

2

inde

1 12

1

1

Zuid Holland

Nederland

Noord Holland Zuid Holland

Gelderland imburg

Noord Brabant Utrecht

Nederland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Vergelijking met Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers in bovenstaande figuur geven de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in Zuid-Holland weer ten opzichte van het landelijk niveau. Sinds 2010 neemt het aantal arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 4,2% tot 540.565 in 2020. De gemiddelde jaarlijkse groei in de provincie Zuid-Holland ligt met 5,2% iets boven dit gemiddelde.

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 1

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

1

2 1

inde

1

Vergelijking andere provincies In vergelijking met de andere vijf provincies die deel uitmaken van dit onderzoek heeft Zuid-Holland het hoogste aantal arbeidsmigranten. Na Zuid-Holland volgen Noord-Holland en Noord-Brabant met 117 duizend en bijna 110 duizend arbeidsmigranten. In Zuid-Holland daalt het aantal arbeidsmigranten minder sterk in economische dipjaren 2012 en 2013 en ook daarna blijft de gemiddelde jaarlijkse groei hoger dan in de meeste provincies.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 12

2 2

A A N TA L W E R K E N D E A R B E I D S M I G R A N T E N

Aantallen Arbeidsmigranten naar werkregio

2 1

2 2 Aantal

tot 1 1 tot 1 1 tot 2 2 tot 1 1 tot 2 2 tot meer dan

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 13

KENMERKEN op sectoren arbeidsmigranten naar werkregio

Zuid Holland

Top-15 werksectoren De meeste arbeidsmigranten zijn werkzaam via een uitzendbureau of rechtstreeks in de zakelijke dienstverlening, horeca en groothandel.

Nederland

Zakelijke dienstverlening Uitzendbureaus en detachering ransport en logistiek

In 2020 is het aantal arbeidsmigranten in Zuid-Holland werkzaam bij uitzendbureaus toegenomen tot 58%. Circa 6 op de 10 arbeidsmigranten werkt via een uitzendbureau. Dit is hoger dan landelijk gemiddeld (48%).

Onderwijs andbouw en isserij

sector

ndustrie: voedings en genotmiddelen ndustrie: metalelektro , telecom en communicatie Horeca Groothandel Gezondheidszorg Detailhandel

percentage 2 1 Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

1

2 1

2

Bouw

2 2 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 14

KENMERKEN erblijfsduur van Arbeidsmigranten naar werkregio

De verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar.

1

Nederland

percentage

2

Van de korte verblijvers in 2019 verblijft circa 35% tussen de 8 en 12 maanden. 31% van de van hen verblijft korter dan 4 maanden.

2

erblijfsduur Arbeidsmigranten tot van maanden tot 8 maanden

De verblijfsduur is sinds 2014 korter geworden: het aandeel arbeidsmigranten dat tot 4 maanden verblijft is toegenomen, terwijl het aandeel van 8 tot en met 12 maanden verblijf is afgenomen. Landelijk is een vergelijkbare trend te zien.

naar werkregio

8 tot en met 12 maanden

2 1

2 1

Nederland

percentage

1

Zuid Holland

Verblijfsduur langer dan een jaar Van de arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven, zien we dat 23% één tot twee jaar actief is. Nog eens 18% blijft 5 jaar of langer. Dit is vergelijkbaar met het landelijke beeld.

2 1

Zuid Holland

Verblijfsduur korter dan een jaar 28% van de arbeidsmigranten verblijft korter dan een jaar in de provincie Zuid-Holland.

2 1 1

2

tot 1 jaar

1 tot 2 jaar

2 tot

jaar

tot

jaar

jaar of langer

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 15

KENMERKEN op herkomstlanden Arbeidsmigranten Nederland

urks paans lowaaks oemeens ortugees ools onbekend arokkaans itouws ets taliaans ndiaas Hongaars Grieks hinees Burger Bondsrep. Duitsland Bulgaars Brits burger

1

2

Belgisch 1

De top-20 herkomstlanden van provincie Zuid-Holland komt overeen met het landelijk beeld. Ook landelijk is de grootste groep arbeidsmigranten van Poolse afkomst, en zijn de groepen Roemenen en Bulgaren in omvang het sterkst toegenomen.

Zuid Holland

2

In de vergelijking met de belangrijkste herkomstlanden valt op dat vooral het aantal Roemenen en Bulgaren is toegenomen in 2020: beide een aandeel van inmiddels 10%.

naar werkregio

herkomstland

Meeste arbeidsmigranten afkomstig uit Polen, vooral aantal Roemenen en Bulgaren neemt toe 40% van de in provincie Zuid-Holland werkzame arbeidsmigranten is van Poolse afkomst. In totaal bestaat deze groep uit 57.180 arbeidsmigranten. Andere belangrijke herkomstlanden zijn Roemenië en Bulgarije. 20% van de arbeidsmigranten komt uit een van deze landen.

percentage Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

jaar

2 1

2 2

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 16

KENMERKEN Geslacht van Arbeidsmigranten naar werkregio

Zuid Holland 2 1

Nederland 2 1

2 2

geslacht

eeftijd

2 2

v Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

naar werkregio

2 1

2 2

Zuid Holland

1

2 1

Nederland

percentage

m

6 op 10 arbeidsmigranten is man De populatie arbeidsmigranten in provincie Zuid-Holland kent een oververtegenwoordiging van mannen: 57% van alle arbeidsmigranten is man. Deze verhouding is ten opzichte van 2010 nagenoeg ongewijzigd: het aandeel vrouwen is licht toegenomen. De man-vrouwverhouding in ZuidHolland is identiek aan het landelijk beeld.

2

leeftijdsklasse

1 2

Grootste deel arbeidsmigranten 25-35 jaar Het merendeel (37%) van de arbeidsmigranten in provincie ZuidHolland is tussen de 25 en 35 jaar oud. Dit beeld is sinds 2010 ongewijzigd. Ook landelijk is dit het geval. Er is een verschuiving waar te nemen van de leeftijdscategorie 15 jaar tot 25 jaar, naar de leeftijdscategorie van 35 jaar en ouder.

2 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 17

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN

52% BRP-geregistreerde arbeidsmigranten woont in Den Haag of Rotterdam Den Haag en Rotterdam zijn de belangrijkste woongemeenten voor geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten: hier wonen 42,5 duizend arbeidsmigranten, ruim de helft van het totaal. Ook Westland en Schiedam (4.170 en 3.665 arbeidsmigranten) zijn belangrijke woongemeenten. Vooral in Westland is het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten sinds 2010 gestegen, met gemiddeld 19% per jaar. Dit is te verklaren door een intensieve inzet van de gemeente op registratie in BRP. 1Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata.

Bijvoorbeeld doordat de arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de angst voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in Nederland woont. Uit eerder onderzoek is de inschatting dat gemiddeld 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft.

+6,4%

naar woonregio op basis van contract

per jaar

. .

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

.

2 1

Tussen 2010 en 2020 neemt het aantal arbeidsmigranten min of meer geleidelijk toe, met een jaarlijkse groei van 6,4%. In 2020 is een daling waarneembaar als gevolg van corona: er waren toen circa 2.840 minder arbeidsmigranten dan in 2019. Deze daling is echter minder sterk dan bij het aantal naar werklocatie.

Aantallen Arbeidsmigranten 8 .

aantal

81.690 geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten Op basis van BRP-registraties staan in 2020 ruim 81 duizend arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig in provincie ZuidHolland. Dit is naar verwachting een onderschatting van het daadwerkelijke aantal1.

Zuid Holland Top-10 woongemeenten arbeidsmigranten provincie Zuid-Holland

Gemeente

Aantal arbeidsmigranten

Jaarlijkse groei (%)

21.770 20.795 4.170 3.665 2.675 2.545 2.455 2.385 1.975 1.385

6% 5% 19% 9% 9% 6% 5% 7% 9% 6%

's-Gravenhage Rotterdam Westland Schiedam Delft Leiden Dordrecht Vlaardingen Alphen aan den Rijn Gouda Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 18

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN nde cijfers Arbeidsmigranten

nde cijfers Arbeidsmigranten

naar woonregio op basis van contract

naar woonregio op basis van contract

2

inde

2

1

1

12

Zuid Holland

Nederland

Noord Holland Zuid Holland

Gelderland imburg

Noord Brabant Utrecht

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

2 1

2 2

2 1

2 18

2 1

jaar

2 1

2 1

2 1

2 1

2 12

2 11

1

2 1

inde

18

Nederland

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

Vergelijking met Nederlandse ontwikkeling De indexcijfers in bovenstaande figuur geven de ontwikkeling in aantallen weer ten opzichte van het landelijk niveau. Sinds 2010 neemt het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in Nederland jaarlijks toe met 7,1% tot 296.010 in 2020. De gemiddelde jaarlijkse groei in de provincie Zuid-Holland ligt met 5,6% lager dan Nederland gemiddeld.

Vergelijking met referentieprovincies Net als bij de aantallen naar werkgemeenten, heeft provincie Zuid-Holland de hoogste gemiddelde jaarlijkse groei in het aantal BRP-geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in vergelijking met de andere provincies binnen dit onderzoek. Wel volgt provincie Zuid-Holland eenzelfde trend als in de andere provincies, waarbij de aantallen vanaf 2012 consistent zijn toegenomen, met een dip in coronajaar 2020.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 19

A A N TA L B R P - G E R E G I ST R E E R D E ARBEIDSMIGRANTEN 2 2

Aantallen Arbeidsmigranten naar woonregio op basis van contract

2 1

2 2 Aantal

tot 1 1 tot 1 1 tot 2 2 tot 1 1 tot 2 2 tot meer dan

A

Bron: Decisio (2022), via CBS Microdata

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 20

P E N D E L R E L AT I E S 86% arbeidsmigranten werkt en woont binnen provincie Zuid-Holland 86% van de arbeidsmigranten werkt en woont binnen de provincie ZuidHolland. In absolute zin gaat het om ruim 125 duizend arbeidsmigranten.

144.625 werkzame arbeidsmigranten in provincie Zuid-Holland

65.825

78.800*

waarvan woongemeente bekend

waarvan woongemeente onbekend

56.500 (86%)

9.325 (14%)

67.640 (86%)

11.160 (14%)

wonen en werken in provincie Zuid-Holland

werken in provincie Zuid-Holland, wonen elders

wonen en werken in provincie Zuid-Holland

werken in provincie Zuid-Holland, wonen elders

125.480 (86%)

20.485 (14%)

arbeidsmigranten werken en wonen binnen provincie Zuid-Holland

arbeidsmigranten werken binnen provincie ZuidHolland en wonen elders

*Van arbeidsmigranten waarvan de woongemeente onbekend is, nemen we dezelfde verhouding over als van arbeidsmigranten waarvan wel een woonlocatie bekend is.

Ruim 20 duizend arbeidsmigranten werken binnen de provincie ZuidHolland, maar wonen elders. Belangrijke inkomende en uitgaande pendelrelaties zijn er met NoordHolland, waarvan de gemeente Amsterdam de belangrijkste is. Ook zijn er pendelrelaties met gemeenten uit Noord-Brabant, zoals Eindhoven en Tilburg.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 21

P RO G N O S E

Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de provincie Zuid-Holland zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In onderstaand kader staat een korte toelichting op de methodiek. Achtergrond prognose Voor de prognose baseren we ons op bestaande regionale prognoses van het aantal banen (bron: WLO-scenario’s) en de beroepsbevolking zonder migratieachtergrond (bron: CBS). Door deze prognoses aan elkaar te ‘matchen’ ontstaat het verschil tussen het aantal beschikbare banen in 2030 en het aantal werknemers (zonder migratieachtergrond) dat beschikbaar is om deze banen in te vullen. Hierin is rekening gehouden met verschillende demografische factoren als groei van beroepsbevolking en vergrijzing, maar ook economische ontwikkeling door uit te gaan van een WLO-hoog en WLO-laag scenario.

Prognose van 183.365 tot 222.995 werkzame arbeidsmigranten in provincie Zuid-Holland in 2030

Het verschil tussen het aantal banen en werknemers zonder migratieachtergrond geeft een indicatie van het aantal internationale werknemers dat nodig is om aan de toekomstige vraag naar werknemers te voldoen. Vervolgens hanteren we een verdeelsleutel op basis van de bestaande verhouding tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten.

Uit de prognosescenario’s blijkt voor provincie ZuidHolland dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 183 tot 223 duizend werkzame arbeidsmigranten in 2030. Dit betekent een jaarlijkse groei van 2 tot 4%. ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 22

B I J L AG E : M E T H O D I E K E N I N FO R M AT I E

Methodiek Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de ‘big data’ bestanden achter de statistieken die het B publiceert (CBS Microdata). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt dit om de Monitor Internationals op te stellen.

Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata arbeidscontractinformatie van werknemers in Nederland aan verschillende persoonsgegevens. Daarbinnen selecteren we de groep werknemers zonder de Nederlandse nationaliteit: de internationale werknemers. In de verdere afbakening van deze doelgroep wordt geen rekening gehouden met het aantal gewerkte uren of het jaar van vestiging in Nederland. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor onder meer inzicht in: ▪ Het aantal internationale werknemers dat in een regio woont en werkt; ▪ In welke sector zij werkzaam zijn; ▪ Hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn, zowel op korte termijn (in maanden) als lange termijn (in jaren); ▪ Waar ze vandaan komen, hoe oud ze zijn en hoe zij wonen: huishoudenssamenstelling, koop-/huurhuis en WOZ-waarde.

De data is beschikbaar voor de periode 2010-2020. Looneisen definitie kenniswerker of arbeidsmigrant Om binnen de groep internationale werknemers (zie definitie in Achtergrond) onderscheid te maken tussen kenniswerkers en arbeidsmigranten, hanteren we de volgende looneis: ▪ Kenniswerker: een internationale werknemer, waarbij een minimale looneis is gesteld (fiscaal loon: loon voor belastingen) voor twee leeftijdsgroepen en een minimaal aantal SV-dagen. De minimale looneisen per leeftijdsgroep zijn: 2010 < 30 jaar

€2 .

≥ 30 jaar

€

2011

1 €2 . 8

.128 €

.

2012

2013

2014

2015

2016

€2 .

€ 2 .1

€2 . 2

€ 2 .8

€ 28.

€

€

€

€ 8.

€ 8.

.8

.

. 2

2017 € 28.81

8 €

.

2018

2019

2020

€ 2 .2

€2 . 2

€

€

€

€ 1.8

.

.82

.

2

▪ Arbeidsmigrant: een internationale werknemer die niet voldoet aan bovenstaande looneis voor kenniswerkers.

ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 23

B I J L AG E : M E T H O D I E K E N I N FO R M AT I E

Meer informatie? De adviseurs bij Decisio zijn gespecialiseerd in het thema internationalisering in Nederland. In de laatste jaren voerde Decisio verschillende onderzoeken uit aangaande de populatie internationals in Nederland. Als het gaat om hun economische situatie, maar ook op het gebied van onderwijs en huisvesting. Denk bijvoorbeeld aan haalbaarheidsstudies voor internationale scholen of huisvesting van arbeidsmigranten. Naast analyses over de populatie internationale werknemers in Nederland, voert Decisio ook de monitor naar internationale organisaties in Nederland uit.

Gerwin van der Meulen Partner Decisio g.vandermeulen@decisio.nl

Suzanne Steegman Senior adviseur Decisio s.steegman@decisio.nl

Opdrachtgever Greenports Nederland Projectteam Decisio Gerwin van der Meulen Suzanne Steegman Peter Haanen Sebastiaan Tieleman Guus Kersten Contactgegevens Decisio Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl Bron foto voorzijde: Greenport Aalsmeer 5 april 2022 ARBEIDSMIGRANTEN IN PROVINCIE ZUID -HOLLAND - 24

Bijlage 2 belangrijkste conclusies en inzichten Het aantal internationale medewerkers stijgt continu Uit het onderzoek blijkt dat sinds 2010 het aantal internationale medewerkers in Nederland continu stijgt, met uitzondering van het jaar 2020, wat te wijten valt aan de coronacrisis. Het aantal internationale medewerkers in Nederland is in de periode van 2010 tot en met 2020 gegroeid van ruim 357 duizend in 2010 naar ruim 540 duizend in 2020. Dat komt neer op een gemiddelde groei van 4,2% per jaar. Ter vergelijking: in 2020 waren in Nederland 8,9 miljoen1 personen actief in het arbeidsproces, 6% daarvan zijn internationale medewerkers. De cijfers binnen de zes Greenportregio’s verschillen onderling, maar laten wel dezelfde ontwikkeling zien. Het totaalbeeld is helder: het aantal internationale medewerkers neemt overal toe, nu en in de toekomst. Tot 2030 is volgens Decisio een jaarlijkse toename van 2,5 tot 4,5% aannemelijk (+/- 800.000 in 2030). De gemiddelde leeftijd stijgt, de gemiddelde verblijfsduur daalt Uit de cijfers blijkt verder dat de gemiddelde leeftijd van de internationale medewerkers stijgt. Er is een verschuiving waar te nemen van de leeftijdscategorie van 15 jaar tot 25 jaar naar de leeftijdscategorie van 35 jaar en ouder. De gemiddelde verblijfsduur van internationale medewerkers laat een dalende trend zien.

Van alle internationale medewerkers die korter dan een jaar in Nederland verblijven, bleef in 2014 43% tussen de 8 en 12 maanden in Nederland. In 2019 lag dat percentage op 34%. Daarentegen steeg het percentage dat korter dan vier maanden in Nederland verbleef van 25% in 2014 naar 33% in 2019. Wat we zien in de markt De huidige tekorten op de Nederlandse arbeidsmarkt raken ook de tuinbouw. De afname van de Nederlandse beroepsbevolking (vergrijzing) draagt eraan bij dat er steeds meer internationale medewerkers nodig zijn. Automatisering en robotisering kunnen hierop een dempende werking hebben, maar dat is op dit moment in de dagelijkse praktijk van tuinbouwbedrijven nog niet overal aan de orde. Werkgevers in de tuinbouw ervaren evenals werkgevers in andere sectoren in toenemende mate een tekort aan medewerkers, waaronder internationale medewerkers. Zij wijten het tekort aan internationale medewerkers voor een groot deel aan het ontbreken van voldoende kwalitatief goede huisvesting: wie de bedden heeft, heeft de internationale medewerkers. Ook vanuit de groep internationale medewerkers zelf komen geluiden dat goede huisvesting en goed werkgeverschap noodzakelijk zijn. Huisvesting en goed werkgeverschap zijn voor internationale medewerkers belangrijke factoren waarop ze kiezen in welk land en welke sector zij willen werken.

Als we dit in Nederland niet beter regelen, kan dat tot gevolg hebben dat we minder internationale medewerkers kunnen werven dan er nodig zijn om het werk gedaan te krijgen. Deze problematiek wordt versterkt doordat de toestroom vanuit landen waar traditioneel veel internationale medewerkers komen, stokt. Ook daar zorgen vergrijzing van de beroepsbevolking en economische groei ervoor dat mensen liever in hun eigen regio aan de slag gaan. Wat vragen we van u In de optiek van de Nederlandse tuinbouw moeten alle betrokken partijen ervoor zorgen dat de positie van Nederland op de internationale arbeidsmarkt verbeterd wordt. Het creëren van draagvlak is hiervoor een vereiste. Daarnaast is het voorwaardelijk dat er een versnelling komt in de realisatie van nieuwe huisvestingsoplossingen. Uit de Decisio-cijfers en uit de hierover tijdens het webinar van Greenports Nederland (28 maart 2022) gevoerde discussie blijkt dat het versneld faciliteren van short stay huisvestingsfaciliteiten aan de randen van of buiten BSD 1

bron: CBS StatLine

Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer

info@greenports-nederland.nl

www.greenports-nederland.nl

(bestaand stads- en dorpsgebied), aan de randen van industrieterreinen en op de bedrijfsterreinen van ondernemers het snelst tot resultaten leidt. Dat betekent overigens niet dat de regionale en gemeentelijke opgaven voor de realisatie van mid- en long stay faciliteiten geen aandacht behoeven. Het is noodzakelijk dat alle betrokken partijen – zijnde gemeenten, provincies, het Rijk, huisvesters, uitzenders en werkgevers – hiervoor verantwoordelijkheid nemen en onderling bindende, afdwingbare afspraken maken. Uit de praktijk blijkt dat het regionale samenwerking en afstemming voorwaarden voor succes zijn.

Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer

info@greenports-nederland.nl

www.greenports-nederland.nl

Bijlage 3 Inspiratieboek Nederland komt 120.000 plekken tekort voor de huisvesting van internationale medewerkers. Om de realisatie van voldoende nieuwe en kwalitatief goede huisvestingslocaties te stimuleren hebben LTO Nederland en Greenports Nederland gezamenlijk het inspiratieboek ‘Een plek onder de zon’ samengesteld. Het boek inventariseert de succesfactoren uit de praktijk vanuit verschillende goede voorbeelden door heel Nederland. Het boek biedt bestuurders, gemeenten en ondernemers handvatten om de realisatie van passende huisvesting te versnellen. U kunt het boek downloaden via de volgende link: Download hier het inspiratieboek.

Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer

info@greenports-nederland.nl

www.greenports-nederland.nl