[22bb003867] Bijlage 2 behorende bij 22bb3852 over Plan Openbare Ruimte Feyenoord City ( april 2022 )

Plan Openbare Ruimte Feyenoord City Stichting Gebiedsontwikkeling aan de Maas Gemeente Rotterdam LOLA / OMA maart 2021

Inhoudsopgave Inleiding Leeswijzer

05 07

1. 1.1 1.2 1.3

KADERS EN CONTEXT Beleidskaders Feyenoord City Masterplan Gebiedsomschrijving

09 10 14 16

2. 2.1 2.2

AMBITIES OPENBARE RUIMTE Doelstellingen Strategieën

31 32 34

3. 3.1 3.2

HOOFDSTRUCTUUR OPENBARE RUIMTE Hoofdstructuur Lijnen 3.2.1 Stadsboulevard 3.2.2 Nieuwe Maasoever 3.2.3 Stadsstraat 3.2.4 Wijkontsluitingsweg 3.2.5 Buurtontsluitingsweg 3.2.6 Promenade (Strip) 3.2.7 Rondje Stadionpark 3.2.8 Waterkering Plekken 3.3.1 Subcentrum 3.3.2 Rivierparken 3.3.3 Buurtpleinen & Wijkpark Sociale verbindingen

41 42 44 46 54 58 62 66 68 72 74 76 78 90 98 104

3.3

3.4

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 4.16 4.17 4.18 4.19 4.20 4.21

CONDITIES EN KANSEN Groen Flora en fauna Hemel- en grondwater Waterveiligheid BREEAM Mobiliteit en modaliteiten Sport- en speelplekken Flexibel gebruik Verlichting Steigers / bootaanlanding Radarpost Kunst Evenementen Eisen Nieuwe Stadion Nieuwe oeververbinding Bewegwijzering Afvalverwerking en -inzameling Sunspots Standplaatsen en terrassen Kabels en leidingen Uitgiftepijlen en zetting

113 114 118 122 126 128 130 134 136 138 140 141 142 144 146 152 154 154 155 156 158 160

5. 5.1 5.2

BEHEER Eigendom en beheer Demarcatie beheer

163 164 165

6. 6.1

FASERING EN PLANNING Fasering en planning

167 168

Colofon

169

3 • 170

Piet Smitkade

Inleiding Feyenoord City is een project waarin de ambities van Feyenoord FC en de gemeente Rotterdam samenkomen. De ontwikkeling van een het Nieuwe Stadion is aanleiding en kans voor een grote gebiedsontwikkeling in Rotterdam-Zuid en deze mooie plek met bijzondere kwaliteiten te transformeren tot een dynamisch, verbindend en levendig deel van de stad. Het Masterplan van Feyenoord City is in opdracht van de Stichting Gebiedsontwikkeling aan de Maas en in samenwerking en overleg met de Gemeente Rotterdam, Stadion Feijenoord, Feyenoord FC en vele andere partijen en stakeholders ontwikkeld door OMA en LOLA Landscape Architects. Het Masterplan is in oktober 2019 door de Gemeenteraad van Rotterdam vastgesteld en is een kapstok van en voor alle ambities voor het gebied. Dit Plan Openbare Ruimte Feyenoord City is een uitwerking van het Masterplan voor de openbare ruimte. De ambities van het Masterplan zijn vertaald naar deelgebieden en plekken en specifiek gemaakt. Dit om als kader te fungeren bij het uitwerken van inrichtingsplannen voor de openbare ruimte en de plannen voor bebouwing op de plots.

In dit document worden de huidige omstandigheden, geldende beleidskaders en toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte van het plangebied van Feyenoord City beschreven en geïntegreerd in een samenhangende en duurzame stedelijke visie. Het Plan Openbare Ruimte Feyenoord City omvat een algehele strategie en ambitie voor de openbare ruimte van Feyenoord City alsmede de uitgangspunten voor de uitwerking van de openbare ruimte per deelgebied en element. Dit document, het Plan Openbare Ruimte Feyenoord City, is het eindresultaat van een intensief proces van planontwikkeling, waarin veel partijen en stakeholders zijn betrokken. Het document moet richting en houvast geven aan de marktpartijen, gemeente en ontwerpers voor de uitwerking van de hoofdstructuur en elementen van de openbare ruimte in deelgebieden. Het Plan Openbare Ruimte is een robuust kader voor de gebiedsontwikkeling dat tegelijkertijd voldoende flexibiliteit biedt richting de toekomst.

5 • 170

Eiland van Brienenoord

Leeswijzer Dit Plan Openbare Ruimte Feyenoord City behandelt in zes hoofdstukken de hoofdopzet en de belangrijkste aspecten die relevant zijn voor de toekomstige uitwerking van de meer dan 300.000 m2 openbaar gebied in het plangebied van Feyenoord City. In hoofdstuk 1 beginnen we met de beleidskaders die relevant zijn in de breedste zin van het woord. Speciale aandacht gaat uit naar het Masterplan Feyenoord City en tenslotte de gebiedsomschrijving. De ambities voor de openbare ruimte zijn gebaseerd op het Masterplan en die komen aan bod in hoofdstuk 2, met specifieke aandacht voor de ruimtelijke strategieën voor de samenhang en de programmering van de buitenruimte. Hoofstuk 3 presenteert de hoofdstructuur van de openbare ruimte in al haar facetten, en hoe deze verband houdt met de Rotterdamse Stijl. Na deze hoofdlijnen duiken we in de uitwerking van de verschillende eisen en kansen en hoe deze landen op verschillende plekken in Feyenoord City. Dit gaat van hele praktische zaken als de afvalverwerking tot aan de potentiële impact van een nieuwe oeververbinding. Beheer en onderhoud van dit alles komt aan bod in hoofdstuk 5. En tenslotte zijn daar de planning en fasering van de openbare ruimte in hoofdstuk 6.

Dit in zijn geheel is niet zozeer uitputtend maar wel essentieel voor de ontwikkeling van de verschillende deelprojecten in onderlinge samenhang, om zo de uitgesproken ambities van Feyenoord City waar te maken in de openbare ruimte.

7 • 170

1 Kaders en Context

1.1 Beleidskaders

Programma Rivieroevers

RIVIEROEVERS ROTTERDAM De gemeente Rotterdam heeft op vele terreinen beleid geformuleerd en vastgesteld. Dit is allemaal van toepassing, kaderstellend en input voor dit Plan Openbare Ruimte. Op deze en volgende pagina’s zijn de meest relevante beleidsdocumenten in samenvatting weergegeven. De beleidsdoelstellingen worden in dit plan waar mogelijk vertaald naar concrete maatregelen en uitwerkingen.

De doelen van het programma Rivieroevers zijn meer groen langs de Rotte en de Nieuwe Maas. En meer mogelijkheden om er te wandelen, fietsen, een terras te pakken of op een andere manier van het water te genieten. Dat is het doel van programma Rivieroevers. Om dit doel te bereiken zijn zes strategieën geformuleerd:

DE BLAUWE LONGEN VAN DE STAD RESULTATEN 2014-2018 EN VOORUITBLIK

1

Sportnota Rotterdam 2017+ Goede voorzieningen en plezier in bewegen staan centraal in de Sportnota. De Sportnota is de opmaat naar de Sportvisie 2030. Hij beschrijft hoe in de toekomst nog meer Rotterdammers kunnen bewegen op een manier die hen aanspreekt. De Rotterdamse gemeenteraad stelde de Sportnota 2017+ vast op basis van de volgende uitgangspunten:

Sport beweegt Rotterdam Sportnota 2017+ Samenvatting

1

• Rotterdammers kunnen de komende jaren rekenen op voldoende en kwalitatief goede voorzieningen om binnen én buiten te bewegen; • De gemeente investeert wijkgericht in de jeugd en ondersteuning aan sportaanbieders; • Het sportieve klimaat wordt versterkt door eigentijdse topen breedtesportevenementen die passen bij de stad; • In samenwerking met partners stimuleert de gemeente ondernemerschap, innovatie en kennisdeling.

NPRZ Nationaal Programma

ROTTERDAM ZUID Uitvoeringsplan 2019-2022

10 • 170

In het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) werken Rijk, de gemeente Rotterdam, corporaties, zorginstellingen, schoolbesturen, bedrijfsleven, politie en Openbaar Ministerie aan een gezonde toekomst voor Rotterdam-Zuid. Samen willen deze partners ervoor zorgen dat opleidingsniveau, arbeidsparticipatie en woonkwaliteit in 20 jaar stijgen naar het gemiddelde van de vier grote steden in Nederland. De weg die Zuid moet afleggen staat beschreven in de uitvoeringsplannen. Het resultaat na zeven jaar NPRZ is dat het beter wordt op Zuid. Dit stemt zeer hoopvol en geeft bewoners en de partners in het NPRZ het bewijs dat hun inspanningen effect hebben. Maar het zijn nog broze verworvenheden. De bedreigingen en uitdagingen op Zuid zijn legio. Daarom is het belangrijk dat de komende jaren wordt doorgepakt.

1. Meer en betere routes: de voetganger en fietser centraal; 2. Meer en beter groen: meer stadsparken en groene plekken langs de rivier; 3. Meer bestemmingen en (tijdelijke) activiteiten: meer drukte langs de rivieren; 4. Meer en betere vaarverbindingen: een samenhangend water- en landnetwerk; 5. Toekomstbestendigere rivieren: schoner, natuurlijker en klimaatadaptiever; 6. Karakteristiekere rivieren: versterken beleefbaarheid en identiteit.

Rotterdamse MobiliteitsAanpak (RMA) De Rotterdamse MobiliteitsAanpak (RMA) is een aanpak om te werken aan een betere bereikbaarheid van de stad. Een aanpak die met het mobiliteitssysteem helpt invulling te geven aan diverse opgaven van de stad en bijdraagt aan goede groei van de stad. Een bereikbare stad, waar mobiliteit kansen biedt voor alle Rotterdammers om te wonen, werken, leren, recreëren en spelen. Een stad waarin iedereen mee kan doen en een vuist wordt gemaakt tegen vervoersarmoede. Die voor inwoners, bezoekers en toeristen keuze biedt om veilig te lopen, fietsen, het OV te pakken en auto te rijden. En dat op een gezonde en duurzame manier: met schone lucht, minder CO2 -uitstoot en het stimuleren van schone en gezonde vervoerswijzen. De RMA faciliteert de groei van de stad door met verschonen en verbeteren van de mobiliteit bij te dragen aan de bereikbaarheid van 18.000 nieuwe woningen tot 2022 en 50.000 nieuwe woningen tot 2040. Ook biedt de RMA kansen voor het accommoderen van een vitale economie met efficiënte schone en nieuwe vervoerswijzen, inclusief nieuwe arbeidsplaatsen en maatschappelijke voorzieningen. Daarnaast draagt de RMA bij aan het vergroenen van de buitenruimte. De RMA is een uitwerking van bestaand beleid voor mobiliteit zoals geformuleerd in het Stedelijk Verkeersplan Rotterdam (SVPR) en de OV-visie 2040.

Daarnaast geeft de RMA invulling aan diverse kernopgaven van de Rotterdamse Omgevingsvisie.

Kom op, naar buiten! De Rotterdamse integrale visie op spelen, sporten, bewegen en ontmoeten

Met deze integrale visie op spelen, sporten, bewegen en ontmoeten gaat Rotterdam verder door op de aanpak (Kindvriendelijke wijken / Buitenspeelruimtenorm). Deze visie versterkt de relatie tussen de sociale en maatschappelijke functies en “de basis op orde” in de openbare ruimte. Met enkele eenvoudige en heldere ambities worden de bestaande kwaliteiten van de Rotterdamse buitenruimte versterkt. Om het gezond gebruik van de openbare ruimte aan te moedigen en te vergemakkelijken, gaat de Rotterdamse visie op spelen, sporten, bewegen en ontmoeten uit van de volgende basisprincipes: 1. Draag bij aan een aangename openbare ruimte waar Rotterdammers elkaar kunnen ontmoeten; 2. Speel in op de behoeften van de Rotterdammer, per leeftijd, leefstijl en gebied; 3. Geef ruimte aan initiatieven; 4. Creëer waarde door breder te kijken dan het eigen vakgebied; 5. Samen, overheid en Rotterdammer, maken we de stad. De concrete uitwerking van deze integrale visie bestaat uit het toepassen van de ambities verblijf, variatie en vrije ruimte in de verschillende typen ruimtes zoals benoemd in de Rotterdamse norm voor buitenspeelruimte.

Visie Openbare Ruimte 2019-2029 Rotterdam Een gezond en groen Rotterdam voor iedereen Visie Openbare Ruimte 2019 - 2029

Rotterdam Een gezond en groen Rotterdam voor iedereen

Rotterdam werkt continu aan het aantrekkelijker, groener en gezonder maken van de stad. Niet alleen voor de huidige maar zeker ook voor de toekomstige generatie Rotterdammers. Een goed functionerende en aantrekkelijke openbare ruimte is een van de belangrijkste voorwaarden voor fijn werken, wonen en leven en het visitekaartje van de stad. Op dit moment is de druk op de buitenruimte hoog en de ontwikkelingen en transities boven en onder de grond bieden kansen maar voeren deze druk nog verder op. Deze uitdagingen vragen om een visie die zorgt voor samenhang en die sturing geeft aan dat wat er in de buitenruimte staat te gebeuren. De visie beschrijft drie doelen en bijbehorende randvoorwaarden: 1. Groenere en duurzame stad 2. Openbare ruimte van en voor iedereen 3. Ruim baan voor fietser en voetganger Er zijn vijf speerpunten: 1. Rivieren, kust en regio, 2. Binnenstad, 3. Focuswijken Rotterdam-Zuid, 4. Boulevards en stadsstraten, 5. Groenstructuur. Met de speerpunten geeft de visie focus op de gebieden waar veel opgaven samenkomen.

Visiedocument ondergrondse infrastructuur Verkenning Omgevingsvisie 2018 De gemeente wil dat het in Rotterdam ook in de toekomst fijn is om te zijn. Daarom worden er woningen gebouwd, wegen en fietspaden aangelegd, is er ruimte voor bedrijven en voor cultuur en wordt er gewerkt aan een gezond milieu. Om voorbereid te zijn op de toekomst heeft de gemeente vijf perspectieven ontwikkeld. Op die manier kan de gemeente het hele grondgebied van Rotterdam in samenhang met elkaar invullen. De vijf perspectieven zijn: 1. Compacte stad: Rotterdam als compacte, aantrekkelijke stad aan de rivier. 2. Productieve stad: Rotterdam biedt ruimte voor de nieuwe economie. 3. Circulaire stad: Rotterdam biedt ruimte voor duurzame energie en recycling. 4. Inclusieve stad: Rotterdam biedt ruimte voor ontmoeten en meedoen. 5. Gezonde stad: Rotterdam maakt gezond leven in de stad mogelijk

De gemeente heeft een visiedocument ondergrondse infrastructuur gemaakt gericht op het nemen van weloverwogen maatregelen bij renovaties en herinrichtingen van de openbare ruimte teneinde de ondergrond intensief en flexibel te kunnen gebruiken met minder opbrekingen.

Gemeentelijk Rioleringsplan Het GRP legt voor een bepaalde periode het beleid vast voor het stedelijk watersysteem in Rotterdam. De strategieën voor het beheer van het stedelijk watersysteem zetten we om in praktische maatregelen. Rotterdam bouwt voort op wat ze al decennia doet, het slim beheren van het rioolstelsel. Verder werkt ze aan het stedelijk watersysteem van de toekomst waarbinnen de klimaatgerichte normering een belangrijke plaats inneemt. Hierbij verschuift ook de aandacht van het meer buisgerichte denken naar het buitenruimte denken. Gebiedsgerichte samenwerking is de sleutel tot het behalen van de doelen op het gebied van de gemeentelijke zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater. 11 • 170

URGENTIEDOCUMENT.

Rotterdams Weerwoord

OV-Visie 2040

De gemeente Rotterdam, het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap van Delfland en Evides Waterbedrijf bouwen de komende jaren verder aan een klimaatbestendig Rotterdam. Dit doet de gemeente samen met de bewoners, in stad, straat en tuin, op basis van het gemeentelijk urgentiedocument Rotterdams Weerwoord.

De OV-visie is ontwikkeld in de context van een reeks bredere opgaven. Zo stelt de vraag naar 50.000 extra woningen in een aantrekkelijke leefomgeving het OVsysteem voor flinke uitdagingen. Dat geldt ook voor de noodzakelijke versterking van de participatie en het verbeteren van toegang tot arbeid en scholing. Het OV van de toekomst dient voor voldoende capaciteit te zorgen op de bestaande drukke verbindingen én moet ook ruimte bieden voor nieuwe verplaatsingsbehoeften. Belangrijke voorstellen in het plan zijn de benutting van de spoorlijn als 3e metrolijn met nieuwe stations in Kethel, Van Nelle en Feyenoord, een nieuw knooppunt Stadionpark op Zuid, een herstructurering van het tramnet met een betere verknoping, snellere verbindingen en een betere afstemming op de metro, op langere termijn een zelfrijdend metrosysteem en introductie van kleinschalig zelfrijdend vervoer in het voor- en natransport. De voorstellen in de OV-visie maken het mogelijk dat het openbaar vervoer, samen met de fiets, dé drager kan worden voor de verdichtingsopgave en de daarmee gepaard gaande veranderende mobiliteitsbehoefte.

Als stad in de delta van Nederland met een dalende bodem is Rotterdam kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Klimaatadaptatie is nodig, want de gevolgen van extremer weer raken iedereen. Om hevige regenval, maar ook langdurige droogte en hitte, grondwatertekort en -overlast en bodemdaling aan te pakken zijn op korte termijn aanzienlijke ingrepen noodzakelijk in openbaar gebied en op particulier terrein. Nu maatregelen nemen vermindert schade straks. Tegelijk is flexibiliteit nodig om de aanpak bij te kunnen stellen op basis van nieuwe inzichten. In het Rotterdams Weerwoord staat wat in Rotterdam kan worden gedaan aan klimaatadaptatie en welke klimaatrisico’s urgent zijn. De uitdagingen zijn geclusterd per thema en geven een overzicht van de belangrijkste oplossingen, nog te maken keuzes en de daaraan verbonden kosten. Het Rotterdams Weerwoord is daarmee een startpunt van een verandering die de komende jaren verder vorm krijgt. Het is geslaagd als er nu en straks veel meer Rotterdammers en Rotterdamse organisaties zich verbonden en verantwoordelijk voelen om de stad voor te bereiden op een extremer klimaat.

Stedelijk Verkeersplan Rotterdam 2016-2030+ In het Stedelijk Verkeersplan 2030 schetst de gemeente hoe zij de toekomst van verkeer in Rotterdam zich ziet ontwikkelen. Doel is auto’s, fietsers, voetgangers en ov beter met elkaar in balans te brengen. De auto is te gast in de binnenstad, en de huidige oeververbindingen worden beter benut, terwijl de gedachte is om er twee verbindingen tussen Rotterdam-Noord en Rotterdam-Zuid bij te maken, waardoor meer kansen ontstaan voor West en Zuid. Het vervoer over water krijgt een sterke impuls; de Nieuwe Maas is eerder een verbinding dan een barrière. Het Stedelijk Verkeersplan wordt/is vertaald in uitwerkingen als Fietskoers en Rotterdamse Mobiliteitsaanpak (RMA).

12 • 170

Gebiedsvisie Stadionpark

Gebiedsvisie November 2017

Het Stadionpark ligt op een prominente plek in Rotterdam. Het ligt tussen de Kop van Zuid, dat met de laatste ontwikkelingen van de Wilhelminapier en Parkstad zijn voltooiing nadert, IJsselmonde, de stadswijken op Zuid en de Nieuwe Maas. Ook vormt Stadionpark een kruispunt van verschillende belangrijke bestaande (spoorlijn, stedelijke hoofdontsluitingswegen) en mogelijke nieuwe stedelijke infrastructurele lijnen (oostelijke stadsbrug, metrotangent, stedenbaan). Het is daarmee een bijzonder gebied dat een zorgvuldige benadering vraagt. Het kan het scharnierpunt vormen van lopende ontwikkelingen en de aanjager van nieuwe. Het hoofddoel van de gebiedsvisie Stadionpark betreft het creëren van een aantrekkelijk stadsdeel met een grote meerwaarde voor de stad en de omliggende wijken. Hiertoe wordt ingezet op een gebied met een sterke identiteit, herkenbaar in sfeer en programma: het gebied is een bestemming! Een analyse van de context en stedelijke opgaves zijn vertaald in drie samenhangende ambities voor de ontwikkeling van het Stadionpark: 1. Stadionpark als vrijetijdsgebied, 2. Stadionpark als onderdeel van Rotterdam woonstad, 3. Stadionpark als economische motor. Het versterken van het Stadionpark.

Rotterdamse Stijl Handboek Openbare Ruimte

2

Hoofdstructuur

Hoofdstructuur

Rotterdamse Stijl De Rotterdamse Stijl is de gemeenschappelijke taal voor de openbare ruimte. Vanuit een visie naar inrichtingsprincipes en toolkit. Dit zorgt voor meer rust, eenheid en herkenbaarheid in de buitenruimte. Daarbij is ook de kwaliteit van het meubilair en bestrating verhoogd. Er is gekozen voor duurzame materialen met een hoogwaardige uitstraling. Door eenduidige materiaalgebruik kan bovendien het onderhoud efficiënter gebeuren. Alle richtlijnen voor de Rotterdamse Stijl staan in: • Handboek Openbare Ruimte Rotterdamse Stijl • Lichtplan Rotterdam • Boomstructuurvisie

DE NIEUWE MAAS ALS STEDELIJK PARKLANDSCHAP LEVENDIG, AANTREKKELIJK EN NATUURLIJK! TOEKOMSTPERSPECTIEF BINNENSTEDELIJKE NIEUWE MAAS

De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap Het toekomstperspectief voor de Nieuwe Maas pleit voor doorontwikkeling van de Nieuwe Maas tot een parklandschap met veel groen en aantrekkelijke verblijfsplekken, met goede routes langs de rivier en goede verbindingen met de stad, met meer levendigheid en stedelijke functies aan (en op) het water, een slim vaarnetwerk, en bovendien een duurzame rivier met een herkenbare en beleefbare identiteit. De zes pijlers van het parklandschap Nieuwe Maas zijn: 1. Routes: voetganger en fietser centraal. De Nieuwe Maas moet overal uitnodigen tot wandelen, fietsen of sporten waarbij de toegankelijkheid van de kades voor een doorgaande route van belang is. De route moet goed verbonden zijn met de wijken en buurten van de stad.

Het Handboek Openbare Ruimte Rotterdamse Stijl geeft een visie op de openbare ruimte van Rotterdam. Het geeft een beschrijving met richtlijnen van de hoofdstructuur van de openbare ruimte. Deze richtlijnen beschrijven per gebied, lijn en plek inrichtings- en beheerprincipes. Daarnaast wordt in het deel Stadsdeelstructuur de openbare ruimte tussen het stedelijk niveau en het buurt- en wijkniveau in kaart gebracht en voorzien van richtlijnen. Tenslotte wordt een toolkit gepresenteerd waarin inrichtingselementen zijn opgenomen.

2. Parken: meer stadsparken en groene plekken aan de rivier. De rivier moet als één grote groene ruimte functioneren. Daarom moet op en rond de rivier fors worden vergroend. Hierbij is ook de beleefbaarheid van de dynamiek van de rivier die voelbaar moet zijn in die nieuwe parken van belang. Bestaande grote parken moeten beter verbonden worden met de rivier. Het toevoegen van recreatieve functies aan die groene ruimtes is een speerpunt.

Het Lichtplan is voor heel de stad van toepassing met de visie op ‘slim licht’. De kracht van het plan zit in de eenvoud, uniformiteit en het integraal oplossen van drie ambities, namelijk energiereductie, beheer efficiëntie en beeldkwaliteit.

3. Bestemmingen: meer drukte langs de Nieuwe Maas. Langs de rivier is ruimte voor (meer) stedelijke en toeristische attracties, maar ook voor horeca. Tijdelijke initiatieven met festivals of pop- up formules worden omarmd. Wijken en buurten die al aan het water liggen zouden met nieuwe ontwikkelingen het gezicht van de rivier kunnen worden.

De Boomstructuurvisie zorgt voor meer bomen in de stad. Hiervoor zijn belangrijke lijnen en plekken benoemd zoals de hoofdwegen, rivieroevers, dijken, singels, stadsparken en stadpleinen. Uiteindelijk moet de stad zowel leesbaarder als aantrekkelijker worden. Op wijk- en buurniveau worden de overeenkomsten en verschillen van de bomen achterhaald en zo verder uitgebouwd waardoor de verscheidenheid rijker wordt.

Herijking (grond)uitgiftepeilen in buitendijks gebied 2018 De gemeente Rotterdam is bij ruimtelijke ontwikkelingen in buitendijks gebied verantwoordelijk voor de afweging van overstromingsrisico’s. Via het zogeheten ‘uitgiftepeilenbeleid’ kan de gemeente deze risico’s beheersen. De gemeente hanteert uitgiftepeilen niet alleen voor waterveiligheid maar ook voor zaken als voldoende gronddekking op kabels en leidingen, voldoende ontwatering onder wegfundering en het tegengaan van wateroverlast (hemelwater, grondwater).

4. Vaarverbindingen: een samenhangend water- en landnetwerk. De rivier moet haar betekenis als verbinding vergroten. Daarbij is de doorstroming van de binnenvaartschepen belangrijk, maar ook het versterken van de oeververbindingen en een dicht netwerk van verbindingen en aanlegplekken voor personenvervoer en recreatieve vaart. 5. Duurzaamheid: schoon, veilig en toekomstbestendig. De Nieuwe Maas kan een rol gaan spelen als showcase voor ontwikkelingen in een dynamische delta van slim beheer en onderhoud tot buitendijkse klimaatadaptie en hergebruik van materialen. 6. Karakteristiek: mix van stad, haven en rivier. De rivier heeft een eigen karakter met drie typen landschappen, namelijk het havenlandschap in het westen, het hoogstedelijk landschap in het centrum en het rivierenlandschap in het oosten. Er zijn kansen om die karakteristieken te versterken en beleefbaar te maken met de verschillende nieuwe ontwikkelingen en vergroeningsprojecten waarbij ook de indrukwekkende zichtlijnen worden meegenomen voor het maken van verblijfsplekken. 13 • 170

1.2 Feyenoord City Masterplan Het Masterplan legt de ambities en de hoofdstructuur van de gebiedsontwikkeling Feyenoord City vast en vormt zo een ruimtelijk kader voor de toekomstige ontwikkeling van het gebied.

DOELSTELLINGEN Het Masterplan Feyenoord City is gericht op het tot stand komen van een nieuwe wijk op Zuid met de volgende doelstellingen:

Feyenoord City is ontstaan uit de betrokkenheid van een aantal partijen bij het gebied en de doelstellingen van deze partijen:

Feyenoord City verbindt Verbonden en open met een inzichtelijk netwerk van straten, ruimtes, gebouwen en activiteiten dat de omringende gemeenschap samenbindt.

De voetbalclub Feyenoord wil een nieuw stadion en wil zich inzetten voor verbetering van de woonen leefomgeving van haar bakermat RotterdamZuid, zowel sociaal-maatschappelijk als ruimtelijk. Voetbalclub Feyenoord wil Rotterdam een nieuw stadion geven, waar het trots op kan zijn. De gemeente en de stichting Gebiedsontwikkeling aan de Maas wensen door middel van de gebiedsontwikkeling Feyenoord City een mooi en goed functionerend stuk stad toe te voegen aan Rotterdam-Zuid, waarmee tegelijkertijd een kwaliteitsimpuls wordt gegeven aan Rotterdam-Zuid als geheel. DRIE THEMA’S Voor de ontwikkeling van Feyenoord City zijn drie belangrijke thema’s uit de sport omarmd als inspiratiebronnen voor het project die in elk aspect van Feyenoord City zijn verwerkt: PRESTATIE - het beste willen bereiken / het beste uit de mensen halen / zorgen dat mensen zich kunnen ontwikkelen GEMEENSCHAP - gezamenlijk sporten en bewegen resulteert in betere prestaties op school, meer mogelijkheden op het werk / maatschappelijke samenhang / het verbinden van mensen GEZOND LEVEN - resulteert in een betere kwaliteit van leven / bewegen en buiten zijn inclusief een gezond en veilig buitenklimaat draagt daaraan bij. 14 • 170

energieconcepten, voorbereid op klimaatverandering en veranderingen in mobiliteit en gebruik. Ook circulariteit is een belangrijk thema in het gebied, Rotterdam heeft als stad de ambitie om in 2050 circulair te zijn en Feyenoord City draagt daaraan bij.

Feyenoord City is een bestemming Een gebied dat bewoners uit de omliggende wijken en bezoekers uit Rotterdam, Nederland en de rest van de wereld graag bezoeken, en dat om verschillende redenen en door een veelheid aan activiteiten aantrekkelijk is om te verblijven. Feyenoord City vormt een levendig netwerk van aantrekkelijke buitenruimtes Een duurzaam en gezond gebied, met groene routes en ruimtes die uitnodigen tot bewegen, sporten en andere activiteiten. Met actieve ontspanning, wandelen, hardlopen en fietsen en het uitrusten daarvan, proberen we een gezonde levensstijl te ondersteunen en te bevorderen.

Impressie Feyenoord City (OMA)

Feyenoord City is een uniek woongebied Feyenoord City wordt een nieuwe woonwijk waar een belangrijk deel van de woningbouwopgave van Rotterdam wordt ingevuld. Een uniek woongebied met natuur, sport, leisure en horeca, goed bereikbaar per OV, werk op loopafstand en nabij het centrum van Rotterdam, waarin mensen van alle leeftijden en achtergronden kunnen wonen, werken, leren en recreëren. Feyenoord City is toekomstbestendig Blijvend en flexibel met ruimtes en gebouwen voor de lange termijn, waar plaats is voor groei en verandering. Een gebied dat klaar is voor de nieuwe

FEYENOORD CITY MASTERPLAN OMA | LOLA

Feyenoord City Masterplan, oktober 2019

Mallegatpark La

an

op

Zu

id

se str

aa t

t

a tra

ses Ro

2e

Ro

Rosestraat

Het Nieuwe Stadion

Va rk

en

oo

rd s

ev

iad

uc

t

Waterfront

Getijdenpark Piet

Smit

kad

e

traa

t

at Slaghekstra

Kieb

oom

plein

aat

Burg

erh

outs

Cor

an

elstr

Colosseumweg

De Veranda

rla

de

k va

n He

l Po

Puc

ndse

laan

De Strip

Beije rla

Sta

dion

nweg

weg

Stadio

Kuip Park

Hi

lle

vli

et

aan

Riederl

an

dw

eg

n Ra

mw seu

C

nla

M oen

dio Sta

eg

ijnw

oul

eg

los Co

iaw

mp

Oly

De Kuip

eg

k

ct

ledij

adu

nvi

dio

Groe n

e Hil

Sta

N eg

Breew

Plankaart Masterplan Feyenoord City

Bree

Be

uk

0

100m

1.3 Gebiedsomschrijving HISTORIE De geschiedenis van het Feyenoord City gebied kent diverse periodes die invloed hebben gehad op het huidige karakter en gebruik van de openbare ruimte. In de Middeleeuwen bestond Rotterdam-Zuid uit eilanden; het eiland IJsselmonde en het eiland Feijenoord. In 1591 werd de eerste stap naar Zuid gezet, toen kocht Rotterdam een deel van het eiland Feijenoord. De eilanden Feijenoord en IJsselmonde werden gescheiden door het Zwanengat, de plek waar nu de Spoorweghaven ligt. Bij het graven van de Spoorweghaven werd de monding Mallegat genoemd. Het landschap van Rotterdam-Zuid werd sinds de Middeleeuwen gekenmerkt door kleinschalige agrarische, ringvormige polders. Deze polders werden gevormd door bedijking, overstromingen en herbedijkingen. De kompolders die ontstonden waren onregelmatig qua patroon en divers in grootte, dit kwam doordat na de drooglegging van een polder buitendijks nieuwe grond

Schematische reconstructie van de polderstructuur van Rotterdam-Zuid, ingetekend op de topografische kaart van 1850. bron: Palmboom, 1987. 16 • 170

aanslibde en vervolgens werd dit omsloten met een nieuwe dijk. Deze structuur is in de huidige stad nog zichtbaar. De slikken en gorzen buitendijks zoals de Varkenoordsche gorzen waren getijdenlandschappen die bij hoog water onderliepen. Het Eiland van Brienenoord, ondanks dat het vele veranderingen kende, is hier nog een overblijfsel van. Het eiland ontstond in de 19e eeuw door verslibbing van een zandplaat in de Nieuwe Maas. De dijken in Rotterdam-Zuid beschermden de landbouwpolders en fungeerden tegelijkertijd als hoofdverbindingswegen. Op de plekken waar de dijken samenkwamen ontstonden dorpskernen en langs de dijken bevonden zich linten met bebouwing. De meeste dijken hadden een bochtig verloop, maar de zandwegen door de polders waren vooral rechtlijnig. Bij de verstedelijking van het gebied eind 19e eeuw en begin 20e eeuw vormden de polders de structurerende ondergrond.

Waterweg (tussen 1866 en 1872) en de bouw van de Staatsspoorweg (1878). Op het eiland Feijenoord worden in hoog tempo havens gegraven. Net boven het Mallegat werd in maart 1878 begonnen met de bouw van de gasfabriek Feijenoord, de eerste gemeentelijke gasfabriek van Rotterdam. Het spooremplacement dat in de Varkenoordse Polder kwam te liggen vormde een fysieke grens in het landschap. Op Zuid, ten westen van de spoorlijn, worden enorme havenbekkens gegraven, de Rijnen Maashaven, waarlangs grote silogebouwen, kranen en handelsvemen gerealiseerd werden; een onstuimig groeiende haveneconomie met veel nieuwe werkgelegenheid, die een trek vanuit Zeeland, Brabant en Drenthe tot gevolg had met een grote huisvestingsvraag. Zuid groeide uit tot een proeftuin voor de verzorgingsstaat, waar de gemeentelijke overheid het stedelijk leven bewust regisseerde en ontwierp.

De grote ontwikkeling van de zuidoever van Rotterdam begint aan het einde van de negentiende eeuw, aangejaagd door de aanleg van de Nieuwe

Door de barrière van de spoorweg blijft de Varkenoordse Polder al die tijd leeg. Buiten de Varkenoordsedijk, die grotendeels de loop had van

Kaart van het Eiland Feijenoord en het Zwangengt ofwel Zwane Gat, 1818

De Varkenoordsche gorzen, de slik plaat en de groene plaat (het huidige Eiland van Brienenoord) 1896.

KOP VAN ZUID

2009

1975

1940

1850

ROTTERDAM

17 • 170

de huidige Stadionweg en Slaghekstraat, vestigt zich wel aan scheepvaart gerelateerde industrie. In 1932 werd de keuze gemaakt om in de maagdelijke Varkenoordse Polder een nieuw stadion te bouwen voor voetbalclub Feyenoord. De plannen van het stadion zijn gemaakt door architecten Van der Vlugt en Brinkman, die samen ook al de Van Nellefabriek (1929) hadden ontworpen. Het ontwerp van het stadion is zo opgezet dat de representatieve ruimtes, de grote luifel en de koninklijke loge gesitueerd zijn aan de naar de stad gerichte westelijke kant. Op 27 maart 1937 werd Stadion Feijenoord officieel geopend. Om het stadion beter bereikbaar te maken voor de supporters van de voetbalclub is de infrastructuur van de Varkenoordse Polder aangepakt. Zo werd een nieuw station gecreëerd, Station Zuid (het huidige station Stadion), een tramlijn aangelegd en een nieuwe verbinding aangelegd die de polder verbond met de wijken ten westen van het spoor.

De Kuip in de Varkenoordse Polder, 1937

18 • 170

De Rotterdamse haven en de woonstad op Rotterdam-Zuid groeien beide hard door. Na de bevrijding in 1945 werd Zuid het woongebied van de toekomst: de wederopbouwspirit na het bombardement, de woningnood en de tijdens de oorlog ontwikkelde wijkgedachte vormden een krachtige motor achter de bouw van Zuidwijk, Pendrecht en Lombardijen. Het voor de oorlog al geprojecteerde Zuidplein, het centrum van de nieuwe stad, kwam er nu écht, gemarkeerd door markante en vernieuwende woongebouwen. De uitbreiding van IJsselmonde had hetzelfde basisprincipe van stempelbouw als de drie andere naoorlogse wijken op Zuid. Door de aanleg van de IJsselmondse woonwijken is de Varkenoordse Polder definitief bebouwd en onderdeel van de stad geworden. Veel Rotterdammers, ‘de gefortuneerde arbeiders,’ trokken naar deze nieuwe woonwereld en de gevolgen voor de vooroorlogse wijken op Zuid waren aanzienlijk. Er kwamen veel nieuwe inwoners, immigranten uit landen rond de Middellandse zee. En in de perceptie veranderden de oude wijken in de oude wereld, die smoezelig afstak bij de frisheid

van de Tuinsteden. In die stadsvernieuwingsperiode wordt getracht het afglijden van de stadswijken te keren. De steeds verder westwaarts trekkende haven, aangejaagd door schaalvergroting en aanleg van de 1e Maasvlakte, zorgt voor vrijkomende bedrijfsterreinen langs de Nieuwe Maas. Een grootschalige transformatie van Rotterdam langs de Nieuwe Maas vanaf de jaren negentig is het gevolg.

Gasfabriek Feijenoord, 1968

De transformatie van de Kop van Zuid van havengebied naar een nieuw stuk stad, 1996

Ook op Rotterdam-Zuid verandert er veel: in 1993 wordt de Willemsspoortunnel geopend, in 1994 wordt de Kuip gerenoveerd en in 1997 wordt gestart met de aanleg van de wijk Veranda op het voormalige Piet Smit-terrein. Maar met name de Kop van Zuid is een ‘gamechanger’ voor RotterdamZuid. Met de aanleg van de Erasmusbrug, de Laan op Zuid, het Varkenoordseviaduct, de herwaardering van de voormalige havengebieden en ontwikkeling naar een gemengd stuk stad tussen de oude stadswijken is het de springplank naar Zuid geworden, dat een nieuw elan naar dit deel van de stad gebracht heeft.

VAN POLDER NAAR STAD De ontwikkeling van het plangebied Feyenoord City past in de geschiedenis van Rotterdam-Zuid van landontginning naar polder en van havenactiviteiten naar het maken van een nieuw stuk stad. In dit veranderend landschap door de tijd heen is er een reeks van elementen die waardevol, opvallend of problematisch zijn.

we eu Ni M s

aa

Feijenoord

Kralingen Spoorweghaven

eg

orw

po

tss

Waardevolle elementen • Het Feyenoord City gebied is gelegen aan de binnenbocht van de Nieuwe Maas; dit zorgt voor een open zicht en de connectie met een grote landschappelijke structuur. De rivierkades waren in dit gebied taluds i.p.v. verharde kades. • De aangelegde structuren zoals de Stadionweg (inclusief dijk), de Coen Moulijnweg en de Breebrug zijn belangrijke dragers van het gebied. • De Kuip is cultuurhistorisch gezien het meest belangrijke element in het gebied. Het oude beeld van het stadion in de polder, omgeven door groen, kenmerkt sterk de identiteit van de plek. Ruimtelijk is het hoogteverschil tussen de buitendijks gelegen gebieden, waaronder de Veranda, en de binnendijks gelegen Kuip kenmerkend. • De geschiedenis van het Mallegatpark met de gasfabriek en de monding Spoorweghaven maakt dit een belangrijke plek in het plangebied waar met de koepels en de watertoren de historie nog zichtbaar is.

Noordereiland

aa St

Uitdagingen • De Staatsspoorweg loopt dwars door het gebied en vormt een barrière, vroeger en nu. • Historisch gezien komen er verschillende lijnen bij elkaar in het gebied; een kruispunt van het spoor, wegen en de waterkering. Dit heeft het gebied verdeeld in verschillende deelgebieden. • De omgeving van het plangebied bestaat uit wijken en buurten van verschillende periodes. Het plangebied zelf is een soort ‘missing link’ in de stedelijke structuur.

stadsdriehoek

De Esch

Mallegat Rijnhaven

d oor

nen

Brie

IJsselmonde

Maashaven

Hillepolder Kuip

e dijk

ordsch

o Varken

Varkenoordsche polder

Polder van Charlois Karnemelksland

19 • 170

HUIDIGE SITUATIE Het plangebied Feyenoord City wordt omringd door vier buurten: Hillesluis, Sportdorp, Feijenoord en Parkstad. Ten zuiden van het gebied ligt de sportcampus, die op dit moment herontwikkeld wordt tot een aantrekkelijk sporten woongebied. Het gebied wordt doorsneden door drie infrastructurele hoofdroutes: de spoorlijn, Stadionweg en de Coen Moulijnweg. Door het gebied heen loopt een waterkering; de Varkenoordsche dijk. De waterkering is deels zichtbaar, tussen het spoor en het Mallegatpark en langs de Stadionweg. Er is verder sprake van vele subtiele en deels stevige hoogteverschillen tussen -1m en +4,5m. Het gebied rond De Kuip ligt op een gemiddelde hoogte van +2,5m.

in de omgeving - bouwmarkten, woonwinkels en fastfoodketens - trekt veel bezoekers met de auto. De weidse parkeervelden in het gebied rond De Kuip en bij de Veranda maken het gebied erg stenig. Een doorlopende openbare route langs de rivieroever, die overwegend een stenig karakter heeft, ontbreekt. De fietspaden door het gebied lopen momenteel vooral langs de drukke autoroutes zoals de Stadionweg en de Korte Stadionweg.

Groene elementen in het gebied zijn de dijk, de bomenlaan op de Stadionweg en het Mallegatpark. Het groen met gras en bomen is momenteel simpel, weinig uitgesproken en minimaal aanwezig. Bij de recente herinrichting rond de parkeerplaatsen van de Veranda zijn ook op enkele delen vaste planten gebruikt in het beplantingsplan. De hoeveelheid en de schaal van het verharde oppervlak domineert nu echter nog in het hele plangebied.

14 3

MASTERPLAN TOTAAL PLANGEBIED 794.690m2

4

5

De spoorweginfrastructuur naast De Kuip fungeert als scheiding tussen Hillesluis en het plangebied en wordt als een barrière ervaren. In de dagelijkse situatie profiteert het gebied nauwelijks van de aanwezigheid van het spoor. Via het evenementenstation Rotterdam Stadion worden ongeveer 5.000 bezoekers naar thuiswedstrijden van Feyenoord vervoerd. Veel belangrijker is tramlijn 23, waarmee het gebied is aangesloten op het stedelijk OV-net. En waarmee circa 5.500 bezoekers naar thuiswedstrijden worden vervoerd.

13 15 10

12

16

7

In de omgeving van De Kuip vinden we vele markante kenmerken: de voormalige gasfabriek in Mallegatpark, de Essalam moskee, de groene buffers van het Eiland van Brienenoord, het Varkenoordse Park en Sportcomplex Varkenoord met onder andere de Feyenoord Academy, en de levendige buurt De Veranda. De auto drukt nu een grote stempel op het gebied. De Stadionweg is een belangrijke toegangsroute vanaf de A16 de stad in. Het type bedrijvigheid 20 • 170

6

2

8

9

11

1

1

Coen Moulijnweg

2

Stadionweg

3

Varkenoordseviaduct

4

ProRail / Shunter

5

Varkenoordseviaduct

6

Waterfront

7

Olympiaweg

8

Stadionviaduct

9

De Kuip

10

Spoor

11

De Kuip Parkeerterrein

12

Stadionweg

13

Korte Stadionweg

14

Mallegatpark

15

Varkenoordseviaduct

16

De Veranda 21 • 170

De waterkant heeft veel potentie maar is momenteel vaak rommelig en niet helder gedefinieerd. 22 • 170

Belangrijke structuren in het gebied: de Varkenoordsche Dijk rechts en het Varkenoordseviaduct links 23 • 170

De getijdennatuur bij het Eiland van Brienenoord toont de dynamiek van de rivier 24 • 170

Het gebied wordt vanwege veel van de huidige functies (bedrijventerrein, bouwmarkten, grote winkels) vooral met de auto bezocht. 25 • 170

Historische elementen: de gaskoepels bij het Mallegatpark en de taluds in plaats van verharde kades zijn typerend voor dit gebied 26 • 170

Ruimte voor eigen initatief en buurtfuncties in de openbare ruimte: schooltuinen achter de moskee 27 • 170

Monumentale Kuip met daaromheen grote open en verharde ruimtes, deels afgezet met hekken. 28 • 170

ANALYSE HUIDIGE SITUATIE

Infrastructuur dominant De infrastructuur van spoor, water en weg in en aan Feyenoord City is van nationale en grootstedelijke orde. Op lokaal niveau heeft het gebied daar nauwelijks profijt van met enkel tramlijn 23 en Station RotterdamZuid. Het gebied is functioneel ingericht vooral vanuit het perspectief van autobereikbaarheid en parkeervoorzieningen. Daarmee zorgt de infrastructuur voor doorsnijdingen, fragmentering en barrièrewerking voor voetgangers en fietsers. Ook domineert de infrastructuur het straatbeeld, met grootschalige parkeervoorzieningen bij de Kuip en de Veranda; met een rangeerterrein en drukke spoorverbinding; met viaducten over dat spoor, en zelfs de Nieuwe Maas is een ontoegankelijke ‘snelweg’ over het water. Langs het water zijn geen doorgaande fiets- en voetgangersverbindingen. Binnendijks en buitendijks Het plangebied kent twee verschillende ondergronden die gescheiden worden door een primaire waterkering. Het buitendijkse gebied wordt blootgesteld aan de Maas, en het binnendijkse gebied is lager gelegen en bestaat uit oude, verstedelijkte polders met een kunstmatig beheerd waterpeil, een fijnmazig systeem van sloten, pompen en gemalen. Beide gebieden geven een andere context voor de stedelijke ontwikkeling, van het bouwen in de rivier voor het Nieuwe Stadion tot het balanceren van de waterhuishouding in het binnendijkse deel.

spoor snelweg hoofdweg secundaire weg wijkwegen fietsroutes (fietsknooppunten netwerk) parkeervelden treinstation rotterdam stadion (alleen in gebruik tijdens voetbalwedstrijden)

+ 3.5 N.A.P.

- 1.0 N.A.P.

+ 4 N.A.P. + 4.5 N.A.P.

0.0 N.A.P. + 2.3 N.A.P.

0.0 N.A.P. - 1.0 N.A.P. - 0.5 N.A.P.

water droogmakerijen oud bedijkt land - veenpolders landaanwinning regionale dijken primaire dijken pompen

Contrast in natuur en landschap Een gereguleerde rivier met harde oevers, een parkje aan het water bij Mallegat, stedelijke buitenruimte aan de Veranda, infralandschap en groene bermen rond de Kuip en het spoor: de ecologie en het landschap zijn momenteel van lage kwaliteit en -diversiteit, en erg gefragmenteerd. Er zijn grote verschillen tussen enerzijds de soms ruige oevers van de Nieuwe Maas buitendijks, tussen Mallegat en het Eiland van Brienenoord, en anderzijds het gecultiveerde karakter van sport en leisure in het binnendijkse parklandschap. ecologische waterhabitat ecologisch park stadspark wijkpark sportvelden overig groen 29 • 170

2 Ambities Openbare Ruimte

2.1 Doelstellingen Openbare Ruimte In het Masterplan Feyenoord City zijn doelstellingen geformuleerd voor de nieuw te bouwen wijk. Alle vijf hoofddoelstellingen van het Masterplan hebben tevens betrekking op de openbare ruimte van het gebied. Deze doelstellingen zijn uitgewerkt in een aantal strategieën, waarvan de strategieën die van belang zijn voor de openbare ruimte worden toegelicht op de volgende pagina’s. De doelstellingen en strategieën komen vervolgens concreet terug in de uitgangspunten en voorbeelduitwerkingen voor de buitenruimtes. De doelstellingen zijn: Feyenoord City verbindt Verbonden en open met een inzichtelijk netwerk van straten, ruimtes, gebouwen en activiteiten dat de omringende gemeenschap samenbindt. Bestemming Een gebied dat bewoners uit de omliggende wijken en bezoekers uit Rotterdam, Nederland en de rest van de wereld graag bezoeken, en dat om verschillende redenen en door een veelheid aan activiteiten aantrekkelijk is om te verblijven. Levendig netwerk van aantrekkelijke buitenruimtes Een duurzaam en gezond gebied, met groene routes en ruimtes die uitnodigen tot bewegen, sporten en andere activiteiten. Dat met actieve ontspanning, wandelen, hardlopen en fietsen en het uitrusten daarvan, probeert een gezonde levensstijl te ondersteunen en te bevorderen.

32 • 170

Uniek woongebied Feyenoord City wordt een nieuwe woonwijk waar een belangrijk deel van de woningbouwopgave van Rotterdam wordt ingevuld. Een uniek woongebied met natuur, sport, leisure en horeca, goed bereikbaar per OV, werk op loopafstand en nabij het centrum van Rotterdam, waarin mensen van alle leeftijden en achtergronden kunnen wonen, werken, leren en recreëren. Toekomstbestendig Blijvend en flexibel met ruimtes en gebouwen voor de lange termijn, waar plaats is voor groei en verandering. Een gebied dat klaar is voor nieuwe energieconcepten, voorbereid op klimaatverandering en veranderingen in mobiliteit en gebruik.

Drie iconen / attracties Een nieuwe bestemming

35/330 dagen activiteiten

Evenementen creatie

Fysiek verbonden

Hele jaar geactiveerd Sociaal verbonden

Meer kwalitatieve buitenruimte

BESTEMMING

DIG EN T S BE

Variatie in landschap

IEK D UN EBIE NG O

TOE K OM ST

Klimaatadaptief

Activerende buitenruimte

W O

Katalysator van OV in Rotterdam Zuid / Nieuw OV hub

Feyenoord City Masterplan

KELIJKE REK NT UIMTE AA ITENR BU

FEYENO OR D VERBI ND CIT T

Y

Ecologisch verbonden

Een nieuwe woonplek (mix aan typologieën) Energievoorziening Multifunctioneel gebied / programmamix Smart Mobility

Inclusief Flexibiliteit

Doelstellingen Feyenoord City

Gezond Leven 33 • 170

2.2 Strategieën Openbare Ruimte

FEYENOORD CITY VERBINDT Feyenoord City wil Zuid, de stad en de Maas verbinden. Daarbij gaat het zowel om het verbeteren van fysieke verbindingen in Rotterdam-Zuid, door betere fiets- en voetgangersverbindingen, aaneengesloten groengebieden en beter OV, als ook om sociaal maatschappelijke verbindingen. Mensen verbinden en de kans geven zich te ontwikkelen staat centraal in Feyenoord City. Feyenoord City wil op meerdere niveaus verbindingen leggen en onsamenhangende stedelijke systemen dichter bij elkaar brengen.

34 • 170

Fysiek Verbonden

Sociaal Verbonden

De ruimtelijke structuur van Feyenoord City slecht barrières voor voetganger en fietser. Het opgetilde maaiveld creëert een doorlopend stedelijk weefsel, waardoor nieuwe verbindingen ontstaan. Nieuwe openbare ruimtes rond Het Nieuwe Stadion (het Concourse), het waterfront, de rivieroevers en de Kuip zijn de focuspunten, maar zeker zo belangrijk: het project zoekt de verbinding met de aangrenzende wijken en met de Nieuwe Maas. En zo kan de rivier ineens op loopafstand komen te liggen van buurten die nu nog tegen het spoor aan liggen. Het verhoogde maaiveld dat gekoppeld is aan het opgetilde Concourse van het Nieuwe Stadion, de Strip, het Waterfront en de Stadskant maken deze nieuwe verbindingen mogelijk (de verbinding over het spoor van Stadion naar Laan op Zuid). De Strip gaat zorgen voor vele van die nieuwe verbindingen: van het Nieuwe Stadion naar De Kuip, naar het nieuwe station, van de Veranda naar Hillesluis via de passage over het spoor. Ook het Waterfront en de Stadskant zorgen via het Concourse van het Nieuwe Stadion, voor verbindingen tussen de Veranda, de Strip en de Laan op Zuid met zowel een fysieke verbinding als een aantal hoogbouwaccenten.

Feyenoord City biedt niet alleen de mogelijkheid om stedelijke verbindingen en verbindingen van wijken onderling te versterken. Ook brengt het mensen in Rotterdam-Zuid samen door het creëren van een inclusieve omgeving vanuit een ruimtelijk en programmatisch perspectief. Feyenoord City verbindt mensen van alle leeftijden en achtergronden en wordt een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en recreëren. Centraal staan ‘urban activities’ en sport, met hun kracht om een positieve bijdrage te leveren, waarmee Feyenoord City gezond leven, onderwijs, kansen voor werk en talentontwikkeling ondersteunt en promoot.

EDING VO

In Rotterdam-Zuid speelt de Nieuwe Maas een grote rol bij het creëren van nieuwe ecologische en recreatieve kwaliteiten langs de oevers van de rivier. Parken en sportterreinen op Zuid vormen nu al een netwerk van meer gecultiveerd groen, de Gordel van Smaragd genoemd. In die Gordel van Smaragd zijn het Zuiderpark en park de 2 Heuvels belangrijke grote structuren. Feyenoord City, samen met het Eiland van Brienenoord, voegt daar een derde grote groene, ecologische structuur aan toe: een getijdenpark van Mallegat tot en met het Eiland van Brienenoord, dat in zichzelf een ecologische verbinding is met hoge natuurwaarde als intergetijdennatuur. Het biedt de huidige en nieuwe bewoners van Feyenoord City de mogelijkheid de riviernatuur die straks aan hun voordeur ligt zelf te ervaren. Voor de natuur worden daarin luwe plekken gecreëerd. De gebouwen dragen bij aan de ecologische kwaliteit in het gebied.

FEYENOORD CITY BIEDT EEN UNIEK WOONGEBIED Feyenoord City wordt voor allerlei doelgroepen een unieke en aantrekkelijke plek om te wonen, met een reeks verschillende woningtypes, een combinatie van levendige openbare en commerciële programma’s en een netwerk van hoogwaardige openbare ruimtes waarmee de toplocatie langs het bekendste kenmerk van Rotterdam, de Maas, ten volle benut wordt.

TUUR NA

Ecologisch Verbonden

EN LER

T&LEISURE OR SP

Gezond Leven Feyenoord City is een plek met een buitenruimte die uitnodigt tot bewegen en daardoor tot gezond leven, en waar mensen worden gemotiveerd een gezondere levensstijl na te streven. Feyenoord City beoogt een gezonde levensstijl te bevorderen door integratie van een veelheid aan ruimtes om regelmatig of incidenteel te bewegen, verbetering van sociale cohesie en ondersteunende sociale netwerken, betere toegang tot hoogwaardige huisvesting, hoogwaardige voorzieningen op het gebied van onderwijs, cultuur, ontspanning en retail, en stimulering van een aantrekkelijke woonomgeving.

35 • 170

FEYENOORD CITY BIEDT AANTREKKELIJKE BUITENRUIMTE Feyenoord City biedt buitenruimtes die aantrekkelijk zijn zowel voor bewoners en bezoekers van het gebied zelf als voor bewoners en bezoekers van de omliggende wijken. De buitenruimtes trekken mensen aan en zetten ze aan tot verschillende typen activiteiten. Er ontstaat een aantrekkelijke mix en zonering van levendig en rustig, actief en relaxed, stedelijk en natuurlijk. Samen vormen ze een aaneengesloten netwerk van toegankelijke buitenruimtes die zich doorzetten tot in de aangrenzende stadsdelen. Het getijdenpark verbindt Mallegat met het Eiland van Brienenoord; over het spoor zijn de Stadskant en het Waterfront met elkaar verbonden en deze verbinding vormt ook nieuwe buitenruimte in Feyenoord City.

36 • 170

Variatie in Landschap

Activerende Buitenruimte

Feyenoord City ligt tussen gebieden met verschillende landschappelijke kenmerken, en die beïnvloeden de beleving en uitstraling van het stedelijk gebied. Wat nu nog de Nieuwe Maas is zal transformeren in een gevarieerd getijdenpark. De naastgelegen rivieroever is een aaneenschakeling van openbare ruimtes die sterk georiënteerd is op deze lange lijn. De naastgelegen wijktuinen zijn aaneengeschakelde besloten binnenhoven met een groene uitstraling en een semi-privaat karakter. De Kuip zal een sportieve hotspot blijven en het nieuwe Kuip Park is daarvan het groene uitloopgebied aansluitend op de Sportcampus met sportvoorzieningen in een groene setting. Een stedelijke promenade loopt als een stijgend maaiveld vanaf de Kuip naar het verhoogde stadsplein rond het Nieuwe Stadion en zorgt via een langzaamverkeersbrug over het spoor voor een verbinding met Hillesluis. De andere opgang is het stadsplein dat de relatie legt met de wijk Feijenoord aan de andere zijde van het spoor. Door de hoogteverschillen, de trappartijen en de door het landschap lopende routes is dit alles goed te ervaren.

Sport en leisure activiteiten vinden plaats op zorgvuldig ontworpen locaties in Mallegatpark, op het Concourse, de Strip, in de Kuip en het Kuip Park. Elk van deze plekken heeft een eigen specifiek karakter, van recreatieplek aan het water tot aan topsport in de Kuip. De sportbeleving in het gebied is vanzelfsprekend manifest en komt speels terug in de openbare ruimte, en is in sommige gevallen specifiek bestemd, maar er is toch vooral ook aanleiding tot (kijken naar) bewegen, proberen (try&buy), sport en spel door de trappen, hoogteverschillen, daken, groen en water die het hele projectgebied straks te bieden heeft. De buitenruimte in Feyenoord City zal uitnodigen om actief te worden, te bewegen, mee te doen, er naartoe te komen en te genieten.

geactiveer

Hele Jaar Geactiveerd

Meer Kwalitatieve Buitenruimte

Feyenoord City is het hele jaar een bestemming waar wat te zien en te beleven is: never a dull moment. Het Concourse van het Stadion is een centraal plein met verschillende sferen, met cafés en restaurants, een attractie, rondleidingen, fanshops en sociale activiteiten en evenementen. Feyenoord zelf zal hier een grote rol spelen, met grotere en kleinere evenementen rond het stadion en de Kuip. Maar ook culturele en commerciële activiteiten hebben hier een prachtige nieuwe plaats aan de Nieuwe Maas en rond de historische Kuip. Behalve de Open Dag van Feyenoord kan je denken aan Motel Mozaique of de Pleinbioscoop (toevoegen Rotterdam-Zuid activiteit); en natuurlijk diverse kleinschalige activiteiten en evenementen met betrekking tot sport, spel, educatie, cultuur en beleving, georganiseerd vanuit het gebied en/of door mensen uit de omgeving opgezet.

Voor een groot deel zal de huidige functionele buitenruimte vervangen worden door een kwalitatief goede buitenruimte met groen en een afwisseling van plekken met zon en schaduw, waar het goed verblijven is, en die voor een veelheid aan activiteiten te gebruiken is. Daarbij komt dat er tussen de Kuip, de omliggende stadswijken en het Nieuwe Stadion een nieuw (tweede) maaiveld wordt geïntroduceerd met een zorgvuldige inrichting en kwalitatieve uitstraling. Dit tweede maaiveld verbindt wijken en functies door middel van looproutes, pleinen en trappen: Het Nieuwe Stadion, de horeca, retail en ook de nieuwe woontorens worden omgeven door een autovrije, groene en hoogwaardig ingerichte buitenruimte die bestaat uit voetgangersstraten, pleintjes en trappen. Er worden parken en plantsoenen gerealiseerd die de bewoners en bezoekers van Feyenoord City fraai ingerichte en gezonde groene ruimte bieden.

37 • 170

de in de tijd veranderende programma’s digheid en het flexibele ontwerp ontstaat urzame plek. De open ruimte in het plan verschillende manieren te gebruiken of

leggen voor verdere versterking van het openbaar vervoer. Toekomstige bewoners zullen gebruik kunnen maken van moderne mobiliteitsdiensten zoals ‘Mobility as a service (MAAS)’.

wordt opgewekt en gebruikt.

R

K

FLEXIBILITEIT

LEISURE betere OV

Car sharing

FLEXIBILITEIT smart Mobility elektrische Auto

Feyenoord City de norm bepalen eling, met minimale impact op anderende maatschappelijke an klimaatveranderingen en

gramma’s p ontstaat n het plan bruiken of

meer op elkaar betrokken vanuit de noodzaak om nieuwe leefomgevingen aan de veranderende uitdagingen van het klimaat aan te passen. Van driedubbel glas tot regenwaterbuffering; van natuur inclusief bouwen tot adaptieve architectuur – gebouwen worden steeds meer een levend systeem dat met de elementen meewerkt en niet zozeer er tegenin. Ook het microklimaat in de openbare ruimte qua zon/schaduw en windbelasting wordt meegenomen in het ontwerp.

Buitenruimte

scooter sharing

RELAX

OOR n voor slimme mobiliteit en

eling. Het schillende anpassing wen, die nderende zieningen angepast oor ander angzaam

worden aangevoerd. Het installeren van batterijen voor buffering en als back-up voorziening voor het stadion kan ook bijdragen aan de stabiliteit van het energienetwerk van de stad. Feyenoord City ziet het als een

TIEK

SPORTS

Gebouwen

PARKEREN PARKEREN PARKEREN

FLEXIBILITEIT

Waterbus

bike sharing

KANTOOR

LOGISTIEK

FLEXIBILITEIT

Smart Mobility

Flexibiliteit

Klimaatadaptief

Uitstoot-vrij (zero-emissie), goed bereikbaar, Het Feyenoord City Masterplan is een flexibel kader uitstekend toegankelijk voor iedere huidige en ontwikkeling. Het gaat om toteen Het klimaat verandert en dat heeft onder andere gevolgwendbare dat de Uitstoot-vrij (zero-emissie), goed bereikbaar, uitstekend toegankelijk voor De ambitie is een CO2-neutrale energievoorziening. Dat voor betekent dat zeespiegel stijgt, dat temperaturen stijgen, dat de hoeveelheid neerslag iedere huidige en nieuwe bewoner en bezoeker, comfortabel, flexibel Feyenoord City idealiter zelfvoorzienend is wat betreft het verwarmen en die in korte periode valt, toeneemt en dat verschillende langere periodes van droogte fases van en veilig nieuwe zijn de zes belangrijkste doelen voor een stedelijk weerbaar en koelen van gebouwen en energieneutraal wat betreft elektriciteit. En dat de bewoner en bezoeker, comfortabel, flexibel gebiedsontwikkeling in de kunnen optreden. Bij het ontwerp van Feyenoord City wordt hier rekening toekomstbestendig mobiliteitssysteem. De gebiedsontwikkeling Feyenoord jaarlijkse gemiddelde vraag naar energie voor gebouwen en faciliteiten in mee gehouden. Feyenoord City ligt gedeeltelijk buitendijks en daarom Feyenoord City in het gebied wordt opgewekt. Dit kan worden uitgewerkt en veilig zijn de zes belangrijkste doelen voor het ontwikkelingsproces.

Flexibiliteit maakt groei zal bij de uitwerking rekening worden gehouden met de mogelijkheid van met een warmte- en koudenet op basis van warmte-koude-opslag in de infrastructurele voorzieningen optimaal te ontwikkelen en benutten, barrières grotere afvoeren van de rivier en hogere waterstanden. Daarnaast zijn, ook voor fietsers en voetgangers te slechten, goede fietsparkeervoorzieningen bodem of restwarmte van een duurzaam stadsverwarmingssysteem, een stedelijk weerbaar en toekomstbestendig en aanpassing mogelijk door een gezamenlijk binnendijks, in de toekomst stevigere hoosbuien te verwachten en geldt voor voor bewoners en bezoekers te realiseren, entrees goed te positioneren, al dan niet aangevuld met warmte uit de Nieuw Maas, en grootschalige elektriciteitsopwekking door middel van PV-panelen op het dak van het de randvoorwaarden te scheppen die ervoor zorgen dat zoveel mogelijk langduriger periodes van droogte. Architectuur en landschap raken stadion. Aanvullend kan elektriciteit vanuit duurzame windparken elders mobiliteitssysteem. De gebiedsontwikkeling rasterontwerp voor de gebouwen, diesteeds daardoor meer op elkaar betrokken vanuit de noodzaak om nieuwe leefomgevingen worden aangevoerd. Het installeren van batterijen voor buffering en als leggen voor verdere versterking van het openbaar vervoer.

Toekomstige aan de veranderende uitdagingen van het klimaat aan te passen. Van back-up voorziening voor het stadion kan ook bijdragen aan de stabiliteit bewoners zullen gebruik kunnen maken van moderne mobiliteitsdiensten Feyenoord City draagt bij aan deze doelstellingen flexibel kunnen worden aangepast aan eventueel driedubbel glas tot regenwaterbuffering; van natuur inclusief bouwen van het nergienetwerk van de stad. Feyenoord City ziet het als een zoals ‘Mobility as a service (MAAS)’. tot adaptieve architectuur – gebouwen worden steeds meer een levend door alle modaliteiten en de infrastructurele veranderende functies in de nabije en verre systeem dat met de elementen meewerkt n niet zozeer r tegenin. Ook wordt opgewekt en gebruikt. het microklimaat in de openbare ruimte qua zon/schaduw en windbelasting wordt meegenomen in het ontwerp. voorzieningen optimaal te ontwikkelen en benutten, toekomst. Zo kunnen parkeervoorzieningen dankzij barrières voor fietsers en voetgangers te slechten, een flexibel modulair ontwerp in de toekomst goede fietsparkeervoorzieningen voor bewoners worden aangepast aan een veranderende modal en bezoekers te realiseren, entrees goed te split, doordat parkeerruimte ook voor ander positioneren, de randvoorwaarden te scheppen die programma’s kan worden gebruikt.

Hierdoor zou ervoor zorgen dat zoveel mogelijk modaliteiten in de de Strip langzaam kunnen veranderen van een toekomst schoon kunnen zijn en een goede basis te levendig dek op een parkeergarage in een stedelijk leggen voor verdere versterking van het openbaar gebouw met verschillende in de tijd veranderende vervoer. Toekomstige bewoners zullen gebruik programma’s en activiteiten. Dankzij de kunnen maken van moderne mobiliteitsdiensten veelzijdigheid en het flexibele ontwerp ontstaat een zoals ‘Mobility as a service (MAAS)’. dynamische, levendige en duurzame plek. De open ruimte in het plan kent dezelfde flexibiliteit en is op verschillende manieren te gebruiken of spontaan in gebruik te nemen.

38 • 170

Klimaatadaptief

Het klimaat verandert en dat heeft onder andere tot gevolg dat de zeespiegel stijgt, dat temperaturen stijgen, dat de hoeveelheid neerslag die in korte periode valt toeneemt en dat langere periodes van droogte kunnen optreden. Bij het ontwerp van Feyenoord City wordt hier rekening mee gehouden. Het plangebied ligt gedeeltelijk buitendijks en daarom zal bij de uitwerking rekening worden gehouden met de mogelijkheid van grotere afvoeren van de rivier en hogere waterstanden. Daarnaast zijn, ook binnendijks, in de toekomst stevigere hoosbuien te verwachten en geldt voor de gehele stedelijke omgeving dat zij voorbereid moet zijn op hittestress en langdurige periodes van droogte. Ook zal de dijk in de toekomst waarschijnlijk hoger of breder worden gemaakt. Architectuur en landschap raken steeds meer op elkaar betrokken vanuit de noodzaak om nieuwe leefomgevingen aan de veranderende uitdagingen van het klimaat aan te passen. Van driedubbel glas tot regenwaterbuffering, van natuur inclusief bouwen tot adaptieve architectuur. Gebouwen worden steeds meer een levend systeem dat met de elementen meewerkt en niet zozeer ertegenin. Ook het microklimaat in de openbare ruimte qua zon/schaduw en windbelasting wordt meegenomen in het ontwerp.